มหาภารตะ · อัธยายะ 4.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.22.1
सा सूतपुत्राभिहता राजपुत्री सुदुःखिता ।
वधं कृष्णा परीप्सन्ती सूतपुत्रस्य भामिनी ॥ ४.२२.१ ॥
ราชธิดาถูกบุตรของสารถีทำร้าย ทรงโศกเศร้าอย่างยิ่ง กฤษณาผู้ทรงศักดิ์ปรารถนาจะให้เขาถูกฆ่า
4.22.2
जगामावासमेवाथ तदा सा द्रुपदात्मजा ।
कृत्वा शौचं यथान्यायं कृष्णा सा तनुमध्यमा ॥ ४.२२.२ ॥
ครั้นแล้วธิดาแห่งทรุปทะจึงเสด็จกลับไปยังที่พัก หลังจากชำระกายตามธรรมเนียมแล้ว กฤษณาผู้มีเอวบางก็เสด็จไปที่นั้น
4.22.3
गात्राणि वाससी चैव प्रक्षाल्य सलिलेन सा ।
चिन्तयामास रुदती तस्य दुःखस्य निर्णयम् ॥ ४.२२.३ ॥
พระนางล้างพระกายและอาภรณ์ด้วยน้ำ แล้วทรงร่ำไห้ครุ่นคิดหาทางแก้ไขความทุกข์นั้น
4.22.4
किं करोमि क्व गच्छामि कथं कार्यं भवेन्मम ।
इत्येवं चिन्तयित्वा सा भीमं तं मनसाऽगमत्।
अन्यः कर्ता विना भीमान्न मेऽद्य मनसेप्सितम् ॥ ४.२२.४ ॥
"ข้าจะทำอย่างไร จะไปที่ไหน กิจของข้าจะสำเร็จได้อย่างไร" ครั้นคิดดังนี้แล้ว พระนางก็ทรงระลึกถึงภีมะในใจ วันนี้ไม่มีผู้ใดอื่นนอกจากภีมะที่จะทำให้ความปรารถนาในใจของข้าสำเร็จได้
4.22.5
प्रादुर्भूते क्षणे रात्रौ विहाय शयनं स्वकम् ।
दुःखेन महता युक्ता मानसेन मनस्विनी ।
प्राद्रवन्नाथमिच्छन्ती तथा नाथवती सती ॥ ४.२२.५ ॥
ในยามกลางคืนเวลาหนึ่ง พระนางผู้มีจิตใจสูงส่งทรงละที่บรรทมของตน ทรงเต็มไปด้วยความทุกข์ใจอย่างยิ่ง ทรงวิ่งไปด้วยความปรารถนาจะมีที่พึ่ง ผู้บริสุทธิ์ผู้มีที่พึ่งเช่นนี้ก็ปรารถนาจะมีผู้คุ้มครอง
4.22.6
सा वै महानसं प्राप्य भीमसेनं सुचिस्मिता ।
उपासर्पत पाञ्चाली वासितेव महागजम् ॥ ४.२२.६ ॥
ปาญจาลีผู้ทรงยิ้มอย่างงดงามนั้นมาถึงห้องครัว แล้วเสด็จเข้าไปหาภีมเสนะ ดุจช้างตัวเมียที่ตกมันเข้าไปหาช้างพลายตัวใหญ่
4.22.7
सर्वश्वेतेव माहेयी वने वृद्धा त्रिहायणी ।
महर्पभं यथा सुप्तमर्थिनी वननिर्झरे ।
संप्रसुप्तं तथा सिंहिं मृगराजवधूरिव ॥ ४.२२.७ ॥
เหมือนควายตัวเมียสีขาวล้วน แก่และอายุสามปี แสวงหาควายพลายตัวใหญ่ที่นอนหลับอยู่ข้างลำธารในป่า เช่นนั้นพระชายาของราชสีห์ก็เสด็จเข้าไปหาสิงห์ที่หลับสนิทอยู่ ดุจภรรยาของราชาแห่งสัตว์ป่า
4.22.8
अभिप्रसार्य बाहुभ्यां पतिं सुप्तं समाश्लिषत् ।
सुजातं गोमतीतीरे सालं वल्लीव पुष्पिता ॥ ४.२२.८ ॥
พระนางกางพระพาหาทั้งสองออก โอบกอดสามีที่กำลังหลับอยู่ ดุจเถาวัลย์ที่ออกดอกพันรัดต้นสาละที่เติบโตดีบนฝั่งแม่น้ำโคมตี
4.22.9
परिस्पृस्य च पाणिभ्यां पतिं सुप्तमबोधयत् ।
श्रीरिवान्या महोत्साहं सुप्तं विष्णुमिवार्णवे ।
क्षौमावदाते शयने शयानं वृषभेक्षणम् ॥ ४.२२.९ ॥
พระนางสัมผัสสามีด้วยพระหัตถ์ทั้งสองแล้วปลุกให้ตื่น ดุจศรีอีกองค์หนึ่งปลุกพระวิษณุผู้มีพลังยิ่งที่หลับอยู่ในมหาสมุทร ผู้มีดวงเนตรดุจโคที่บรรทมบนที่นอนผ้าไหมขาวสะอาด
4.22.10
यथा शची देवराजं रुद्राणी शंकरं यथा ।
ब्रह्माणमिव सावित्री देवसेना गुहं यथा ॥ ४.२२.१० ॥
ดุจศจีกับพระอินทร์ผู้เป็นราชาแห่งเทวดา ดุจรุทรานีกับพระศังกร ดุจสาวิตรีกับพระพรหม ดุจเทวเสนากับพระกุหะ
4.22.11
दिशागजसमाकारं गजं गजवधूरिव ।
भीमं प्राबोधयत्कान्ता लक्ष्मीर्दामोदरं यथा ॥ ४.२२.११ ॥
ดุจช้างพังปลุกช้างพลายที่มีรูปร่างดุจช้างประจำทิศ ภรรยาอันเป็นที่รักของภีมะก็ปลุกเขาให้ตื่น ดุจลักษมีปลุกทามโอทร
4.22.12
वीणेव मधुरालापा स्वरं गान्धारमाश्रिता ।
अभ्यभाषत पाञ्चाली कौरवं पाण्डुनन्दनम् ॥ ४.२२.१२ ॥
ปาญจาลีผู้มีเสียงหวานดุจพิณ ทรงขับเสียงในโทนคันธาระ กล่าวกับกุรุวงศ์ผู้เป็นบุตรของปาณฑุ
4.22.13
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ किं शेषे भीमसेन मृतो यथा ।
न मृतः स हि पापीयान्भार्यामालम्ब्य जीवति ॥ ४.२२.१३ ॥
"ลุกขึ้นเถิด ลุกขึ้นเถิด ทำไมท่านนอนเหมือนคนตายแล้วเล่า ภีมเสนะ คนชั่วนั้นยังไม่ตาย เขายังมีชีวิตอยู่ โดยอาศัยภรรยาของตน"
4.22.14
तस्मिञ्जीवति पापिष्ठे सेनावाहे मम द्विषि ।
तत्कर्मं कृतवत्यद्य कथं निद्रां निषेवसे ॥ ४.२२.१४ ॥
ขณะที่ผู้นำกองทัพชั่วช้าผู้เป็นศัตรูของข้ายังมีชีวิตอยู่ และได้กระทำการอันนั้นในวันนี้แล้ว ท่านจะหลับใหลอยู่ได้อย่างไร
4.22.15
सुखसुप्तश्च तं शब्दं निशम्य स वृकोदरः ।
संवेदितः कुरुश्रेष्ठः तोत्रैरिव महागजः ॥ ४.२२.१५ ॥
วฤโกทระได้ยินเสียงนั้นขณะที่กำลังหลับสบาย ท่านผู้เป็นยอดแห่งกุรุจึงตื่นขึ้น ดุจช้างใหญ่ที่ถูกแทงด้วยขอสับช้าง
4.22.16
स वै विहाय शयनं यस्मिन्सुप्तः प्रबोधितः ।
उदतिष्ठदमेयात्मा पर्यङ्के सोत्तरच्छदे ॥ ४.२२.१६ ॥
