మహాభారతం · అధ్యాయం 4.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.22.1
सा सूतपुत्राभिहता राजपुत्री सुदुःखिता ।
वधं कृष्णा परीप्सन्ती सूतपुत्रस्य भामिनी ॥ ४.२२.१ ॥
సూతపుత్రునిచే అవమానితురాలైన ఆ రాకుమారి అత్యంత దుఃఖితురాలైంది. సూతపుత్రుని వధను కోరుకున్న ఆ భామిని కృష్ణ (ద్రౌపది).
4.22.2
जगामावासमेवाथ तदा सा द्रुपदात्मजा ।
कृत्वा शौचं यथान्यायं कृष्णा सा तनुमध्यमा ॥ ४.२२.२ ॥
అప్పుడు ఆ ద్రుపదపుత్రి తన నివాసానికి వెళ్ళింది. విధిప్రకారం శౌచం చేసుకున్న ఆ సన్నని నడుము గల కృష్ణ అక్కడికి వెళ్ళింది.
4.22.3
गात्राणि वाससी चैव प्रक्षाल्य सलिलेन सा ।
चिन्तयामास रुदती तस्य दुःखस्य निर्णयम् ॥ ४.२२.३ ॥
నీటితో తన అవయవాలను, వస్త్రాలను కడుక్కొని, ఏడుస్తూ ఆ దుఃఖానికి పరిష్కారం గురించి ఆమె ఆలోచించింది.
4.22.4
किं करोमि क्व गच्छामि कथं कार्यं भवेन्मम ।
इत्येवं चिन्तयित्वा सा भीमं तं मनसाऽगमत्।
अन्यः कर्ता विना भीमान्न मेऽद्य मनसेप्सितम् ॥ ४.२२.४ ॥
'నేనేమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్ళాలి? నా పని ఎలా నెరవేరాలి?' అని ఆలోచించి ఆమె మనసులో ఆ భీముని వద్దకు వెళ్ళింది. భీముడు తప్ప ఈ రోజు నా కోరికను నెరవేర్చేవారు మరెవరూ లేరు.
4.22.5
प्रादुर्भूते क्षणे रात्रौ विहाय शयनं स्वकम् ।
दुःखेन महता युक्ता मानसेन मनस्विनी ।
प्राद्रवन्नाथमिच्छन्ती तथा नाथवती सती ॥ ४.२२.५ ॥
రాత్రి ఒక క్షణంలో, తన పడకను విడిచి, గొప్ప మానసిక దుఃఖంతో కూడిన ఆ మనస్వినీ, రక్షకుడిని కోరుకుంటూ పరుగెత్తింది. ఈ విధంగా రక్షకునితో ఉండాలని కోరుకున్న ఆ సతి.
4.22.6
सा वै महानसं प्राप्य भीमसेनं सुचिस्मिता ।
उपासर्पत पाञ्चाली वासितेव महागजम् ॥ ४.२२.६ ॥
ఆ చిరునవ్వుల పాంచాలి వంటశాలకు చేరి భీమసేనుని సమీపించింది, మదించిన ఆడ ఏనుగు మహాగజాన్ని చేరినట్లు.
4.22.7
सर्वश्वेतेव माहेयी वने वृद्धा त्रिहायणी ।
महर्पभं यथा सुप्तमर्थिनी वननिर्झरे ।
संप्रसुप्तं तथा सिंहिं मृगराजवधूरिव ॥ ४.२२.७ ॥
అడవిలో సర్వశ్వేత మాహేయి, వృద్ధ మూడేళ్ల వయసుది, అడవి జలపాతం దగ్గర నిద్రిస్తున్న గొప్ప ఎద్దును కోరినట్టు, గాఢ నిద్రలో ఉన్న సింహాన్ని మృగరాజ భార్య చేరినట్టు.
4.22.8
अभिप्रसार्य बाहुभ्यां पतिं सुप्तं समाश्लिषत् ।
सुजातं गोमतीतीरे सालं वल्लीव पुष्पिता ॥ ४.२२.८ ॥
రెండు చేతులు చాచి నిద్రిస్తున్న భర్తను ఆమె కౌగిలించుకుంది, గోమతీ తీరంలో బాగా పెరిగిన సాల వృక్షాన్ని పూసిన తీగ చుట్టుకున్నట్టు.
4.22.9
परिस्पृस्य च पाणिभ्यां पतिं सुप्तमबोधयत् ।
श्रीरिवान्या महोत्साहं सुप्तं विष्णुमिवार्णवे ।
क्षौमावदाते शयने शयानं वृषभेक्षणम् ॥ ४.२२.९ ॥
చేతులతో తాకి నిద్రిస్తున్న భర్తను ఆమె మేల్కొలిపింది, మహోత్సాహంగల విష్ణువును సముద్రంలో మరొక శ్రీ లేపినట్టు, తెల్లని పట్టు శయ్యపై పడుకున్న వృషభనేత్రుడిని.
4.22.10
यथा शची देवराजं रुद्राणी शंकरं यथा ।
ब्रह्माणमिव सावित्री देवसेना गुहं यथा ॥ ४.२२.१० ॥
శచి దేవరాజును, రుద్రాణి శంకరుడిని, సావిత్రి బ్రహ్మను, దేవసేన గుహుడిని అనుసరించినట్టు.
4.22.11
दिशागजसमाकारं गजं गजवधूरिव ।
भीमं प्राबोधयत्कान्ता लक्ष्मीर्दामोदरं यथा ॥ ४.२२.११ ॥
దిగ్గజం వంటి ఆకారం గల ఏనుగును ఆడ ఏనుగు లేపినట్టు, ప్రియ భార్య భీముడిని లేపింది, లక్ష్మి దామోదరుడిని లేపినట్టు.
4.22.12
वीणेव मधुरालापा स्वरं गान्धारमाश्रिता ।
अभ्यभाषत पाञ्चाली कौरवं पाण्डुनन्दनम् ॥ ४.२२.१२ ॥
వీణలా మధురమైన మాటలున్న పాంచాలి గాంధార స్వరాన్ని ఆశ్రయించి పాండునందనుడైన కౌరవుడితో మాట్లాడింది.
4.22.13
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ किं शेषे भीमसेन मृतो यथा ।
न मृतः स हि पापीयान्भार्यामालम्ब्य जीवति ॥ ४.२२.१३ ॥
లెమ్ము, లెమ్ము! భీమసేనా, చచ్చినవాడిలా ఎందుకు పడుకున్నావు? ఆ పాపాత్ముడు చావలేదు; భార్యను ఆధారంగా చేసుకుని బతికే ఉన్నాడు.
4.22.14
तस्मिञ्जीवति पापिष्ठे सेनावाहे मम द्विषि ।
तत्कर्मं कृतवत्यद्य कथं निद्रां निषेवसे ॥ ४.२२.१४ ॥
ఆ పాపాత్ముడు, నా శత్రువైన సేనాధిపతి, బతికే ఉండగా, ఈ రోజు ఆ పని చేశాడు; మరి నువ్వు ఎలా నిద్రపోతున్నావు?
4.22.15
सुखसुप्तश्च तं शब्दं निशम्य स वृकोदरः ।
संवेदितः कुरुश्रेष्ठः तोत्रैरिव महागजः ॥ ४.२२.१५ ॥
సుఖంగా నిద్రిస్తున్న ఆ వృకోదరుడు ఆ శబ్దాన్ని విని, కురుశ్రేష్ఠుడు అంకుశాలతో కదిలించిన మహాగజంలా మేల్కొన్నాడు.
