મહાભારત · અધ્યાય 4.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.34.1
निर्याय नगराच्छूरा व्यूढानीकाः प्रहारिणः ।
त्रिगर्तानस्पृशन्मात्स्याः मूर्येऽस्तंगमिते सति ॥ ४.३४.१ ॥
સૂર્ય અસ્ત થયો ત્યારે, નગરમાંથી નીકળેલા શૂરવીર મત્સ્યોએ વ્યૂહરચના કરેલા સૈન્ય સાથે ત્રિગર્તો પર આક્રમણ કર્યું.
4.34.2
ते त्रिगर्ताश्च मात्स्याश्च व्यूढानीकाः प्रहारिणः ।
अन्योन्यमभिवर्तन्ते गोषु गृद्धा महाबलाः ॥ ४.३४.२ ॥
વ્યૂહરચના કરેલા તે ત્રિગર્તો અને મત્સ્યો, ગાયો માટે લોભી મહાબલી યોદ્ધાઓ, એકબીજા તરફ વળ્યા.
4.34.3
भीमाश्च मत्तमातङ्गास्तोमराङ्कुशचोदिताः ।
ग्रामणीयैः समारूढाः कुशलैर्हस्तिसादिभिः ॥ ४.३४.३ ॥
ભયંકર મદોન્મત્ત હાથીઓ, ભાલા અને અંકુશથી પ્રેરિત, નાયકો દ્વારા સવાર થયેલા, કુશળ હાથીસવારો સાથે.
4.34.4
तेषां समागमो घोरस्तुमुलो रोमहर्षणः ।
घ्नतां परस्परं राजन्यमराष्ट्रविवर्धनः ॥ ४.३४.४ ॥
તેમની અથડામણ ભયંકર, કોલાહલભરી અને રોમાંચ ઊભો કરનારી હતી; હે રાજન, એકબીજા પર પ્રહાર કરીને તેમણે રાજાઓ અને રાષ્ટ્રોના વિનાશમાં વધારો કર્યો.
4.34.5
देवासुरसमो राजन्नासीत्सूर्येऽबलम्बति ।
पदातिरथनागेन्द्रहयारोहबलौघवान् ॥ ४.३४.५ ॥
હે રાજન, સૂર્ય નમતો હતો ત્યારે તે યુદ્ધ દેવાસુર યુદ્ધ જેવું હતું; પાયદળ, રથ, શ્રેષ્ઠ હાથી અને અશ્વારોહીઓના બળનો પ્રવાહ તેમાં હતો.
4.34.6
अन्योन्यमभ्यापततां निघ्नतां चेतरेतरम् ।
उदतिष्ठद्रजो भौमं न प्राज्ञायत किंचन ॥ ४.३४.६ ॥
એકબીજા પર ધસી જઈને એકબીજાને મારતાં ધરતીની ધૂળ ઊંચે ઊડી; કશું ઓળખાતું ન હતું.
4.34.7
पक्षिणश्चापतन्भूमौ सैन्येन रजसा वृताः ।
इषुभिर्व्यतिसर्पद्भिरादित्योऽन्तरधीयत ॥ ४.३४.७ ॥
સેનાની ધૂળથી ઢંકાયેલાં પક્ષીઓ ભૂમિ પર પડ્યાં; એકબીજા પર ઉડતાં બાણોથી સૂર્ય છુપાઈ ગયો.
4.34.8
खद्योतैरिव संयुक्तमन्तरिक्षमजायत ॥ ४.३४.८ ॥
આકાશ આગિયાઓથી ભરાયેલું હોય તેવું થયું.
4.34.9
रुक्मपृष्ठानि चापानि विचेरुर्विद्युतो यथा ।
नर्दतां लोकवीराणां सव्यं दक्षिणमस्यताम् ॥ ४.३४.९ ॥
સોનેરી પીઠવાળાં ધનુષ્યો વીજળીની જેમ ફરતાં હતાં; ગર્જતા લોકવીરોના ડાબા-જમણા હાથ બાણ છોડતા હતા.
4.34.10
रथा रथैः समाजग्मुः पत्तयश्च पदातिभिः ।
सादिनः सादिभिर्जग्मुर्गजैश्चापि महागजाः ॥ ४.३४.१० ॥
રથો રથો સાથે, પદાતિ પદાતિ સાથે, ઘોડેસવાર ઘોડેસવાર સાથે અને મહાગજો ગજો સાથે ભટક્યા.
4.34.11
असिभिः पट्टसैश्चापि शक्तिभिस्तोमरैरपि ।
संरब्धाः समरे योधा निजघ्नुरितरेतरम् ॥ ४.३४.११ ॥
તલવારો, પટ્ટસ, શક્તિઓ અને તોમરોથી ક્રોધે ભરાયેલા યોદ્ધાઓએ યુદ્ધમાં એકબીજાને માર્યા.