ท่านละที่บรรทมที่ตนหลับอยู่ เมื่อตื่นขึ้นแล้ว ผู้มีอาตมันหาที่เปรียบมิได้ก็ลุกจากเตียงที่ปูด้วยผ้าคลุม
4.22.17
उपवेश्य च दुर्धर्पः पाञ्चालकुलवर्धनीम् ।
अथाब्रवीद्राजपुत्रीं कौरव्यो महिषीं प्रियाम् ॥ ४.२२.१७ ॥
ท่านผู้ยากจะต่อกรให้ราชธิดาผู้เพิ่มพูนวงศ์แห่งปัญจาละประทับนั่งแล้ว กุรุวงศ์นั้นจึงตรัสกับมเหสีผู้เป็นที่รักของพระองค์
4.22.18
केनार्थेन च संप्राप्ता त्वरितेव ममान्तिकम् ।
न ते प्रकृतिमान्वर्णः कृशा त्वमभिलक्ष्यसे ॥ ४.२२.१८ ॥
ด้วยเหตุผลอันใดหรือที่เจ้ามาหาข้าอย่างรีบร้อนเช่นนี้ ผิวพรรณตามธรรมชาติของเจ้าไม่ปรากฏ เจ้าดูซูบผอมไป
4.22.19
प्रकाशं यदि वा गुह्यं सर्वमाख्यातुमर्हसि ।
आचक्ष्व त्वमशेषेण सर्वं विद्यामहं यथा ॥ ४.२२.१९ ॥
ไม่ว่าจะเปิดเผยหรือเป็นความลับ เจ้าควรบอกทุกสิ่งทุกอย่าง จงเล่าให้ครบถ้วนทั้งหมดเถิด เพื่อข้าจะได้รู้ทั้งหมด
4.22.20
सुखं वा यदि वा दुःखं शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
यद्यप्यसुकरं कर्म कृतमित्यवधारय ॥ ४.२२.२० ॥
ไม่ว่าจะเป็นความสุขหรือความทุกข์ ความดีหรือความชั่ว และแม้การกระทำนั้นจะทำได้ยาก จงทราบไว้เถิดว่าได้ทำไปแล้ว
4.22.21
अहमेव हि ते कृष्णे विश्वास्यः सर्वकर्मसु ।
अहमापत्सु चापि त्वां मोक्षयामि पुनः पुनः ॥ ४.२२.२१ ॥
กฤษณา ข้าเพียงผู้เดียวเท่านั้นที่ท่านควรไว้วางใจในทุกการกระทำ แม้ยามประสบภัยพิบัติ ข้าก็จะช่วยท่านให้พ้นทุกข์ซ้ำแล้วซ้ำเล่า
4.22.22
शीघ्रमुक्त्वा यथाकामं यत्ते कार्यं विवक्षितम् ।
गच्छ वै शयनायैव यावदन्यो न बुध्यते ॥ ४.२२.२२ ॥
จงรีบกล่าวสิ่งที่ท่านประสงค์จะพูดตามที่ใจปรารถนาเถิด แล้วจงไปนอนเสีย ก่อนที่ผู้อื่นจะรู้เรื่อง
4.22.23
सा लञ्जमाना भीता च अधोमुखमुखी ततः ।
नोवाच किंचिद्वचनं बाष्पदूषितलोचना ॥ ४.२२.२३ ॥
ครั้งนั้น นางรู้สึกอับอายและหวาดกลัว ก้มหน้าลง ดวงตาพร่าด้วยน้ำตา จึงมิได้กล่าวคำใดออกมาเลย
4.22.24
अथाब्रवीद्भीमपराक्रमो बली वृकोदरः पाण्डवमुख्यसंमतः ।
प्रब्रूहि किं ते करवाणि सुन्दरि प्रियं प्रिये वारणमत्तगामिनि ॥ ४.२२.२४ ॥
ครั้งนั้น ภีมะผู้มีความกล้าหาญอันน่าสะพรึง ผู้มีกำลังมาก มีนามว่าวฤโกทร เป็นที่ยกย่องว่าเป็นผู้นำในหมู่ปาณฑพ จึงกล่าวว่า บอกมาเถิดสุนทรี ข้าจะทำสิ่งใดให้แก่เจ้าที่เป็นที่รักได้บ้าง โอ้ที่รักผู้เดินอย่างช้างตกมัน
4.22.25
अशोच्यता कुतस्तस्या यस्या भर्ता युधिष्ठिरः ।
जानन्सर्वाणि दुःखानि किं मां भीमानुपृच्छसि ॥ ४.२२.२५ ॥
นางจะปราศจากความโศกเศร้าได้อย่างไร ในเมื่อสามีของนางคือยุธิษฐิระ ภีมะเอ๋ย ทั้งที่รู้ความทุกข์ทั้งปวงแล้ว เหตุใดท่านจึงมาถามข้าเช่นนี้
4.22.26
यन्मां दासीप्रवादेन प्रातिकामी तदाऽनयत् ।
सभायां परिषन्मध्ये तन्मे मर्माणि कृन्तति ॥ ४.२२.२६ ॥
คำว่า ทาสี ที่ประติกามินได้เอ่ยต่อข้าในที่ประชุมท่ามกลางสภานั้น กำลังบาดลึกไปถึงจิตใจของข้า
4.22.27
विकृष्टा हास्तिनपुरे सभायां राजसंसदि ।
दुःशासनेन केशान्ते परामृष्टा रजस्वला ॥ ४.२२.२७ ॥
ข้าถูกลากมายังสภาแห่งหัสตินาปุระ ท่ามกลางที่ประชุมของกษัตริย์ ขณะมีรอบเดือน ทุศศาสนะคว้าผมของข้าไว้
4.22.28
क्षत्रियैस्तत्र कर्णाद्यैर्दृष्टा दुर्योधनेन च ।
श्वशुराभ्यां च भीष्मेण विदुरेण च धीमता।
द्रोणेन च महाबाहो कृपेण च परंतप ॥ ४.२२.२८ ॥
ที่นั่น บรรดากษัตริย์มีกรรณะเป็นต้น ทุรโยธน์ และบิดาของสามีทั้งสอง ภีษมะ วิทุระผู้มีปัญญา โทรณะ และกฤปะ ต่างได้เห็นข้า โอ้ผู้มีแขนยาว ผู้ทำลายศัตรู
4.22.29
साऽहं श्वशुरयोर्मध्ये भ्रातृमध्ये च पाण्डव ।
केशे गृहीत्वा च सभां नीता जीवति वै त्वयि ॥ ४.२२.२९ ॥
ข้าซึ่งอยู่ท่ามกลางบิดาของสามีทั้งสองและท่ามกลางพี่น้องของท่าน โอ้ปาณฑพ ถูกคว้าผมลากไปยังสภา ทั้งที่ท่านยังมีชีวิตอยู่
4.22.30
विप्रयुक्ता ततश्चाहं वने राज्याद्वनं गता ।
साऽहं वने दुर्वसतिं वसती त्वध्वकर्शिता ।
जटासुरपरिक्लेशात्प्राप्तापि सुमहद्भयम् ॥ ४.२२.३० ॥
จากนั้น ข้าถูกพรากจากกันและออกจากราชอาณาจักรไปสู่ป่า ข้าอาศัยอยู่ในที่พักอันลำบากในป่า อิดโรยด้วยการเดินทาง และยังประสบความหวาดกลัวอย่างยิ่งจากความทรมานของชฏาสูร
4.22.31
पार्थिवस्य सुता नाम कानु जीवेन मादृशी ।
अनुभूय भृशं दुःखमन्यत्र द्रौपदीं प्रभो ॥ ४.२२.३१ ॥
โอ้ผู้เป็นใหญ่ ธิดาของกษัตริย์องค์ใดเล่าที่ดำรงชีวิตเช่นข้า จะเคยได้รับความทุกข์ยากอันยิ่งใหญ่ถึงเพียงนี้ นอกจากเทราปที
4.22.32
वनवासगता चाहं सैन्धवेन दुरात्मना ।
परामृष्टा द्वितीयं च सोद्रुमुत्सहते तु का ॥ ४.२२.३२ ॥
