મહાભારત · અધ્યાય 4.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.22.1
सा सूतपुत्राभिहता राजपुत्री सुदुःखिता ।
वधं कृष्णा परीप्सन्ती सूतपुत्रस्य भामिनी ॥ ४.२२.१ ॥
સૂતપુત્ર દ્વારા અપમાનિત થયેલી તે રાજકુમારી અત્યંત દુઃખી થઈ. સૂતપુત્રના વધની ઇચ્છા રાખતી તે ભામિની કૃષ્ણા (દ્રૌપદી) હતી.
4.22.2
जगामावासमेवाथ तदा सा द्रुपदात्मजा ।
कृत्वा शौचं यथान्यायं कृष्णा सा तनुमध्यमा ॥ ४.२२.२ ॥
ત્યારે તે દ્રુપદપુત્રી પોતાના નિવાસે ગઈ. વિધિ અનુસાર શૌચ કરીને તે પાતળી કમરવાળી કૃષ્ણા ત્યાં ગઈ.
4.22.3
गात्राणि वाससी चैव प्रक्षाल्य सलिलेन सा ।
चिन्तयामास रुदती तस्य दुःखस्य निर्णयम् ॥ ४.२२.३ ॥
પાણીથી શરીર અને વસ્ત્રો ધોઈને રડતાં તે દુઃખના નિવારણનો વિચાર કરવા લાગી.
4.22.4
किं करोमि क्व गच्छामि कथं कार्यं भवेन्मम ।
इत्येवं चिन्तयित्वा सा भीमं तं मनसाऽगमत्।
अन्यः कर्ता विना भीमान्न मेऽद्य मनसेप्सितम् ॥ ४.२२.४ ॥
'હું શું કરું? ક્યાં જાઉં? મારું કાર્ય કેવી રીતે થાય?' એમ વિચારીને તે મનથી તે ભીમ પાસે ગઈ. ભીમ વિના આજે મારી મનોકામના પૂરી કરનાર બીજો કોઈ નથી.
4.22.5
प्रादुर्भूते क्षणे रात्रौ विहाय शयनं स्वकम् ।
दुःखेन महता युक्ता मानसेन मनस्विनी ।
प्राद्रवन्नाथमिच्छन्ती तथा नाथवती सती ॥ ४.२२.५ ॥
રાતના એક ક્ષણે, પોતાની શય્યા છોડીને, મહાન માનસિક દુઃખથી યુક્ત તે મનસ્વિની, એક રક્ષકની ઇચ્છા રાખીને દોડી. એ રીતે રક્ષકવાળી થવા ઇચ્છતી તે સતી.
4.22.6
सा वै महानसं प्राप्य भीमसेनं सुचिस्मिता ।
उपासर्पत पाञ्चाली वासितेव महागजम् ॥ ४.२२.६ ॥
તે સુંદર હાસ્યવાળી પાંચાલી રસોડામાં પહોંચીને ભીમસેન પાસે ગઈ, જેમ મદમસ્ત હાથણી મહાગજ પાસે જાય છે.
4.22.7
सर्वश्वेतेव माहेयी वने वृद्धा त्रिहायणी ।
महर्पभं यथा सुप्तमर्थिनी वननिर्झरे ।
संप्रसुप्तं तथा सिंहिं मृगराजवधूरिव ॥ ४.२२.७ ॥
વનમાં સર્વશ્વેત માહેયી, વૃદ્ધા ત્રિહાયણી, વનના ઝરણા પાસે સૂતેલા મહાવૃષભ પાસે ઇચ્છુક હોય તેમ, ગાઢ નિદ્રામાં સૂતેલા સિંહ પાસે મૃગરાજની પત્ની જેમ.
4.22.8
अभिप्रसार्य बाहुभ्यां पतिं सुप्तं समाश्लिषत् ।
सुजातं गोमतीतीरे सालं वल्लीव पुष्पिता ॥ ४.२२.८ ॥
બંને બાહુ ફેલાવીને સૂતેલા પતિને તેણે આલિંગન આપ્યું, ગોમતીના કિનારે સારી રીતે ઊગેલા સાલ વૃક્ષને ફૂલેલી વેલ વીંટળાય તેમ.
4.22.9
परिस्पृस्य च पाणिभ्यां पतिं सुप्तमबोधयत् ।
श्रीरिवान्या महोत्साहं सुप्तं विष्णुमिवार्णवे ।
क्षौमावदाते शयने शयानं वृषभेक्षणम् ॥ ४.२२.९ ॥
હાથથી સ્પર્શ કરીને સૂતેલા પતિને તેણે જગાડ્યા, મહોત્સાહી વિષ્ણુને સમુદ્રમાં બીજી શ્રી જગાડે તેમ, સફેદ રેશમી શય્યા પર સૂતેલા વૃષભનેત્રને.
4.22.10
यथा शची देवराजं रुद्राणी शंकरं यथा ।
ब्रह्माणमिव सावित्री देवसेना गुहं यथा ॥ ४.२२.१० ॥
શચી દેવરાજની, રુદ્રાણી શંકરની, સાવિત્રી બ્રહ્માની, દેવસેના ગુહની જેમ.
4.22.11
दिशागजसमाकारं गजं गजवधूरिव ।
भीमं प्राबोधयत्कान्ता लक्ष्मीर्दामोदरं यथा ॥ ४.२२.११ ॥
દિગ્ગજ સમાન આકારના હાથીને જેમ ગજવધૂ જગાડે, તેમ પ્રિય પત્નીએ ભીમને જગાડ્યા, લક્ષ્મી દામોદરને જગાડે તેમ.
4.22.12
वीणेव मधुरालापा स्वरं गान्धारमाश्रिता ।
अभ्यभाषत पाञ्चाली कौरवं पाण्डुनन्दनम् ॥ ४.२२.१२ ॥
વીણા જેવી મધુર વાણીવાળી પાંચાલી ગાંધાર સ્વરનો આશ્રય લઈ પાંડુપુત્ર કૌરવને બોલી.
4.22.13
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ किं शेषे भीमसेन मृतो यथा ।
न मृतः स हि पापीयान्भार्यामालम्ब्य जीवति ॥ ४.२२.१३ ॥
ઊઠ, ઊઠ! ભીમસેન, મૃત્યુ પામેલાની જેમ કેમ પડ્યો છે? એ પાપી મર્યો નથી; પત્નીનો આધાર લઈને જીવે છે.
4.22.14
तस्मिञ्जीवति पापिष्ठे सेनावाहे मम द्विषि ।
तत्कर्मं कृतवत्यद्य कथं निद्रां निषेवसे ॥ ४.२२.१४ ॥
તે પાપી, મારો શત્રુ, સેનાપતિ જીવતો છે, અને આજે તેણે તે કર્મ કર્યું છે; તો તું કેમ નિદ્રા લે છે?
4.22.15
सुखसुप्तश्च तं शब्दं निशम्य स वृकोदरः ।
संवेदितः कुरुश्रेष्ठः तोत्रैरिव महागजः ॥ ४.२२.१५ ॥
સુખપૂર્વક સૂતેલો તે વૃકોદર એ શબ્દ સાંભળીને, અંકુશોથી જગાડાયેલા મહાગજની જેમ કુરુશ્રેષ્ઠ જાગી ઊઠ્યો.