4.34.12
निघ्नन्तः समरेऽन्योन्यं हृष्टाः परिघपाणयः ।
न शेकुरतिसंक्रुद्धाः शूराः कर्तुं पराङ्भुखम् ॥ ४.३४.१२ ॥
યુદ્ધમાં એકબીજાને મારતા, હાથમાં પરિઘ લઈ હર્ષિત થયેલા અતિક્રોધિત શૂરવીરો પીઠ ફેરવી શક્યા નહીં.
4.34.13
रक्ताधरोष्ठं सुनसं क्लृप्तश्मश्रु स्वलंकृतम् ।
अदृश्यत शिरश्छिन्नं रजोविध्वस्तकुण्डलम् ॥ ४.३४.१३ ॥
લાલ હોઠ, સુંદર નાક, સુવ્યવસ્થિત દાઢી અને સારી રીતે શણગારેલું, ધૂળમાં વિખરાયેલા કુંડળવાળું એક કપાયેલું માથું દેખાયું.
4.34.14
दृश्यन्ते तत्र गात्राणि वीरैश्छिन्नानि सर्वशः ।
सालस्कन्धनिकाशानि क्षत्रियाणा महामृधे ॥ ४.३४.१४ ॥
તે મહાયુદ્ધમાં વીરો દ્વારા સર્વત્ર કાપી નાખેલાં, સાલવૃક્ષના થડ સમાન ક્ષત્રિયોના અવયવો દેખાતા હતા.
4.34.15
नागभोगनिकाशैश्च बाहुभिश्चन्दनोक्षितैः ।
आकीर्णा वसुधा तत्र शिरोभिश्च सकुण्डलैः ॥ ४.३४.१५ ॥
ત્યાં પૃથ્વી નાગના દેહ જેવા, ચંદનથી લેપાયેલા બાહુઓ અને કુંડળવાળા મસ્તકોથી છવાઈ ગઈ હતી.
4.34.16
यथा वा वाससी श्लक्ष्णे महारजतरञ्जिते ।
बिभ्रती युवती श्यामा तद्वद्भाति वसुन्धरा ॥ ४.३४.१६ ॥
લીસાં, ચાંદી જેવા રંગે રંગાયેલાં બે વસ્ત્રો ધારણ કરેલી શ્યામવર્ણી યુવતી જેમ શોભે, તેમ તે ધરતી શોભતી હતી.
4.34.17
उपाशाम्यद्रजो भौमं रुधिरेण प्रवर्षता ।
कश्मलं प्राविशद्धोरं निर्मर्यादमवर्तत ॥ ४.३४.१७ ॥
લોહીની વર્ષાથી ભૂમિની ધૂળ શાંત થઈ; ભયંકર મોહ પ્રવેશ્યો; મર્યાદા ઓળંગાઈ.
4.34.18
युधिष्ठिरोऽपि धर्मात्मा भ्रातृभिः सहितस्तदा ।
व्यूहं कृत्वा विराटस्य अन्वयुध्यत पाण्डवः ॥ ४.३४.१८ ॥
ત્યારે ધર્માત્મા યુધિષ્ઠિર પણ ભાઈઓ સાથે વ્યૂહ રચીને વિરાટના પક્ષે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
4.34.19
आत्मानं श्येनवत्कृत्वा तुण्डमासीद्युधिष्ठिरः ।
पक्षौं यमौ च भवतः पुच्छमासीद्वृकोदरः ॥ ४.३४.१९ ॥
યુધિષ્ઠિરે પોતાને બાજની જેમ ગોઠવીને ચાંચની જગ્યાએ સ્થાન લીધું; યમળ ભાઈઓ પાંખો બન્યા અને વૃકોદર (ભીમ) પૂંછડી બન્યો.
4.34.20
सहस्रं न्यहनत्तत्र कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
भीमसेनस्तु संक्रुद्धः सर्वशस्त्रभृतांवरः ।
द्विसहस्रं रथान्वीरः परलोकं प्रवेशयत् ॥ ४.३४.२० ॥
ત્યાં કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે એક હજારને હણ્યા; અને સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીમસેને અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને તે વીરે બે હજાર રથોને પરલોક પહોંચાડ્યા.
4.34.21
नकुलस्त्रिशतं जघ्ने सहदेवश्चतुःशतम् ।
शतानीकः शतं जघ्ने मदिराश्वश्चतुःशतम् ॥ ४.३४.२१ ॥
નકુલે ત્રણસો, સહદેવે ચારસો હણ્યા; શતાનીકે સો હણ્યા, મદિરાશ્વે ચારસો હણ્યા.
4.34.22
प्रहृष्टां महतीं सेनां त्रिगर्तानां महाबलौ ।
आर्च्छतां बहुसंरब्धौ केशाकेशि रथारथि ॥ ४.३४.२२ ॥
ત્રિગર્તોની પ્રસન્ન અને વિશાળ સેના પર તે બંને મહાબળવાન અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને તૂટી પડ્યા—વાળ પકડીને, રથ સામે રથ અથડાવીને.
4.34.23
लक्षयित्वा त्रिगर्तानां तौ प्रविष्टौ महाचमूम् ।
जग्मतुः सूर्यदत्तश्च वललश्चापि पृष्ठतः ॥ ४.३४.२३ ॥
ત્રિગર્તોને જોઈને તે બંને એ મહાસેનામાં પ્રવેશ્યા; સૂર્યદત્ત અને વલલ પણ પાછળથી આગળ વધ્યા.