4.22.16
स वै विहाय शयनं यस्मिन्सुप्तः प्रबोधितः ।
उदतिष्ठदमेयात्मा पर्यङ्के सोत्तरच्छदे ॥ ४.२२.१६ ॥
అతడు నిద్రిస్తున్న పరుపును విడిచి, మేల్కొని, అమితాత్ముడు పైకప్పు కప్పిన ఆ మంచం నుండి లేచాడు.
4.22.17
उपवेश्य च दुर्धर्पः पाञ्चालकुलवर्धनीम् ।
अथाब्रवीद्राजपुत्रीं कौरव्यो महिषीं प्रियाम् ॥ ४.२२.१७ ॥
ఆ దుర్ధర్షుడైన కౌరవుడు, పాంచాల వంశాన్ని వర్ధిల్లజేసే రాకుమారిని కూర్చోబెట్టి, తన ప్రియమైన మహిషితో ఇలా అన్నాడు.
4.22.18
केनार्थेन च संप्राप्ता त्वरितेव ममान्तिकम् ।
न ते प्रकृतिमान्वर्णः कृशा त्वमभिलक्ष्यसे ॥ ४.२२.१८ ॥
ఏ కారణంగా నువ్వు త్వరగా నా దగ్గరకు వచ్చావు? నీ సహజ వర్ణం కనబడటం లేదు; నువ్వు కృశించినట్లు కనిపిస్తున్నావు.
4.22.19
प्रकाशं यदि वा गुह्यं सर्वमाख्यातुमर्हसि ।
आचक्ष्व त्वमशेषेण सर्वं विद्यामहं यथा ॥ ४.२२.१९ ॥
ఇది బహిరంగమో లేక రహస్యమో, నువ్వు అంతా చెప్పాలి. నువ్వు పూర్తిగా అన్నీ చెప్పు, నేను తెలుసుకోవడానికి.
4.22.20
सुखं वा यदि वा दुःखं शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
यद्यप्यसुकरं कर्म कृतमित्यवधारय ॥ ४.२२.२० ॥
సుఖమో దుఃఖమో, శుభమో అశుభమో, పని ఎంత కష్టమైనా సరే, అది జరిగిపోయిందని తెలుసుకో.
4.22.21
अहमेव हि ते कृष्णे विश्वास्यः सर्वकर्मसु ।
अहमापत्सु चापि त्वां मोक्षयामि पुनः पुनः ॥ ४.२२.२१ ॥
కృష్ణా, అన్ని పనులలో నేనే నీకు నమ్మదగినవాడిని. ఆపదలలో కూడా నేను నిన్ను మళ్లీ మళ్లీ రక్షిస్తాను.
4.22.22
शीघ्रमुक्त्वा यथाकामं यत्ते कार्यं विवक्षितम् ।
गच्छ वै शयनायैव यावदन्यो न बुध्यते ॥ ४.२२.२२ ॥
నువ్వు చెప్పదలచినది ఇష్టమైనట్లు త్వరగా చెప్పి, మరొకరికి తెలియకముందే నిద్రపోవడానికి వెళ్లు.
4.22.23
सा लञ्जमाना भीता च अधोमुखमुखी ततः ।
नोवाच किंचिद्वचनं बाष्पदूषितलोचना ॥ ४.२२.२३ ॥
సిగ్గుపడి, భయపడి, ముఖం క్రిందకు వాల్చి, కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లతో ఆమె అప్పుడు ఏమీ మాట్లాడలేదు.
4.22.24
अथाब्रवीद्भीमपराक्रमो बली वृकोदरः पाण्डवमुख्यसंमतः ।
प्रब्रूहि किं ते करवाणि सुन्दरि प्रियं प्रिये वारणमत्तगामिनि ॥ ४.२२.२४ ॥
అప్పుడు పాండవులలో ప్రధానుడిగా గౌరవించబడిన, భీమపరాక్రముడు, బలవంతుడు వృకోదరుడు ఇలా అన్నాడు: సుందరీ, చెప్పు, నీకు ఏమి ప్రియమైనది చేయాలి? మదపుటేనుగు నడకతో నడిచే ప్రియురాలా!
4.22.25
अशोच्यता कुतस्तस्या यस्या भर्ता युधिष्ठिरः ।
जानन्सर्वाणि दुःखानि किं मां भीमानुपृच्छसि ॥ ४.२२.२५ ॥
యుధిష్ఠిరుడు భర్తగా ఉన్నవారికి దుఃఖించని స్థితి ఎక్కడిది? అన్ని దుఃఖాలను తెలిసి ఉండీ, భీమా, నన్ను ఎందుకు అడుగుతున్నావు?
4.22.26
यन्मां दासीप्रवादेन प्रातिकामी तदाऽनयत् ।
सभायां परिषन्मध्ये तन्मे मर्माणि कृन्तति ॥ ४.२२.२६ ॥
అప్పుడు ప్రతికామి నన్ను 'దాసి' అని పిలిచి సభలో, సభ మధ్యలోకి తీసుకువచ్చింది; అది నా మర్మస్థానాలను కోస్తోంది.
4.22.27
विकृष्टा हास्तिनपुरे सभायां राजसंसदि ।
दुःशासनेन केशान्ते परामृष्टा रजस्वला ॥ ४.२२.२७ ॥
హాస్తినాపురంలో, రాజసభలో నన్ను ఈడ్చారు; దుఃశాసనుడు జుట్టు పట్టుకుని, రజస్వలగా ఉన్న నన్ను తాకాడు.
4.22.28
क्षत्रियैस्तत्र कर्णाद्यैर्दृष्टा दुर्योधनेन च ।
श्वशुराभ्यां च भीष्मेण विदुरेण च धीमता।
द्रोणेन च महाबाहो कृपेण च परंतप ॥ ४.२२.२८ ॥
అక్కడ కర్ణుడు మొదలైన క్షత్రియులు, దుర్యోధనుడు, మామగారలు, భీష్ముడు, బుద్ధిమంతుడైన విదురుడు, ద్రోణుడు, కృపుడు కూడా నన్ను చూశారు; ఓ శత్రుభయంకరుడా!
4.22.29
साऽहं श्वशुरयोर्मध्ये भ्रातृमध्ये च पाण्डव ।
केशे गृहीत्वा च सभां नीता जीवति वै त्वयि ॥ ४.२२.२९ ॥
నేను, మామగారల మధ్య, సోదరుల మధ్య, ఓ పాండవా, జుట్టు పట్టుకుని సభకు ఈడ్చబడ్డాను—నువ్వు బ్రతికి ఉండగానే.
4.22.30
विप्रयुक्ता ततश्चाहं वने राज्याद्वनं गता ।
साऽहं वने दुर्वसतिं वसती त्वध्वकर्शिता ।
जटासुरपरिक्लेशात्प्राप्तापि सुमहद्भयम् ॥ ४.२२.३० ॥
అప్పుడు విడిపోయి, నేను రాజ్యం నుండి అడవికి వెళ్ళాను. అడవిలో కష్టమైన నివాసంలో ఉంటూ, దారి ప్రయాణంతో అలసిపోయి, జటాసురుని బాధ వల్ల మహా భయాన్ని కూడా పొందాను.
