મહાભારત · અધ્યાય 4.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.24.1
आश्वासयंस्तां पाञ्चालीं भीमसेन उवाच ह ।
शृणु भद्रे वरारोहे क्रोधात्तत्र तु चिन्तितम् ॥ ४.२४.१ ॥
પાંચાલીને આશ્વાસન આપતા ભીમસેને કહ્યું: સાંભળ, હે કલ્યાણી, સુંદર કટિવાળી, ક્રોધથી ત્યાં મેં જે વિચાર્યું છે તે.
4.24.2
त्वं वै सभागतां दृष्ट्वा मात्स्यानां कदनं महत् ।
कर्तुकामेन भद्रं ते वृक्षश्चावेक्षितो मया ॥ ४.२४.२ ॥
સભામાં આવેલી તને જોઈને, મત્સ્યોનો મોટો સંહાર કરવાની ઇચ્છાથી, તારું કલ્યાણ થાઓ — મેં વૃક્ષ તરફ જોયું.
4.24.3
तत्र मां धर्मराजस्तु कटाक्षेण न्यवारयत् ।
तज्ज्ञात्वाऽवाङ्भुखस्तूष्णीमास्थितोस्मि महानसं ॥ ४.२४.३ ॥
ત્યાં ધર્મરાજે કટાક્ષથી મને રોક્યો. તે જાણીને, મુખ નીચું કરી મૌન રહીને હું રસોડામાં ઊભો રહ્યો.
4.24.4
शृणुष्वान्यत्प्रतिज्ञातं यद्वदामीह भामिनि ।
धिगस्तु मे बाहुबलं गाण्डीवं फल्गुनस्य च।
यत्ते रक्तौ पुरा भूत्वा पाणी कृतकिणाविमौ ॥ ४.२४.४ ॥
હે ભામિની, અહીં હું જે બીજી પ્રતિજ્ઞા કહું છું તે સાંભળ — મારા બાહુબળને ધિક્કાર, અને ફાલ્ગુનના ગાંડીવને પણ ધિક્કાર; તારા આ બે હાથ પહેલાં લાલ થઈ ઘટ્ટ પડી ગયા છે.
4.24.5
तदद्य मां तु तपति यत्कृतं न मया पुरा ।
सभायां स्म विराटस्य करोमि कदनं महत् ॥ ४.२४.५ ॥
તેથી આજે મને બાળે છે તે, જે મેં પહેલાં કર્યું નથી — વિરાટની સભામાં હું મોટો સંહાર કરીશ.
4.24.6
तत्र मे कारणं भाति कौन्तेयो यत्प्रतीक्षते ।
तदहं तस्य विज्ञाय स्थितो धर्मस्य शासने ॥ ४.२४.६ ॥
ત્યાં મારું કારણ આ લાગે છે: કૌંતેય રાહ જોઈ રહ્યા છે. તેથી તેમનો અભિપ્રાય જાણીને હું ધર્મના શાસનમાં સ્થિર છું.
4.24.7
यच्च राज्यात्प्रच्यवनं कुरूणामवधश्च यः ।
सुयोधनस्य कर्णस्य शकुनेः सौबलस्य च ॥ ४.२४.७ ॥
કુરુઓનું રાજ્યથી પતન અને સુયોધન, કર્ણ, શકુનિ સૌબલ દ્વારા થયેલો વધ.
4.24.8
दुःशासनस्य पापस्य यन्मया न हृतं शिरः ।
तन्मां दहति कल्याणि हृदि शल्यमिवार्पितम् ॥ ४.२४.८ ॥
પાપી દુઃશાસનનું માથું મેં કાપ્યું નહીં, હે કલ્યાણી, તે હૃદયમાં ખૂંચેલા કાંટાની જેમ મને બાળે છે.
4.24.9
अपि चान्यद्वरारोहे स्मरिष्यसि वचो मम ।
पुण्ये तीरे सरस्वत्या यत्प्रतिष्ठाम संगताः ।
तत्राहमब्रवं कृष्णे सर्वक्लेशाननुस्मरन् ॥ ४.२४.९ ॥
અને હે વરારોહે, મારું બીજું વચન પણ તું યાદ રાખીશ—પવિત્ર સરસ્વતી તટે આપણે એકઠા થઈ નિવાસનો નિર્ણય કર્યો ત્યારે, સર્વ ક્લેશો સ્મરીને હું ત્યાં બોલ્યો હતો.
