ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 4.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.22.1
सा सूतपुत्राभिहता राजपुत्री सुदुःखिता ।
वधं कृष्णा परीप्सन्ती सूतपुत्रस्य भामिनी ॥ ४.२२.१ ॥
ସୂତପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ସେହି ରାଜକୁମାରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସୂତପୁତ୍ରଙ୍କ ବଧ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ସେହି ଭାମିନୀ କୃଷ୍ଣା (ଦ୍ରୌପଦୀ) ଥିଲେ।
4.22.2
जगामावासमेवाथ तदा सा द्रुपदात्मजा ।
कृत्वा शौचं यथान्यायं कृष्णा सा तनुमध्यमा ॥ ४.२२.२ ॥
ସେତେବେଳେ ସେହି ଦ୍ରୁପଦକନ୍ୟା ନିଜ ବାସସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ବିଧି ଅନୁସାରେ ଶୌଚ କରି ସେହି ଷୀଣକଟି କୃଷ୍ଣା ସେଠାକୁ ଗଲେ।
4.22.3
गात्राणि वाससी चैव प्रक्षाल्य सलिलेन सा ।
चिन्तयामास रुदती तस्य दुःखस्य निर्णयम् ॥ ४.२२.३ ॥
ଜଳରେ ଶରୀର ଓ ବସ୍ତ୍ର ଧୋଇ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ସେ ସେହି ଦୁଃଖର ପ୍ରତିକାର ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
4.22.4
किं करोमि क्व गच्छामि कथं कार्यं भवेन्मम ।
इत्येवं चिन्तयित्वा सा भीमं तं मनसाऽगमत्।
अन्यः कर्ता विना भीमान्न मेऽद्य मनसेप्सितम् ॥ ४.२२.४ ॥
'ମୁଁ କଣ କରିବି? କୁଆଡେ ଯିବି? ମୋର କାମ କିପରି ହେବ?' ଏହା ଭାବି ସେ ମନରେ ସେହି ଭୀମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଭୀମ ବିନା ଆଜି ମୋର ଇଚ୍ଛିତ କାମ କରିବାକୁ ଆଉ କେହି ନାହାନ୍ତି।
4.22.5
प्रादुर्भूते क्षणे रात्रौ विहाय शयनं स्वकम् ।
दुःखेन महता युक्ता मानसेन मनस्विनी ।
प्राद्रवन्नाथमिच्छन्ती तथा नाथवती सती ॥ ४.२२.५ ॥
ରାତିର ଏକ କ୍ଷଣରେ, ନିଜ ଶଯ୍ୟା ଛାଡ଼ି, ମହାନ ମାନସିକ ଦୁଃଖରେ ଯୁକ୍ତ ସେହି ମନସ୍ୱିନୀ, ଜଣେ ରକ୍ଷକ ଇଚ୍ଛା କରି ଦୌଡ଼ିଲେ। ଏହିପରି ରକ୍ଷକଯୁକ୍ତା ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ସେହି ସତୀ।
4.22.6
सा वै महानसं प्राप्य भीमसेनं सुचिस्मिता ।
उपासर्पत पाञ्चाली वासितेव महागजम् ॥ ४.२२.६ ॥
ସେହି ମଧୁର ହସିଲା ପାଞ୍ଚାଳୀ ରୋଷଘରେ ପହଞ୍ଚି ଭୀମସେନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯେପରି ମଦମତ୍ତା ହଞ୍ଜିନୀ ମହାଗଜ ପାଖକୁ ଯାଏ।
4.22.7
सर्वश्वेतेव माहेयी वने वृद्धा त्रिहायणी ।
महर्पभं यथा सुप्तमर्थिनी वननिर्झरे ।
संप्रसुप्तं तथा सिंहिं मृगराजवधूरिव ॥ ४.२२.७ ॥
ବନରେ ସର୍ବଶ୍ୱେତା ମାହେୟୀ, ବୃଦ୍ଧା ତ୍ରିହାୟଣୀ, ବନ ନିର୍ଝର ନିକଟରେ ଶୋଇଥିବା ମହାଋଷଭ ପାଖକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଭଳି, ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଥିବା ସିଂହ ପାଖକୁ ମୃଗରାଜ-ବଧୂ ଭଳି।
4.22.8
अभिप्रसार्य बाहुभ्यां पतिं सुप्तं समाश्लिषत् ।
सुजातं गोमतीतीरे सालं वल्लीव पुष्पिता ॥ ४.२२.८ ॥
ଦୁଇ ବାହୁ ପ୍ରସାରି ଶୋଇଥିବା ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲା, ଗୋମତୀ ତୀରରେ ସୁଜାତ ସାଲ ବୃକ୍ଷକୁ ପୁଷ୍ପିତ ଲତା ବେଢ଼ିବା ଭଳି।
4.22.9
परिस्पृस्य च पाणिभ्यां पतिं सुप्तमबोधयत् ।
श्रीरिवान्या महोत्साहं सुप्तं विष्णुमिवार्णवे ।
क्षौमावदाते शयने शयानं वृषभेक्षणम् ॥ ४.२२.९ ॥
ହାତରେ ଛୁଇଁ ଶୋଇଥିବା ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସେ ଜାଗ୍ରତ କଲା, ମହୋତ୍ସାହୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ରରେ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରୀ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ଭଳି, ଧଳା ରେଶମ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିବା ବୃଷଭନୟନଙ୍କୁ।
4.22.10
यथा शची देवराजं रुद्राणी शंकरं यथा ।
ब्रह्माणमिव सावित्री देवसेना गुहं यथा ॥ ४.२२.१० ॥
ଶଚୀ ଯେପରି ଦେବରାଜଙ୍କୁ, ରୁଦ୍ରାଣୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ, ସାବିତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ଦେବସେନା ଗୁହଙ୍କୁ।
4.22.11
दिशागजसमाकारं गजं गजवधूरिव ।
भीमं प्राबोधयत्कान्ता लक्ष्मीर्दामोदरं यथा ॥ ४.२२.११ ॥
ଦିଗ୍ଗଜ ସମାନ ଆକାରର ହାତୀକୁ ଗଜବଧୂ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ଭଳି, ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ଭୀମଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କଲା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ଭଳି।
4.22.12
वीणेव मधुरालापा स्वरं गान्धारमाश्रिता ।
अभ्यभाषत पाञ्चाली कौरवं पाण्डुनन्दनम् ॥ ४.२२.१२ ॥
ବୀଣା ଭଳି ମଧୁର ସ୍ୱରର ପାଞ୍ଚାଳୀ ଗାନ୍ଧାର ସ୍ୱରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ କୌରବଙ୍କୁ କହିଲା।
4.22.13
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ किं शेषे भीमसेन मृतो यथा ।
न मृतः स हि पापीयान्भार्यामालम्ब्य जीवति ॥ ४.२२.१३ ॥
ଉଠ, ଉଠ! ଭୀମସେନ, ମୃତ ପରି କାହିଁକି ଶୋଇଛ? ସେ ପାପୀ ମରି ନାହିଁ; ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଜୀବିତ ଅଛି।
4.22.14
तस्मिञ्जीवति पापिष्ठे सेनावाहे मम द्विषि ।
तत्कर्मं कृतवत्यद्य कथं निद्रां निषेवसे ॥ ४.२२.१४ ॥
ସେ ପାପୀ, ମୋର ଶତ୍ରୁ, ସେନାପତି ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ, ଆଜି ସେ ସେହି କର୍ମ କରିଛି; ତେବେ ତୁମେ କିପରି ନିଦ୍ରା ସେବନ କରୁଛ?