4.22.31
पार्थिवस्य सुता नाम कानु जीवेन मादृशी ।
अनुभूय भृशं दुःखमन्यत्र द्रौपदीं प्रभो ॥ ४.२२.३१ ॥
రాజు కూతురైన నాలాంటి స్త్రీ బ్రతికి ఉండగా ఇంతటి గొప్ప దుఃఖాన్ని అనుభవించినది ఎవరు? ఓ ప్రభూ, ద్రౌపది తప్ప మరెవరు?
4.22.32
वनवासगता चाहं सैन्धवेन दुरात्मना ।
परामृष्टा द्वितीयं च सोद्रुमुत्सहते तु का ॥ ४.२२.३२ ॥
అరణ్యవాసంలో ఉన్న నన్ను దురాత్ముడైన సైంధవుడు తాకాడు. రెండోసారి అది సహించే ధైర్యం ఏ స్త్రీకి ఉంటుంది?
4.22.33
पद्भ्यां पर्यचरं चाहं देशान्विषमसंस्थितान् ।
दुर्गाञ्श्वापदसंकीर्णांस्त्वयि जीवति पाण्डवे ॥ ४.२२.३३ ॥
ఓ పాండవా, నీవు జీవించి ఉండగా నేను కాలినడకన ఎగుడుదిగుడు, దుర్గమమైన, క్రూరమృగాలతో నిండిన ప్రదేశాలలో తిరిగాను.
4.22.34
ततोऽहं द्वादशे वर्षे वन्यमूलफलाशना ।
इदं पुरमनुप्राप्ता सुदेष्णापरिचारिका।
परस्त्रियमुपातिष्ठे सत्यधर्मपरायणा ॥ ४.२२.३४ ॥
తర్వాత పన్నెండవ సంవత్సరంలో అడవి వేర్లు, పండ్లు తింటూ ఈ నగరానికి చేరి సుదేష్ణకు పరిచారికనయ్యాను. సత్యధర్మ నిష్ఠతో పరస్త్రీని సేవించాను.
4.22.35
गोशीर्षकं पद्मकं च हरिश्यामं च चन्दनम् ।
नित्यं पिषे विराटस्य त्वयि जीवति पाण्डव ॥ ४.२२.३५ ॥
ఓ పాండవా, నీవు జీవించి ఉండగా నేను విరాటునికి గోశీర్షకం, పద్మకం, హరిశ్యామం అనే చందనాలను ప్రతిరోజూ రుబ్బుతున్నాను.
4.22.36
साऽहं बहूनिः दुःखानि गणयामि न ते कृते ॥ ४.२२.३६ ॥
నేను ఎన్నో దుఃఖాలను లెక్కించను; నీ కారణంగా కలిగినవాటిని కూడా లెక్కించను.
4.22.37
मत्स्यराजसमक्षं तु तस्य धूर्तस्य पश्यतः ।
कीचकेन पदा स्पृष्टा का नु जीवेत मादृशी ॥ ४.२२.३७ ॥
మత్స్యరాజు సమక్షంలో, ఆ దుష్టుడు చూస్తుండగా, కీచకుడి కాలితో స్పృశించబడిన నా వంటి స్త్రీ ఎవరు బ్రతికి ఉంటారు?
4.22.38
एवं बहुविधैर्दुःखैः क्लिश्यमाना च पाण्डव ।
न मां जानासि कौन्तेय किं फलं जीवितेन मे ॥ ४.२२.३८ ॥
ఈ విధంగా అనేక రకాల దుఃఖాలతో బాధపడుతున్న నన్ను, ఓ పాండవా, నువ్వు గుర్తించడం లేదా? ఓ కౌంతేయా, నాకు జీవించడంలో ఏం ప్రయోజనం?
4.22.39
द्रुपदस्य सुता चाहं धृष्टद्युम्नस्य चानुजा ।
अग्निकुण्डात्समुद्भूता नोर्व्यां जातु चराम्यहम् ॥ ४.२२.३९ ॥
నేను ద్రుపదుని కుమార్తెను, ధృష్టద్యుమ్నుని చెల్లెలిని. అగ్నికుండం నుండి జన్మించినదాన్ని. నేను ఈ భూమిపై ఎన్నడూ సాధారణంగా తిరిగినదాన్ని కాను.
4.22.40
कीचकं चेन्न हन्यास्त्वं ग्रीवां बद्ध्वा जले म्रिये ।
विषमालेड्य पास्यामि प्रवेक्ष्याम्यथवाऽनलं ॥ ४.२२.४० ॥
నువ్వు కీచకుడిని చంపకపోతే, మెడకు తాడు బిగించుకుని నీటిలో మునిగి చస్తాను; లేదా విషాన్ని నాకి తాగుతాను; లేదా అగ్నిలో ప్రవేశిస్తాను.
4.22.41
आत्मानं नाशयिष्यामि वृक्षमारुह्य वा पते ।
शस्त्रेणाङ्गं च भेत्स्यामि किं फलं जीवितेन मे ॥ ४.२२.४१ ॥
నన్ను నేను నాశనం చేసుకుంటాను; లేదా చెట్టు ఎక్కి, ఓ ప్రభువా; లేదా ఆయుధంతో నా శరీరాన్ని ఛేదించుకుంటాను. నా జీవితానికి ఏం ప్రయోజనం?
4.22.42
योऽयं राज्ञो विराटस्य कीचको नाम भारत ।
सेनानीः पुरुषव्याघ्र स्यालः परमदुर्मतिः ॥ ४.२२.४२ ॥
ఓ భరతా, ఈ విరాటరాజు సేనాధిపతి కీచకుడు అనేవాడు — ఓ పురుషవ్యాఘ్రా — రాజుకు బావమరిది; అత్యంత దుర్బుద్ధి గలవాడు.
4.22.43
स मां सैरन्ध्रिवेषेण वसन्तीं राजवेश्मनि ।
नित्यमेवाह दुष्टात्मा भार्या मम भवेति वै ॥ ४.२२.४३ ॥
రాజభవనంలో సైరంధ్రి వేషంలో నివసిస్తున్న నాతో ఆ దుష్టాత్ముడు ఎప్పుడూ 'నువ్వు నా భార్యవు కా' అని అనేవాడు.
4.22.44
तेनैवमुच्यमानाया वधार्हेणारिसूदन ।
कालेनेव फलं पक्वं हृदयं मे विदीर्यते ॥ ४.२२.४४ ॥
శత్రుసంహారీ! మరణార్హుడైన అతడు ఈ విధంగా అంటుంటే, కాలం వచ్చిన పండిన ఫలంలా నా హృదయం పగిలిపోతోంది.
4.22.45
शरणं भव कौन्तेय मा स्म गच्छे युधिष्ठिरम् ।
निरुद्योगं निरामर्षं निर्वीर्यमरिमर्दन ॥ ४.२२.४५ ॥
కౌంతేయా! నాకు శరణుడవు కమ్ము; యుధిష్ఠిరుని వద్దకు వెళ్లకు. శత్రుమర్దనా! అతడు ఉద్యోగహీనుడు, రోషహీనుడు, వీర్యహీనుడు.
4.22.46
मा स्म सीमन्तिनी काचिञ्जनयेत्पुत्रमीदृशम् ॥ ४.२२.४६ ॥
ఏ స్త్రీ కూడా ఇలాంటి కుమారుని కనకూడదు.