ขณะที่ข้าอยู่ในการถูกเนรเทศไปป่า สัยนธพผู้ชั่วร้ายได้ลวนลามข้า หญิงใดเล่าจะกล้าทนทุกข์เช่นนั้นเป็นครั้งที่สอง
4.22.33
पद्भ्यां पर्यचरं चाहं देशान्विषमसंस्थितान् ।
दुर्गाञ्श्वापदसंकीर्णांस्त्वयि जीवति पाण्डवे ॥ ४.२२.३३ ॥
โอ้ปาณฑพ ขณะที่ท่านยังมีชีวิตอยู่ ข้าเดินด้วยเท้าไปทั่วแผ่นดินที่ขรุขระและยากลำบาก เต็มไปด้วยสัตว์ป่าดุร้าย
4.22.34
ततोऽहं द्वादशे वर्षे वन्यमूलफलाशना ।
इदं पुरमनुप्राप्ता सुदेष्णापरिचारिका।
परस्त्रियमुपातिष्ठे सत्यधर्मपरायणा ॥ ४.२२.३४ ॥
จากนั้น เมื่อครบสิบสองปี ข้ากินรากและผลไม้ป่า มาถึงเมืองนี้ และกลายเป็นข้ารับใช้ของสุเทษณา ข้าซึ่งยึดมั่นในความจริงและธรรม รับใช้ภรรยาของผู้อื่น
4.22.35
गोशीर्षकं पद्मकं च हरिश्यामं च चन्दनम् ।
नित्यं पिषे विराटस्य त्वयि जीवति पाण्डव ॥ ४.२२.३५ ॥
โอ้ปาณฑพ ขณะที่ท่านยังมีชีวิตอยู่ ข้าบดไม้จันทน์โคศีรษะ ปัทมกะ และหริศยามะทุกวันให้แก่วิราฏ
4.22.36
साऽहं बहूनिः दुःखानि गणयामि न ते कृते ॥ ४.२२.३६ ॥
ความทุกข์มากมายของข้า ข้ามิได้นับ และข้ามิได้นับเพื่อท่านเช่นกัน
4.22.37
मत्स्यराजसमक्षं तु तस्य धूर्तस्य पश्यतः ।
कीचकेन पदा स्पृष्टा का नु जीवेत मादृशी ॥ ४.२२.३७ ॥
ต่อหน้ากษัตริย์แห่งมัตสยะ ขณะที่คนชั่วนั้นกำลังมองดูอยู่ หญิงใดเล่าที่เหมือนข้าจะยังมีชีวิตอยู่ได้ เมื่อถูกเท้าของกีจกะแตะต้อง
4.22.38
एवं बहुविधैर्दुःखैः क्लिश्यमाना च पाण्डव ।
न मां जानासि कौन्तेय किं फलं जीवितेन मे ॥ ४.२२.३८ ॥
ถูกทรมานด้วยความทุกข์หลายประการเช่นนี้ โอ้ปาณฑพ โอ้กุนตีบุตร ท่านไม่รู้จักข้าหรือ ชีวิตนี้มีประโยชน์อันใดแก่ข้าเล่า
4.22.39
द्रुपदस्य सुता चाहं धृष्टद्युम्नस्य चानुजा ।
अग्निकुण्डात्समुद्भूता नोर्व्यां जातु चराम्यहम् ॥ ४.२२.३९ ॥
ข้าคือธิดาของทรุปทะ และเป็นน้องสาวของธฤษฏทยุมนะ ข้าเกิดจากหลุมไฟบูชายัญ ข้ามิได้เคยเดินบนแผ่นดินเหมือนหญิงสามัญเลย
4.22.40
कीचकं चेन्न हन्यास्त्वं ग्रीवां बद्ध्वा जले म्रिये ।
विषमालेड्य पास्यामि प्रवेक्ष्याम्यथवाऽनलं ॥ ४.२२.४० ॥
หากท่านไม่ฆ่ากีจกะ ข้าจะตายในน้ำโดยมีบ่วงรัดคอ หรือจะกินยาพิษแล้วตาย หรือจะเข้าไปในกองไฟ
4.22.41
आत्मानं नाशयिष्यामि वृक्षमारुह्य वा पते ।
शस्त्रेणाङ्गं च भेत्स्यामि किं फलं जीवितेन मे ॥ ४.२२.४१ ॥
ข้าจะทำลายตนเอง หรือปีนขึ้นต้นไม้ ข้าแต่สามี หรือจะเอาอาวุธแทงร่างกายของข้า ชีวิตนี้มีประโยชน์อะไรแก่ข้า
4.22.42
योऽयं राज्ञो विराटस्य कीचको नाम भारत ।
सेनानीः पुरुषव्याघ्र स्यालः परमदुर्मतिः ॥ ४.२२.४२ ॥
ข้าแต่ลูกหลานของภรตะ กีจกะผู้นี้เป็นแม่ทัพของพระเจ้าวิราฏ ข้าแต่บุรุษผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ เขาเป็นพระอนุชาเขยของพระราชา มีใจชั่วร้ายยิ่งนัก
4.22.43
स मां सैरन्ध्रिवेषेण वसन्तीं राजवेश्मनि ।
नित्यमेवाह दुष्टात्मा भार्या मम भवेति वै ॥ ४.२२.४३ ॥
ในพระราชวัง เขาซึ่งมีจิตชั่วร้ายได้พูดกับข้าเสมอ ขณะที่ข้าพำนักอยู่ที่นั้นในคราบสาวใช้ว่า จงเป็นภรรยาของเราเถิด
4.22.44
तेनैवमुच्यमानाया वधार्हेणारिसूदन ।
कालेनेव फलं पक्वं हृदयं मे विदीर्यते ॥ ४.२२.४४ ॥
ข้าแต่ผู้สังหารศัตรู เมื่อเขาผู้สมควรตายพูดกับข้าเช่นนั้น หัวใจของข้าก็แตกสลายดุจผลไม้สุกที่ถึงเวลาหล่นลง
4.22.45
शरणं भव कौन्तेय मा स्म गच्छे युधिष्ठिरम् ।
निरुद्योगं निरामर्षं निर्वीर्यमरिमर्दन ॥ ४.२२.४५ ॥
ข้าแต่โอรสของนางกุนตี จงเป็นที่พึ่งของข้าเถิด อย่าไปหายุธิษฐิระเลย ข้าแต่ผู้ทำลายศัตรู เขาไร้ความขยัน ไร้ความโกรธ ไร้กำลังวังชา
4.22.46
मा स्म सीमन्तिनी काचिञ्जनयेत्पुत्रमीदृशम् ॥ ४.२२.४६ ॥
ขอไม่ให้สตรีผู้ใดให้กำเนิดบุตรเช่นนี้เลย
4.22.47
विजानामि तवामर्षं बलं वीर्यं च पाण्डव ।
ततोऽहं परिदेवामि चाग्रतस्ते महाबल ॥ ४.२२.४७ ॥
ข้าแต่ปาณฑพ ข้ารู้ดีถึงความโกรธ กำลัง และความกล้าหาญของท่าน เพราะฉะนั้น ข้าแต่ผู้มีพลังยิ่งใหญ่ ข้าจึงคร่ำครวญต่อหน้าท่าน
4.22.48
यथा यूथपतिर्मत्तः कुञ्जरः षाष्टिहायनः ।
भूमौ निपतितं बिल्वं पद्भ्यमाक्रम्य पीडयेत् ॥ ४.२२.४८ ॥
เปรียบเหมือนช้างจ่าฝูงที่คลุ้มคลั่ง อายุหกสิบปี ย่ำและบดขยี้ผลมะตูมที่หล่นลงบนพื้นดินด้วยเท้าของมัน
4.22.49
तथैव च शिरस्तस्य निपात्य धरणीतले ।
वामेन पुरुषव्याघ्र मर्द मादेन पाण्डव ॥ ४.२२.४९ ॥
ในทำนองเดียวกัน ข้าแต่ปาณฑพ ผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ เมื่อท่านทำให้ศีรษะของเขาหล่นลงบนพื้นดินแล้ว จงใช้เท้าซ้ายของท่านบดขยี้เขาเสีย
4.22.50
स चेदुद्यन्तमादित्यं प्रातरुत्थाय पश्यति ।