4.22.15
सुखसुप्तश्च तं शब्दं निशम्य स वृकोदरः ।
संवेदितः कुरुश्रेष्ठः तोत्रैरिव महागजः ॥ ४.२२.१५ ॥
ସୁଖରେ ଶୋଇଥିବା ସେ ବୃକୋଦର ସେହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଅଙ୍କୁଶରେ ଜାଗ୍ରତ ମହାଗଜ ପରି କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାଗିଲେ।
4.22.16
स वै विहाय शयनं यस्मिन्सुप्तः प्रबोधितः ।
उदतिष्ठदमेयात्मा पर्यङ्के सोत्तरच्छदे ॥ ४.२२.१६ ॥
ଯେଉଁ ଶଯ୍ୟାରେ ସେ ଶୋଇଥିଲେ ତାହା ଛାଡ଼ି, ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ, ଅମେୟାତ୍ମା ଆସ୍ତରଣଯୁକ୍ତ ପାଲଙ୍କରୁ ଉଠିଲେ।
4.22.17
उपवेश्य च दुर्धर्पः पाञ्चालकुलवर्धनीम् ।
अथाब्रवीद्राजपुत्रीं कौरव्यो महिषीं प्रियाम् ॥ ४.२२.१७ ॥
ସେହି ଦୁର୍ଧର୍ଷ କୌରବ, ପାଞ୍ଚାଳ କୁଳ ବଢ଼ାଉଥିବା ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ବସାଇ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମହିଷୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
4.22.18
केनार्थेन च संप्राप्ता त्वरितेव ममान्तिकम् ।
न ते प्रकृतिमान्वर्णः कृशा त्वमभिलक्ष्यसे ॥ ४.२२.१८ ॥
କେଉଁ କାରଣରୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଛ? ତୁମର ସ୍ୱାଭାବିକ ବର୍ଣ୍ଣ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ; ତୁମେ କୃଶ ଦେଖାଯାଉଛ।
4.22.19
प्रकाशं यदि वा गुह्यं सर्वमाख्यातुमर्हसि ।
आचक्ष्व त्वमशेषेण सर्वं विद्यामहं यथा ॥ ४.२२.१९ ॥
ଏହା ପ୍ରକାଶ୍ୟ ହେଉ କି ଗୁପ୍ତ, ତୁମେ ସବୁ କହିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସବୁ କୁହ, ଯେପରି ମୁଁ ଜାଣିପାରିବି।
4.22.20
सुखं वा यदि वा दुःखं शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
यद्यप्यसुकरं कर्म कृतमित्यवधारय ॥ ४.२२.२० ॥
ସୁଖ ହେଉ କି ଦୁଃଖ, ଶୁଭ ହେଉ କି ଅଶୁଭ, କର୍ମ ଯେତେ କଠିନ ହେଉ, ତାହା କରାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣ।
4.22.21
अहमेव हि ते कृष्णे विश्वास्यः सर्वकर्मसु ।
अहमापत्सु चापि त्वां मोक्षयामि पुनः पुनः ॥ ४.२२.२१ ॥
ହେ କୃଷ୍ଣେ, ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ମୁଁ ହିଁ ତୁମ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ। ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ ବାରମ୍ବାର ମୁକ୍ତ କରିବି।
4.22.22
शीघ्रमुक्त्वा यथाकामं यत्ते कार्यं विवक्षितम् ।
गच्छ वै शयनायैव यावदन्यो न बुध्यते ॥ ४.२२.२२ ॥
ତୁମେ ଯାହା କହିବାକୁ ଚାହଁ, ତାହା ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଶୀଘ୍ର କହି, ଅନ୍ୟ କେହି ଜାଣିବା ପୂର୍ବରୁ ଶୋଇବାକୁ ଯାଅ।
4.22.23
सा लञ्जमाना भीता च अधोमुखमुखी ततः ।
नोवाच किंचिद्वचनं बाष्पदूषितलोचना ॥ ४.२२.२३ ॥
ଲାଜିତା ଓ ଭୀତା ସେ, ମୁହଁ ତଳକୁ କରି, ଲୁହରେ ଭିଜିଥିବା ଆଖିରେ ତା'ପରେ କିଛି କହିଲା ନାହିଁ।
4.22.24
अथाब्रवीद्भीमपराक्रमो बली वृकोदरः पाण्डवमुख्यसंमतः ।
प्रब्रूहि किं ते करवाणि सुन्दरि प्रियं प्रिये वारणमत्तगामिनि ॥ ४.२२.२४ ॥
ତେବେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ରୂପେ ସମ୍ମାନିତ, ଭୀମପରାକ୍ରମ, ବଳବାନ ବୃକୋଦର କହିଲେ: ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, କୁହ, ତୁମର କ'ଣ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ କରିବି? ହେ ପ୍ରିୟେ, ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି ଚାଲୁଥିବା!
4.22.25
अशोच्यता कुतस्तस्या यस्या भर्ता युधिष्ठिरः ।
जानन्सर्वाणि दुःखानि किं मां भीमानुपृच्छसि ॥ ४.२२.२५ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଯାହାର ସ୍ୱାମୀ, ତାହାର ଶୋକ ନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟତା କେଉଁଠାରୁ? ସବୁ ଦୁଃଖ ଜାଣି ମଧ୍ୟ, ହେ ଭୀମ, ତୁମେ ମୋତେ କାହିଁକି ପଚାରୁଛ?
4.22.26
यन्मां दासीप्रवादेन प्रातिकामी तदाऽनयत् ।
सभायां परिषन्मध्ये तन्मे मर्माणि कृन्तति ॥ ४.२२.२६ ॥
ସେତେବେଳେ ପ୍ରାତିକାମୀ ମୋତେ 'ଦାସୀ' ବୋଲି ସଭାରେ, ସଭା ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଆଣିଥିଲା; ତାହା ମୋ ମର୍ମସ୍ଥଳ କାଟୁଛି।
4.22.27
विकृष्टा हास्तिनपुरे सभायां राजसंसदि ।
दुःशासनेन केशान्ते परामृष्टा रजस्वला ॥ ४.२२.२७ ॥
ହସ୍ତିନାପୁରରେ, ରାଜସଭାରେ ମୋତେ ଘୃଣ୍ୟ ଭାବେ ଟାଣି ଆଣାଯାଇଥିଲା; ଦୁଃଶାସନ କେଶ ଧରି, ରଜସ୍ୱଳା ଥିବା ମୋତେ ଛୁଇଁଲା।
4.22.28
क्षत्रियैस्तत्र कर्णाद्यैर्दृष्टा दुर्योधनेन च ।
श्वशुराभ्यां च भीष्मेण विदुरेण च धीमता।
द्रोणेन च महाबाहो कृपेण च परंतप ॥ ४.२२.२८ ॥
ସେଠାରେ କର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରମୁଖ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ଶ୍ୱଶୁରମାନେ, ଭୀଷ୍ମ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର, ଦ୍ରୋଣ ଏବଂ କୃପ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଦେଖିଲେ; ହେ ଶତ୍ରୁତାପନ!