4.22.47
विजानामि तवामर्षं बलं वीर्यं च पाण्डव ।
ततोऽहं परिदेवामि चाग्रतस्ते महाबल ॥ ४.२२.४७ ॥
పాండవా! నీ రోషాన్ని, బలాన్ని, వీర్యాన్ని నేను ఎరుగుదును; అందుచేత మహాబలుడా, నీ ఎదుట నేను విలపిస్తున్నాను.
4.22.48
यथा यूथपतिर्मत्तः कुञ्जरः षाष्टिहायनः ।
भूमौ निपतितं बिल्वं पद्भ्यमाक्रम्य पीडयेत् ॥ ४.२२.४८ ॥
అరవై ఏళ్ల మదించిన యూథపతి ఏనుగు నేలపై పడిన వెలగపండును కాళ్లతో తొక్కి నలిపివేసినట్లు.
4.22.49
तथैव च शिरस्तस्य निपात्य धरणीतले ।
वामेन पुरुषव्याघ्र मर्द मादेन पाण्डव ॥ ४.२२.४९ ॥
అలాగే అతని తలను నేలపై పడగొట్టి, ఓ పురుషవ్యాఘ్రా పాండవా, ఎడమ కాలితో అతడిని నలిపివేయి.
4.22.50
स चेदुद्यन्तमादित्यं प्रातरुत्थाय पश्यति ।
कीचकः शर्वरीं व्युष्टां नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ४.२२.५० ॥
కీచకుడు ఉదయం లేచి ఉదయించే సూర్యుడిని చూస్తే, రాత్రి గడిచి తెల్లవారితే, నేను బ్రతకడానికి సాహసించలేను.
4.22.51
शापितोसि मम प्राणैः सुकृतेनार्जुनस्य च ।
युधिष्ठिरस्य पादाभ्यां यमयोर्जीवितेन च।
कीचकस्य वधं नाद्य प्रतिजानासि भारत ॥ ४.२२.५१ ॥
నా ప్రాణాల మీద, అర్జునుని పుణ్యం మీద, యుధిష్ఠిరుని పాదాల మీద, యమళుల జీవం మీద నిన్ను ఒట్టు వేయిస్తున్నాను. ఓ భారతా, నేడు కీచకుని వధిస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేయవా?
4.22.52
भ्रात च विगर्हस्व ज्येष्ठं दुर्द्यूतदेविनम् ।
यस्मास्मि कर्मणा प्राप्ता दुःखमेतदनन्तकम् ॥ ४.२२.५२ ॥
ఇంకా దుర్మార్గపు జూదానికి బానిసైన నీ అన్నను నిందించు. అతని కర్మ వల్లనే నేను ఈ అంతులేని దుఃఖాన్ని పొందాను.
4.22.53
येषां मुख्यतमो ज्येष्ठो भवेत्तु कुलपांसनः ।
भ्रातरं परमन्वीयुस्तेऽपि शालीनबुद्धयः ॥ ४.२२.५३ ॥
ఎవరిలో ముఖ్యుడైన జ్యేష్ఠుడు కులాన్ని కళంకపరచేవాడో, వారు కూడా వినయ బుద్ధితో ఆ అన్నను అనుసరిస్తారు.
4.22.54
को हि राज्यं परित्यज्य सपुत्रपशुबान्धवम् ।
प्रव्रजेत महारण्यमजिनैः परिवारितः ॥ ४.२२.५४ ॥
రాజ్యాన్ని, పుత్రులను, పశువులను, బంధువులను విడిచి, చర్మవస్త్రాలు ధరించి మహారణ్యంలోకి ఎవరు వెళ్తారు?
4.22.55
यदि निष्कसहस्राणि यद्वाऽन्यत्सारवद्धनम् ।
सायं प्रातरदेविष्यदपि संवत्सरायुतम् ॥ ४.२२.५५ ॥
వేల బంగారు నాణేలైనా, లేదా మరే విలువైన సంపదైనా ఉంటే, ఉదయం సాయంత్రం పది వేల సంవత్సరాలపాటు అది ఇవ్వబడేది.
4.22.56
रुक्मं हिरण्यं वासांसि यानं युग्यमजाविकम् ।
अश्वाश्वतरसङ्घाश्च न जातु क्षयमाव्रजेत् ॥ ४.२२.५६ ॥
బంగారు ఆభరణాలు, బంగారం, వస్త్రాలు, రథాలు, బండి పశువులు, మేకలు గొర్రెలు, గుర్రాలు మరియు కంచరగాడిదల మందలు ఎన్నడూ క్షీణించేవి కావు.
4.22.57
सोयं द्यूतप्रवादेन श्रियश्चैवावरोपितः ।
तूष्णीमास्ते यथा मूढः स्वानि कर्माणि चिन्तयन् ॥ ४.२२.५७ ॥
జూదపు మాటలతో సిరిని కూడా కోల్పోయిన వాడు ఇతడే; మూర్ఖుడిలా మౌనంగా కూర్చుని తన కర్మలనే ఆలోచిస్తున్నాడు.
4.22.58
पुरा दशसहस्राणि दन्तिनां वाजिनामपि ।
यं यान्तमनुयान्ति स्म सोयं द्यूतेन जीवति ॥ ४.२२.५८ ॥
పూర్వం పది వేల ఏనుగులు, గుర్రాలు ఎవని వెంట నడిచేవో, అతడే ఇప్పుడు జూదంతో బ్రతుకుతున్నాడు.
4.22.59
तथा शतसहस्राणि स्त्रीणाममिततेजसाम् ।
उपासते स्म राजानमिन्द्रप्रस्थे युधिष्ठिरम् ॥ ४.२२.५९ ॥
అలాగే ఇంద్రప్రస్థంలో అమితమైన తేజస్సు గల లక్షలాది స్త్రీలు రాజు యుధిష్ఠిరుని సేవించేవారు.
4.22.60
शतं दासीसहस्राणां यस्य नित्यं महानसे ।
पात्रहस्ता दिवारात्रमतिथीन्भोजयन्त्युत ॥ ४.२२.६० ॥
ఎవని మహానసంలో వందల వేల దాసీలు చేతుల్లో పాత్రలతో పగలూ రాత్రీ అతిథులకు భోజనం పెట్టేవారో.
4.22.61
एष निष्कसहस्राणि दत्त्वा प्रातर्दिनेदिने ।
द्यूतजेन ह्यनर्थेन महता समुपावृतः ॥ ४.२२.६१ ॥
ఇతడు ప్రతిదినం ఉదయం వేల కొలదీ బంగారు నాణేలను ఇస్తున్నాడు; అయినా జూదం వల్ల కలిగిన గొప్ప అనర్థంతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాడు.
4.22.62
एनं सुस्वरसंपन्ना बहवः सूतमागधाः ।
सुप्तं प्रातरुपातिष्ठन्सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥ ४.२२.६२ ॥
మధురస్వరులైన అనేకమంది సూతులు, మాగధులు, చక్కగా మెరుగుపెట్టిన మణికుండలాలు ధరించి, ఉదయం నిద్రిస్తున్న ఆయన వద్ద సేవకు హాజరయ్యేవారు.
4.22.63
सहस्रं वालखिल्यानां सहस्रमुदवासिनाम् ।
सहस्रमश्मकुट्टानां सहस्रं वायुभोजिनाम् ॥ ४.२२.६३ ॥
వాలఖిల్యులు వెయ్యి మంది, నీటిలో నివసించువారు వెయ్యి మంది, రాళ్ళను దంచి జీవించువారు వెయ్యి మంది, వాయుభక్షకులు వెయ్యి మంది.