4.24.10
न चाहमनुगच्छेयं धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
धनञ्जयं च पाञ्चालि माद्रिपुत्रौ च भ्रातरौ।
कृत्वैतां च मतिं कृष्णे युधिष्ठिरमगर्हयम् ॥ ४.२४.१० ॥
હું ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર, ધનંજય, હે પાંચાલી, અને માદ્રીના બે પુત્રોને અનુસરીશ નહીં; હે કૃષ્ણે, આ નિશ્ચયથી મેં યુધિષ્ઠિરની નિંદા કરી.
4.24.11
परुषं वचनं श्रुत्वा मम धर्मात्मजस्तदा ।
हीमान्वाक्यमहीनार्थं ब्रुवन्राजा युधिष्ठिरः ।
सर्वानन्वनयद्भ्रातॄन्मुनेर्धौम्यस्य पश्यतः ॥ ४.२४.११ ॥
મારાં કઠોર વચન સાંભળીને ત્યારે ધર્માત્મા, લજ્જાશીલ રાજા યુધિષ્ઠિરે અર્થપૂર્ણ વચનો કહેતાં, મુનિ ધૌમ્યની સામે જ સર્વ ભાઈઓને પાછા વાળ્યા.
4.24.12
मा रोदी राज्ञि लोकानां सर्वागमगुणान्विता ।
रक्षितव्यं सहास्माभिः सत्यमप्रतिमं भुवि ॥ ४.२४.१२ ॥
હે રાણી, સર્વ શાસ્ત્રગુણોથી સંપન્ન તું રડીશ નહીં. પૃથ્વી પરના અપ્રતિમ સત્યનું આપણે સૌએ સાથે મળીને રક્ષણ કરવાનું છે.
4.24.13
अनुनीतेषु चास्मासु अनुनीता त्वमप्यसि ।
मा धर्मं जहि सुश्रोणि क्रोधं जहि महामते ॥ ४.२४.१३ ॥
અમે શાંત થયા પછી તું પણ શાંત થઈ છે. હે સુંદર કમરવાળી, ધર્મ ન છોડ; હે મહામતિ, ક્રોધ છોડી દે.
4.24.14
इमं तु समुपालम्भं त्वत्तो राजा युधिष्ठिरः ।
शृणुयाद्यदि कल्याणि कृत्स्नं जह्यात्स जीवितं ॥ ४.२४.१४ ॥
હે કલ્યાણી, જો રાજા યુધિષ્ઠિર તારી પાસેથી આ ઠપકો સાંભળે, તો તે પોતાનું સંપૂર્ણ જીવન ત્યાગી દેશે.
4.24.15
धनञ्जयो वा सुश्रोणि यमौ चापि सुमध्यमे ।
लोकान्तरगतेष्वेषु नाहं शक्ष्यामि जीवितुम् ॥ ४.२४.१५ ॥
હે સુંદર કમરવાળી, હે સુમધ્યમા, ધનંજય કે જોડિયા ભાઈઓ પરલોકે ગયા પછી હું જીવી નહીં શકું.
4.24.16
धर्मं शृणुष्व पाञ्चालि यत्ते वक्ष्यामि मानिनि ॥ ४.२४.१६ ॥
હે પાંચાલી, હે માનિની, હું તને જે ધર્મ કહીશ તે સાંભળ.
4.24.17
दुहिता जनकस्यासीद्वैदेही यदि ते श्रुता ।
पतिमन्वचरत्सीता महारण्यनिवासिनम् ॥ ४.२४.१७ ॥
જનકની પુત્રી વૈદેહી સીતાએ, જો તેં સાંભળ્યું હોય, મહારણ્યમાં રહેતા પોતાના પતિને અનુસરી હતી.
