Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 4.41

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

4.41.1

सारथे किमिदं दिव्यं नागो वा यदि वा धनुः ।
सौवर्णान्यत्र पद्मानि शतपत्राणि भागशः ।
कुशाग्निप्रतितप्तानि भानुमन्ति बृहन्ति च ॥ ४.४१.१ ॥

हे सारथी! यह दिव्य क्या है — सर्प है या धनुष? यहाँ सोने के कमल हैं, सौ पंखुड़ियों वाले, भागों में बँटे हुए, कुश की अग्नि में तपे हुए, दीप्तिमान और विशाल।

4.41.2

बिन्दवश्चात्र सौवर्णा मणिप्रोताः समन्ततः ।
शशिसूर्यप्रभाः पृष्ठे भान्ति रुक्मपरिष्कृताः ॥ ४.४१.२ ॥

यहाँ चारों ओर मणियों में पिरोई हुई सोने की बूंदें भी हैं, चन्द्रमा और सूर्य जैसी प्रभा वाली, पृष्ठ पर सोने से सजी हुई चमकती हैं।

4.41.3

पुष्पाण्यत्र सुवर्णानि शतपत्राणि भागशः ।
विस्मापनीयरूपं च भीमं भीमप्रदर्शनम् ॥ ४.४१.३ ॥

यहाँ सोने के फूल हैं, सौ पंखुड़ियों वाले, भागों में बँटे हुए; उनका रूप विस्मयकारी है, और उनका दर्शन भयंकर है।

4.41.4

नीलोत्पलनिभं कस्य शातकुम्भपरिष्कृतम् ।
ऋषभा यस्य सौवर्णाः पृष्ठे तिष्ठन्ति शृङ्गिणः ॥ ४.४१.४ ॥

यह नीले कमल जैसा किसका है, सोने से सजा हुआ? जिसकी पीठ पर सोने के सींगों वाले बैल खड़े हैं?

4.41.5

तालप्रमाणं कस्येदं मणिरुक्मविभूषितम् ।
हाटकस्य सुवर्णस्य यस्मिञ्शाखामृगा दश ॥ ४.४१.५ ॥

ताड़ वृक्ष के बराबर ऊँचा यह किसका है, मणियों और सोने से सजा हुआ, हाटक-सुवर्ण का, जिस पर दस वानर बैठे हैं?

4.41.6

दुरानमं महादीर्घं सुरूपं दुष्प्रधर्षणम् ।
कस्येदमीदृशं चित्रं धनुः सर्वे च दंशिताः ॥ ४.४१.६ ॥

कठिनता से झुकने वाला, अत्यंत लंबा, सुंदर रूप वाला, दुर्धर्ष — ऐसा अद्भुत धनुष किसका है? और सभी (योद्धा) कवच से सज्जित हैं।

4.41.7

चन्द्रार्कविमलाभासः सुरूपाः सुप्रदर्शनाः ।
हंसाः पृष्ठं श्रिता यस्य कुशाग्निप्रतिमार्चिषः ।
शार्ङ्गगाण्डीवसदृशं कस्येदं सारथे धनुः ॥ ४.४१.७ ॥

चन्द्रमा और सूर्य के समान निर्मल प्रभा वाले, सुंदर रूप और मनोहर दर्शन वाले हंस जिसकी पीठ पर विराजमान हैं, कुश-अग्नि के समान ज्वाला वाला, शार्ङ्ग और गाण्डीव के समान — हे सारथि, यह धनुष किसका है?

4.41.8

चतुर्तं काञ्चनवपुर्भाति विद्युद्गणोपमम् ।
नीलोपलिप्तमच्छिदं जातरूपमयं धनुः ।
मत्स्यश्चास्य हिरण्यस्य पृष्ठे तिष्ठन्ति दंशिताः ॥ ४.४१.८ ॥

चौथा, स्वर्णमय शरीर वाला, बिजलियों के समूह के समान चमकता है; नीले मणि से लिपा, निर्दोष, स्वर्ण से बना यह धनुष है, और इसकी स्वर्णमय पीठ पर कवचधारी मत्स्य खड़े हैं।

4.41.9

शक्रचापोपमं दिव्यं कस्येदं सारथे धनुः ।
उच्छ्रितं फणिवद्दिव्यं सारवत्त्वाद्दुरानमम् ॥ ४.४१.९ ॥

इन्द्रधनुष के समान दिव्य यह धनुष किसका है, हे सारथि? ऊँचा उठा हुआ, सर्प के फन जैसा दिव्य, अपनी दृढ़ता के कारण कठिनाई से झुकने वाला।

4.41.10

सहस्रगोधाः सौवर्णा द्वीपिनश्च चतुर्दश ।
बर्हिणश्चात्र सौवर्णाः शतचन्द्रार्कभूषिताः।
जाम्बूनदविचित्राङ्गं कस्येदं पञ्चमं धनुः ॥ ४.४१.१० ॥

यहाँ हज़ार स्वर्णिम गोधाएँ, चौदह तेंदुए और स्वर्णिम मोर हैं, जो सैकड़ों चंद्र और सूर्यों से अलंकृत हैं। जाम्बूनद स्वर्ण से विचित्र अंगों वाला यह पाँचवाँ धनुष किसका है?