4.22.16
स वै विहाय शयनं यस्मिन्सुप्तः प्रबोधितः ।
उदतिष्ठदमेयात्मा पर्यङ्के सोत्तरच्छदे ॥ ४.२२.१६ ॥
જે શય્યા પર તે સૂતો હતો તે છોડીને, જાગીને, અમેયાત્મા ઉપરની ચાદરવાળા પલંગ પરથી ઊઠ્યો.
4.22.17
उपवेश्य च दुर्धर्पः पाञ्चालकुलवर्धनीम् ।
अथाब्रवीद्राजपुत्रीं कौरव्यो महिषीं प्रियाम् ॥ ४.२२.१७ ॥
તે દુર્ધર્ષ કૌરવે, પાંચાલ કુળને વધારનારી રાજપુત્રીને બેસાડીને, પોતાની પ્રિય મહિષીને કહ્યું.
4.22.18
केनार्थेन च संप्राप्ता त्वरितेव ममान्तिकम् ।
न ते प्रकृतिमान्वर्णः कृशा त्वमभिलक्ष्यसे ॥ ४.२२.१८ ॥
કયા કારણથી તું ઉતાવળે મારી પાસે આવી છે? તારો સ્વાભાવિક વર્ણ દેખાતો નથી; તું કૃશ દેખાય છે.
4.22.19
प्रकाशं यदि वा गुह्यं सर्वमाख्यातुमर्हसि ।
आचक्ष्व त्वमशेषेण सर्वं विद्यामहं यथा ॥ ४.२२.१९ ॥
આ પ્રગટ હોય કે ગુપ્ત, તારે બધું કહેવું જોઈએ. તું બધું સંપૂર્ણપણે કહે, જેથી હું જાણી શકું.
4.22.20
सुखं वा यदि वा दुःखं शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
यद्यप्यसुकरं कर्म कृतमित्यवधारय ॥ ४.२२.२० ॥
સુખ હોય કે દુઃખ, શુભ હોય કે અશુભ, કર્મ ગમે તેટલું કઠણ હોય તોપણ તે થઈ ચૂક્યું છે એમ જાણ.
4.22.21
अहमेव हि ते कृष्णे विश्वास्यः सर्वकर्मसु ।
अहमापत्सु चापि त्वां मोक्षयामि पुनः पुनः ॥ ४.२२.२१ ॥
હે કૃષ્ણે, સર્વ કાર્યોમાં હું જ તારા માટે વિશ્વાસપાત્ર છું. આપત્તિઓમાં પણ હું તને વારંવાર મુક્ત કરીશ.
4.22.22
शीघ्रमुक्त्वा यथाकामं यत्ते कार्यं विवक्षितम् ।
गच्छ वै शयनायैव यावदन्यो न बुध्यते ॥ ४.२२.२२ ॥
તારે જે કહેવું છે તે ઇચ્છા પ્રમાણે ઝડપથી કહીને, બીજા કોઈને ખબર પડે તે પહેલાં સૂવા જા.
4.22.23
सा लञ्जमाना भीता च अधोमुखमुखी ततः ।
नोवाच किंचिद्वचनं बाष्पदूषितलोचना ॥ ४.२२.२३ ॥
શરમાયેલી અને ડરેલી તે, મોં નીચું કરીને, આંસુથી ભીની આંખો સાથે પછી કંઈ બોલી નહીં.
4.22.24
अथाब्रवीद्भीमपराक्रमो बली वृकोदरः पाण्डवमुख्यसंमतः ।
प्रब्रूहि किं ते करवाणि सुन्दरि प्रियं प्रिये वारणमत्तगामिनि ॥ ४.२२.२४ ॥
ત્યારે પાંડવોમાં મુખ્ય ગણાયેલ, ભીમપરાક્રમી, બળવાન વૃકોદરે કહ્યું: હે સુંદરી, કહે, તારું શું પ્રિય કાર્ય હું કરું? હે પ્રિયે, મદમસ્ત હાથીની ચાલે ચાલનારી!
4.22.25
अशोच्यता कुतस्तस्या यस्या भर्ता युधिष्ठिरः ।
जानन्सर्वाणि दुःखानि किं मां भीमानुपृच्छसि ॥ ४.२२.२५ ॥
યુધિષ્ઠિર જેનો પતિ છે, તેને શોક ન કરવા યોગ્ય કેવી રીતે કહેવાય? બધાં દુઃખો જાણવા છતાં, હે ભીમ, તું મને કેમ પૂછે છે?
4.22.26
यन्मां दासीप्रवादेन प्रातिकामी तदाऽनयत् ।
सभायां परिषन्मध्ये तन्मे मर्माणि कृन्तति ॥ ४.२२.२६ ॥
ત્યારે પ્રાતિકામીએ મને 'દાસી' કહીને સભામાં, સભાની વચ્ચે લાવ્યો; એ મારાં મર્મસ્થાનોને કાપે છે.
4.22.27
विकृष्टा हास्तिनपुरे सभायां राजसंसदि ।
दुःशासनेन केशान्ते परामृष्टा रजस्वला ॥ ४.२२.२७ ॥
હસ્તિનાપુરમાં, રાજસભામાં મને ખેંચવામાં આવી; દુઃશાસને વાળ પકડીને, રજસ્વલા એવી મને સ્પર્શ કર્યો.
4.22.28
क्षत्रियैस्तत्र कर्णाद्यैर्दृष्टा दुर्योधनेन च ।
श्वशुराभ्यां च भीष्मेण विदुरेण च धीमता।
द्रोणेन च महाबाहो कृपेण च परंतप ॥ ४.२२.२८ ॥
ત્યાં કર્ણ વગેરે ક્ષત્રિયોએ, દુર્યોધને, સસરાઓએ, ભીષ્મે, બુદ્ધિમાન વિદુરે, દ્રોણે અને કૃપે પણ મને જોઈ; હે શત્રુતાપન!
4.22.29
साऽहं श्वशुरयोर्मध्ये भ्रातृमध्ये च पाण्डव ।
केशे गृहीत्वा च सभां नीता जीवति वै त्वयि ॥ ४.२२.२९ ॥
હું, સસરાઓની વચ્ચે અને ભાઈઓની વચ્ચે, હે પાંડવ, વાળ પકડીને સભામાં લઈ જવાઈ—તું જીવતો હોવા છતાં.
4.22.30
विप्रयुक्ता ततश्चाहं वने राज्याद्वनं गता ।
साऽहं वने दुर्वसतिं वसती त्वध्वकर्शिता ।
जटासुरपरिक्लेशात्प्राप्तापि सुमहद्भयम् ॥ ४.२२.३० ॥
પછી વિયોગ પામી હું રાજ્યમાંથી વનમાં ગઈ. વનમાં કઠિન વાસ કરતી, માર્ગના શ્રમથી થાકેલી, જટાસુરના કષ્ટથી અત્યંત ભય પણ પામી.