4.22.29
साऽहं श्वशुरयोर्मध्ये भ्रातृमध्ये च पाण्डव ।
केशे गृहीत्वा च सभां नीता जीवति वै त्वयि ॥ ४.२२.२९ ॥
ମୁଁ, ଶ୍ୱଶୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ପାଣ୍ଡବ, କେଶ ଧରି ସଭାକୁ ନିଆଯାଇଥିଲି—ତୁମେ ବଞ୍ଚିଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ।
4.22.30
विप्रयुक्ता ततश्चाहं वने राज्याद्वनं गता ।
साऽहं वने दुर्वसतिं वसती त्वध्वकर्शिता ।
जटासुरपरिक्लेशात्प्राप्तापि सुमहद्भयम् ॥ ४.२२.३० ॥
ତା'ପରେ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇ ମୁଁ ରାଜ୍ୟରୁ ବନକୁ ଗଲି। ବନରେ କଷ୍ଟକର ବାସ କରି, ପଥଶ୍ରମରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ଜଟାସୁରର ଉତ୍ପୀଡ଼ନରେ ମୁଁ ମହାଭୟ ମଧ୍ୟ ପାଇଥିଲି।
4.22.31
पार्थिवस्य सुता नाम कानु जीवेन मादृशी ।
अनुभूय भृशं दुःखमन्यत्र द्रौपदीं प्रभो ॥ ४.२२.३१ ॥
ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା, ମୋ ପରି ଜୀବିତ ଥାଇ ଏତେ ଗୁରୁତର ଦୁଃଖ କିଏ ଭୋଗିଛି? ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦ୍ରୌପଦୀ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଏ?
4.22.32
वनवासगता चाहं सैन्धवेन दुरात्मना ।
परामृष्टा द्वितीयं च सोद्रुमुत्सहते तु का ॥ ४.२२.३२ ॥
ବନବାସରେ ଥିବା ମୋତେ ଦୁରାତ୍ମା ସୈନ୍ଧବ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲା। ଦ୍ବିତୀୟ ଥର ତାହା ସହିବାର ସାହସ କେଉଁ ନାରୀର ଅଛି?
4.22.33
पद्भ्यां पर्यचरं चाहं देशान्विषमसंस्थितान् ।
दुर्गाञ्श्वापदसंकीर्णांस्त्वयि जीवति पाण्डवे ॥ ४.२२.३३ ॥
ହେ ପାଣ୍ଡବ, ତୁମେ ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ପାଦରେ ବିଷମ, ଦୁର୍ଗମ, ହିଂସ୍ର ପଶୁସଙ୍କୁଳ ଦେଶରେ ବୁଲିଥିଲି।
4.22.34
ततोऽहं द्वादशे वर्षे वन्यमूलफलाशना ।
इदं पुरमनुप्राप्ता सुदेष्णापरिचारिका।
परस्त्रियमुपातिष्ठे सत्यधर्मपरायणा ॥ ४.२२.३४ ॥
ତା'ପରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷରେ ବନର ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ମୁଁ ଏ ନଗରରେ ଆସି ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କ ପରିଚାରିକା ହେଲି। ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ପରସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସେବା କଲି।
4.22.35
गोशीर्षकं पद्मकं च हरिश्यामं च चन्दनम् ।
नित्यं पिषे विराटस्य त्वयि जीवति पाण्डव ॥ ४.२२.३५ ॥
ହେ ପାଣ୍ଡବ, ତୁମେ ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ବିରାଟଙ୍କ ପାଇଁ ଗୋଶୀର୍ଷକ, ପଦ୍ମକ ଓ ହରିଶ୍ୟାମ ଚନ୍ଦନ ପ୍ରତିଦିନ ବାଟେ।
4.22.36
साऽहं बहूनिः दुःखानि गणयामि न ते कृते ॥ ४.२२.३६ ॥
ମୁଁ ମୋର ଅନେକ ଦୁଃଖ ଗଣେ ନାହିଁ; ତୁମ ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଗଣେ ନାହିଁ।
4.22.37
मत्स्यराजसमक्षं तु तस्य धूर्तस्य पश्यतः ।
कीचकेन पदा स्पृष्टा का नु जीवेत मादृशी ॥ ४.२२.३७ ॥
ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, କୀଚକର ପାଦରେ ସ୍ପର୍ଶିତା ମୋ ପରି କେଉଁ ନାରୀ ବଞ୍ଚିବ?
4.22.38
एवं बहुविधैर्दुःखैः क्लिश्यमाना च पाण्डव ।
न मां जानासि कौन्तेय किं फलं जीवितेन मे ॥ ४.२२.३८ ॥
ଏହିପରି ବହୁବିଧ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତା ମୋତେ, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ତୁମେ ଜାଣୁନାହଁ କି? ହେ କୌନ୍ତେୟ, ମୋ ଜୀବନର ଫଳ କ'ଣ?
4.22.39
द्रुपदस्य सुता चाहं धृष्टद्युम्नस्य चानुजा ।
अग्निकुण्डात्समुद्भूता नोर्व्यां जातु चराम्यहम् ॥ ४.२२.३९ ॥
ମୁଁ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଝିଅ ଓ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରୁ ଉତ୍ପନ୍ନା। ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ କେବେ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ବିଚରଣ କରି ନାହିଁ।
4.22.40
कीचकं चेन्न हन्यास्त्वं ग्रीवां बद्ध्वा जले म्रिये ।
विषमालेड्य पास्यामि प्रवेक्ष्याम्यथवाऽनलं ॥ ४.२२.४० ॥
ଯଦି ତୁମେ କୀଚକକୁ ନ ମାରିବ, ତେବେ ଗଳାରେ ଫାଶ ବାନ୍ଧି ପାଣିରେ ମରିବି; କିମ୍ବା ବିଷ ଚାଟି ପିଇବି; କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।
4.22.41
आत्मानं नाशयिष्यामि वृक्षमारुह्य वा पते ।
शस्त्रेणाङ्गं च भेत्स्यामि किं फलं जीवितेन मे ॥ ४.२२.४१ ॥
ମୁଁ ନିଜକୁ ନଷ୍ଟ କରିବି; କିମ୍ବା ହେ ପତି, ଗଛରେ ଚଢ଼ି; କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ରରେ ମୋ ଶରୀର ବିଦ୍ଧ କରିବି। ମୋ ଜୀବନର ଫଳ କ'ଣ?