4.24.18
वसन्ती च महारण्ये रामस्य महिषी प्रिया ।
रावणेन हृता सीता राक्षसीभिश्च तर्जिता।
सा क्लिश्यमाना सुश्रोणी राममेवान्वपद्यत ॥ ४.२४.१८ ॥
મહારણ્યમાં વસતી, રામની પ્રિય પટરાણી સીતાનું રાવણે હરણ કર્યું; રાક્ષસીઓએ તેને ડરાવી. પીડાયેલી એ સુંદર કટિવાળી સીતા કેવળ રામને જ વળગી રહી.
4.24.19
लोपामुद्रा तथा भीरु भर्तारमृषिसत्तमम् ।
भगवन्तमगस्त्यं सा वनायैवान्वपद्यत ॥ ४.२४.१९ ॥
એ જ રીતે ભીરુ લોપામુદ્રાએ ઋષિશ્રેષ્ઠ ભગવાન અગસ્ત્યને પતિ તરીકે સ્વીકારી વનમાં તેમની પાછળ ગઈ.
4.24.20
सुकन्या नाम शर्यातेर्भार्गवच्यवनं वने ।
वल्मीकभूतं साध्वी तमन्वपद्यत भामिनी ॥ ४.२४.२० ॥
શર્યાતિની પુત્રી સુકન્યા નામની એ સાધ્વી તેજસ્વિની, વનમાં રાફડો બની ગયેલા ભાર્ગવ ચ્યવનને જ અનુસરી.
4.24.21
नालायनी चेन्द्रसेना रूपेणाप्रतिमा भुवि ।
पतिमन्वचरद्वृद्धं पुरा वर्षसहस्रिणम् ॥ ४.२४.२१ ॥
નાલાયની અને ઇન્દ્રસેના રૂપમાં પૃથ્વી પર અદ્વિતીય હતી; પૂર્વે તેઓ હજાર વર્ષના વૃદ્ધ પતિની સેવામાં રહી.
4.24.22
नलं राजानमेवाथ दमयन्ती वनान्तरे ।
अन्वगच्छत्पुरा कृष्णे तथा भर्तॄंस्त्वमन्वगाः ॥ ४.२४.२२ ॥
પૂર્વે દમયંતી વનની અંદર રાજા નળને જ અનુસરી; હે કૃષ્ણે, તેમ જ તું પણ તારા પતિઓને અનુસરી.
4.24.23
यथैताः कीर्तिता नार्यो रूपवत्यः पतिव्रताः ।
तथा त्वमपि कल्याणि सर्वैः समुदिता गुणैः ॥ ४.२४.२३ ॥
આ રૂપવતી પતિવ્રતા નારીઓ જેમ કીર્તિત થઈ, તેમ હે કલ્યાણી, તું પણ સર્વ ગુણોથી સંપન્ન છે.
4.24.24
मा दीर्घं क्षम कालं त्वं त्रिंशद्रात्रमनिन्दिते ।
पूर्णे त्रयोदशे वर्षे राज्ञां राज्ञी भविष्यसि ॥ ४.२४.२४ ॥
હે નિર્દોષ નારી, લાંબા સમય સુધી ધીરજ રાખ. ત્રીસ રાત્રિઓ અને તેરમું વર્ષ પૂરું થતાં તું રાજાઓની રાણી બનીશ.
4.24.25
सत्येन ते शपे चाहं भविता नान्यथेति च ॥ ४.२४.२५ ॥
સત્યના સોગંદ લઈને કહું છું; આ એમ જ થશે, બીજી રીતે નહીં.
4.24.26
सर्वासां परमस्त्रीणां प्रामाण्यं कर्तुमर्हसि ।
सर्वेषां च नरेन्द्राणां मूर्ध्नि स्थास्यसि भामिनि ॥ ४.२४.२६ ॥
બધી શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ પર તું અધિકાર ચલાવવા યોગ્ય છે; હે ભામિની, સર્વ રાજાઓના મસ્તક પર તું સ્થિત રહીશ.
4.24.27
भर्तृभक्त्या च वृत्तेन भोगानाप्स्यसि दुर्लभान् ।
यातायां तु प्रतिज्ञायां महान्तं भोगमाप्नुयाः ॥ ४.२४.२७ ॥
પતિભક્તિ અને સદાચારથી તું દુર્લભ સુખો પામીશ; પ્રતિજ્ઞાનો સમય વીતી જતાં તું મહાન સુખ પામીશ.