4.22.31
पार्थिवस्य सुता नाम कानु जीवेन मादृशी ।
अनुभूय भृशं दुःखमन्यत्र द्रौपदीं प्रभो ॥ ४.२२.३१ ॥
રાજાની પુત્રી, મારા જેવી જીવતી છતાં આટલું ભારે દુઃખ કોણે ભોગવ્યું? હે પ્રભુ, દ્રૌપદી સિવાય બીજું કોણ?
4.22.32
वनवासगता चाहं सैन्धवेन दुरात्मना ।
परामृष्टा द्वितीयं च सोद्रुमुत्सहते तु का ॥ ४.२२.३२ ॥
વનવાસમાં રહેલી મને દુરાત્મા સૈંધવે સ્પર્શ કર્યો. બીજી વાર તે સહન કરવાની હિંમત કઈ સ્ત્રી કરે?
4.22.33
पद्भ्यां पर्यचरं चाहं देशान्विषमसंस्थितान् ।
दुर्गाञ्श्वापदसंकीर्णांस्त्वयि जीवति पाण्डवे ॥ ४.२२.३३ ॥
હે પાંડવ, તું જીવતો હતો ત્યારે હું પગપાળા વિષમ, દુર્ગમ, હિંસક પશુઓથી ભરેલા પ્રદેશોમાં ફરી.
4.22.34
ततोऽहं द्वादशे वर्षे वन्यमूलफलाशना ।
इदं पुरमनुप्राप्ता सुदेष्णापरिचारिका।
परस्त्रियमुपातिष्ठे सत्यधर्मपरायणा ॥ ४.२२.३४ ॥
પછી બારમા વર્ષે વનનાં મૂળ-ફળ ખાઈ હું આ નગરમાં આવી અને સુદેષ્ણાની દાસી બની. સત્ય અને ધર્મમાં નિષ્ઠા રાખીને પરસ્ત્રીની સેવા કરી.
4.22.35
गोशीर्षकं पद्मकं च हरिश्यामं च चन्दनम् ।
नित्यं पिषे विराटस्य त्वयि जीवति पाण्डव ॥ ४.२२.३५ ॥
હે પાંડવ, તું જીવતો હતો ત્યારે હું વિરાટ માટે ગોશીર્ષક, પદ્મક અને હરિશ્યામ ચંદન રોજ વાટું છું.
4.22.36
साऽहं बहूनिः दुःखानि गणयामि न ते कृते ॥ ४.२२.३६ ॥
હું મારાં ઘણાં દુઃખ ગણતી નથી; તારા કારણે થયેલાં દુઃખ પણ ગણતી નથી.
4.22.37
मत्स्यराजसमक्षं तु तस्य धूर्तस्य पश्यतः ।
कीचकेन पदा स्पृष्टा का नु जीवेत मादृशी ॥ ४.२२.३७ ॥
મત્સ્યરાજની સમક્ષ, એ દુષ્ટ જોઈ રહ્યો હતો ત્યારે, કીચકના પગે સ્પર્શાયેલી મારા જેવી કઈ સ્ત્રી જીવે?
4.22.38
एवं बहुविधैर्दुःखैः क्लिश्यमाना च पाण्डव ।
न मां जानासि कौन्तेय किं फलं जीवितेन मे ॥ ४.२२.३८ ॥
આ રીતે અનેક પ્રકારનાં દુઃખોથી પીડાતી મને, હે પાંડવ, તમે ઓળખતા નથી? હે કૌંતેય, મારા જીવનનું શું ફળ?
4.22.39
द्रुपदस्य सुता चाहं धृष्टद्युम्नस्य चानुजा ।
अग्निकुण्डात्समुद्भूता नोर्व्यां जातु चराम्यहम् ॥ ४.२२.३९ ॥
હું દ્રુપદની પુત્રી અને ધૃષ્ટદ્યુમ્નની નાની બહેન છું, અગ્નિકુંડમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી. હું આ પૃથ્વી પર ક્યારેય સામાન્ય રીતે વિચરી નથી.
4.22.40
कीचकं चेन्न हन्यास्त्वं ग्रीवां बद्ध्वा जले म्रिये ।
विषमालेड्य पास्यामि प्रवेक्ष्याम्यथवाऽनलं ॥ ४.२२.४० ॥
જો તું કીચકને નહીં મારે, તો ગળામાં ફાંસો બાંધી પાણીમાં મરીશ; અથવા ઝેર ચાટીને પી જઈશ; અથવા અગ્નિમાં પ્રવેશીશ.
4.22.41
आत्मानं नाशयिष्यामि वृक्षमारुह्य वा पते ।
शस्त्रेणाङ्गं च भेत्स्यामि किं फलं जीवितेन मे ॥ ४.२२.४१ ॥
હું મારી જાતનો નાશ કરીશ; અથવા હે પતિ, ઝાડ પર ચઢીને; અથવા શસ્ત્રથી મારું શરીર વીંધીશ. મારા જીવનનું શું ફળ?
4.22.42
योऽयं राज्ञो विराटस्य कीचको नाम भारत ।
सेनानीः पुरुषव्याघ्र स्यालः परमदुर्मतिः ॥ ४.२२.४२ ॥
હે ભરત, રાજા વિરાટનો સેનાપતિ કીચક નામનો આ — હે પુરુષવ્યાઘ્ર — રાજાનો સાળો છે; અત્યંત દુર્બુદ્ધિવાળો છે.
4.22.43
स मां सैरन्ध्रिवेषेण वसन्तीं राजवेश्मनि ।
नित्यमेवाह दुष्टात्मा भार्या मम भवेति वै ॥ ४.२२.४३ ॥
રાજમહેલમાં સૈરંધ્રીના વેશે રહેતી મને તે દુષ્ટાત્મા સદા કહેતો, 'તું મારી ભાર્યા થા.'
4.22.44
तेनैवमुच्यमानाया वधार्हेणारिसूदन ।
कालेनेव फलं पक्वं हृदयं मे विदीर्यते ॥ ४.२२.४४ ॥
હે અરિસૂદન! મૃત્યુને યોગ્ય તે આમ કહેતો હતો ત્યારે, સમય આવ્યે પાકેલા ફળની જેમ મારું હૃદય ફાટી રહ્યું છે.
4.22.45
शरणं भव कौन्तेय मा स्म गच्छे युधिष्ठिरम् ।
निरुद्योगं निरामर्षं निर्वीर्यमरिमर्दन ॥ ४.२२.४५ ॥
હે કૌંતેય! મારું શરણ થા, યુધિષ્ઠિર પાસે ન જા. હે અરિમર્દન! તે ઉદ્યમહીન, રોષહીન અને વીર્યહીન છે.
4.22.46
मा स्म सीमन्तिनी काचिञ्जनयेत्पुत्रमीदृशम् ॥ ४.२२.४६ ॥
કોઈ પણ સ્ત્રી આવો પુત્ર ન જન્માવે.
4.22.47
विजानामि तवामर्षं बलं वीर्यं च पाण्डव ।
ततोऽहं परिदेवामि चाग्रतस्ते महाबल ॥ ४.२२.४७ ॥
હે પાંડવ! તારો રોષ, બળ અને વીર્ય હું જાણું છું; તેથી હે મહાબલ, હું તારી સામે વિલાપ કરું છું.