4.22.64
सहस्रं मुनिपत्नीनां सहस्रं ब्रह्मचारिणाम् ।
सहस्रं मौनशीलानां सहस्रं गृहमेधिनाम् ॥ ४.२२.६४ ॥
ముని పత్నులు వెయ్యి మంది, బ్రహ్మచారులు వెయ్యి మంది, మౌనవ్రతులు వెయ్యి మంది, గృహస్థులు వెయ్యి మంది.
4.22.65
हंसाः परमहंसाश्च योगिनश्च द्विजातयः ।
कुटीरकाः परिव्राजो ये चान्ये वनचारिणः ॥ ४.२२.६५ ॥
హంసులు, పరమహంసులు, యోగులు, ద్విజులు, కుటీరవాసులు, పరివ్రాజకులు, అలాగే అడవులలో సంచరించే ఇతరులు.
4.22.66
संविभक्तात्मकाश्चैव बहवश्चोर्ध्वरेतसः ।
चतुर्वेदविदो विप्राः शिक्षामीमांसपारगाः ।
क्रमपाठाश्च ये विप्राः सामाध्यायनिकाश्च ये ॥ ४.२२.६६ ॥
తమను తాము పంచుకునే అనేకమంది, ఊర్ధ్వరేతస్కులు, నాలుగు వేదాలు తెలిసిన బ్రాహ్మణులు, శిక్షా మీమాంసలలో నిపుణులు, క్రమపాఠులు, సామవేదాధ్యాయులు అయిన బ్రాహ్మణులు.
4.22.67
सहस्रमृषयो यस्य नित्यमासन्सभासदः ।
तपःश्रुतोपसंपन्नाः सर्वकामैरुपास्थिताः ॥ ४.२२.६७ ॥
ఎవని సభలో ఎల్లప్పుడు వెయ్యి మంది ఋషులు సభాసదులుగా ఉండేవారో, వారు తపస్సు, శాస్త్రజ్ఞానంతో సంపన్నులు; వారి కోరికలన్నీ తీర్చబడేవి.
4.22.68
अन्धान्वृद्धाननाथांस्तु सर्वराष्ट्रेषु दुःखितान् ।
बिभर्त्यन्नार्थिनो नित्यमानृशंस्याद्युधिष्ठिरः ॥ ४.२२.६८ ॥
అంధులను, వృద్ధులను, అనాథలను, అన్ని రాజ్యాలలోని దుఃఖితులను, ఆహారం కోరేవారిని యుధిష్ఠిరుడు కరుణతో ఎల్లప్పుడూ పోషిస్తున్నాడు.
4.22.69
स एष निलयं प्राप्तो मत्स्यस्य परिचारकः ।
सभायां विनतो राज्ञः कङ्को नाम युधिष्ठिरः ॥ ४.२२.६९ ॥
ఆ యుధిష్ఠిరుడు మత్స్యరాజు నివాసానికి చేరి ఆయనకు సేవకుడయ్యాడు; రాజసభలో 'కంకుడు' అనే పేరుతో వినయంగా ఉన్నాడు.
4.22.70
इन्द्रप्रस्थे निवसतः समये यस्य पार्थिवाः ।
आसन्बलिकराः सर्वे सोन्येभ्यो भृतिमिच्छति ॥ ४.२२.७० ॥
ఇంద్రప్రస్థంలో అతడు నివసించిన కాలంలో రాజులందరూ కప్పం చెల్లించేవారు; ఇప్పుడు అతడు ఇతరుల నుండి జీవనోపాధిని కోరుతున్నాడు.
4.22.71
पार्थिवाः पृथिवीपाला यस्यासन्वशवर्तिनः ।
स वशे विवशो राज्ञां परेषामद्य वर्तते ॥ ४.२२.७१ ॥
ఎవరికి వశవర్తులైన భూపాలురు ఉండేవారో, అతడు ఇప్పుడు ఇతర రాజుల వశంలో నిస్సహాయంగా ఉన్నాడు.
4.22.72
संप्राप्य पृथिवीं कृत्स्नां रश्मिवानिव तेजसा ।
सोद्य राज्ञो विराटस्य सभास्तारो युधिष्ठिरः ॥ ४.२२.७२ ॥
సమస్త భూమిని పొంది సూర్యునిలా తేజస్సుతో ప్రకాశించిన అతడే ఈనాడు విరాటరాజు సభలో సభాసదునిగా ఉన్నాడు.
4.22.73
यमुपासत राजानं सभायामृषिसत्तमाः ।
तमुपासीनमद्यान्यं पश्य पाण्डव पाण्डवम् ॥ ४.२२.७३ ॥
సభలో శ్రేష్ఠులైన ఋషులు ఎవరిని సేవించారో, ఆ రాజునే ఇప్పుడు మరొకరిని సేవిస్తూ కూర్చున్నవానిగా చూడు, పాండవా, పాండవుణ్ణి.
4.22.74
अनवद्यं महाप्राज्ञं जीवितार्थेन संवृतम् ।
दृष्ट्वा कस्य न दुःखं स्याद्धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ ४.२२.७४ ॥
నిర్దోషి, మహా ప్రజ్ఞావంతుడు, జీవనోపాధి కోసం కుంచించుకుపోయిన ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుణ్ణి చూసి ఎవరికి దుఃఖం కలగదు?
4.22.75
उपास्ते स्म सभायां यं कृत्स्नाऽपि च वसुन्धरा ।
तमुपासीनमद्यान्यं पश्य भारत भारतम् ॥ ४.२२.७५ ॥
సమస్త భూమి కూడా ఎవరి సభలో సేవించిందో, ఆ రాజునే ఇప్పుడు మరొకరిని సేవిస్తూ కూర్చున్నవానిగా చూడు, భారతా, భారతుణ్ణి.
4.22.76
एवं बहुविदैर्दुःखैः पीड्यमानामनाथवत् ।
शोकसागरमध्यस्थां किं मां भीम न पश्यसि ॥ ४.२२.७६ ॥
ఈ విధంగా అనేక దుఃఖాలచేత బాధింపబడుతూ, అనాథలా శోకసముద్రం మధ్యలో నిలిచియున్న నన్ను, భీమా, నీవు ఎందుకు చూడటం లేదు?
4.22.77
इदं तु मे दुःखतरं यत्त्वां वक्ष्यामि भारत ।
न मेऽभ्यसूया कर्तव्या दुःखादेतद्ब्रवीम्यहम् ॥ ४.२२.७७ ॥
భారతా, నేను నీకు చెప్పబోయేది ఇంకా ఎక్కువ దుఃఖకరమైనది. నా పట్ల అసూయ చూపకూ; దుఃఖం వల్లనే ఇది చెబుతున్నాను.
4.22.78
शार्दूलैर्महिषैर्नागौरगारे योत्स्यसे सदा ।
कैकेय्याः प्रेक्षमाणायास्तदा मे कश्मलोऽभवत् ॥ ४.२२.७८ ॥
రాజభవనంలో పులులతో, దున్నలతో, ఏనుగులతో నీవు ఎల్లప్పుడూ పోరాడావు; కైకేయి చూస్తుండగా, అప్పుడు నాకు మూర్ఛ వచ్చినట్లయింది.
4.22.79
हसन्त्यन्तःपुरे नार्यो मम चेष्टां निरीक्ष्य च ॥ ४.२२.७९ ॥
అంతఃపురంలోని స్త్రీలు నా చేష్టలను చూసి నవ్వారు.