कीचकः शर्वरीं व्युष्टां नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ४.२२.५० ॥
หากกีจกะตื่นขึ้นแต่รุ่งเช้า แล้วเห็นดวงอาทิตย์กำลังขึ้น เมื่อราตรีผ่านพ้นไปสู่เช้าแล้ว ข้าก็ไม่กล้าที่จะมีชีวิตอยู่ต่อไป
4.22.51
शापितोसि मम प्राणैः सुकृतेनार्जुनस्य च ।
युधिष्ठिरस्य पादाभ्यां यमयोर्जीवितेन च।
कीचकस्य वधं नाद्य प्रतिजानासि भारत ॥ ४.२२.५१ ॥
ข้าขอให้ท่านสาบานด้วยชีวิตของข้า ด้วยบุญกุศลของอรชุน ด้วยพระบาทของยุธิษฐิระ และด้วยชีวิตของฝาแฝดทั้งสอง ท่านจะไม่ปฏิญาณในวันนี้ที่จะสังหารกีจกะหรือ ข้าแต่ลูกหลานของภรตะ
4.22.52
भ्रात च विगर्हस्व ज्येष्ठं दुर्द्यूतदेविनम् ।
यस्मास्मि कर्मणा प्राप्ता दुःखमेतदनन्तकम् ॥ ४.२२.५२ ॥
และจงตำหนิพี่ชายคนโต ผู้ติดการเล่นพนันอันน่าสังเวช เพราะการกระทำของเขา ข้าจึงต้องประสบทุกข์อันไม่มีที่สิ้นสุดนี้
4.22.53
येषां मुख्यतमो ज्येष्ठो भवेत्तु कुलपांसनः ।
भ्रातरं परमन्वीयुस्तेऽपि शालीनबुद्धयः ॥ ४.२२.५३ ॥
ผู้ที่มีผู้นำสูงสุดคือพี่ใหญ่ซึ่งเป็นผู้ทำลายวงศ์ตระกูล แม้เหล่าน้องที่มีปัญญาอ่อนน้อมก็ย่อมติดตามพี่ชายผู้นั้นไป
4.22.54
को हि राज्यं परित्यज्य सपुत्रपशुबान्धवम् ।
प्रव्रजेत महारण्यमजिनैः परिवारितः ॥ ४.२२.५४ ॥
ผู้ใดเล่าจะละทิ้งราชอาณาจักร บุตร ปศุสัตว์ และญาติพี่น้อง แล้วออกไปสู่ป่าใหญ่ นุ่งห่มหนังสัตว์
4.22.55
यदि निष्कसहस्राणि यद्वाऽन्यत्सारवद्धनम् ।
सायं प्रातरदेविष्यदपि संवत्सरायुतम् ॥ ४.२२.५५ ॥
หากมีทองคำนับพันเหรียญ หรือทรัพย์สมบัติอันมีค่าอื่นใด ก็อาจให้แก่เขาได้ทั้งเช้าและเย็นตลอดหมื่นปี
4.22.56
रुक्मं हिरण्यं वासांसि यानं युग्यमजाविकम् ।
अश्वाश्वतरसङ्घाश्च न जातु क्षयमाव्रजेत् ॥ ४.२२.५६ ॥
เครื่องประดับทองคำ ทองคำแท่ง ผ้านุ่งห่ม รถม้า สัตว์ลากจูง แพะและแกะ และฝูงม้าและลา จะไม่มีวันลดน้อยลงเลย
4.22.57
सोयं द्यूतप्रवादेन श्रियश्चैवावरोपितः ।
तूष्णीमास्ते यथा मूढः स्वानि कर्माणि चिन्तयन् ॥ ४.२२.५७ ॥
นี่คือผู้ที่เพราะคำพูดเรื่องการพนัน ถูกพรากแม้กระทั่งโชคลาภไป และนั่งนิ่งเหมือนคนโง่ ครุ่นคิดถึงการกระทำของตนเอง
4.22.58
पुरा दशसहस्राणि दन्तिनां वाजिनामपि ।
यं यान्तमनुयान्ति स्म सोयं द्यूतेन जीवति ॥ ४.२२.५८ ॥
ผู้ที่ช้างหมื่นเชือกและม้าหมื่นตัวเคยติดตามไปขณะที่เขาเดินทาง บัดนี้เขากลับดำรงชีวิตด้วยการเล่นพนัน
4.22.59
तथा शतसहस्राणि स्त्रीणाममिततेजसाम् ।
उपासते स्म राजानमिन्द्रप्रस्थे युधिष्ठिरम् ॥ ४.२२.५९ ॥
ในทำนองเดียวกัน ในอินทรปรัสถ์ สตรีนับแสนผู้มีรัศมีอันหาประมาณมิได้เคยรับใช้พระเจ้ายุธิษฐิระ
4.22.60
शतं दासीसहस्राणां यस्य नित्यं महानसे ।
पात्रहस्ता दिवारात्रमतिथीन्भोजयन्त्युत ॥ ४.२२.६० ॥
ในห้องครัวใหญ่ของเขา สาวใช้นับแสนคนถือภาชนะอยู่ในมือ เลี้ยงดูแขกเช้าเย็นทั้งกลางวันและกลางคืน
4.22.61
एष निष्कसहस्राणि दत्त्वा प्रातर्दिनेदिने ।
द्यूतजेन ह्यनर्थेन महता समुपावृतः ॥ ४.२२.६१ ॥
ทุกเช้า วันแล้ววันเล่า เขาพระราชทานทองนับพันเหรียญ แต่ยังถูกมหันตภัยที่เกิดจากการพนันครอบงำอยู่
4.22.62
एनं सुस्वरसंपन्ना बहवः सूतमागधाः ।
सुप्तं प्रातरुपातिष्ठन्सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥ ४.२२.६२ ॥
เมื่อเขายังหลับใหลอยู่ในตอนเช้า มีบรรดาสูตะและมาคธจำนวนมาก มีเสียงไพเราะ สวมตุ้มหูประดับมณีที่ขัดเงาแล้ว มาเฝ้าเขาอยู่เสมอ
4.22.63
सहस्रं वालखिल्यानां सहस्रमुदवासिनाम् ।
सहस्रमश्मकुट्टानां सहस्रं वायुभोजिनाम् ॥ ४.२२.६३ ॥
วาลขิลยะหนึ่งพัน ผู้อาศัยอยู่ในน้ำหนึ่งพัน ผู้บดหินหนึ่งพัน และผู้กินลมหนึ่งพัน
4.22.64
सहस्रं मुनिपत्नीनां सहस्रं ब्रह्मचारिणाम् ।
सहस्रं मौनशीलानां सहस्रं गृहमेधिनाम् ॥ ४.२२.६४ ॥
ภรรยาของฤๅษีหนึ่งพัน พรหมจารีหนึ่งพัน ผู้มีวัตรแห่งการนิ่งเงียบหนึ่งพัน และคฤหัสถ์หนึ่งพัน
4.22.65
हंसाः परमहंसाश्च योगिनश्च द्विजातयः ।
कुटीरकाः परिव्राजो ये चान्ये वनचारिणः ॥ ४.२२.६५ ॥
หงส์ทั้งหลาย และปรมหงส์ โยคี และทวิชาติ ผู้อยู่ในกระท่อม นักบวชพเนจร และผู้เที่ยวอยู่ในป่าอื่น ๆ
4.22.66
संविभक्तात्मकाश्चैव बहवश्चोर्ध्वरेतसः ।
चतुर्वेदविदो विप्राः शिक्षामीमांसपारगाः ।
क्रमपाठाश्च ये विप्राः सामाध्यायनिकाश्च ये ॥ ४.२२.६६ ॥
ผู้มีจิตอุทิศตนอย่างครบถ้วนจำนวนมาก และผู้ครองพรหมจรรย์ซึ่งยกธาตุน้ำอสุจิขึ้นสู่เบื้องบน พราหมณ์ผู้รู้พระเวททั้งสี่ ผู้เชี่ยวชาญในศิกษาและมีมางสา พราหมณ์ผู้สวดด้วยกรมปาฐะ และผู้ศึกษาสามเวท
4.22.67
सहस्रमृषयो यस्य नित्यमासन्सभासदः ।