4.22.48
यथा यूथपतिर्मत्तः कुञ्जरः षाष्टिहायनः ।
भूमौ निपतितं बिल्वं पद्भ्यमाक्रम्य पीडयेत् ॥ ४.२२.४८ ॥
સાઠ વર્ષનો મદમસ્ત યૂથપતિ હાથી જમીન પર પડેલા બીલાના ફળને પગ વડે કચડી નાખે તેમ.
4.22.49
तथैव च शिरस्तस्य निपात्य धरणीतले ।
वामेन पुरुषव्याघ्र मर्द मादेन पाण्डव ॥ ४.२२.४९ ॥
એ જ રીતે તેનું માથું ધરતી પર પાડીને, હે પુરુષવ્યાઘ્ર પાંડવ, ડાબા પગથી તેને કચડી નાખ.
4.22.50
स चेदुद्यन्तमादित्यं प्रातरुत्थाय पश्यति ।
कीचकः शर्वरीं व्युष्टां नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ४.२२.५० ॥
જો કીચક સવારે ઊઠીને ઉદય થતા સૂર્યને જુએ, અને રાત્રિ વીતીને પ્રભાત થાય, તો હું જીવવાનું સાહસ કરીશ નહીં.
4.22.51
शापितोसि मम प्राणैः सुकृतेनार्जुनस्य च ।
युधिष्ठिरस्य पादाभ्यां यमयोर्जीवितेन च।
कीचकस्य वधं नाद्य प्रतिजानासि भारत ॥ ४.२२.५१ ॥
મારા પ્રાણના, અર્જુનના પુણ્યના, યુધિષ્ઠિરના ચરણના, યમળોના જીવનના સોગંદ હું તને આપું છું. હે ભારત, આજે કીચકના વધની પ્રતિજ્ઞા તું નહીં લે?
4.22.52
भ्रात च विगर्हस्व ज्येष्ठं दुर्द्यूतदेविनम् ।
यस्मास्मि कर्मणा प्राप्ता दुःखमेतदनन्तकम् ॥ ४.२२.५२ ॥
અને દુષ્ટ જુગારમાં આસક્ત તારા મોટા ભાઈની નિંદા કર. જેના કર્મથી મેં આ અંતહીન દુઃખ મેળવ્યું છે.
4.22.53
येषां मुख्यतमो ज्येष्ठो भवेत्तु कुलपांसनः ।
भ्रातरं परमन्वीयुस्तेऽपि शालीनबुद्धयः ॥ ४.२२.५३ ॥
જેમનામાં મુખ્ય મોટો ભાઈ કુળને કલંકિત કરનાર હોય, તેઓ પણ વિનમ્ર બુદ્ધિથી એ ભાઈનું જ અનુસરણ કરે છે.
4.22.54
को हि राज्यं परित्यज्य सपुत्रपशुबान्धवम् ।
प्रव्रजेत महारण्यमजिनैः परिवारितः ॥ ४.२२.५४ ॥
રાજ્ય, પુત્રો, પશુઓ અને સ્વજનોને ત્યજીને, ચામડાના વસ્ત્રો પહેરીને કોણ મહાઅરણ્યમાં જશે?
4.22.55
यदि निष्कसहस्राणि यद्वाऽन्यत्सारवद्धनम् ।
सायं प्रातरदेविष्यदपि संवत्सरायुतम् ॥ ४.२२.५५ ॥
હજારો સુવર્ણમુદ્રાઓ અથવા બીજું કોઈ મૂલ્યવાન ધન હોત, તો સવાર-સાંજ દસ હજાર વર્ષ સુધી પણ તે આપી શકાત.
4.22.56
रुक्मं हिरण्यं वासांसि यानं युग्यमजाविकम् ।
अश्वाश्वतरसङ्घाश्च न जातु क्षयमाव्रजेत् ॥ ४.२२.५६ ॥
સોનાના અલંકારો, સોનું, વસ્ત્રો, રથ, ખેંચનારા પશુઓ, બકરાં-ઘેટાં, ઘોડા અને ખચ્ચરોના ટોળાં ક્યારેય ઘટ્યાં ન હોત.
4.22.57
सोयं द्यूतप्रवादेन श्रियश्चैवावरोपितः ।
तूष्णीमास्ते यथा मूढः स्वानि कर्माणि चिन्तयन् ॥ ४.२२.५७ ॥
આ એ જ છે, જેણે જુગારની વાતોથી સંપત્તિ પણ ગુમાવી; મૂર્ખની જેમ મૌન બેસીને પોતાનાં કર્મોનો જ વિચાર કરી રહ્યો છે.
4.22.58
पुरा दशसहस्राणि दन्तिनां वाजिनामपि ।
यं यान्तमनुयान्ति स्म सोयं द्यूतेन जीवति ॥ ४.२२.५८ ॥
પહેલાં દસ હજાર હાથી અને ઘોડા જેની પાછળ ચાલતા હતા, તે જ આ હવે જુગારથી જીવે છે.
4.22.59
तथा शतसहस्राणि स्त्रीणाममिततेजसाम् ।
उपासते स्म राजानमिन्द्रप्रस्थे युधिष्ठिरम् ॥ ४.२२.५९ ॥
એ જ રીતે ઇન્દ્રપ્રસ્થમાં અમિત તેજવાળી લાખો સ્ત્રીઓ રાજા યુધિષ્ઠિરની સેવા કરતી હતી.
4.22.60
शतं दासीसहस्राणां यस्य नित्यं महानसे ।
पात्रहस्ता दिवारात्रमतिथीन्भोजयन्त्युत ॥ ४.२२.६० ॥
જેના મહાનસમાં સેંકડો હજાર દાસીઓ હાથમાં પાત્રો લઈને રાતદિવસ અતિથિઓને ભોજન કરાવતી હતી.
4.22.61
एष निष्कसहस्राणि दत्त्वा प्रातर्दिनेदिने ।
द्यूतजेन ह्यनर्थेन महता समुपावृतः ॥ ४.२२.६१ ॥
આ દરરોજ સવારે હજારો સોનામહોરો આપે છે, છતાં જુગારથી ઉત્પન્ન થયેલા મહાન અનર્થથી ઘેરાયેલા છે.
4.22.62
एनं सुस्वरसंपन्ना बहवः सूतमागधाः ।
सुप्तं प्रातरुपातिष्ठन्सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥ ४.२२.६२ ॥
મધુર સ્વરવાળા અનેક સૂત અને માગધ, ચમકતાં મણિકુંડળ પહેરીને, સવારે સૂતેલા તેમની સેવામાં હાજર થતા.
4.22.63
सहस्रं वालखिल्यानां सहस्रमुदवासिनाम् ।
सहस्रमश्मकुट्टानां सहस्रं वायुभोजिनाम् ॥ ४.२२.६३ ॥
વાલખિલ્યોના હજાર, જળમાં રહેનારાઓના હજાર, પથ્થર કૂટનારાઓના હજાર, અને વાયુભોજીઓના હજાર.