4.34.24
शङ्खो विराटपुत्रश्च महेष्वासो महाबलः ।
विनिघ्नन्समरे शूरान्प्रविवेश महाचमूम् ॥ ४.३४.२४ ॥
વિરાટના પુત્ર શંખ, મહાન ધનુર્ધર અને મહાબળવાન, યુદ્ધમાં શૂરવીરોને હણતા તે મહાસેનામાં પ્રવેશ્યા.
4.34.25
विराटस्तत्र संग्रामे हत्वा पञ्चशतं रथान् ।
कुञ्जराणां शतं चैव सहस्रं वाजिनां तथा ॥ ४.३४.२५ ॥
ત્યાં તે યુદ્ધમાં વિરાટે પાંચસો રથ, સો હાથી અને એ જ રીતે હજાર ઘોડા માર્યા.
4.34.26
चरन्स विविधान्मार्गान्रथेन रथिनांवरः ।
त्रिगर्तानां सुशर्माणमार्च्छद्रुक्मरथं रणे ॥ ४.३४.२६ ॥
રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ તે રથમાં વિવિધ માર્ગોએ ફરતો યુદ્ધમાં સુવર્ણરથી ત્રિગર્તોના સુશર્મા પાસે પહોંચ્યો.
4.34.27
तौ तु प्राहरतां तत्र महेष्वासौ महाबलौ ।
अन्योन्यमभिनिघ्नन्तौ गोषु गोवृषभाविव ॥ ४.३४.२७ ॥
તે બંને મહાધનુર્ધર અને મહાબળવાન ત્યાં એકબીજા પર પ્રહાર કરવા લાગ્યા, જેમ ગાયોમાં બે બળદ એકબીજાને શિંગડાં મારે.
4.34.28
राजसिंहौ सुसंरब्धौ विरेजतुरमर्षणौ ।
कृतास्रौ निशितैर्बाणैरसिशक्तिपरश्वथैः ॥ ४.३४.२८ ॥
અતિ ક્રોધિત, અસહિષ્ણુ, શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ તે બે રાજસિંહ તીક્ષ્ણ બાણો, તલવાર, શક્તિ અને પરશુ સાથે ઝળહળી ઊઠ્યા.
4.34.29
ततो रथाभ्यां रथिनौ व्यतीयातां समन्ततः ।
शरान्ससृजतुः शीघ्रं तोयधारा घनाविव ॥ ४.३४.२९ ॥
પછી તે બંને રથીઓ પોતાના રથોમાંથી ચારે બાજુથી એકબીજા તરફ આગળ વધ્યા અને વાદળોની જળધારા જેમ ઝડપથી બાણો છોડવા લાગ્યા.
4.34.30
अन्योन्यमभिसंरब्धौ दन्ताभ्यामिव कुञ्जरौ ।
कृतास्त्रौ निशितैर्बाणैर्दारयामासतू रणे ॥ ४.३४.३० ॥
એકબીજા પર અતિ ક્રોધિત થઈ, બે હાથીઓ દાંતથી ટકરાય તેમ, શસ્ત્રકુશળ તે બંનેએ યુદ્ધમાં તીક્ષ્ણ બાણોથી એકબીજાને ચીરી નાખ્યા.
4.34.31
मात्स्यो राजा सुशर्माणं विव्याध निशितैः शरैः ।
पञ्चभिः पञ्चभिर्बाणैर्विव्याध चतुरो हयान् ॥ ४.३४.३१ ॥
મત્સ્યરાજે તીક્ષ્ણ બાણોથી સુશર્માને વીંધ્યો. પછી પાંચ-પાંચ બાણોથી ચારેય ઘોડાઓને વીંધ્યા.
4.34.32
द्वाभ्यां सूतं च विव्याध केतुं च त्रिभिराशुगैः ।
तथैव मात्स्यराजं तु सुशर्मा युद्धदुर्मदः ।
पञ्चाशद्भिः शितैर्बाणैविव्याध परमास्त्रवित् ॥ ४.३४.३२ ॥
બે બાણોથી સારથિને અને ત્રણ વેગવાન બાણોથી ધ્વજને વીંધ્યો. તેવી જ રીતે યુદ્ધમાં મદોન્મત્ત સુશર્માએ, પરમ અસ્ત્રોનો જાણકાર હોવાથી, પચાસ તીક્ષ્ણ બાણોથી મત્સ્યરાજને વીંધ્યો.
4.34.33
तयोर्बलानि राजेन्द्र समस्तानि महारणे ।
नाजानन्त तदाऽन्योन्यं प्रदोषे रजसा वृते ॥ ४.३४.३३ ॥
હે રાજેન્દ્ર, એ મહાયુદ્ધમાં સાંજના સમયે ધૂળથી ઢંકાયેલા હોવાથી બંને પક્ષોની તમામ સેનાઓ એકબીજાને ઓળખી શકી નહીં.