तपःश्रुतोपसंपन्नाः सर्वकामैरुपास्थिताः ॥ ४.२२.६७ ॥
ผู้ที่มีฤๅษีหนึ่งพันองค์อยู่ในสภาเป็นสมาชิกเสมอ ผู้ประกอบด้วยตบะและการศึกษา และได้รับการบำรุงด้วยความปรารถนาทั้งปวง
4.22.68
अन्धान्वृद्धाननाथांस्तु सर्वराष्ट्रेषु दुःखितान् ।
बिभर्त्यन्नार्थिनो नित्यमानृशंस्याद्युधिष्ठिरः ॥ ४.२२.६८ ॥
ด้วยความกรุณา ยุธิษฐิระย่อมเลี้ยงดูผู้ตาบอด ผู้แก่ชรา ผู้ไร้ที่พึ่ง ผู้ทุกข์ยากในทุกแคว้น และผู้ที่แสวงหาอาหารอยู่เสมอ
4.22.69
स एष निलयं प्राप्तो मत्स्यस्य परिचारकः ।
सभायां विनतो राज्ञः कङ्को नाम युधिष्ठिरः ॥ ४.२२.६९ ॥
ยุธิษฐิระผู้นี้มาถึงที่พำนักของกษัตริย์มัตสยะในฐานะผู้รับใช้ และนั่งอย่างนอบน้อมในสภาของพระราชา ภายใต้นามว่ากังกะ
4.22.70
इन्द्रप्रस्थे निवसतः समये यस्य पार्थिवाः ।
आसन्बलिकराः सर्वे सोन्येभ्यो भृतिमिच्छति ॥ ४.२२.७० ॥
ในเวลาที่เขาประทับอยู่ที่อินทรปรัสถ์ บรรดากษัตริย์ทั้งปวงต่างเป็นผู้เสียส่วยแก่เขา แต่บัดนี้เขากลับแสวงหาเลี้ยงชีพจากผู้อื่น
4.22.71
पार्थिवाः पृथिवीपाला यस्यासन्वशवर्तिनः ।
स वशे विवशो राज्ञां परेषामद्य वर्तते ॥ ४.२२.७१ ॥
ผู้ที่บรรดากษัตริย์ ผู้ปกป้องแผ่นดิน เคยเป็นผู้ว่าง่ายรับใช้ บัดนี้เขาอยู่อย่างไร้อำนาจ ภายใต้การควบคุมของกษัตริย์อื่น
4.22.72
संप्राप्य पृथिवीं कृत्स्नां रश्मिवानिव तेजसा ।
सोद्य राज्ञो विराटस्य सभास्तारो युधिष्ठिरः ॥ ४.२२.७२ ॥
ผู้ที่ได้ครอบครองแผ่นดินทั้งผืนและรุ่งเรืองด้วยเดชดุจดวงอาทิตย์ บัดนี้ยุธิษฐิระนั่งเป็นข้าราชบริพารในสภาของพระเจ้าวิราฏ
4.22.73
यमुपासत राजानं सभायामृषिसत्तमाः ।
तमुपासीनमद्यान्यं पश्य पाण्डव पाण्डवम् ॥ ४.२२.७३ ॥
พระราชาที่บรรดาฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุดเคยเข้าเฝ้าในสภา บัดนี้เจ้าจงดูเถิด ปาณฑพ พระองค์นั้นประทับนั่งเข้าเฝ้าอีกผู้หนึ่ง
4.22.74
अनवद्यं महाप्राज्ञं जीवितार्थेन संवृतम् ।
दृष्ट्वा कस्य न दुःखं स्याद्धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ ४.२२.७४ ॥
เมื่อเห็นยุธิษฐิระ พระธรรมราชาผู้ไร้ตำหนิและมีปัญญาอันยิ่งใหญ่ ต้องถูกกักอยู่เพื่อการเลี้ยงชีพ ใครเล่าจะไม่เศร้าโศก
4.22.75
उपास्ते स्म सभायां यं कृत्स्नाऽपि च वसुन्धरा ।
तमुपासीनमद्यान्यं पश्य भारत भारतम् ॥ ४.२२.७५ ॥
พระราชาผู้ซึ่งแผ่นดินทั้งสิ้นเคยเข้าเฝ้าในสภา บัดนี้เจ้าจงดูเถิด ภารตะ พระองค์นั้นประทับนั่งเข้าเฝ้าอีกผู้หนึ่ง
4.22.76
एवं बहुविदैर्दुःखैः पीड्यमानामनाथवत् ।
शोकसागरमध्यस्थां किं मां भीम न पश्यसि ॥ ४.२२.७६ ॥
ถูกความทุกข์นานาประการบีบคั้นเช่นนี้ ดุจผู้ไร้ที่พึ่ง ดำรงอยู่กลางมหาสมุทรแห่งความโศก เหตุใดเจ้าจึงไม่เห็นข้า ภีมะ
4.22.77
इदं तु मे दुःखतरं यत्त्वां वक्ष्यामि भारत ।
न मेऽभ्यसूया कर्तव्या दुःखादेतद्ब्रवीम्यहम् ॥ ४.२२.७७ ॥
ภารตะ สิ่งที่ข้าจะบอกเจ้าต่อไปนี้ยิ่งเจ็บปวดกว่า อย่าถือโทษข้า ข้าพูดสิ่งนี้ด้วยความทุกข์
4.22.78
शार्दूलैर्महिषैर्नागौरगारे योत्स्यसे सदा ।
कैकेय्याः प्रेक्षमाणायास्तदा मे कश्मलोऽभवत् ॥ ४.२२.७८ ॥
เจ้าจะต้องสู้รบอยู่เสมอในวังกับเสือ ควาย และช้าง และขณะที่ไกเกยีมองอยู่ ตอนนั้นข้าก็เป็นลมหมดสติ
4.22.79
हसन्त्यन्तःपुरे नार्यो मम चेष्टां निरीक्ष्य च ॥ ४.२२.७९ ॥
บรรดาสตรีในฝ่ายในหัวเราะ เมื่อเห็นท่าทางของข้า
4.22.80
तत उत्थाय कैकेयी सर्वास्ताः प्रत्यभाषत ।
प्रेक्ष्य मामनवद्याङ्गीं कश्मलाभिहतामिव ॥ ४.२२.८० ॥
จากนั้นไกเกยีลุกขึ้นและตอบสตรีเหล่านั้นทั้งหมด เมื่อเห็นข้า ผู้มีรูปร่างไร้ที่ติ ถูกความตกใจเล่นงานดุจถูกโรคลม
4.22.81
स्नेहात्संवासजादेव तदा वै चारुहासिनी ।
युध्यमानं महावीर्यमिमं समनुशोचति ॥ ४.२२.८१ ॥
ครั้งนั้น นางผู้มีรอยยิ้มงดงาม ด้วยความรักที่เกิดจากการอยู่ร่วมกันมา ย่อมโศกเศร้าถึงวีรบุรุษผู้ทรงพลังผู้นี้ที่กำลังต่อสู้อยู่
4.22.82
कल्याणरूपा सैरन्ध्री वललश्चापि सुन्दरः ।
स्त्रीणां चित्तं हि दुर्ज्ञेयं युक्तरूपौ हि मे मतौ ॥ ४.२२.८२ ॥
สัยรันธรีมีรูปงาม และวลละก็รูปงามเช่นกัน ใจของสตรีนั้นยากจะรู้ได้แน่นอน แต่ในความเห็นของข้า ทั้งสองดูเหมาะสมกันในรูปโฉม
4.22.83
सैरन्ध्री प्रियसंवासान्नित्यं करुणवादिनी ।
अस्मिन्राजकुले चैतौ तुल्यकालनिवासिनौ ॥ ४.२२.८३ ॥
สัยรันธรีผู้พูดด้วยความสงสารอยู่เสมอ เพราะการอยู่ร่วมกันอย่างเป็นที่รัก ทั้งสองคนนี้ก็พำนักอยู่ในราชสำนักนี้มาเป็นเวลาเท่ากัน
4.22.84
इति ब्रुवाणा वाक्यानि सा मां नित्यमजीजपत् ।
क्रुध्यन्तीं मां च संप्रेक्ष्य पर्यशङ्कत मां त्वयि ॥ ४.२२.८४ ॥