4.22.64
सहस्रं मुनिपत्नीनां सहस्रं ब्रह्मचारिणाम् ।
सहस्रं मौनशीलानां सहस्रं गृहमेधिनाम् ॥ ४.२२.६४ ॥
મુનિપત્નીઓના હજાર, બ્રહ્મચારીઓના હજાર, મૌનશીલ હજાર, અને ગૃહસ્થોના હજાર.
4.22.65
हंसाः परमहंसाश्च योगिनश्च द्विजातयः ।
कुटीरकाः परिव्राजो ये चान्ये वनचारिणः ॥ ४.२२.६५ ॥
હંસ અને પરમહંસ, યોગીઓ અને દ્વિજો, કુટીરવાસીઓ, પરિવ્રાજકો, અને જે બીજા વનચારીઓ છે.
4.22.66
संविभक्तात्मकाश्चैव बहवश्चोर्ध्वरेतसः ।
चतुर्वेदविदो विप्राः शिक्षामीमांसपारगाः ।
क्रमपाठाश्च ये विप्राः सामाध्यायनिकाश्च ये ॥ ४.२२.६६ ॥
પોતાને વહેંચી દેનારા અનેક, ઊર્ધ્વરેતા, ચારેય વેદના જ્ઞાતા બ્રાહ્મણો, શિક્ષા અને મીમાંસામાં પારંગત, ક્રમપાઠી, અને સામવેદનો અભ્યાસ કરનારા બ્રાહ્મણો.
4.22.67
सहस्रमृषयो यस्य नित्यमासन्सभासदः ।
तपःश्रुतोपसंपन्नाः सर्वकामैरुपास्थिताः ॥ ४.२२.६७ ॥
જેની સભામાં હંમેશાં હજાર ઋષિઓ સભાસદ હતા, જેઓ તપ અને શાસ્ત્રજ્ઞાનથી સંપન્ન હતા અને જેમની બધી ઇચ્છાઓ પૂરી કરવામાં આવતી.
4.22.68
अन्धान्वृद्धाननाथांस्तु सर्वराष्ट्रेषु दुःखितान् ।
बिभर्त्यन्नार्थिनो नित्यमानृशंस्याद्युधिष्ठिरः ॥ ४.२२.६८ ॥
અંધો, વૃદ્ધો, અનાથો અને બધા રાષ્ટ્રોમાંના દુઃખી તથા અન્નની ઇચ્છા રાખનારાઓને યુધિષ્ઠિર કરુણાથી હંમેશાં પોષે છે.
4.22.69
स एष निलयं प्राप्तो मत्स्यस्य परिचारकः ।
सभायां विनतो राज्ञः कङ्को नाम युधिष्ठिरः ॥ ४.२२.६९ ॥
તે જ યુધિષ્ઠિર મત્સ્યરાજાના ઘરે આવીને તેમના સેવક બન્યા છે; રાજસભામાં 'કંક' નામે વિનમ્રતાથી બેઠા છે.
4.22.70
इन्द्रप्रस्थे निवसतः समये यस्य पार्थिवाः ।
आसन्बलिकराः सर्वे सोन्येभ्यो भृतिमिच्छति ॥ ४.२२.७० ॥
ઇન્દ્રપ્રસ્થમાં તે રહેતા ત્યારે બધા રાજાઓ કર આપનારા હતા; હવે તે બીજાઓ પાસેથી આજીવિકા માગે છે.
4.22.71
पार्थिवाः पृथिवीपाला यस्यासन्वशवर्तिनः ।
स वशे विवशो राज्ञां परेषामद्य वर्तते ॥ ४.२२.७१ ॥
જેના આધીન રહેતા પૃથ્વીપાલ રાજાઓ હતા, તે આજે બીજા રાજાઓના વશમાં લાચાર બનીને રહ્યો છે.
4.22.72
संप्राप्य पृथिवीं कृत्स्नां रश्मिवानिव तेजसा ।
सोद्य राज्ञो विराटस्य सभास्तारो युधिष्ठिरः ॥ ४.२२.७२ ॥
સમગ્ર પૃથ્વી મેળવીને સૂર્યની જેમ તેજથી પ્રકાશનાર તે જ આજે રાજા વિરાટની સભામાં સભાસદ બનીને બેઠો છે.
4.22.73
यमुपासत राजानं सभायामृषिसत्तमाः ।
तमुपासीनमद्यान्यं पश्य पाण्डव पाण्डवम् ॥ ४.२२.७३ ॥
સભામાં શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ જેની ઉપાસના કરતા હતા, તેને આજે બીજાની ઉપાસના કરતો બેઠેલો જુઓ, હે પાંડવ, પાંડવને.
4.22.74
अनवद्यं महाप्राज्ञं जीवितार्थेन संवृतम् ।
दृष्ट्वा कस्य न दुःखं स्याद्धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ ४.२२.७४ ॥
નિર્દોષ, મહાપ્રાજ્ઞ, જીવિકા માટે સંકોચાયેલા ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને જોઈને કોને દુઃખ ન થાય?
4.22.75
उपास्ते स्म सभायां यं कृत्स्नाऽपि च वसुन्धरा ।
तमुपासीनमद्यान्यं पश्य भारत भारतम् ॥ ४.२२.७५ ॥
સમગ્ર પૃથ્વી પણ જેની સભામાં ઉપાસના કરતી હતી, તેને આજે બીજાની ઉપાસના કરતો બેઠેલો જુઓ, હે ભારત, ભારતને.
4.22.76
एवं बहुविदैर्दुःखैः पीड्यमानामनाथवत् ।
शोकसागरमध्यस्थां किं मां भीम न पश्यसि ॥ ४.२२.७६ ॥
આ રીતે અનેક દુઃખોથી પીડાતી, અનાથની જેમ શોકસાગરની મધ્યમાં ઊભેલી મને, હે ભીમ, તમે કેમ જોતા નથી?
4.22.77
इदं तु मे दुःखतरं यत्त्वां वक्ष्यामि भारत ।
न मेऽभ्यसूया कर्तव्या दुःखादेतद्ब्रवीम्यहम् ॥ ४.२२.७७ ॥
હે ભારત, હું તમને જે કહેવાની છું તે વધુ દુઃખદ છે. મારા પ્રત્યે અસૂયા ન રાખશો; દુઃખથી જ હું આ કહું છું.
4.22.78
शार्दूलैर्महिषैर्नागौरगारे योत्स्यसे सदा ।
कैकेय्याः प्रेक्षमाणायास्तदा मे कश्मलोऽभवत् ॥ ४.२२.७८ ॥
મહેલમાં વાઘો, ભેંસો અને હાથીઓ સાથે તમે સદા લડતા હતા; કૈકેયી જોતી હતી ત્યારે મને મૂર્છા જેવું થઈ ગયું હતું.
4.22.79
हसन्त्यन्तःपुरे नार्यो मम चेष्टां निरीक्ष्य च ॥ ४.२२.७९ ॥
અંતઃપુરની સ્ત્રીઓ મારી ચેષ્ટાઓ જોઈને હસતી હતી.