4.24.28
गुरुभक्तिकृतं ज्ञात्वा राज्ञां मूर्ध्नि स्थिता भवेः ॥ ४.२४.२८ ॥
વડીલો પ્રત્યેની ભક્તિથી કરેલું કર્મ જાણીને તું રાજાઓના મસ્તક પર સ્થિત રહીશ.
4.24.29
आर्तप्रलापा कौन्तेय न राजानमुपालभे ।
अपारयन्त्या दुःखानि कृतं बाष्पप्रमोचनम् ॥ ४.२४.२९ ॥
હે કૌન્તેય, દુઃખથી વિલાપ કરતી હું રાજાને દોષ નથી દેતી. દુઃખ સહન ન થતાં મેં આંસુ વહાવ્યાં.
4.24.30
इदं तु दुःखं कौन्तेय ममासद्यं निबोध तत् ॥ ४.२४.३० ॥
હે કૌન્તેય, પરંતુ મારા પર આવી પડેલું આ દુઃખ સાંભળો.
4.24.31
योऽयं राज्ञो विराटस्य सूतपुत्रस्तु कीचकः ।
स्यालो नाम प्रवादेन भोजस्त्रैगर्तदेशजः ॥ ४.२४.३१ ॥
રાજા વિરાટનો સૂતપુત્ર કીચક, જે પ્રસિદ્ધિ પ્રમાણે સાળો છે, ભોજવંશી, ત્રિગર્ત દેશમાં જન્મેલો.
4.24.32
त्यक्तधर्मो नृशंसश्च सर्वार्थेषु च वल्लभः ।
नित्यमेवाह दुष्टात्मा भार्या मे भव शोभने ।
अविनीतः सुदुष्टात्मा मामनाथेति चिन्तयन् ॥ ४.२४.३२ ॥
ધર્મનો ત્યાગ કરનાર, ક્રૂર અને સર્વ કાર્યોમાં પ્રિય એવો તે દુષ્ટાત્મા સદા કહે છે, 'હે સુંદરી, મારી ભાર્યા થા'; અવિનીત અને અતિ દુષ્ટ તે મને અનાથ માનીને આમ વિચારે છે.
4.24.33
किमुक्तेन व्यतीतेन भीमसेन महाबल ।
प्रत्युपस्थितकालस्य कार्यस्यानन्तरो भव ॥ ४.२४.३३ ॥
વીતી ગયેલી વાત કહેવાથી શું લાભ? હે ભીમસેન, મહાબલ, જે કાર્યનો સમય આવી પહોંચ્યો છે તેમાં તરત જ લાગી જા.
4.24.34
ममेह भीम कैकेयी रूपाद्धि भयशङ्किता ।
नित्यमुद्विजते राजा कथं नेयादिमामिति ॥ ४.२४.३४ ॥
હે ભીમ, અહીં મારા રૂપને કારણે કૈકેયી ભયથી શંકિત રહે છે; રાજા સદા ચિંતિત રહે છે, 'આને તેની પાસે કેવી રીતે ન લઈ જવી' એમ.
4.24.35
तस्या विदित्वा तं भावं स्वयं चानृतदर्शनः ।
कीचकोपि च दुष्टात्मा पुनः प्रार्थयते च मां ॥ ४.२४.३५ ॥
તેનો એ ભાવ જાણીને, પોતે પણ છળભર્યા દેખાવવાળો દુષ્ટાત્મા કીચક ફરી મારી યાચના કરે છે.
4.24.36
तमहं कुपिता भीम पुनः कोपं नियम्य च ।
अब्रवं कामसंमूढमात्मानं रक्ष कीचक ॥ ४.२४.३६ ॥
હું ક્રોધે ભરાઈ, ફરી ક્રોધ રોકીને, કામમોહિત તેને બોલી: કીચક, તારી જાતની રક્ષા કર.
4.24.37
गन्धर्वाणामहं भार्या पञ्चानां महिषी प्रिया ।
ते त्वां निहन्युर्दुर्धर्षाः शूराः साहसकारिणः ॥ ४.२४.३७ ॥
હું ગંધર્વોની પત્ની છું, પાંચેયની પ્રિય પટ્ટરાણી. તેઓ અજેય, શૂર, સાહસિક છે; તેઓ તને મારી નાખશે.