นางกล่าวถ้อยคำเช่นนั้น และปลอบโยนข้าอยู่เสมอ เมื่อเห็นข้าโกรธ นางก็สงสัยข้าว่าเป็นการกระทำของท่าน
4.22.85
तस्यां तथा ब्रुवन्त्यां तु भीमो भीमपराक्रमः ।
नोवाच किंचिद्वचनं संरम्भाद्रक्तलोचनः ॥ ४.२२.८५ ॥
เมื่อนางพูดเช่นนั้น ภีมะผู้มีพลังอันน่าเกรงขาม ตาแดงก่ำด้วยความโกรธ ก็มิได้กล่าววาจาใดเลย
4.22.86
ज्ञात्वा-तु रुषितं भीमं द्रौपदी पुनरब्रवीत् ।
शोके यौधिष्ठिरे मग्ना नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ४.२२.८६ ॥
เทราปทีรู้ว่าภีมะกำลังโกรธ จึงกล่าวอีกว่า "จมอยู่กับความโศกเศร้าถึงยุธิษฐิระ หม่อมฉันไม่มีใจจะมีชีวิตอยู่ต่อไป"
4.22.87
यंस्तु देवान्मनुष्यांश्च सर्वानेकरथोऽजयत् ।
सोयं राज्ञो विराटस्य कन्यानां नर्तको युवा।
आस्ते वेषप्रतिच्छन्नः कन्यानां परिचारकः ॥ ४.२२.८७ ॥
ผู้ที่เพียงลำพังบนรถศึกคันเดียวได้เอาชนะทั้งเทพและมนุษย์ ชายหนุ่มนักรำผู้นั้นบัดนี้พำนักอยู่ในคราบปลอมตัวเป็นผู้รับใช้ของบรรดาหญิงสาวในวังของพระเจ้าวิราฏ
4.22.88
योऽतर्पयदमेयात्मा खाण्डवे जातवेदसम् ।
सोऽन्तःपुरगतः पार्थः कूपेऽग्निरिव संवृतः ॥ ४.२२.८८ ॥
ผู้ที่ทำให้พระอัคนีในป่าขาณฑวะอิ่มหนำ คือพระปารถผู้มีจิตใจหาที่สุดมิได้ บัดนี้เข้าไปในพระราชวังฝ่ายใน ซ่อนตัวเหมือนไฟที่ถูกปิดไว้ในบ่อน้ำ
4.22.89
यस्माद्भयममित्राणां सदैव पुरुषर्षभात् ।
स लोकपरिभूतेन वेषेणास्ते धनंजयः ॥ ४.२२.८९ ॥
วีรบุรุษผู้เป็นดั่งวัวผู้นำในหมู่มนุษย์ ผู้ที่ศัตรูหวาดกลัวอยู่เสมอ ธนัญชัยบัดนี้พำนักอยู่ในเครื่องแต่งกายที่โลกดูหมิ่น
4.22.90
यस्यं ज्यातलनिर्घोषात्समकम्पन्त शत्रवः ।
षण्डरूपं वहन्तं तं गीतं नृत्तावलम्बनम् ।
कुर्वन्तमर्जुनं दृष्ट्वा न मे स्वास्थ्यं मनो व्रजेत् ॥ ४.२२.९० ॥
เมื่อได้ยินเสียงสายธนูของผู้ใดดังขึ้น ศัตรูทั้งปวงก็สั่นสะท้านพร้อมกัน เมื่อหม่อมฉันเห็นอรชุนผู้นั้นแต่งกายเป็นขันทีกำลังขับร้องและพึ่งการรำ ใจของหม่อมฉันจะไม่อาจสงบได้
4.22.91
स्त्रियो गीतस्वरात्तस्य मुदिताः पर्युपासते ॥ ४.२२.९१ ॥
บรรดาสตรีต่างชื่นชมด้วยเสียงเพลงของเขา พากันมาอยู่รับใช้เขาด้วยความยินดี
4.22.92
किरीटं सूर्यसंकाशं यस्य मूर्धन्यशोभत ।
वेणीविकृतकेशान्तः सोऽयमद्य धनंजयः ॥ ४.२२.९२ ॥
ผู้ที่มงกุฎสว่างดั่งดวงอาทิตย์เคยส่องประกายอยู่บนศีรษะ และปลายผมถูกถักเป็นเปีย คนนั้นคือธนัญชัย ในวันนี้นั่นเอง
4.22.93
यस्मिन्नस्त्राणि दिव्यानि समस्तानि महात्मनि ।
आधारः सर्वविद्यानां यो धारयति कुण्डले ॥ ४.२२.९३ ॥
ในผู้ยิ่งใหญ่นั้นมีอาวุธทิพย์ทั้งสิ้นดำรงอยู่ เขาเป็นที่พึ่งของวิชาความรู้ทั้งปวง และสวมต่างหูทั้งสองข้าง
4.22.94
यं वै राजसहस्राणि तेजसाऽप्रतिमं भुवि ।
समरे नातिवर्तन्ते वेलामिव महोर्मयः ॥ ४.२२.९४ ॥
ความรุ่งโรจน์อันหาใครเทียบมิได้ของเขา บรรดากษัตริย์นับพันบนแผ่นดินนี้ไม่อาจล่วงล้ำได้ในการรบ ดั่งคลื่นใหญ่ที่ไม่อาจล้ำฝั่งทะเลได้
4.22.95
सोयं राज्ञो विराटस्य कन्यानां नर्तको युवा ।
आस्ते वेषप्रतिच्छन्नः कन्यानां परिचारकः ॥ ४.२२.९५ ॥
ชายหนุ่มผู้นี้คือนักรำของบรรดาหญิงสาวในวังของพระเจ้าวิราฏ เขาแต่งกายปลอมตัวนั่งอยู่ในฐานะผู้รับใช้ของบรรดาหญิงสาว
4.22.96
यस्य स्म रथनिर्घोषात्समकम्पत मेदिनी ।
सपर्वतवनाकाशा सहस्थावरजङ्गमा ॥ ४.२२.९६ ॥
เมื่อเสียงรถศึกของผู้ใดดังขึ้น แผ่นดินพร้อมด้วยภูเขา ป่าไม้ และท้องฟ้า พร้อมทั้งสรรพสิ่งที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหว ก็สั่นสะเทือนไปพร้อมกัน
4.22.97
यस्मिञ्जाते महेष्वासे कुन्त्याः प्रीतिरवर्धत ।
न स शोचति मामद्य भीमसेन तवानुजः ॥ ४.२२.९७ ॥
เมื่อวีรบุรุษนักธนูผู้ยิ่งใหญ่นั้นประสูติ ความยินดีของนางกุนตีก็เพิ่มพูนขึ้น ข้าแต่ภีมเสนะ น้องชายของท่านไม่ได้โศกเศร้าเพราะหม่อมฉันในวันนี้เลย
4.22.98
विभूषितमलंकारैः कुण्डलैः परिपातुकैः ।
कम्बुपाणिमथायान्तं दृष्ट्वा सीदति मे मनः ॥ ४.२२.९८ ॥
ประดับด้วยเครื่องอาภรณ์และต่างหูอันเปล่งประกาย เมื่อเห็นเขาเดินมาพร้อมสังข์ในมือ ใจของหม่อมฉันก็จมลง
4.22.99
वेणीविकृतकेशान्तं भीमधन्वानमर्जुनम् ।
कन्यापरिवृतं दृष्ट्वा शोकं गच्छति मे मनः ॥ ४.२२.९९ ॥
เมื่อเห็นอรชุนผู้มีคันธนูอันน่าเกรงขาม ปลายผมถูกถักและเปลี่ยนแปลงไป ล้อมรอบด้วยบรรดาหญิงสาว ใจของหม่อมฉันก็ตกอยู่ในความโศกเศร้า
4.22.100
यदा ह्येनं परिवृतं कन्याभिर्देवरूपिणम् ।
प्रच्छन्नमिव मातङ्गं परिपूर्णं करेणुभिः ॥ ४.२२.१०० ॥
เมื่อเขาผู้มีรูปดั่งเทพ ถูกห้อมล้อมด้วยบรรดาหญิงสาว ดั่งช้างที่ซ่อนตัวอยู่ซึ่งถูกช้างพังล้อมรอบเต็มไปหมด...