4.22.80
तत उत्थाय कैकेयी सर्वास्ताः प्रत्यभाषत ।
प्रेक्ष्य मामनवद्याङ्गीं कश्मलाभिहतामिव ॥ ४.२२.८० ॥
అప్పుడు కైకేయి లేచి వారందరికీ సమాధానం చెప్పింది. నిర్దోష అంగాలున్న నన్ను దుఃఖంతో కొట్టబడినదానిలా చూసి.
4.22.81
स्नेहात्संवासजादेव तदा वै चारुहासिनी ।
युध्यमानं महावीर्यमिमं समनुशोचति ॥ ४.२२.८१ ॥
అప్పుడు చారుహాసిని, కలిసి జీవించడం వల్ల కలిగిన స్నేహంతో, యుద్ధం చేస్తున్న ఈ మహావీరుని గురించి శోకిస్తోంది.
4.22.82
कल्याणरूपा सैरन्ध्री वललश्चापि सुन्दरः ।
स्त्रीणां चित्तं हि दुर्ज्ञेयं युक्तरूपौ हि मे मतौ ॥ ४.२२.८२ ॥
సైరంధ్రి మంచి రూపం కలది; వలలుడు కూడా అందంగా ఉన్నాడు. స్త్రీల మనసు నిజంగా అర్థం చేసుకోలేనిది; ఇద్దరూ తగిన రూపం గలవారని నాకు తోస్తుంది.
4.22.83
सैरन्ध्री प्रियसंवासान्नित्यं करुणवादिनी ।
अस्मिन्राजकुले चैतौ तुल्यकालनिवासिनौ ॥ ४.२२.८३ ॥
సైరంధ్రి ప్రియమైన సహవాసం వల్ల ఎల్లప్పుడూ కరుణతో మాట్లాడుతుంది. ఈ రాజకుటుంబంలో ఈ ఇద్దరూ సమాన కాలం నివసించినవారు.
4.22.84
इति ब्रुवाणा वाक्यानि सा मां नित्यमजीजपत् ।
क्रुध्यन्तीं मां च संप्रेक्ष्य पर्यशङ्कत मां त्वयि ॥ ४.२२.८४ ॥
ఇలా మాటలు చెబుతూ ఆమె నన్ను ఎల్లప్పుడూ ఒప్పించేది. కోపంగా ఉన్న నన్ను చూసి, ఆమె నా గురించి నీపై అనుమానించింది.
4.22.85
तस्यां तथा ब्रुवन्त्यां तु भीमो भीमपराक्रमः ।
नोवाच किंचिद्वचनं संरम्भाद्रक्तलोचनः ॥ ४.२२.८५ ॥
ఆమె ఈ విధంగా మాట్లాడుతుండగా, భయంకర పరాక్రమశాలి భీముడు కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్ళతో ఏమీ మాట్లాడలేదు.
4.22.86
ज्ञात्वा-तु रुषितं भीमं द्रौपदी पुनरब्रवीत् ।
शोके यौधिष्ठिरे मग्ना नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ४.२२.८६ ॥
భీముడు కోపంగా ఉన్నాడని తెలుసుకొని ద్రౌపది మళ్ళీ ఇలా అన్నది: "యుధిష్ఠిరుని శోకంలో మునిగిన నేను జీవించాలనుకోవడం లేదు."
4.22.87
यंस्तु देवान्मनुष्यांश्च सर्वानेकरथोऽजयत् ।
सोयं राज्ञो विराटस्य कन्यानां नर्तको युवा।
आस्ते वेषप्रतिच्छन्नः कन्यानां परिचारकः ॥ ४.२२.८७ ॥
ఒకే రథంపై దేవతలను, మనుషులందరినీ జయించినవాడే, ఆ యువ నర్తకుడు ఇప్పుడు విరాట రాజు కన్యలకు సేవకుడిగా వేషం మార్చుకుని ఉన్నాడు.
4.22.88
योऽतर्पयदमेयात्मा खाण्डवे जातवेदसम् ।
सोऽन्तःपुरगतः पार्थः कूपेऽग्निरिव संवृतः ॥ ४.२२.८८ ॥
ఖాండవ వనంలో అగ్నిని తృప్తిపరచిన అపరిమిత ఆత్మ కలవాడే, పార్థుడు ఇప్పుడు అంతఃపురంలో బావిలో దాగిన నిప్పులా కప్పబడి ఉన్నాడు.
4.22.89
यस्माद्भयममित्राणां सदैव पुरुषर्षभात् ।
स लोकपरिभूतेन वेषेणास्ते धनंजयः ॥ ४.२२.८९ ॥
ఏ పురుషశ్రేష్ఠుని వలన శత్రువులకు ఎల్లప్పుడూ భయం ఉండేదో, ఆ ధనంజయుడే లోకం చులకనచేసే వేషంలో ఉన్నాడు.
4.22.90
यस्यं ज्यातलनिर्घोषात्समकम्पन्त शत्रवः ।
षण्डरूपं वहन्तं तं गीतं नृत्तावलम्बनम् ।
कुर्वन्तमर्जुनं दृष्ट्वा न मे स्वास्थ्यं मनो व्रजेत् ॥ ४.२२.९० ॥
ఏ వింటినారి ధ్వనికి శత్రువులు అందరూ వణికిపోయారో, ఆ అర్జునుడు నపుంసక రూపం ధరించి, పాడుతూ నృత్యాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని ఉండటం చూసి నా మనస్సు స్థిరంగా ఉండదు.
4.22.91
स्त्रियो गीतस्वरात्तस्य मुदिताः पर्युपासते ॥ ४.२२.९१ ॥
అతని గీతస్వరానికి సంతోషించిన స్త్రీలు అతని చుట్టూ కూర్చుంటున్నారు.
4.22.92
किरीटं सूर्यसंकाशं यस्य मूर्धन्यशोभत ।
वेणीविकृतकेशान्तः सोऽयमद्य धनंजयः ॥ ४.२२.९२ ॥
ఎవని తలపై సూర్యునిలా ప్రకాశించే కిరీటం శోభించేదో, జడ వేసిన కేశాంతాలు కలవాడైన ఆ ధనంజయుడే ఇప్పుడు ఇతడు.
4.22.93
यस्मिन्नस्त्राणि दिव्यानि समस्तानि महात्मनि ।
आधारः सर्वविद्यानां यो धारयति कुण्डले ॥ ४.२२.९३ ॥
ఏ మహాత్ముడిలో దివ్యాస్త్రాలన్నీ ఉన్నాయో, సర్వవిద్యలకు ఆధారమైనవాడు, రెండు కుండలాలను ధరించినవాడు ఆ వీరుడే.
4.22.94
यं वै राजसहस्राणि तेजसाऽप्रतिमं भुवि ।
समरे नातिवर्तन्ते वेलामिव महोर्मयः ॥ ४.२२.९४ ॥
భూమిపై సాటిలేని తేజస్సు కలవాణ్ణి, యుద్ధంలో వేలాది రాజులూ అధిగమించలేరు — మహా తరంగాలు తీరాన్ని దాటలేనట్లు.
4.22.95
सोयं राज्ञो विराटस्य कन्यानां नर्तको युवा ।
आस्ते वेषप्रतिच्छन्नः कन्यानां परिचारकः ॥ ४.२२.९५ ॥
ఇతడు రాజు విరాటుని కన్యలకు నర్తకుడైన యువకుడు; వేషంతో కప్పబడి, కన్యలకు సేవకుడిగా ఉన్నాడు.