4.22.42
योऽयं राज्ञो विराटस्य कीचको नाम भारत ।
सेनानीः पुरुषव्याघ्र स्यालः परमदुर्मतिः ॥ ४.२२.४२ ॥
ହେ ଭରତ, ରାଜା ବିରାଟଙ୍କ ସେନାପତି କୀଚକ ନାମକ ଏହି — ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର — ରାଜାଙ୍କ ଶାଳୀ; ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି।
4.22.43
स मां सैरन्ध्रिवेषेण वसन्तीं राजवेश्मनि ।
नित्यमेवाह दुष्टात्मा भार्या मम भवेति वै ॥ ४.२२.४३ ॥
ରାଜଗୃହରେ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ବେଶରେ ରହୁଥିବା ମୋତେ ସେ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ସର୍ବଦା କହୁଥିଲା, 'ତୁ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହୁଅ।'
4.22.44
तेनैवमुच्यमानाया वधार्हेणारिसूदन ।
कालेनेव फलं पक्वं हृदयं मे विदीर्यते ॥ ४.२२.४४ ॥
ହେ ଅରିସୂଦନ! ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ ସେ ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ସମୟରେ ପାଚିଲା ଫଳ ପରି ମୋର ହୃଦୟ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି।
4.22.45
शरणं भव कौन्तेय मा स्म गच्छे युधिष्ठिरम् ।
निरुद्योगं निरामर्षं निर्वीर्यमरिमर्दन ॥ ४.२२.४५ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ! ମୋର ଶରଣ ହୁଅ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ ନାହିଁ। ହେ ଅରିମର୍ଦନ! ସେ ଉଦ୍ୟୋଗହୀନ, ରୋଷହୀନ ଓ ବୀର୍ଯ୍ୟହୀନ।
4.22.46
मा स्म सीमन्तिनी काचिञ्जनयेत्पुत्रमीदृशम् ॥ ४.२२.४६ ॥
କୌଣସି ସ୍ତ୍ରୀ ଏପରି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନ ଦେଉ।
4.22.47
विजानामि तवामर्षं बलं वीर्यं च पाण्डव ।
ततोऽहं परिदेवामि चाग्रतस्ते महाबल ॥ ४.२२.४७ ॥
ହେ ପାଣ୍ଡବ! ତୋ ରୋଷ, ବଳ ଓ ବୀର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ଜାଣେ; ତେଣୁ ହେ ମହାବଳ, ମୁଁ ତୋ ସମ୍ମୁଖରେ ବିଳାପ କରୁଛି।
4.22.48
यथा यूथपतिर्मत्तः कुञ्जरः षाष्टिहायनः ।
भूमौ निपतितं बिल्वं पद्भ्यमाक्रम्य पीडयेत् ॥ ४.२२.४८ ॥
ଷାଠିଏ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ମତ୍ତ ଯୂଥପତି ହସ୍ତୀ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ବେଲ ଫଳକୁ ପାଦରେ ଚାପି ପିଷି ଦିଏ ପରି।
4.22.49
तथैव च शिरस्तस्य निपात्य धरणीतले ।
वामेन पुरुषव्याघ्र मर्द मादेन पाण्डव ॥ ४.२२.४९ ॥
ସେହିପରି ତାର ମୁଣ୍ଡ ଭୂମିରେ ପକାଇ, ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର ପାଣ୍ଡବ, ବାମ ପାଦରେ ତାକୁ ଦଳି ଦିଅ।
4.22.50
स चेदुद्यन्तमादित्यं प्रातरुत्थाय पश्यति ।
कीचकः शर्वरीं व्युष्टां नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ४.२२.५० ॥
ଯଦି କୀଚକ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖେ, ରାତି ପାହି ସକାଳ ହୁଏ, ତେବେ ମୁଁ ବଞ୍ଚିବାକୁ ସାହସ କରିବି ନାହିଁ।
4.22.51
शापितोसि मम प्राणैः सुकृतेनार्जुनस्य च ।
युधिष्ठिरस्य पादाभ्यां यमयोर्जीवितेन च।
कीचकस्य वधं नाद्य प्रतिजानासि भारत ॥ ४.२२.५१ ॥
ମୋ ପ୍ରାଣ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଦ, ଯମଳଙ୍କ ଜୀବନ ନାମରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶପଥ କରାଉଛି। ହେ ଭାରତ, ଆଜି କୀଚକର ବଧ ପାଇଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିବ ନାହିଁ କି?
4.22.52
भ्रात च विगर्हस्व ज्येष्ठं दुर्द्यूतदेविनम् ।
यस्मास्मि कर्मणा प्राप्ता दुःखमेतदनन्तकम् ॥ ४.२२.५२ ॥
ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ପାଶା ଖେଳରେ ଆସକ୍ତ ତୁମ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କର। ଯାହାର କର୍ମରୁ ମୁଁ ଏହି ଅନନ୍ତ ଦୁଃଖ ପାଇଛି।
4.22.53
येषां मुख्यतमो ज्येष्ठो भवेत्तु कुलपांसनः ।
भ्रातरं परमन्वीयुस्तेऽपि शालीनबुद्धयः ॥ ४.२२.५३ ॥
ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କୁଳକଳଙ୍କ ହୁଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନମ୍ର ବୁଦ୍ଧିରେ ସେହି ଭାଇଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
4.22.54
को हि राज्यं परित्यज्य सपुत्रपशुबान्धवम् ।
प्रव्रजेत महारण्यमजिनैः परिवारितः ॥ ४.२२.५४ ॥
ରାଜ୍ୟ, ପୁତ୍ର, ପଶୁ ଓ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି କିଏ ମହାବନକୁ ଯିବ?
4.22.55
यदि निष्कसहस्राणि यद्वाऽन्यत्सारवद्धनम् ।
सायं प्रातरदेविष्यदपि संवत्सरायुतम् ॥ ४.२२.५५ ॥
ହଜାର ହଜାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଦ୍ରା ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମୂଲ୍ୟବାନ ଧନ ଥିଲେ, ସକାଳ ସନ୍ଧ୍ୟା ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏ ତାହା ଦିଆଯାଇପାରିଥାନ୍ତା।
4.22.56
रुक्मं हिरण्यं वासांसि यानं युग्यमजाविकम् ।
अश्वाश्वतरसङ्घाश्च न जातु क्षयमाव्रजेत् ॥ ४.२२.५६ ॥
ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର, ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର, ରଥ, ଟଣା ପଶୁ, ଛେଳି ଓ ମେଣ୍ଢା, ଏବଂ ଘୋଡ଼ା ଓ ଖଚରର ପଲ କେବେ ହେଲେ କମିନଥାନ୍ତା।
4.22.57
सोयं द्यूतप्रवादेन श्रियश्चैवावरोपितः ।
तूष्णीमास्ते यथा मूढः स्वानि कर्माणि चिन्तयन् ॥ ४.२२.५७ ॥
ଏହି ସେ ଯିଏ ପାଶା ଖେଳର କଥାରେ ସମ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ହରାଇଛନ୍ତି; ମୂଢ଼ ପରି ନୀରବରେ ବସି ନିଜ କର୍ମ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି।
4.22.58
पुरा दशसहस्राणि दन्तिनां वाजिनामपि ।
यं यान्तमनुयान्ति स्म सोयं द्यूतेन जीवति ॥ ४.२२.५८ ॥
ପୂର୍ବେ ଦଶ ହଜାର ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଯାହାର ପଛେ ଚାଲୁଥିଲେ, ସେହି ଏବେ ପାଶା ଖେଳରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି।
4.22.59
तथा शतसहस्राणि स्त्रीणाममिततेजसाम् ।
उपासते स्म राजानमिन्द्रप्रस्थे युधिष्ठिरम् ॥ ४.२२.५९ ॥