4.22.101
मात्स्यं पार्थं च गायन्तं विराटं समुपस्थितम् ।
पश्यामि तूर्यमध्यस्थं दृष्ट्वा मुह्यति मे मनः ॥ ४.२२.१०१ ॥
ข้าพเจ้าเห็นปารถะกำลังขับร้องอยู่ต่อหน้าท้าววิราฏแห่งชาวมัตสยะ ยืนอยู่ท่ามกลางนักดนตรี เมื่อเห็นท่านแล้วใจของข้าพเจ้าก็หวั่นไหวสับสน
4.22.102
नूनमार्या न जानाति कृच्छ्रं प्राप्तं धनंजयम् ।
अजातशत्रुं कौरव्यं मग्नं द्युर्द्यूतदेविनम् ॥ ४.२२.१०२ ॥
คงจะเป็นเพราะนางผู้สูงศักดิ์ไม่รู้ว่าธนัญชัยตกอยู่ในความยากลำบาก และอชาตศัตรูผู้เป็นกาวรัพย์ได้จมลงในการพนันเสียแล้ว
4.22.103
ऐन्द्रवारुणवायव्यब्रह्माग्नेयैः सवैष्णवैः ।
अग्नीन्संतर्पयन्पार्थः सर्वशत्रुनिबर्हणः।
दिव्यैरस्त्रैरमेयात्मा सर्वांश्चैकरथोऽजयत् ॥ ४.२२.१०३ ॥
ปารถะผู้ทำลายศัตรูทั้งปวง ทรงบูชาเพลิงด้วยทิพยอาวุธของพระอินทร์ พระวรุณ พระวายุ พระพรหม และพระอัคนี พร้อมทั้งอาวุธของพระวิษณุ พระองค์ผู้มีอาตมันหาประมาณมิได้ ทรงรบแต่เพียงลำพังบนรถศึกคันเดียว และมีชัยเหนือศัตรูทั้งหมด
4.22.104
कौबेरं वैष्णवं शैवमस्त्राण्यन्यानि भारत ।
दर्शयन्नस्त्रवीर्यं च वासुदेवसहायवान् ॥ ४.२२.१०४ ॥
ข้าแต่พระภารตะ ปารถะทรงแสดงอาวุธของท้าวกุเวร พระวิษณุ พระศิวะ และอาวุธอื่น ๆ แสดงอานุภาพแห่งอาวุธของพระองค์ โดยมีพระวาสุเทพเป็นพันธมิตร
4.22.105
दिव्यं गान्धर्वमस्त्रं च वायव्यमथ वैष्णवम् ।
ब्राह्मं पाशुपतं चैव स्थूणाकर्णं च दर्शयन् ॥ ४.२२.१०५ ॥
ปารถะทรงแสดงทิพยอาวุธคันธรรพ์ อาวุธวายัพยะ อาวุธไวษณวะ อาวุธพรหม อาวุธปาศุปตะ และอาวุธสถูณากรรณะ
4.22.106
पौलोमान्कालकेयांश्च इन्द्रशत्रून्महाबलान् ।
निवातकवचैः सार्धं घोरानेकरथोऽजयत्।
सोन्तःपुरगतः पार्थः कूपेऽग्निरिव संवृतः ॥ ४.२२.१०६ ॥
ด้วยรถศึกคันเดียว พระองค์ทรงมีชัยเหนือเผ่าเปาโลมะและกาลเกยะ ผู้เป็นศัตรูอันมีกำลังมหาศาลของพระอินทร์ พร้อมทั้งกองทัพอันน่าสะพรึงกลัวของนิวาตกวจะ ปารถะผู้ประทับอยู่ในที่พำนักของสตรี ดุจไฟที่ถูกปิดล้อมอยู่ในบ่อน้ำ
4.22.107
यो वै महातपः कुर्वन्महाबलपराक्रमः ।
युद्धेन तोषयामास शंकरं शूलपाणिनम् ॥ ४.२२.१०७ ॥
ผู้ซึ่งบำเพ็ญตบะอันยิ่งใหญ่ ด้วยกำลังและความกล้าหาญอันมหาศาล ได้ทำให้พระศังกรผู้ทรงตรีศูลพอพระทัยด้วยการต่อสู้
4.22.108
कन्यापुरगतं दृष्ट्वा गोष्ठेष्विव महावृषम् ।
स्त्रीवेषविकृतं पार्थं कुन्तीं गच्छति मे मनः ॥ ४.२२.१०८ ॥
เมื่อเห็นปารถะเข้าไปอยู่ในที่พำนักของสตรี ดุจวัวตัวใหญ่ท่ามกลางคอกวัว แต่งกายในชุดของสตรี ใจของข้าพเจ้าก็ล่องลอยไปหาบุตรของนางกุนตี
4.22.109
यः स्त्रीभिर्नित्यसंपन्नो रूपेणास्त्रेण मेधया ।
सोऽश्वबन्धो विराटस्य पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ ४.२२.१०९ ॥
ผู้ที่เคยเป็นที่ปรารถนาของสตรีอยู่เสมอ ผู้ประกอบด้วยรูปโฉม อาวุธ และปัญญา บัดนี้กลับเป็นผู้ดูแลม้าของท้าววิราฏ จงดูการกลับตาลปัตรของกาลเวลาเถิด
4.22.110
राजकन्याश्च वेश्याश्च विशां दुहितरश्च याः ।
सर्वाः सारयुता नार्यो दामग्रन्थिवशं गताः ।
प्रेष्यकर्मणि तं दृष्ट्वा शोचामि विलपामि च ॥ ४.२२.११० ॥
บรรดาพระราชธิดา หญิงโสเภณี และธิดาของชาววิศ สตรีผู้ประเสริฐทั้งหมด ต่างตกอยู่ใต้อำนาจของเชือกที่ผูกเป็นปมแห่งการพนัน เมื่อเห็นท่านทำงานรับใช้ ข้าพเจ้าก็โศกเศร้าและคร่ำครวญ
4.22.111
विराटमुपतिष्ठन्तं दर्शयन्तं च वाजिनम् ।
अभ्यकीर्यन्त बृन्दानि दामग्रन्थिमुदीक्षितुम् ।
विनयन्तं जवेनाश्वान्धर्मराजस्य पश्यतः ॥ ४.२२.१११ ॥
ขณะที่ท่านยืนรับใช้ท้าววิราฏและแสดงม้าให้ดู ฝูงชนก็รุมกันมาดูเชือกปมแห่งการพนัน ท่านฝึกม้าอย่างรวดเร็วต่อหน้าพระธรรมราชา ซึ่งกำลังมองดูอยู่
4.22.112
किंनु मां मन्यसे पार्थ सुखितेति परन्तप ।
तथा दृष्ट्वा यवीयांसं सहदेवं युधांपतिम् ॥ ४.२२.११२ ॥
ข้าแต่ปารถะ ผู้เผาผลาญศัตรู ท่านคิดว่าข้าพเจ้ามีความสุขหรือ เช่นเดียวกัน เมื่อเห็นสหเทวะน้องชายผู้เป็นจอมนักรบ