4.24.38
एवमुक्तस्तु दुष्टात्मा कीचकः प्रत्युवाच ह ।
नाहं बिभेमि भैरन्ध्रि गन्धर्वाणां शुचिस्मिते ॥ ४.२४.३८ ॥
આમ કહેવાતાં દુષ્ટાત્મા કીચક બોલ્યો: હે ભૈરન્ધ્રી, હે શુચિસ્મિતા, હું ગંધર્વોથી ડરતો નથી.
4.24.39
शतं सहस्रमपि वा गन्धर्वाणामहं रणे ।
समागतं हनिष्यामि त्वं भीरु कुरु मे क्षणम् ॥ ४.२४.३९ ॥
ગંધર્વોના સો કે હજાર પણ યુદ્ધમાં ભેગા થાય તો હું તેમને મારી નાખીશ. હે ભીરુ, મને એક ક્ષણ આપ.
4.24.40
इत्युक्ता चाब्रवं सूतं कामातुरमहं पुनः ।
न त्वं प्रतिबलस्तेषां गन्धर्वाणां यशस्विनाम् ॥ ४.२४.४० ॥
આમ કહીને, કામાતુર સૂતને મેં ફરી કહ્યું: એ યશસ્વી ગંધર્વોની બરાબરી તું કરી શકતો નથી.
4.24.41
धर्मे स्थिताऽस्मि सततं कुलशीलसमन्विता ।
नेच्छामि किंचिद्वध्यं त्वां तस्माज्जीवसि कीचक ॥ ४.२४.४१ ॥
હું સદા ધર્મમાં સ્થિત છું, કુળ અને શીલથી યુક્ત છું. તારો કોઈ વધ હું ઇચ્છતી નથી; તેથી, હે કીચક, તું જીવે છે.
4.24.42
एवमुक्तस्तु दुष्टात्मा प्रहस्य स्वनवत्ततः ।
न तिष्ठिति स सन्मार्गे न च धर्मं बुभूषति ॥ ४.२४.४२ ॥
આમ કહેવાયા પછી દુષ્ટાત્મા કીચક હસ્યો અને મોટા અવાજે બોલ્યો. તે સન્માર્ગે સ્થિર રહેતો નથી, ધર્મનું પાલન કરવા પણ ઇચ્છતો નથી.
4.24.43
पापात्मा पापकारी च कामराजवशानुगः ।
अविनीतश्च दुष्टात्मा प्रत्याख्यातः पुनः पुनः ॥ ४.२४.४३ ॥
પાપાત્મા, પાપ કરનાર, કામરાજના વશમાં ચાલનાર, અવિનીત અને દુષ્ટાત્મા કીચકને વારંવાર ઠુકરાવવામાં આવ્યો છે.
4.24.44
दर्शनेदर्शने हन्याद्यदि जह्यां च जीवितम् ।
धर्मे प्रयतमानानां महान्धर्मो नशिष्यति ॥ ४.२४.४४ ॥
જો તે મને જોઈને કે ન જોઈને મારી નાખે, તો હું પણ જીવ ત્યજીશ; ધર્મ માટે પ્રયત્ન કરનારાઓનો મહાન ધર્મ નષ્ટ નહીં થાય.
4.24.45
समयं रक्षमाणानां दारा वो न भवन्ति च ।
भार्याजां रक्ष्यमाणायां प्रजा भवति रक्षिता।
प्रजायां रक्ष्यमाणायामात्मा भवति रक्षितः ॥ ४.२४.४५ ॥
પોતાના સમય (નિયમ)નું રક્ષણ કરનારાઓની પત્નીઓ છિનવાતી નથી. પત્ની રક્ષિત હોય તો સંતાન રક્ષિત રહે; સંતાન રક્ષિત હોય તો આત્મા રક્ષિત રહે.