4.41.11

कस्येमे क्षुरनाराचाः सहस्रं लोमवापिनः ।
प्रक्षिप्तास्तीक्ष्णतुण्डाग्रा उपासङ्गे हिरण्मये ॥ ४.४१.११ ॥

किसके ये सहस्र क्षुरनाराच हैं, रोम जैसे सूक्ष्म, तीखी नोंक वाले, इस स्वर्णिम तरकश में रखे हुए?

4.41.12

हारिद्रवर्णाः कस्येमे शिता पञ्चशतं शराः ।
आशीविषसमस्पर्शाः शिताश्चाजिंहगा दृढाः ॥ ४.४१.१२ ॥

हल्दी के रंग वाले ये पाँच सौ तीखे बाण किसके हैं? जिनका स्पर्श विषैले सर्प जैसा है, जो तीखे, सीधे चलने वाले और दृढ़ हैं।

4.41.13

विपाठाः पृथवः कस्य गृध्रपत्रार्धवाजिताः ।
वराहकर्णास्तीक्ष्णाग्राः कस्येमे रुचिराः शराः ॥ ४.४१.१३ ॥

विदीर्ण सिरों वाले, चौड़े, आधे गिद्ध-पंखों से सजे, सूअर के कान जैसे, तीखे अग्रभाग वाले ये सुंदर बाण किसके हैं?

4.41.14

वज्राशनिसमस्पर्शा वैश्वानरशिखार्चिषः ।
सुवर्णपुङ्खास्तीक्ष्णाग्राः कस्य सप्तशतं शराः ॥ ४.४१.१४ ॥

वज्र और बिजली के स्पर्श जैसे, अग्नि की लपटों के समान दीप्त, सुवर्ण-पुंख, तीखे अग्रभाग वाले ये सात सौ बाण किसके हैं?

4.41.15

कस्यायं सायको दीर्घो गव्ये कोशे च दंशितः ।
कस्य दण्डो दृढः श्लक्ष्णो रुचिरोऽयं प्रकाशते ॥ ४.४१.१५ ॥

यह लंबा बाण किसका है, जो गोधूम-चर्म के तरकश में रखा गया है? किसका यह दृढ़, चिकना, सुंदर दंड चमक रहा है?

4.41.16

वैयाघ्रकोशः कस्यायं दिव्यः शङ्खो महाप्रभः ।
कस्यार्थमसयश्चैते पञ्च शार्दूललक्षणाः ॥ ४.४१.१६ ॥

यह बाघ-चर्म का कोश किसका है? यह दिव्य, अति प्रभावान शंख किसका है? और ये पाँच बाघ-चिह्न वाली तलवारें किसके लिए हैं?

4.41.17

कस्यायं निर्मलः खङ्गो द्वीपिचर्मनिवासितः ।
नीलोत्पलसवर्णोऽयं कस्य खङ्गः पृथुर्महान् ॥ ४.४१.१७ ॥

चीते के चर्म में रखी यह निर्मल तलवार किसकी है? नील कमल के रंग वाली यह विशाल, बड़ी तलवार किसकी है?

4.41.18

मृगेन्द्रचर्मावसितस्तीक्ष्णधारः सुनिर्मलः ।
ऋषभाजिनकोशस्तु कस्य खङ्गो महानयम् ॥ ४.४१.१८ ॥

शेर की खाल से ढका, तीखी धार वाला, अत्यंत निर्मल, और बैल की खाल के म्यान वाला यह बड़ा खड्ग किसका है?

4.41.19

यस्यापिधाने दृश्यन्ते सूर्याः पञ्च परिष्कृताः ।
कस्यायं विपुलः खङ्गः शृङ्गत्सरुमनोहरः ॥ ४.४१.१९ ॥

जिसके म्यान में पाँच सूर्य सजे हुए दिखते हैं, सींग की मूठ से मनोहर यह विशाल खड्ग किसका है?

4.41.20

निहितः पार्षते कोशे तैलधौतः समाहितः ।
प्रमाणवर्णयुक्तश्च कस्य खङ्गो महानयम्।
एतेन प्रतिविद्धः सञ्जीवेत्कश्चिन्न कुञ्जरः ॥ ४.४१.२० ॥

पार्षत (धृष्टद्युम्न) के कोश में रखा, तेल से धुला, सुव्यवस्थित, उचित माप और रंग वाला यह महान खड्ग किसका है? इससे घायल हुआ कोई हाथी भी जीवित नहीं बच सकता।

4.41.21

निर्दिशस्व यथामार्गं मया पृष्टा बृहन्नले ।
विस्मयो मे परो जातो दृष्ट्वा सर्वमिदं महत् ॥ ४.४१.२१ ॥

हे बृहन्नले, मेरे पूछने पर उचित रीति से बताओ। यह सब महान वस्तुएँ देखकर मुझे अत्यंत विस्मय हुआ है।