4.22.80
तत उत्थाय कैकेयी सर्वास्ताः प्रत्यभाषत ।
प्रेक्ष्य मामनवद्याङ्गीं कश्मलाभिहतामिव ॥ ४.२२.८० ॥
ત્યારે કૈકેયી ઊભી થઈ બધી સ્ત્રીઓને ઉત્તર આપતી બોલી. નિર્દોષ અંગોવાળી મને વ્યથાથી આઘાત પામેલી જોઈને.
4.22.81
स्नेहात्संवासजादेव तदा वै चारुहासिनी ।
युध्यमानं महावीर्यमिमं समनुशोचति ॥ ४.२२.८१ ॥
ત્યારે સુંદર હાસ્યવાળી તે, સાથે રહેવાથી ઉત્પન્ન સ્નેહને કારણે, યુદ્ધ કરતા આ મહાપરાક્રમી માટે શોક કરે છે.
4.22.82
कल्याणरूपा सैरन्ध्री वललश्चापि सुन्दरः ।
स्त्रीणां चित्तं हि दुर्ज्ञेयं युक्तरूपौ हि मे मतौ ॥ ४.२२.८२ ॥
સૈરંધ્રી સુંદર રૂપવાળી છે અને વલ્લવ પણ સુંદર છે. સ્ત્રીઓનું મન ખરેખર દુર્જ્ઞેય છે; બંને મને યોગ્ય રૂપવાળા લાગે છે.
4.22.83
सैरन्ध्री प्रियसंवासान्नित्यं करुणवादिनी ।
अस्मिन्राजकुले चैतौ तुल्यकालनिवासिनौ ॥ ४.२२.८३ ॥
સૈરંધ્રી પ્રિય સહવાસને કારણે સદા કરુણભર્યાં વચનો બોલે છે. આ રાજમહેલમાં આ બંને સમાન સમય રહેલા છે.
4.22.84
इति ब्रुवाणा वाक्यानि सा मां नित्यमजीजपत् ।
क्रुध्यन्तीं मां च संप्रेक्ष्य पर्यशङ्कत मां त्वयि ॥ ४.२२.८४ ॥
એ રીતે વચનો બોલતી તે મને સદા સમજાવતી હતી. ક્રોધે ભરાયેલી મને જોઈને તેણે મારા પર તમારા વિશે શંકા કરી.
4.22.85
तस्यां तथा ब्रुवन्त्यां तु भीमो भीमपराक्रमः ।
नोवाच किंचिद्वचनं संरम्भाद्रक्तलोचनः ॥ ४.२२.८५ ॥
તે આ રીતે બોલતી રહી ત્યારે પણ ભયંકર પરાક્રમી ભીમે ક્રોધથી લાલ નેત્રો સાથે કંઈ કહ્યું નહીં.
4.22.86
ज्ञात्वा-तु रुषितं भीमं द्रौपदी पुनरब्रवीत् ।
शोके यौधिष्ठिरे मग्ना नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ४.२२.८६ ॥
ભીમને ક્રોધિત જાણીને દ્રૌપદી ફરી બોલી — "યુધિષ્ઠિરના શોકમાં ડૂબેલી હું જીવવાની હિંમત રાખતી નથી."
4.22.87
यंस्तु देवान्मनुष्यांश्च सर्वानेकरथोऽजयत् ।
सोयं राज्ञो विराटस्य कन्यानां नर्तको युवा।
आस्ते वेषप्रतिच्छन्नः कन्यानां परिचारकः ॥ ४.२२.८७ ॥
એક જ રથ પર દેવો અને મનુષ્યો સર્વને જીતનાર એ જ યુવાન નર્તક હવે રાજા વિરાટની કન્યાઓનો સેવક થઈને વેશ બદલીને રહે છે.
4.22.88
योऽतर्पयदमेयात्मा खाण्डवे जातवेदसम् ।
सोऽन्तःपुरगतः पार्थः कूपेऽग्निरिव संवृतः ॥ ४.२२.८८ ॥
ખાંડવ વનમાં અગ્નિને તૃપ્ત કરનાર અમેય આત્મા એ પાર્થ હવે અંતઃપુરમાં કૂવામાં છુપાયેલા અગ્નિની જેમ ઢંકાયેલો છે.
4.22.89
यस्माद्भयममित्राणां सदैव पुरुषर्षभात् ।
स लोकपरिभूतेन वेषेणास्ते धनंजयः ॥ ४.२२.८९ ॥
જેનાથી શત્રુઓને સદા ભય રહેતો હતો, એ પુરુષશ્રેષ્ઠ ધનંજય લોકોથી તિરસ્કૃત વેશ ધારણ કરીને રહે છે.
4.22.90
यस्यं ज्यातलनिर्घोषात्समकम्पन्त शत्रवः ।
षण्डरूपं वहन्तं तं गीतं नृत्तावलम्बनम् ।
कुर्वन्तमर्जुनं दृष्ट्वा न मे स्वास्थ्यं मनो व्रजेत् ॥ ४.२२.९० ॥
જેના ધનુષ્યના ટંકારથી શત્રુઓ સૌ કંપી ઊઠતા, એ અર્જુનને ષંઢનું રૂપ ધારણ કરીને ગાતા અને નૃત્યનો આધાર લેતા જોઈને મારું મન સ્વસ્થ રહેતું નથી.
4.22.91
स्त्रियो गीतस्वरात्तस्य मुदिताः पर्युपासते ॥ ४.२२.९१ ॥
તેના ગીતના સ્વરથી પ્રસન્ન થયેલી સ્ત્રીઓ તેની સેવામાં બેઠી છે.
4.22.92
किरीटं सूर्यसंकाशं यस्य मूर्धन्यशोभत ।
वेणीविकृतकेशान्तः सोऽयमद्य धनंजयः ॥ ४.२२.९२ ॥
જેના મસ્તક પર સૂર્ય સમાન મુકુટ શોભતો હતો, વેણીમાં બાંધેલા કેશાંતવાળો તે જ આ આજે ધનંજય છે.
4.22.93
यस्मिन्नस्त्राणि दिव्यानि समस्तानि महात्मनि ।
आधारः सर्वविद्यानां यो धारयति कुण्डले ॥ ४.२२.९३ ॥
જે મહાત્મામાં બધાં દિવ્ય અસ્ત્રો છે, સર્વ વિદ્યાઓનો આધાર છે, અને જે બે કુંડળ ધારણ કરે છે.
4.22.94
यं वै राजसहस्राणि तेजसाऽप्रतिमं भुवि ।
समरे नातिवर्तन्ते वेलामिव महोर्मयः ॥ ४.२२.९४ ॥
પૃથ્વી પર જેના અપ્રતિમ તેજને યુદ્ધમાં હજારો રાજાઓ પણ ઓળંગી શકતા નથી, જેમ મહાતરંગો કિનારાને ઓળંગતાં નથી.
4.22.95
सोयं राज्ञो विराटस्य कन्यानां नर्तको युवा ।
आस्ते वेषप्रतिच्छन्नः कन्यानां परिचारकः ॥ ४.२२.९५ ॥
આ યુવક રાજા વિરાટની કન્યાઓનો નર્તક છે; વેશથી ઢંકાયેલો આ કન્યાઓનો સેવક બનીને રહે છે.