4.24.46
वंदतां वर्णधर्मांश्च ब्राह्मणानां च मे श्रुतम् ।
क्षत्रियस्य सदा धर्मो नान्यो दस्युनिबर्हणात् ॥ ४.२४.४६ ॥
વર્ણધર્મો સમજાવનારા બ્રાહ્મણો પાસેથી મેં સાંભળ્યું છે: ક્ષત્રિયનો ધર્મ હંમેશાં ડાકુઓનો નાશ કરવો એ જ છે; બીજો કોઈ નહીં.
4.24.47
पश्यतो धर्मराजस्य कीचको माऽन्वधावत ।
तवेव च समक्षं वै भीमसेन महाबल ॥ ४.२४.४७ ॥
ધર્મરાજની નજર સામે કીચક મારી પાછળ ન દોડે; હે મહાબલ ભીમસેન, આ તો તારી સામે જ થઈ રહ્યું છે.
4.24.48
त्वया चाहं परित्राता भीम तस्माञ्जटासुरात् ॥ ४.२४.४८ ॥
ભીમ, તે જટાસુરથી તમે જ મને બચાવી હતી.
4.24.49
जयद्रथं तथैव त्वमजैषीर्भ्रातृभिः सह ।
जहीममपि पापिष्ठं योयं मामवमन्यते ।
कीचको राजवाल्लभ्याच्छोककृन्मम भारत ॥ ४.२४.४९ ॥
તમે ભાઈઓ સાથે જયદ્રથને પણ તે રીતે જીત્યો હતો. મારું અપમાન કરનાર એ પાપી કીચકને પણ મારી નાખો. રાજાના પ્રિયપાત્ર હોવાને કારણે કીચક મને શોક આપે છે, હે ભારત.
4.24.50
कीचकं कामसन्तप्तं भिन्धि कुम्भमिवाश्मनि ।
यो निमित्तमनर्थानां बहूनां मम भारत ॥ ४.२४.५० ॥
કામથી સંતપ્ત કીચકને પથ્થર પર ઘડો ફોડે તેમ ફોડી નાખો. તે મારા ઘણા અનર્થોનું કારણ છે, હે ભારત.
4.24.51
तं चेञ्जीवन्तमादित्यः प्रातरभ्युदयिष्यति ।
विषमालोड्य पास्यामि मा कीचकवशंगमम् ॥ ४.२४.५१ ॥
તે જીવતો હોય ત્યારે કાલે સવારે સૂર્ય ઊગશે તો હું ઝેર ભેળવીને પી જઈશ, કીચકના વશમાં નહીં જાઉં.
4.24.52
श्रेयो हि मरणं मह्यं भीमसेन तवाग्रतः ।
इत्युक्त्वा प्रारुदत्कृष्णा भीमस्योरसि संश्रिता ॥ ४.२४.५२ ॥
ભીમસેન, તમારી સામે મારું મરણ જ મારા માટે શ્રેયસ્કર છે. એમ કહીને કૃષ્ણા ભીમની છાતીને વળગી રડવા લાગી.
4.24.53
भीमश्च तां परिष्वज्य महत्सान्त्वं प्रयुज्य च ।
कीचकं मनसाऽगच्छत्सृक्किणी परिलेलिहन् ॥ ४.२४.५३ ॥
ભીમે તેને આલિંગન આપી મોટું આશ્વાસન આપ્યું અને હોઠ ચાટતાં મનથી કીચક પાસે ગયો.
4.24.54
आश्वासयित्वा बहुशो भृशमार्तां सुमध्यमाम् ।
हेतुतत्वार्थसंयुक्तैर्वचोभिर्द्रुपदात्मजाम् ॥ ४.२४.५४ ॥
અત્યંત દુઃખી સુંદર કમરવાળી દ્રુપદપુત્રીને, હેતુ, સત્ય અને અર્થયુક્ત વચનોથી વારંવાર આશ્વાસન આપીને.
4.24.55
प्रमृज्य वदनं तस्याः पाणिनाऽश्रुसमाकुलम् ।
उवाच चैनां दुःखार्तां भीमः क्रोधसमन्वितः ॥ ४.२४.५५ ॥
આંસુથી ભરેલું તેનું મુખ હાથથી લૂછીને, ક્રોધથી ભરેલો ભીમ દુઃખાર્ત તેને આ પ્રમાણે બોલ્યો.