ସେହିପରି ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ ଅସୀମ ତେଜସ୍ୱୀ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ନାରୀ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ।
4.22.60
शतं दासीसहस्राणां यस्य नित्यं महानसे ।
पात्रहस्ता दिवारात्रमतिथीन्भोजयन्त्युत ॥ ४.२२.६० ॥
ଯାହାର ମହାନସରେ ଶହ ହଜାର ଦାସୀ ହାତରେ ପାତ୍ର ଧରି ଦିନରାତି ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଉଥିଲେ।
4.22.61
एष निष्कसहस्राणि दत्त्वा प्रातर्दिनेदिने ।
द्यूतजेन ह्यनर्थेन महता समुपावृतः ॥ ४.२२.६१ ॥
ଏ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଭାତରେ ହଜାର ହଜାର ସୁବର୍ଣ୍ଣମୁଦ୍ରା ଦାନ କରନ୍ତି, ତଥାପି ଦ୍ୟୂତରୁ ଜାତ ମହା ଅନର୍ଥରେ ଘେରି ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
4.22.62
एनं सुस्वरसंपन्ना बहवः सूतमागधाः ।
सुप्तं प्रातरुपातिष्ठन्सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥ ४.२२.६२ ॥
ମଧୁର ସ୍ୱରବିଶିଷ୍ଟ ଅନେକ ସୂତ ଓ ମାଗଧ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣିକୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ପ୍ରଭାତରେ ନିଦ୍ରିତ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ସେବାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଥିଲେ।
4.22.63
सहस्रं वालखिल्यानां सहस्रमुदवासिनाम् ।
सहस्रमश्मकुट्टानां सहस्रं वायुभोजिनाम् ॥ ४.२२.६३ ॥
ବାଳଖିଲ୍ୟଙ୍କ ହଜାର, ଜଳରେ ବାସକାରୀଙ୍କ ହଜାର, ପଥର ଚୂର୍ଣ୍ଣକାରୀଙ୍କ ହଜାର, ଏବଂ ବାୟୁଭୋଜୀଙ୍କ ହଜାର।
4.22.64
सहस्रं मुनिपत्नीनां सहस्रं ब्रह्मचारिणाम् ।
सहस्रं मौनशीलानां सहस्रं गृहमेधिनाम् ॥ ४.२२.६४ ॥
ମୁନିପତ୍ନୀଙ୍କ ହଜାର, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ହଜାର, ମୌନଶୀଳଙ୍କ ହଜାର, ଏବଂ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ହଜାର।
4.22.65
हंसाः परमहंसाश्च योगिनश्च द्विजातयः ।
कुटीरकाः परिव्राजो ये चान्ये वनचारिणः ॥ ४.२२.६५ ॥
ହଂସ ଓ ପରମହଂସ, ଯୋଗୀ ଓ ଦ୍ୱିଜ, କୁଟୀରବାସୀ, ପରିବ୍ରାଜକ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ବନଚାରୀ।
4.22.66
संविभक्तात्मकाश्चैव बहवश्चोर्ध्वरेतसः ।
चतुर्वेदविदो विप्राः शिक्षामीमांसपारगाः ।
क्रमपाठाश्च ये विप्राः सामाध्यायनिकाश्च ये ॥ ४.२२.६६ ॥
ନିଜକୁ ବାଣ୍ଟିଦେଉଥିବା ଅନେକ, ଊର୍ଧ୍ୱରେତସ୍, ଚାରି ବେଦଜ୍ଞ ବିପ୍ର, ଶିକ୍ଷା ଓ ମୀମାଂସାରେ ପାରଙ୍ଗତ, କ୍ରମପାଠୀ, ଏବଂ ସାମବେଦ ଅଧ୍ୟୟନକାରୀ ବିପ୍ରମାନେ।
4.22.67
सहस्रमृषयो यस्य नित्यमासन्सभासदः ।
तपःश्रुतोपसंपन्नाः सर्वकामैरुपास्थिताः ॥ ४.२२.६७ ॥
ଯାହାଙ୍କ ସଭାରେ ସର୍ବଦା ହଜାର ଋଷି ସଭାସଦ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତପ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରାଯାଉଥିଲା।
4.22.68
अन्धान्वृद्धाननाथांस्तु सर्वराष्ट्रेषु दुःखितान् ।
बिभर्त्यन्नार्थिनो नित्यमानृशंस्याद्युधिष्ठिरः ॥ ४.२२.६८ ॥
ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ, ଅନାଥ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଦୁଃଖୀ ଓ ଅନ୍ନପ୍ରାର୍ଥୀମାନଙ୍କୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କରୁଣାବଶତଃ ସର୍ବଦା ପୋଷଣ କରନ୍ତି।
4.22.69
स एष निलयं प्राप्तो मत्स्यस्य परिचारकः ।
सभायां विनतो राज्ञः कङ्को नाम युधिष्ठिरः ॥ ४.२२.६९ ॥
ସେହି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କ ଗୃହକୁ ଆସି ତାଙ୍କର ସେବକ ହୋଇଛନ୍ତି; ରାଜସଭାରେ 'କଙ୍କ' ନାମରେ ନମ୍ରଭାବେ ବସିଛନ୍ତି।
4.22.70
इन्द्रप्रस्थे निवसतः समये यस्य पार्थिवाः ।
आसन्बलिकराः सर्वे सोन्येभ्यो भृतिमिच्छति ॥ ४.२२.७० ॥
ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ ସେ ବାସ କରିବା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ରାଜା କର ଦେଉଥିଲେ; ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଜୀବିକା ଖୋଜୁଛନ୍ତି।
4.22.71
पार्थिवाः पृथिवीपाला यस्यासन्वशवर्तिनः ।
स वशे विवशो राज्ञां परेषामद्य वर्तते ॥ ४.२२.७१ ॥
ଯାହାଙ୍କ ବଶବର୍ତ୍ତୀ ପୃଥିବୀପାଳ ରାଜାମାନେ ଥିଲେ, ସେ ଆଜି ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ବଶରେ ଅସହାୟ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
4.22.72
संप्राप्य पृथिवीं कृत्स्नां रश्मिवानिव तेजसा ।
सोद्य राज्ञो विराटस्य सभास्तारो युधिष्ठिरः ॥ ४.२२.७२ ॥
ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ପାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିବା ସେ ଆଜି ରାଜା ବିରାଟଙ୍କ ସଭାର ସଭାସଦ ହୋଇ ବସିଛନ୍ତି।
4.22.73
यमुपासत राजानं सभायामृषिसत्तमाः ।
तमुपासीनमद्यान्यं पश्य पाण्डव पाण्डवम् ॥ ४.२२.७३ ॥
ସଭାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ, ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ଆଜି ଅନ୍ୟ ଜଣକୁ ଉପାସନା କରି ବସିଥିବାର ଦେଖ, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ।
4.22.74
अनवद्यं महाप्राज्ञं जीवितार्थेन संवृतम् ।
दृष्ट्वा कस्य न दुःखं स्याद्धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ ४.२२.७४ ॥
ନିର୍ଦୋଷ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଜୀବିକା ପାଇଁ ସଙ୍କୁଚିତ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖି କାହାର ଦୁଃଖ ନ ହେବ?
4.22.75
उपास्ते स्म सभायां यं कृत्स्नाऽपि च वसुन्धरा ।
तमुपासीनमद्यान्यं पश्य भारत भारतम् ॥ ४.२२.७५ ॥
ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କ ସଭାରେ ଉପାସନା କରୁଥିଲା, ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ଆଜି ଅନ୍ୟ ଜଣକୁ ଉପାସନା କରି ବସିଥିବାର ଦେଖ, ହେ ଭାରତ, ଭାରତଙ୍କୁ।
4.22.76
एवं बहुविदैर्दुःखैः पीड्यमानामनाथवत् ।
शोकसागरमध्यस्थां किं मां भीम न पश्यसि ॥ ४.२२.७६ ॥
ଏହିପରି ବହୁ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ, ଅନାଥା ଭଳି ଶୋକସାଗରର ମଧ୍ୟରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ମୋତେ, ହେ ଭୀମ, ତୁମେ କାହିଁକି ଦେଖୁନାହଁ?