4.22.113
तं दृष्ट्वा गोषु गोसङ्ख्यं वत्सचर्मक्षितीशयम् ।
दुःखशोकपरीताङ्गी पाण्डुभूताऽस्मि पाण्डव ॥ ४.२२.११३ ॥
เมื่อเห็นเขานับวัวอยู่ท่ามกลางฝูงวัว และนอนบนพื้นดินเปล่า ปูด้วยหนังลูกวัว ข้าแต่ปาณฑพ แขนขาของข้าพเจ้าถูกล้อมด้วยความทุกข์และโศก จนซีดเผือด
4.22.114
सहदेवस्य वृत्तानि चिन्तयन्ती पुनःपुनः ।
न पश्यामि महाभाग सहदेवस्य दुःष्कृतम्।
यस्मादेवंविधं क्लेशं प्राप्नुयात्सत्यविक्रमः ॥ ४.२२.११४ ॥
ข้าพเจ้าครุ่นคิดถึงความประพฤติของสหเทวะซ้ำแล้วซ้ำเล่า ข้าแต่ผู้มีโชคอันยิ่งใหญ่ ข้าพเจ้าไม่เห็นความผิดใดของสหเทวะเลย ที่ควรทำให้ผู้มีวิกรมอันแท้จริงต้องได้รับความทุกข์ยากเช่นนี้
4.22.115
दूयामि भरतश्रेष्ठ दृष्ट्वा ते भ्रातरं प्रियम् ।
गोषु गोवृषसंकाशं मात्स्येनापि निवेशितम् ॥ ४.२२.११५ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐแห่งภรตะ ข้าพเจ้าเจ็บปวดเมื่อเห็นพี่น้องที่รักของท่านถูกจัดให้อยู่ท่ามกลางฝูงวัวดุจวัวตัวผู้ท่ามกลางแม่วัว แม้ท้าววิราฏแห่งชาวมัตสยะเองก็เป็นผู้จัดให้
4.22.116
संरब्धतररक्ताक्षं गोपालानां पुरोगमम् ।
विराटमभिनन्दन्तं वित्ते मे भवति ज्वरः ॥ ४.२२.११६ ॥
เมื่อเห็นท้าววิราฏ ดวงตาแดงก่ำด้วยความโกรธจัด เป็นผู้นำของคนเลี้ยงวัว ยินดีในทรัพย์สมบัติของตน ไข้ก็พลุ่งขึ้นในใจของข้าพเจ้า
4.22.117
सहदेवं हि मे नित्यं वीरमार्या प्रशंसति ।
महाभिजनसंपन्नो नीतिमान्कुलवानपि ॥ ४.२२.११७ ॥
นางผู้สูงศักดิ์ยกย่องสหเทวะวีรบุรุษของข้าพเจ้าอยู่เสมอ เขาประกอบด้วยตระกูลอันยิ่งใหญ่ มีปัญญาและเป็นคนดีแห่งตระกูล
4.22.118
हीनिषेवो ह्यनवमो धार्मिकश्च प्रियश्च मे ।
स तेऽरण्येषु वोढव्यः पाञ्चालि रजनीष्वपि ॥ ४.२२.११८ ॥
เขาถ่อมตน ไร้ที่ติ เป็นผู้ธรรมิก และเป็นที่รักของข้าพเจ้า ข้าแต่นางปาญจาลี เขาเป็นผู้ที่ควรติดตามดูแลท่านในป่า แม้ในยามค่ำคืน
4.22.119
सुकुमारश्च शूरश्च राजानं चाप्यनुव्रतः ।
ज्येष्ठापचायिनं वीरं स्वयं पाञ्चालि भोजयेः ॥ ४.२२.११९ ॥
ทั้งอ่อนโยนและกล้าหาญ และยังภักดีต่อพระราชา ข้าแต่นางปาญจาลี วีรบุรุษผู้เคารพพี่ชายคนโต ท่านเองควรเป็นผู้เลี้ยงดูเขาด้วยพระหัตถ์ของท่าน
4.22.120
इत्युवाच हि मां कुन्ती रुदती पुत्रगृद्धिनी ।
प्रव्रजन्तं महारण्यं तं परिष्वज्य तिष्ठती ॥ ४.२२.१२० ॥
กุนตีร้องไห้และโหยหาบุตรชายของนาง ได้กล่าวเช่นนี้กับข้าพเจ้า พลางยืนกอดเขาไว้ขณะที่เขากำลังออกเดินทางสู่ป่าใหญ่
4.22.121
तं दृष्ट्वा गोषु गोपालवेषमास्थाय धिष्ठितम् ।
सहदेवं युधांश्रेष्ठं किंनु जीवामि पाण्डवः ॥ ४.२२.१२१ ॥
เมื่อเห็นเขาซึ่งยืนอยู่ท่ามกลางฝูงโคในคราบของคนเลี้ยงโค สหเทพผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักรบ แล้วข้าพเจ้าจะยังมีชีวิตอยู่ได้อย่างไร ปาณฑพเอ๋ย
4.22.122
एवं दुःखशताविष्टा युधिष्ठिरनिमित्ततः ॥ ४.२२.१२२ ॥
ด้วยเหตุนี้ นางถูกความทุกข์นับร้อยเข้าครอบงำ เพราะเหตุของพระยุธิษฐิระ
4.22.123
पुनः प्रतिविशिष्टानि दुःखानि शृणु भारत ।
वर्धन्ते मयि कौन्तेय वक्ष्याम्यन्यानि तानि वै ॥ ४.२२.१२३ ॥
ภรตเอ๋ย จงฟังเถิด ยังมีความทุกข์อื่นที่เฉพาะเจาะจงของข้าพเจ้าอีก กุนตีบุตรเอ๋ย มันเพิ่มพูนขึ้นในตัวข้าพเจ้า และข้าพเจ้าจะเล่าความทุกข์เหล่านั้นให้ฟังด้วย
4.22.124
युष्मासु ध्रियमाणेषु दुःखानि विविधान्युत ।
शोषयन्ति शरीरं मे किंनु दुःखतरं ततः ॥ ४.२२.१२४ ॥
ขณะที่พวกท่านยังมีชีวิตอยู่ ความทุกข์นานาประการก็ยังกัดกร่อนร่างของข้าพเจ้า ความทุกข์ใดจะหนักกว่านั้นได้เล่า
4.22.125
एकभर्ता तु या नारी सा सुखेनैव वर्तते ।
पञ्च मे पतयः सन्ति मम दुःखमनन्तकम् ॥ ४.२२.१२५ ॥
หญิงที่มีสามีเพียงคนเดียวย่อมอยู่อย่างมีความสุขโดยแท้ ส่วนข้าพเจ้ามีสามีถึงห้าคน ความทุกข์ของข้าพเจ้าจึงไม่มีที่สิ้นสุด