4.22.96
यस्य स्म रथनिर्घोषात्समकम्पत मेदिनी ।
सपर्वतवनाकाशा सहस्थावरजङ्गमा ॥ ४.२२.९६ ॥
ఎవని రథ ఘోషతో పర్వతాలు, వనాలు, ఆకాశంతో సహా భూమి, స్థావర జంగమాలతో కంపించిందో.
4.22.97
यस्मिञ्जाते महेष्वासे कुन्त्याः प्रीतिरवर्धत ।
न स शोचति मामद्य भीमसेन तवानुजः ॥ ४.२२.९७ ॥
ఏ మహాధనుర్ధరుడు పుట్టినప్పుడు కుంతి సంతోషం పెరిగిందో, భీమసేనా, నీ ఆ తమ్ముడు ఈరోజు నా కోసం దుఃఖించడు.
4.22.98
विभूषितमलंकारैः कुण्डलैः परिपातुकैः ।
कम्बुपाणिमथायान्तं दृष्ट्वा सीदति मे मनः ॥ ४.२२.९८ ॥
ఆభరణాలతో, మెరిసే కుండలాలతో అలంకరించబడి, చేతిలో శంఖంతో వస్తున్న అతడిని చూసి నా మనసు కృంగిపోతోంది.
4.22.99
वेणीविकृतकेशान्तं भीमधन्वानमर्जुनम् ।
कन्यापरिवृतं दृष्ट्वा शोकं गच्छति मे मनः ॥ ४.२२.९९ ॥
జడలుగా అలంకరించబడిన కొనల జుట్టుతో, కన్యలచే చుట్టుముట్టబడిన భయంకర ధనుర్ధరుడు అర్జునుని చూసి నా మనసు దుఃఖాన్ని పొందుతోంది.
4.22.100
यदा ह्येनं परिवृतं कन्याभिर्देवरूपिणम् ।
प्रच्छन्नमिव मातङ्गं परिपूर्णं करेणुभिः ॥ ४.२२.१०० ॥
కన్యలచే చుట్టుముట్టబడిన, దేవరూపుడైన అతడు, ఆడ ఏనుగులతో నిండిన దాగిన ఏనుగులా ఉన్నప్పుడు...
4.22.101
मात्स्यं पार्थं च गायन्तं विराटं समुपस्थितम् ।
पश्यामि तूर्यमध्यस्थं दृष्ट्वा मुह्यति मे मनः ॥ ४.२२.१०१ ॥
మత్స్య రాజు విరాటుని ముందు, పార్థుడు పాడుతూ వాద్యాల మధ్య నిలబడి ఉండటం చూస్తున్నాను; అది చూసి నా మనసు మోహంలో పడుతోంది.
4.22.102
नूनमार्या न जानाति कृच्छ्रं प्राप्तं धनंजयम् ।
अजातशत्रुं कौरव्यं मग्नं द्युर्द्यूतदेविनम् ॥ ४.२२.१०२ ॥
ఆర్య (కుంతి) ఖచ్చితంగా ధనంజయుడు కష్టంలో చిక్కుకున్నాడని తెలియదు; అజాతశత్రువు, కౌరవ్యుడు, జూదంలో మునిగిపోయాడని కూడా తెలియదు.
4.22.103
ऐन्द्रवारुणवायव्यब्रह्माग्नेयैः सवैष्णवैः ।
अग्नीन्संतर्पयन्पार्थः सर्वशत्रुनिबर्हणः।
दिव्यैरस्त्रैरमेयात्मा सर्वांश्चैकरथोऽजयत् ॥ ४.२२.१०३ ॥
ఇంద్ర, వరుణ, వాయు, బ్రహ్మ, అగ్ని అస్త్రాలతో, విష్ణు అస్త్రంతో అగ్నులను తృప్తిపరుస్తూ, శత్రువులందరినీ నాశనం చేసే అమితాత్ముడైన పార్థుడు ఒంటరి రథంపై అందరినీ జయించాడు.
4.22.104
कौबेरं वैष्णवं शैवमस्त्राण्यन्यानि भारत ।
दर्शयन्नस्त्रवीर्यं च वासुदेवसहायवान् ॥ ४.२२.१०४ ॥
భారత, కుబేరుని, విష్ణువు, శివుని అస్త్రాలను మరియు ఇతర అస్త్రాలను ప్రదర్శిస్తూ, అస్త్రాల పరాక్రమాన్ని చూపుతూ, వాసుదేవుని సహాయం కలవాడై.
4.22.105
दिव्यं गान्धर्वमस्त्रं च वायव्यमथ वैष्णवम् ।
ब्राह्मं पाशुपतं चैव स्थूणाकर्णं च दर्शयन् ॥ ४.२२.१०५ ॥
దివ్య గాంధర్వ అస్త్రాన్ని, వాయవ్య, తరువాత వైష్ణవ, బ్రాహ్మ, పాశుపత, స్థూణాకర్ణ అస్త్రాలను కూడా ప్రదర్శిస్తూ.
4.22.106
पौलोमान्कालकेयांश्च इन्द्रशत्रून्महाबलान् ।
निवातकवचैः सार्धं घोरानेकरथोऽजयत्।
सोन्तःपुरगतः पार्थः कूपेऽग्निरिव संवृतः ॥ ४.२२.१०६ ॥
పౌలోములను, కాలకేయులను, ఇంద్రుని మహాబల శత్రువులను, నివాతకవచులతో కలిసి భయంకర సైన్యాన్ని ఒంటరి రథంపై జయించాడు; అంతఃపురంలో ఉన్న పార్థుడు బావిలో కప్పబడిన అగ్నిలా ఉన్నాడు.
4.22.107
यो वै महातपः कुर्वन्महाबलपराक्रमः ।
युद्धेन तोषयामास शंकरं शूलपाणिनम् ॥ ४.२२.१०७ ॥
మహా తపస్సు చేస్తూ, మహాబలం పరాక్రమంతో యుద్ధం ద్వారా శూలపాణి శంకరుని సంతోషపెట్టినవాడు.
4.22.108
कन्यापुरगतं दृष्ट्वा गोष्ठेष्विव महावृषम् ।
स्त्रीवेषविकृतं पार्थं कुन्तीं गच्छति मे मनः ॥ ४.२२.१०८ ॥
అంతఃపురంలో వెళ్ళిన, గోశాలలలో మహావృషభంలా, స్త్రీవేషంలో వికృతమైన పార్థుని చూసి నా మనసు కుంతీపుత్రుని వైపు వెళ్తోంది.
4.22.109
यः स्त्रीभिर्नित्यसंपन्नो रूपेणास्त्रेण मेधया ।
सोऽश्वबन्धो विराटस्य पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ ४.२२.१०९ ॥
స్త్రీల మధ్య ఎల్లప్పుడూ శోభించినవాడు, రూపంలో, ఆయుధంలో, బుద్ధిలో నిపుణుడు, ఇప్పుడు విరాటుని అశ్వపాలకుడు. చూడు, కాలపు మార్పును.
4.22.110
राजकन्याश्च वेश्याश्च विशां दुहितरश्च याः ।
सर्वाः सारयुता नार्यो दामग्रन्थिवशं गताः ।
प्रेष्यकर्मणि तं दृष्ट्वा शोचामि विलपामि च ॥ ४.२२.११० ॥
రాజకుమారులు, వేశ్యలు, వైశ్యుల కుమార్తెలు, గుణవతులైన స్త్రీలంతా దారపు ముడి వశంలో చిక్కారు. సేవకుని పనిలో అతనిని చూసి నేను దుఃఖిస్తూ విలపిస్తున్నాను.