4.22.77
इदं तु मे दुःखतरं यत्त्वां वक्ष्यामि भारत ।
न मेऽभ्यसूया कर्तव्या दुःखादेतद्ब्रवीम्यहम् ॥ ४.२२.७७ ॥
ହେ ଭାରତ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାହା କହିବାକୁ ଯାଉଛି ତାହା ଆହୁରି ଦୁଃଖଦାୟକ। ମୋ ପ୍ରତି ଅସୂୟା କରନାହିଁ; ଦୁଃଖରୁ ହିଁ ମୁଁ ଏହା କହୁଛି।
4.22.78
शार्दूलैर्महिषैर्नागौरगारे योत्स्यसे सदा ।
कैकेय्याः प्रेक्षमाणायास्तदा मे कश्मलोऽभवत् ॥ ४.२२.७८ ॥
ପ୍ରାସାଦରେ ବାଘ, ମହିଷ ଓ ହାତୀମାନଙ୍କ ସହ ତୁମେ ସର୍ବଦା ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲ; କୈକେୟୀ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ସେତେବେଳେ ମୋର ମୂର୍ଛା ଭଳି ହୋଇଥିଲା।
4.22.79
हसन्त्यन्तःपुरे नार्यो मम चेष्टां निरीक्ष्य च ॥ ४.२२.७९ ॥
ଅନ୍ତଃପୁରର ନାରୀମାନେ ମୋର ଚେଷ୍ଟା ଦେଖି ହସୁଥିଲେ।
4.22.80
तत उत्थाय कैकेयी सर्वास्ताः प्रत्यभाषत ।
प्रेक्ष्य मामनवद्याङ्गीं कश्मलाभिहतामिव ॥ ४.२२.८० ॥
ଏତେବେଳେ କୈକେୟୀ ଉଠି ସେମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟା ମୋତେ ଦୁଃଖରେ ଆହତ ଭଳି ଦେଖି।
4.22.81
स्नेहात्संवासजादेव तदा वै चारुहासिनी ।
युध्यमानं महावीर्यमिमं समनुशोचति ॥ ४.२२.८१ ॥
ସେତେବେଳେ ସୁନ୍ଦର ହାସ୍ୟବତୀ ସହବାସରୁ ଜାତ ସ୍ନେହରୁ ଯୁଦ୍ଧରତ ଏହି ମହାବଳଶାଳୀ ପାଇଁ ଶୋକ କରେ।
4.22.82
कल्याणरूपा सैरन्ध्री वललश्चापि सुन्दरः ।
स्त्रीणां चित्तं हि दुर्ज्ञेयं युक्तरूपौ हि मे मतौ ॥ ४.२२.८२ ॥
ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ସୁନ୍ଦର ରୂପବତୀ, ବଲ୍ଲବ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର। ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମନ ପ୍ରକୃତରେ ଦୁର୍ବୋଧ୍ୟ; ଦୁହେଁ ମୋତେ ଯୋଗ୍ୟ ରୂପବାନ ମନେ ହୁଅନ୍ତି।
4.22.83
सैरन्ध्री प्रियसंवासान्नित्यं करुणवादिनी ।
अस्मिन्राजकुले चैतौ तुल्यकालनिवासिनौ ॥ ४.२२.८३ ॥
ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ପ୍ରିୟ ସହବାସ ହେତୁ ସର୍ବଦା କରୁଣାମୟ ବାଣୀ କହେ। ଏହି ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଏ ଦୁହେଁ ସମାନ ସମୟ ଧରି ବାସ କରନ୍ତି।
4.22.84
इति ब्रुवाणा वाक्यानि सा मां नित्यमजीजपत् ।
क्रुध्यन्तीं मां च संप्रेक्ष्य पर्यशङ्कत मां त्वयि ॥ ४.२२.८४ ॥
ଏପରି ବାଣୀ କହି ସେ ମୋତେ ସର୍ବଦା ଶାନ୍ତ କରୁଥିଲା। କ୍ରୋଧାନ୍ବିତା ମୋତେ ଦେଖି ସେ ମୋ ଉପରେ ତୁମ ବିଷୟରେ ସନ୍ଦେହ କଲା।
4.22.85
तस्यां तथा ब्रुवन्त्यां तु भीमो भीमपराक्रमः ।
नोवाच किंचिद्वचनं संरम्भाद्रक्तलोचनः ॥ ४.२२.८५ ॥
ସେ ଏପରି କହୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ ଭୀମ କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖିରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
4.22.86
ज्ञात्वा-तु रुषितं भीमं द्रौपदी पुनरब्रवीत् ।
शोके यौधिष्ठिरे मग्ना नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ४.२२.८६ ॥
ଭୀମ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଅଛନ୍ତି ଜାଣି ଦ୍ରୌପଦୀ ପୁଣି କହିଲେ — "ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଶୋକରେ ମଗ୍ନ ମୁଁ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଉତ୍ସାହ ରଖେ ନାହିଁ।"
4.22.87
यंस्तु देवान्मनुष्यांश्च सर्वानेकरथोऽजयत् ।
सोयं राज्ञो विराटस्य कन्यानां नर्तको युवा।
आस्ते वेषप्रतिच्छन्नः कन्यानां परिचारकः ॥ ४.२२.८७ ॥
ଏକା ରଥରେ ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ସେହି ଯୁବକ ନର୍ତ୍ତକ ବର୍ତ୍ତମାନ ରାଜା ବିରାଟଙ୍କ କନ୍ୟାମାନଙ୍କର ସେବକ ହୋଇ ବେଶ ବଦଳାଇ ରହିଛି।
4.22.88
योऽतर्पयदमेयात्मा खाण्डवे जातवेदसम् ।
सोऽन्तःपुरगतः पार्थः कूपेऽग्निरिव संवृतः ॥ ४.२२.८८ ॥
ଖାଣ୍ଡବ ବନରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିଥିବା ଅମେୟ ଆତ୍ମା ସେହି ପାର୍ଥ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅନ୍ତଃପୁରରେ କୂଅରେ ଲୁଚିଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଢଙ୍କା ରହିଛନ୍ତି।
4.22.89
यस्माद्भयममित्राणां सदैव पुरुषर्षभात् ।
स लोकपरिभूतेन वेषेणास्ते धनंजयः ॥ ४.२२.८९ ॥
ଯାହାଙ୍କ ଠାରୁ ଶତ୍ରୁମାନେ ସର୍ବଦା ଭୟ କରୁଥିଲେ, ସେହି ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନଞ୍ଜୟ ଲୋକ-ଅବମାନିତ ବେଶରେ ରହିଛନ୍ତି।
4.22.90
यस्यं ज्यातलनिर्घोषात्समकम्पन्त शत्रवः ।
षण्डरूपं वहन्तं तं गीतं नृत्तावलम्बनम् ।
कुर्वन्तमर्जुनं दृष्ट्वा न मे स्वास्थ्यं मनो व्रजेत् ॥ ४.२२.९० ॥
ଯାହାଙ୍କ ଧନୁର ଟଙ୍କାରରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ସମସ୍ତେ କମ୍ପି ଉଠୁଥିଲେ, ସେହି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଷଣ୍ଢ ରୂପ ଧରି ଗୀତ ଗାଉ ଓ ନୃତ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଥିବା ଦେଖି ମୋ ମନ ସ୍ଥିର ହୁଏ ନାହିଁ।
4.22.91
स्त्रियो गीतस्वरात्तस्य मुदिताः पर्युपासते ॥ ४.२२.९१ ॥
ତାଙ୍କ ଗୀତର ସ୍ୱରରେ ଆନନ୍ଦିତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କ ସେବାରେ ବସିଛନ୍ତି।
4.22.92
किरीटं सूर्यसंकाशं यस्य मूर्धन्यशोभत ।
वेणीविकृतकेशान्तः सोऽयमद्य धनंजयः ॥ ४.२२.९२ ॥
ଯାହାର ମୁଣ୍ଡରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ମୁକୁଟ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ବେଣୀରେ ବାନ୍ଧିଥିବା କେଶ ପ୍ରାନ୍ତ ଥିବା ସେହି ଧନଞ୍ଜୟ ଆଜି ଏହି।
4.22.93
यस्मिन्नस्त्राणि दिव्यानि समस्तानि महात्मनि ।
आधारः सर्वविद्यानां यो धारयति कुण्डले ॥ ४.२२.९३ ॥
ଯାହା ମହାତ୍ମାଙ୍କଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଅଛି, ଯେ ସର୍ବ ବିଦ୍ୟାର ଆଧାର, ଓ ଯିଏ ଦୁଇ କୁଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରେ।
4.22.94