4.22.96
यस्य स्म रथनिर्घोषात्समकम्पत मेदिनी ।
सपर्वतवनाकाशा सहस्थावरजङ्गमा ॥ ४.२२.९६ ॥
જેના રથના ઘોષથી પર્વત, વન, આકાશ સહિત પૃથ્વી અને સ્થાવર-જંગમ સર્વ એકસાથે કંપી ઊઠ્યાં હતાં.
4.22.97
यस्मिञ्जाते महेष्वासे कुन्त्याः प्रीतिरवर्धत ।
न स शोचति मामद्य भीमसेन तवानुजः ॥ ४.२२.९७ ॥
જેના જન્મથી કુંતીનો આનંદ વધ્યો, હે ભીમસેન, તમારો તે નાનો ભાઈ મહાધનુર્ધર આજે મારા માટે શોક કરતો નથી.
4.22.98
विभूषितमलंकारैः कुण्डलैः परिपातुकैः ।
कम्बुपाणिमथायान्तं दृष्ट्वा सीदति मे मनः ॥ ४.२२.९८ ॥
આભૂષણો અને ચમકતાં કુંડળોથી શણગારેલો, હાથમાં શંખ લઈને આવતો તેને જોઈને મારું મન ડૂબી જાય છે.
4.22.99
वेणीविकृतकेशान्तं भीमधन्वानमर्जुनम् ।
कन्यापरिवृतं दृष्ट्वा शोकं गच्छति मे मनः ॥ ४.२२.९९ ॥
વેણીમાં બાંધેલા, છેડે સજાવેલા વાળવાળા, કન્યાઓથી ઘેરાયેલા ભયંકર ધનુર્ધર અર્જુનને જોઈને મારું મન શોકમાં જાય છે.
4.22.100
यदा ह्येनं परिवृतं कन्याभिर्देवरूपिणम् ।
प्रच्छन्नमिव मातङ्गं परिपूर्णं करेणुभिः ॥ ४.२२.१०० ॥
કન્યાઓથી ઘેરાયેલો, દેવરૂપી તે, જાણે હાથણીઓથી ભરેલો છુપાયેલો હાથી હોય તેમ...
4.22.101
मात्स्यं पार्थं च गायन्तं विराटं समुपस्थितम् ।
पश्यामि तूर्यमध्यस्थं दृष्ट्वा मुह्यति मे मनः ॥ ४.२२.१०१ ॥
મત્સ્યરાજ વિરાટ પાસે, પાર્થને ગાતો, વાદ્યોની વચ્ચે ઊભેલો હું જોઉં છું; તે જોઈને મારું મન મોહ પામે છે.
4.22.102
नूनमार्या न जानाति कृच्छ्रं प्राप्तं धनंजयम् ।
अजातशत्रुं कौरव्यं मग्नं द्युर्द्यूतदेविनम् ॥ ४.२२.१०२ ॥
આર્યા (કુંતી) ચોક્કસ જાણતા નથી કે ધનંજય મુશ્કેલીમાં પડ્યા છે, અને અજાતશત્રુ કૌરવ્ય જુગારમાં ડૂબી ગયા છે.
4.22.103
ऐन्द्रवारुणवायव्यब्रह्माग्नेयैः सवैष्णवैः ।
अग्नीन्संतर्पयन्पार्थः सर्वशत्रुनिबर्हणः।
दिव्यैरस्त्रैरमेयात्मा सर्वांश्चैकरथोऽजयत् ॥ ४.२२.१०३ ॥
ઇન્દ્ર, વરુણ, વાયુ, બ્રહ્મા અને અગ્નિના દિવ્ય અસ્ત્રોથી તથા વિષ્ણુના અસ્ત્રથી અગ્નિઓને તૃપ્ત કરતા, સર્વ શત્રુઓનો સંહાર કરનાર અમેયાત્મા પાર્થે એકલા રથમાં બધાને જીત્યા.
4.22.104
कौबेरं वैष्णवं शैवमस्त्राण्यन्यानि भारत ।
दर्शयन्नस्त्रवीर्यं च वासुदेवसहायवान् ॥ ४.२२.१०४ ॥
હે ભારત, કુબેર, વિષ્ણુ, શિવના તથા અન્ય અસ્ત્રો દર્શાવતા, અસ્ત્રવીર્ય પ્રગટ કરતા, વાસુદેવને સહાયક રાખીને.
4.22.105
दिव्यं गान्धर्वमस्त्रं च वायव्यमथ वैष्णवम् ।
ब्राह्मं पाशुपतं चैव स्थूणाकर्णं च दर्शयन् ॥ ४.२२.१०५ ॥
દિવ્ય ગાંધર્વ અસ્ત્ર, વાયવ્ય, પછી વૈષ્ણવ, બ્રાહ્મ, પાશુપત અને સ્થૂણાકર્ણ અસ્ત્રો પણ દર્શાવતા.
4.22.106
पौलोमान्कालकेयांश्च इन्द्रशत्रून्महाबलान् ।
निवातकवचैः सार्धं घोरानेकरथोऽजयत्।
सोन्तःपुरगतः पार्थः कूपेऽग्निरिव संवृतः ॥ ४.२२.१०६ ॥
પૌલોમો અને કાલકેયોને, ઇન્દ્રના મહાબલી શત્રુઓને, નિવાતકવચો સાથેના ભયાનકોને એકલા રથમાં જીત્યા; અંતઃપુરમાં રહેલો પાર્થ કૂવામાં ઢંકાયેલા અગ્નિ જેવો હતો.
4.22.107
यो वै महातपः कुर्वन्महाबलपराक्रमः ।
युद्धेन तोषयामास शंकरं शूलपाणिनम् ॥ ४.२२.१०७ ॥
જેમણે મહાતપ કરીને, મહાબલ અને પરાક્રમથી યુદ્ધ દ્વારા શૂલપાણિ શંકરને પ્રસન્ન કર્યા.
4.22.108
कन्यापुरगतं दृष्ट्वा गोष्ठेष्विव महावृषम् ।
स्त्रीवेषविकृतं पार्थं कुन्तीं गच्छति मे मनः ॥ ४.२२.१०८ ॥
અંતઃપુરમાં ગયેલા, ગોશાળાઓમાં મહાવૃષભ જેવા, સ્ત્રીવેષમાં વિકૃત થયેલા પાર્થને જોઈને મારું મન કુંતીપુત્ર તરફ જાય છે.
4.22.109
यः स्त्रीभिर्नित्यसंपन्नो रूपेणास्त्रेण मेधया ।
सोऽश्वबन्धो विराटस्य पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ ४.२२.१०९ ॥
જે સ્ત્રીઓ વચ્ચે સદા શોભતો હતો, રૂપ, શસ્ત્ર અને બુદ્ધિમાં નિપુણ, તે જ હવે વિરાટનો અશ્વપાલ છે. જુઓ, કાળનો ફેર.
4.22.110
राजकन्याश्च वेश्याश्च विशां दुहितरश्च याः ।
सर्वाः सारयुता नार्यो दामग्रन्थिवशं गताः ।
प्रेष्यकर्मणि तं दृष्ट्वा शोचामि विलपामि च ॥ ४.२२.११० ॥
રાજકન્યાઓ, વેશ્યાઓ અને વૈશ્યોની પુત્રીઓ, ગુણવાન સર્વ સ્ત્રીઓ દોરીની ગાંઠને વશ થઈ ગઈ. સેવકના કામમાં તેને જોઈને હું શોક કરું છું અને વિલાપ કરું છું.