4.22.111
विराटमुपतिष्ठन्तं दर्शयन्तं च वाजिनम् ।
अभ्यकीर्यन्त बृन्दानि दामग्रन्थिमुदीक्षितुम् ।
विनयन्तं जवेनाश्वान्धर्मराजस्य पश्यतः ॥ ४.२२.१११ ॥
విరాటుని సేవిస్తూ, గుర్రాన్ని చూపుతూ ఉండగా, పందెపు ముడిని చూడటానికి గుంపులు చేరాయి. ధర్మరాజు చూస్తుండగా వేగంగా గుర్రాలను మలిచాడు.
4.22.112
किंनु मां मन्यसे पार्थ सुखितेति परन्तप ।
तथा दृष्ट्वा यवीयांसं सहदेवं युधांपतिम् ॥ ४.२२.११२ ॥
పార్థా, శత్రువులను దహించేవాడా, నేను సుఖంగా ఉన్నానని నీవు ఎందుకు భావిస్తున్నావు? అలాగే చిన్నవాడైన సహదేవుడు, యోధుల అధిపతిని చూసి కూడా.
4.22.113
तं दृष्ट्वा गोषु गोसङ्ख्यं वत्सचर्मक्षितीशयम् ।
दुःखशोकपरीताङ्गी पाण्डुभूताऽस्मि पाण्डव ॥ ४.२२.११३ ॥
ఆవుల మధ్య వాటిని లెక్కిస్తూ, దూడ చర్మంపై నేలపై పడుకుంటున్న అతడిని చూసి, పాండవా, దుఃఖశోకాలతో చుట్టబడిన నా అవయవాలు పాలిపోయాయి.
4.22.114
सहदेवस्य वृत्तानि चिन्तयन्ती पुनःपुनः ।
न पश्यामि महाभाग सहदेवस्य दुःष्कृतम्।
यस्मादेवंविधं क्लेशं प्राप्नुयात्सत्यविक्रमः ॥ ४.२२.११४ ॥
సహదేవుని ప్రవర్తనలను మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తూ, ఓ మహాభాగా, సహదేవుని తప్పును నేను చూడలేదు; సత్యపరాక్రముడు అంతటి క్లేశాన్ని పొందవలసి రావడానికి.
4.22.115
दूयामि भरतश्रेष्ठ दृष्ट्वा ते भ्रातरं प्रियम् ।
गोषु गोवृषसंकाशं मात्स्येनापि निवेशितम् ॥ ४.२२.११५ ॥
ఓ భరతశ్రేష్ఠా, నీ ప్రియ సోదరుడిని ఆవుల మధ్య, ఎద్దులా, మత్స్యరాజు నియమించి ఉండటం చూచి నేను బాధపడుతున్నాను.
4.22.116
संरब्धतररक्ताक्षं गोपालानां पुरोगमम् ।
विराटमभिनन्दन्तं वित्ते मे भवति ज्वरः ॥ ४.२२.११६ ॥
కోపంతో ఎర్రబారిన కళ్లతో, గోపాలకులకు నాయకుడై, ధనంలో ఆనందిస్తున్న విరాటుని చూస్తే నా మనసులో జ్వరంలా బాధ కలుగుతుంది.
4.22.117
सहदेवं हि मे नित्यं वीरमार्या प्रशंसति ।
महाभिजनसंपन्नो नीतिमान्कुलवानपि ॥ ४.२२.११७ ॥
ఉన్నత వంశంలో జన్మించి, నీతిమంతుడూ, సత్కులీనుడూ అయిన వీరుడు సహదేవుని ఆర్య ఎప్పుడూ ప్రశంసిస్తుంది.
4.22.118
हीनिषेवो ह्यनवमो धार्मिकश्च प्रियश्च मे ।
स तेऽरण्येषु वोढव्यः पाञ्चालि रजनीष्वपि ॥ ४.२२.११८ ॥
అతడు సిగ్గుగలవాడు, లోపం లేనివాడు, ధర్మాత్ముడు, నాకు ప్రియుడు. ఓ పాంచాలీ, అడవులలో, రాత్రులలో కూడా అతడే నిన్ను సేవించదగినవాడు.
4.22.119
सुकुमारश्च शूरश्च राजानं चाप्यनुव्रतः ।
ज्येष्ठापचायिनं वीरं स्वयं पाञ्चालि भोजयेः ॥ ४.२२.११९ ॥
అతడు సుకుమారుడు, శూరుడు, రాజుకు అనుసరించేవాడు. ఓ పాంచాలీ, జ్యేష్ఠ సోదరుని గౌరవించే ఆ వీరునికి నీవే భోజనం పెట్టాలి.
4.22.120
इत्युवाच हि मां कुन्ती रुदती पुत्रगृद्धिनी ।
प्रव्रजन्तं महारण्यं तं परिष्वज्य तिष्ठती ॥ ४.२२.१२० ॥
కుమారులపై ప్రేమతో ఏడుస్తున్న కుంతి నాతో ఇలా అన్నది; మహారణ్యానికి బయలుదేరుతున్న అతన్ని కౌగిలించుకుని నిలబడి.
4.22.121
तं दृष्ट्वा गोषु गोपालवेषमास्थाय धिष्ठितम् ।
सहदेवं युधांश्रेष्ठं किंनु जीवामि पाण्डवः ॥ ४.२२.१२१ ॥
గోవుల మధ్య గొల్లవాని వేషం ధరించి నిలబడిన ఆ యోధోత్తముడు సహదేవుణ్ణి చూసి, ఓ పాండవా, నేను ఎలా బ్రతకగలను?
4.22.122
एवं दुःखशताविष्टा युधिष्ठिरनिमित्ततः ॥ ४.२२.१२२ ॥
యుధిష్ఠిరుని కారణంగా ఇలా వందలాది దుఃఖాలతో చుట్టుముట్టబడినదానిగా.
4.22.123
पुनः प्रतिविशिष्टानि दुःखानि शृणु भारत ।
वर्धन्ते मयि कौन्तेय वक्ष्याम्यन्यानि तानि वै ॥ ४.२२.१२३ ॥
ఓ భారతా, మళ్లీ ఆ విశేష దుఃఖాలను వినుము. ఓ కౌంతేయా, నాలో అవి పెరుగుతున్నాయి; ఇతర దుఃఖాలను కూడా చెబుతాను.
4.22.124
युष्मासु ध्रियमाणेषु दुःखानि विविधान्युत ।
शोषयन्ति शरीरं मे किंनु दुःखतरं ततः ॥ ४.२२.१२४ ॥
మీరు బ్రతికి ఉన్నప్పటికీ, వివిధ దుఃఖాలు నా శరీరాన్ని ఎండింపజేస్తున్నాయి. దానికంటే ఎక్కువ దుఃఖం ఏముంటుంది?
4.22.125
एकभर्ता तु या नारी सा सुखेनैव वर्तते ।
पञ्च मे पतयः सन्ति मम दुःखमनन्तकम् ॥ ४.२२.१२५ ॥
ఒకే భర్త గల స్త్రీ సుఖంగానే జీవిస్తుంది. నాకు ఐదుగురు భర్తలు ఉన్నారు; నా దుఃఖం అనంతం.