यं वै राजसहस्राणि तेजसाऽप्रतिमं भुवि ।
समरे नातिवर्तन्ते वेलामिव महोर्मयः ॥ ४.२२.९४ ॥
ପୃଥିବୀରେ ଯାହାର ଅପ୍ରତିମ ତେଜକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହଜାର ରାଜା ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେମିତି ମହାତରଙ୍ଗ କୂଳ ଅତିକ୍ରମ କରେ ନାହିଁ।
4.22.95
सोयं राज्ञो विराटस्य कन्यानां नर्तको युवा ।
आस्ते वेषप्रतिच्छन्नः कन्यानां परिचारकः ॥ ४.२२.९५ ॥
ଏ ଯୁବକ ରାଜା ବିରାଟଙ୍କ କନ୍ୟାମାନଙ୍କର ନର୍ତ୍ତକ; ବେଶରେ ଢଙ୍କା ହୋଇ କନ୍ୟାମାନଙ୍କର ସେବକ ହୋଇ ବସିଛି।
4.22.96
यस्य स्म रथनिर्घोषात्समकम्पत मेदिनी ।
सपर्वतवनाकाशा सहस्थावरजङ्गमा ॥ ४.२२.९६ ॥
ଯାହାର ରଥ ନିର୍ଘୋଷରେ ପର୍ବତ, ବନ, ଆକାଶ ସହିତ ପୃଥିବୀ, ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ଏକାସାଥେ କମ୍ପି ଉଠିଥିଲା।
4.22.97
यस्मिञ्जाते महेष्वासे कुन्त्याः प्रीतिरवर्धत ।
न स शोचति मामद्य भीमसेन तवानुजः ॥ ४.२२.९७ ॥
ଯାହାର ଜନ୍ମରେ କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ିଥିଲା, ହେ ଭୀମସେନ, ତୁମ ସେଇ ସାନ ଭାଇ ମହାଧନୁର୍ଧର ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁନାହାନ୍ତି।
4.22.98
विभूषितमलंकारैः कुण्डलैः परिपातुकैः ।
कम्बुपाणिमथायान्तं दृष्ट्वा सीदति मे मनः ॥ ४.२२.९८ ॥
ଅଳଙ୍କାର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୁଣ୍ଡଳରେ ସଜ୍ଜିତ, ହାତରେ ଶଙ୍ଖ ଧରି ଆସୁଥିବା ତାକୁ ଦେଖି ମୋ ମନ ଡୁବିଯାଏ।
4.22.99
वेणीविकृतकेशान्तं भीमधन्वानमर्जुनम् ।
कन्यापरिवृतं दृष्ट्वा शोकं गच्छति मे मनः ॥ ४.२२.९९ ॥
ବେଣୀରେ ବାନ୍ଧି ସଜାଯାଇଥିବା କେଶ ଥିବା, କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଭୀମଧନୁର୍ଧର ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋ ମନ ଶୋକରେ ପଡ଼େ।
4.22.100
यदा ह्येनं परिवृतं कन्याभिर्देवरूपिणम् ।
प्रच्छन्नमिव मातङ्गं परिपूर्णं करेणुभिः ॥ ४.२२.१०० ॥
କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା, ଦେବରୂପୀ ସେ, ଯେପରି ଗଜିନୀମାନଙ୍କ ସହ ଭରପୂର ଲୁଚିଥିବା ହାତୀ...
4.22.101
मात्स्यं पार्थं च गायन्तं विराटं समुपस्थितम् ।
पश्यामि तूर्यमध्यस्थं दृष्ट्वा मुह्यति मे मनः ॥ ४.२२.१०१ ॥
ମତ୍ସ୍ୟରାଜ ବିରାଟଙ୍କ ନିକଟରେ, ପାର୍ଥ ଗାଉଥିବା ଓ ବାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଦେଖୁଛି; ତାହା ଦେଖି ମୋ ମନ ମୋହିତ ହୁଏ।
4.22.102
नूनमार्या न जानाति कृच्छ्रं प्राप्तं धनंजयम् ।
अजातशत्रुं कौरव्यं मग्नं द्युर्द्यूतदेविनम् ॥ ४.२२.१०२ ॥
ଆର୍ଯା (କୁନ୍ତୀ) ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହାଁନ୍ତି ଯେ ଧନଞ୍ଜୟ କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅଜାତଶତ୍ରୁ କୌରବ୍ୟ ଜୁଆରେ ଡୁବିଯାଇଛନ୍ତି।
4.22.103
ऐन्द्रवारुणवायव्यब्रह्माग्नेयैः सवैष्णवैः ।
अग्नीन्संतर्पयन्पार्थः सर्वशत्रुनिबर्हणः।
दिव्यैरस्त्रैरमेयात्मा सर्वांश्चैकरथोऽजयत् ॥ ४.२२.१०३ ॥
ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ବାୟୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ସଂହାରକାରୀ ଅମେୟାତ୍ମା ପାର୍ଥ ଏକାକୀ ରଥରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିଣିଥିଲେ।
4.22.104
कौबेरं वैष्णवं शैवमस्त्राण्यन्यानि भारत ।
दर्शयन्नस्त्रवीर्यं च वासुदेवसहायवान् ॥ ४.२२.१०४ ॥
ହେ ଭାରତ, କୁବେର, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବଙ୍କ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖାଉ, ଅସ୍ତ୍ରବୀର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରୁ, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସହାୟ ପାଇ।
4.22.105
दिव्यं गान्धर्वमस्त्रं च वायव्यमथ वैष्णवम् ।
ब्राह्मं पाशुपतं चैव स्थूणाकर्णं च दर्शयन् ॥ ४.२२.१०५ ॥
ଦିବ୍ୟ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଅସ୍ତ୍ର, ବାୟବ୍ୟ, ପରେ ବୈଷ୍ଣବ, ବ୍ରାହ୍ମ, ପାଶୁପତ ଓ ସ୍ଥୂଣାକର୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଖାଉ।
4.22.106
पौलोमान्कालकेयांश्च इन्द्रशत्रून्महाबलान् ।
निवातकवचैः सार्धं घोरानेकरथोऽजयत्।
सोन्तःपुरगतः पार्थः कूपेऽग्निरिव संवृतः ॥ ४.२२.१०६ ॥
ପୌଲୋମ ଓ କାଳକେୟମାନଙ୍କୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ମହାବଳୀ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ, ନିବାତକବଚଙ୍କ ସହିତ ଘୋର ସେନାକୁ ଏକାକୀ ରଥରେ ଜିଣିଥିଲେ; ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଥିବା ପାର୍ଥ କୂପରେ ଆବୃତ ଅଗ୍ନି ପରି ଥିଲେ।
4.22.107
यो वै महातपः कुर्वन्महाबलपराक्रमः ।
युद्धेन तोषयामास शंकरं शूलपाणिनम् ॥ ४.२२.१०७ ॥
ଯିଏ ମହାତପସ୍ୟା କରି, ମହାବଳ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଶୂଳପାଣି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।
4.22.108
कन्यापुरगतं दृष्ट्वा गोष्ठेष्विव महावृषम् ।
स्त्रीवेषविकृतं पार्थं कुन्तीं गच्छति मे मनः ॥ ४.२२.१०८ ॥
ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଯାଇଥିବା, ଗୋଠରେ ମହାବୃଷ ପରି, ସ୍ତ୍ରୀବେଷରେ ବିକୃତ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋର ମନ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ଯାଉଛି।
4.22.109
यः स्त्रीभिर्नित्यसंपन्नो रूपेणास्त्रेण मेधया ।
सोऽश्वबन्धो विराटस्य पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ ४.२२.१०९ ॥
ଯିଏ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ଶୋଭିତ ଥିଲେ, ରୂପ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ନିପୁଣ, ସେ ଏବେ ବିରାଟଙ୍କ ଅଶ୍ଵପାଳ। ଦେଖ, କାଳର ପରିବର୍ତ୍ତନ।
4.22.110
राजकन्याश्च वेश्याश्च विशां दुहितरश्च याः ।