4.22.111
विराटमुपतिष्ठन्तं दर्शयन्तं च वाजिनम् ।
अभ्यकीर्यन्त बृन्दानि दामग्रन्थिमुदीक्षितुम् ।
विनयन्तं जवेनाश्वान्धर्मराजस्य पश्यतः ॥ ४.२२.१११ ॥
વિરાટની સેવા કરતો અને ઘોડો બતાવતો ઊભો હતો, ત્યારે દાવની ગાંઠ જોવા ભીડ ઊમટતી. ધર્મરાજ જોતા હતા ત્યારે તે ઝડપથી ઘોડાઓને તાલીમ આપતો.
4.22.112
किंनु मां मन्यसे पार्थ सुखितेति परन्तप ।
तथा दृष्ट्वा यवीयांसं सहदेवं युधांपतिम् ॥ ४.२२.११२ ॥
હે પાર્થ, હે શત્રુઓને બાળનાર, તું મને સુખી કેમ માને છે? એમ જ નાના સહદેવને, યોદ્ધાઓના સ્વામીને જોઈને પણ.
4.22.113
तं दृष्ट्वा गोषु गोसङ्ख्यं वत्सचर्मक्षितीशयम् ।
दुःखशोकपरीताङ्गी पाण्डुभूताऽस्मि पाण्डव ॥ ४.२२.११३ ॥
ગાયોની વચ્ચે તેમની ગણતરી કરતો અને વાછરડાની ચામડી પર ભૂમિ પર સૂતેલો તેને જોઈને, હે પાંડવ, દુઃખ અને શોકથી ઘેરાયેલું મારું શરીર પાંડુવર્ણ થઈ ગયું છે.
4.22.114
सहदेवस्य वृत्तानि चिन्तयन्ती पुनःपुनः ।
न पश्यामि महाभाग सहदेवस्य दुःष्कृतम्।
यस्मादेवंविधं क्लेशं प्राप्नुयात्सत्यविक्रमः ॥ ४.२२.११४ ॥
સહદેવના આચરણોનો વારંવાર વિચાર કરતાં, હે મહાભાગ, હું સહદેવનો કોઈ દોષ જોતી નથી, જેથી સત્યપરાક્રમી તેને આવો ક્લેશ પ્રાપ્ત થાય.
4.22.115
दूयामि भरतश्रेष्ठ दृष्ट्वा ते भ्रातरं प्रियम् ।
गोषु गोवृषसंकाशं मात्स्येनापि निवेशितम् ॥ ४.२२.११५ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તારા પ્રિય ભાઈને ગાયો વચ્ચે બળદ જેવા, મત્સ્યરાજ દ્વારા નિયુક્ત થયેલા જોઈને હું દુઃખી થાઉં છું.
4.22.116
संरब्धतररक्ताक्षं गोपालानां पुरोगमम् ।
विराटमभिनन्दन्तं वित्ते मे भवति ज्वरः ॥ ४.२२.११६ ॥
ક્રોધથી લાલ આંખોવાળા, ગોપાલોના અગ્રણી, ધનમાં આનંદ માણતા વિરાટને જોઈને મારા મનમાં તાવ જેવી વેદના થાય છે.
4.22.117
सहदेवं हि मे नित्यं वीरमार्या प्रशंसति ।
महाभिजनसंपन्नो नीतिमान्कुलवानपि ॥ ४.२२.११७ ॥
મહાન કુળમાં જન્મેલા, નીતિમાન અને કુલીન વીર સહદેવની આર્યા સદા પ્રશંસા કરે છે.
4.22.118
हीनिषेवो ह्यनवमो धार्मिकश्च प्रियश्च मे ।
स तेऽरण्येषु वोढव्यः पाञ्चालि रजनीष्वपि ॥ ४.२२.११८ ॥
તે લજ્જાશીલ, નિર્દોષ, ધાર્મિક અને મને પ્રિય છે. હે પાંચાલી, વનમાં અને રાત્રિઓમાં પણ તે જ તારી સેવા કરવા યોગ્ય છે.
4.22.119
सुकुमारश्च शूरश्च राजानं चाप्यनुव्रतः ।
ज्येष्ठापचायिनं वीरं स्वयं पाञ्चालि भोजयेः ॥ ४.२२.११९ ॥
તે સુકુમાર, શૂરવીર અને રાજાને અનુસરનાર છે. હે પાંચાલી, જ્યેષ્ઠ ભાઈનું સન્માન કરનાર તે વીરને તું પોતે ભોજન કરાવ.
4.22.120
इत्युवाच हि मां कुन्ती रुदती पुत्रगृद्धिनी ।
प्रव्रजन्तं महारण्यं तं परिष्वज्य तिष्ठती ॥ ४.२२.१२० ॥
પુત્રની ઝંખનાથી રડતી કુંતીએ મને આમ કહ્યું હતું; મહાન વન તરફ પ્રયાણ કરતા તેને આલિંગન આપીને ઊભી રહીને.
4.22.121
तं दृष्ट्वा गोषु गोपालवेषमास्थाय धिष्ठितम् ।
सहदेवं युधांश्रेष्ठं किंनु जीवामि पाण्डवः ॥ ४.२२.१२१ ॥
ગાયો વચ્ચે ગોવાળનો વેશ ધારણ કરીને ઊભેલા યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ સહદેવને જોઈને, હે પાંડવ, હું કેવી રીતે જીવું?
4.22.122
एवं दुःखशताविष्टा युधिष्ठिरनिमित्ततः ॥ ४.२२.१२२ ॥
યુધિષ્ઠિરને કારણે આ રીતે સેંકડો દુઃખોથી ઘેરાયેલી.
4.22.123
पुनः प्रतिविशिष्टानि दुःखानि शृणु भारत ।
वर्धन्ते मयि कौन्तेय वक्ष्याम्यन्यानि तानि वै ॥ ४.२२.१२३ ॥
હે ભારત, ફરી તે વિશેષ દુઃખો સાંભળ. હે કૌન્તેય, મારામાં તે વધે છે; બીજાં દુઃખો પણ હું કહીશ.
4.22.124
युष्मासु ध्रियमाणेषु दुःखानि विविधान्युत ।
शोषयन्ति शरीरं मे किंनु दुःखतरं ततः ॥ ४.२२.१२४ ॥
તમે જીવિત હોવા છતાં વિવિધ દુઃખો મારા શરીરને સુકવી નાખે છે. તેથી વધુ દુઃખ કયું હોઈ શકે?
4.22.125
एकभर्ता तु या नारी सा सुखेनैव वर्तते ।
पञ्च मे पतयः सन्ति मम दुःखमनन्तकम् ॥ ४.२२.१२५ ॥
જે સ્ત્રીનો એક જ પતિ હોય તે સુખેથી જીવે છે. મારા પાંચ પતિ છે; મારું દુઃખ અનંત છે.