सर्वाः सारयुता नार्यो दामग्रन्थिवशं गताः ।
प्रेष्यकर्मणि तं दृष्ट्वा शोचामि विलपामि च ॥ ४.२२.११० ॥
ରାଜକନ୍ୟା, ବେଶ୍ୟା ଓ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ କନ୍ୟା, ଗୁଣବତୀ ସମସ୍ତ ନାରୀ ସୂତାର ଗଣ୍ଠି ବଶରେ ପଡ଼ିଲେ। ସେବକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ଶୋକ କରେ ଓ ବିଳାପ କରେ।
4.22.111
विराटमुपतिष्ठन्तं दर्शयन्तं च वाजिनम् ।
अभ्यकीर्यन्त बृन्दानि दामग्रन्थिमुदीक्षितुम् ।
विनयन्तं जवेनाश्वान्धर्मराजस्य पश्यतः ॥ ४.२२.१११ ॥
ବିରାଟଙ୍କ ସେବା କରି ଓ ଅଶ୍ଵ ଦେଖାଇ ଠିଆ ହେଲେ, ପଣର ଗଣ୍ଠି ଦେଖିବାକୁ ଭିଡ଼ ଜମୁଥିଲା। ଧର୍ମରାଜ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ସେ ଶୀଘ୍ର ଅଶ୍ଵମାନଙ୍କୁ ତାଲିମ ଦେଉଥିଲେ।
4.22.112
किंनु मां मन्यसे पार्थ सुखितेति परन्तप ।
तथा दृष्ट्वा यवीयांसं सहदेवं युधांपतिम् ॥ ४.२२.११२ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ହେ ଶତ୍ରୁତାପକ, ତୁମେ ମୋତେ ସୁଖୀ କାହିଁକି ଭାବୁଛ? ସେହିପରି ସାନ ସହଦେବଙ୍କୁ, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଅଧିପତିଙ୍କୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ।
4.22.113
तं दृष्ट्वा गोषु गोसङ्ख्यं वत्सचर्मक्षितीशयम् ।
दुःखशोकपरीताङ्गी पाण्डुभूताऽस्मि पाण्डव ॥ ४.२२.११३ ॥
ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଗଣୁଥିବା ଓ ବାଛୁରିର ଚମଡ଼ା ଉପରେ ଭୂମିରେ ଶୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଘେରା ମୋ ଶରୀର ପାଣ୍ଡୁବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।
4.22.114
सहदेवस्य वृत्तानि चिन्तयन्ती पुनःपुनः ।
न पश्यामि महाभाग सहदेवस्य दुःष्कृतम्।
यस्मादेवंविधं क्लेशं प्राप्नुयात्सत्यविक्रमः ॥ ४.२२.११४ ॥
ସହଦେବଙ୍କ ଆଚରଣକୁ ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କରି, ହେ ମହାଭାଗେ, ମୁଁ ସହଦେବଙ୍କର କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖୁନାହିଁ, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ଏପରି କ୍ଲେଶ ପାଇବେ।
4.22.115
दूयामि भरतश्रेष्ठ दृष्ट्वा ते भ्रातरं प्रियम् ।
गोषु गोवृषसंकाशं मात्स्येनापि निवेशितम् ॥ ४.२२.११५ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପ୍ରିୟ ଭାଇଙ୍କୁ ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଷଣ୍ଢ ଭଳି ମତ୍ସ୍ୟରାଜ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ଦେଖି ମୁଁ ଦୁଃଖିତ।
4.22.116
संरब्धतररक्ताक्षं गोपालानां पुरोगमम् ।
विराटमभिनन्दन्तं वित्ते मे भवति ज्वरः ॥ ४.२२.११६ ॥
କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖିର, ଗୋପାଳମାନଙ୍କର ଅଗ୍ରଣୀ, ଧନରେ ଆନନ୍ଦିତ ବିରାଟଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋ ମନରେ ଜ୍ୱର ପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଉଠେ।
4.22.117
सहदेवं हि मे नित्यं वीरमार्या प्रशंसति ।
महाभिजनसंपन्नो नीतिमान्कुलवानपि ॥ ४.२२.११७ ॥
ମହାନ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ, ନୀତିମାନ ଓ କୁଳବାନ ବୀର ସହଦେବଙ୍କୁ ଆର୍ଯ୍ୟା ସର୍ବଦା ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
4.22.118
हीनिषेवो ह्यनवमो धार्मिकश्च प्रियश्च मे ।
स तेऽरण्येषु वोढव्यः पाञ्चालि रजनीष्वपि ॥ ४.२२.११८ ॥
ସେ ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ଅନିନ୍ଦିତ, ଧାର୍ମିକ ଓ ମୋର ପ୍ରିୟ। ହେ ପାଞ୍ଚାଳୀ, ବନରେ ଓ ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ତୁମକୁ ସେବା କରିବାର ଯୋଗ୍ୟ।
4.22.119
सुकुमारश्च शूरश्च राजानं चाप्यनुव्रतः ।
ज्येष्ठापचायिनं वीरं स्वयं पाञ्चालि भोजयेः ॥ ४.२२.११९ ॥
ସେ ସୁକୁମାର, ଶୂର ଓ ରାଜାଙ୍କର ଅନୁଗାମୀ। ହେ ପାଞ୍ଚାଳୀ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ ସମ୍ମାନକାରୀ ସେହି ବୀରକୁ ତୁମେ ନିଜେ ଭୋଜନ କରାଇବ।
4.22.120
इत्युवाच हि मां कुन्ती रुदती पुत्रगृद्धिनी ।
प्रव्रजन्तं महारण्यं तं परिष्वज्य तिष्ठती ॥ ४.२२.१२० ॥
ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ କାନ୍ଦୁଥିବା କୁନ୍ତୀ ମୋତେ ଏହା କହିଥିଲେ; ମହାବନକୁ ଯାଉଥିବା ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଠିଆ ହୋଇ।
4.22.121
तं दृष्ट्वा गोषु गोपालवेषमास्थाय धिष्ठितम् ।
सहदेवं युधांश्रेष्ठं किंनु जीवामि पाण्डवः ॥ ४.२२.१२१ ॥
ଗାଈ ମଧ୍ୟରେ ଗୋପାଳ ବେଶ ଧରି ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଯୋଦ୍ଧାଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ମୁଁ କିପରି ବଞ୍ଚିବି?
4.22.122
एवं दुःखशताविष्टा युधिष्ठिरनिमित्ततः ॥ ४.२२.१२२ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ କାରଣରୁ ଏହିପରି ଶହ ଶହ ଦୁଃଖରେ ଆବୃତା ହୋଇ।
4.22.123
पुनः प्रतिविशिष्टानि दुःखानि शृणु भारत ।
वर्धन्ते मयि कौन्तेय वक्ष्याम्यन्यानि तानि वै ॥ ४.२२.१२३ ॥
ହେ ଭାରତ, ପୁନର୍ବାର ସେହି ବିଶେଷ ଦୁଃଖ ଶୁଣ। ହେ କୌନ୍ତେୟ, ମୋ ଭିତରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ବଢ଼ୁଛି; ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖ ବି ମୁଁ କହିବି।
4.22.124
युष्मासु ध्रियमाणेषु दुःखानि विविधान्युत ।
शोषयन्ति शरीरं मे किंनु दुःखतरं ततः ॥ ४.२२.१२४ ॥
ତୁମେ ବଞ୍ଚିଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ବିବିଧ ଦୁଃଖ ମୋ ଶରୀରକୁ ଶୁଖାଇ ଦିଏ। ତା'ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କ'ଣ ହୋଇପାରେ?
4.22.125
एकभर्ता तु या नारी सा सुखेनैव वर्तते ।
पञ्च मे पतयः सन्ति मम दुःखमनन्तकम् ॥ ४.२२.१२५ ॥
ଯେଉଁ ନାରୀର ଗୋଟିଏ ସ୍ୱାମୀ, ସେ ସୁଖରେ ହିଁ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ। ମୋର ପାଞ୍ଚ ସ୍ୱାମୀ; ମୋର ଦୁଃଖ ଅନନ୍ତ।