महाभारत · अध्याय 4.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.43.1
एतस्मिन्नन्तरे पार्थं न मूढात्मा व्यजानत ।
विराटपुत्रः प्रभुखे पप्रच्छ पुनरेव तम् ॥ ४.४३.१ ॥
इतक्यात मूढमनाच्या विराटपुत्राने पार्थाला ओळखले नाही आणि स्वामीसमोर त्याला पुन्हा विचारले.
4.43.2
सुवर्णरुचिराण्येषामायुधानि महात्मनाम् ।
रुचिराणि प्रकाशन्ते पार्थानामाशुकारिणाम् ॥ ४.४३.२ ॥
या महात्म्यांची सोन्यासारखी तेजस्वी शस्त्रे चमकत आहेत; शीघ्र कृती करणाऱ्या पार्थांची सुंदर शस्त्रे प्रकाशत आहेत.
4.43.3
क्वनु ते पाण्डवाः शूराः संग्रामेष्वपराजिताः ।
येषामिमानि दीप्तानि श्रिया दीप्यन्ति भान्ति च। ॥ ४.४३.३ ॥
युद्धांमध्ये अपराजित असलेले ते शूर पांडव कुठे आहेत? ज्यांची ही तेजस्वी शस्त्रे आपल्या शोभेने चमकतात, ते कुठे आहेत?
4.43.4
कस्मिन्वसन्ति देशे च धर्मज्ञा बन्धुवत्सलाः ।
क्व धर्मराजः कौन्तेयो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ४.४३.४ ॥
धर्म जाणणारे, बंधुप्रेमी ते कोणत्या देशात राहतात? धर्मराज, कौंतेय, धर्मपुत्र युधिष्ठिर कुठे आहे?
4.43.5
धर्मशीलश्च धर्मात्मा धर्मवान्धर्मवित्सुधीः ।
धर्माध्यक्षो धर्मपुत्रो धर्मज्ञो धर्ममूर्तिमान् ॥ ४.४३.५ ॥
धर्मशील, धर्मात्मा, धर्मवान, धर्म जाणणारा, सुबुद्धी, धर्माध्यक्ष, धर्मपुत्र, धर्मज्ञ आणि साक्षात धर्ममूर्ती.
4.43.6
धर्मनिष्ठो धर्मकर्ता धर्मगोप्ता सुधर्मकृत् ।
सत्यार्जवक्षमाधारो घृणी धर्मपरायणः ॥ ४.४३.६ ॥
धर्मनिष्ठ, धर्माचरण करणारा, धर्माचा रक्षक, सुधर्म करणारा, सत्य, सरळपणा आणि क्षमा यांचा आधार, दयाळू आणि धर्मपरायण.
4.43.7
भीमसेनार्जुनौ चापि सर्वे ते मातुला मम ।
नकुलः सहदेवो वा सर्वास्त्रकुशलौ रणे ॥ ४.४३.७ ॥
भीमसेन आणि अर्जुनही, ते सर्व माझे मामा आहेत. नकुल आणि सहदेव, युद्धात सर्व शस्त्रास्त्रांत कुशल.
4.43.8
सर्व एव महात्मानः सर्वामित्रविनाशनाः ।
राज्यमक्षैः पराजित्य नः श्रूयन्ते वनं गताः ॥ ४.४३.८ ॥
ते सर्व महात्मे, सर्व शत्रूंचा नाश करणारे आहेत. फाशांच्या खेळात राज्य हरून ते वनात गेले असे आम्ही ऐकले आहे.
4.43.9
द्रौपदी चापि पाञ्चाली स्त्रीरत्नमिति मे श्रुता ।
जिता चाक्षैस्तदा कृष्णा तानेवान्वगमद्वने ॥ ४.४३.९ ॥
पांचाली द्रौपदी देखील, जिला मी स्त्रीरत्न म्हणून ऐकले आहे. तेव्हा फाशांत जिंकली गेलेली कृष्णा त्यांच्या मागोमाग वनात गेली.
4.43.10
उत्सृज्य राज्यं धर्म्यं ते नः श्रूयन्ते वनं गताः ॥ ४.४३.१० ॥
धर्मसंमत राज्याचा त्याग करून ते वनात गेले असे आम्ही ऐकले आहे.
4.43.11
पाण्डवान्यदि जानीषे क्वनु ते धर्मचारिणः ।
क्वनु वा निवसन्तीति सत्यं ब्रूहि बृहन्नले ॥ ४.४३.११ ॥
जर तू पांडवांना ओळखतोस, ते धर्माचरण करणारे कुठे आहेत? किंवा ते कुठे राहतात? हे बृहन्नले, खरे सांग.
4.43.12
किमर्थमागतान्यत्र शस्त्रास्त्राणि महात्मनाम् ।
कथं ज्ञातानि भवता तथा मे ब्रूहि शोभने ॥ ४.४३.१२ ॥
महात्म्यांची शस्त्रास्त्रे येथे कोणत्या कारणाने आली? तू त्यांना कसे ओळखलेस? हे शोभने, ते मला सांग.
4.43.13
ततः प्रहस्य बीभत्सुः कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
उवाच राजपुत्रं तमुत्तरं शृणु मे वचः ॥ ४.४३.१३ ॥
तेव्हा हसून श्वेतवाहन कौन्तेय बीभत्सु त्या राजपुत्र उत्तराला म्हणाला, माझे बोलणे ऐक.
4.43.14
मा भैस्त्वं राजशार्दूल सर्वं ते वर्णयाम्यहम् ।
नात्र भेतव्यमद्यापि राजपुत्र यथातथा ॥ ४.४३.१४ ॥
हे राजशार्दूला, भिऊ नकोस; मी तुला सर्व सांगतो. हे राजपुत्रा, आजही येथे भिण्यासारखे काही नाही, हे खरे आहे.
4.43.15
वयं ते पाण्डवा नाम वनवासस्य पारगाः ।
अतीते द्वादशे वर्षे च्छन्नवासमिहोषिताः।
तस्मादशङ्कितमनाः शृणुष्वावहितोत्तर ॥ ४.४३.१५ ॥
आम्ही तुझे पांडव आहोत, वनवास पूर्ण केलेले; बारावे वर्ष संपल्यावर येथे गुप्तपणे राहिलो. म्हणून हे उत्तरा, निश्चिंत मनाने लक्षपूर्वक ऐक.
4.43.16
अहमस्म्यर्जुनो नाम कङ्को नाम युधिष्ठिरः ।
भीमसेनस्तु वललः पितुस्ते रसपाचकः।
अश्वबन्धस्तु नकुलः सहदेवस्तु गोपतिः ॥ ४.४३.१६ ॥
मी अर्जुन आहे; कंक नावाने युधिष्ठिर; वल्लभ नावाने भीमसेन, तुझ्या वडिलांचा स्वयंपाकी. नकुल अश्वपाल; सहदेव गोपाल.
4.43.17
सैरन्ध्रीं द्रौपदीं विद्धि यदर्थे कीचको हतः ।
भीमसेनेन दुर्वृत्तः सहभ्रातृभिराहवे ॥ ४.४३.१७ ॥
सैरंध्रीला द्रौपदी म्हणून जाण; जिच्यासाठी दुष्ट कीचक युद्धात भीमसेनाच्या हातून भावांसह मारला गेला.
4.43.18
श्रुत्वैतद्वचनं जिष्णोर्विस्मयस्फारितेक्षणः ।
पश्यन्ननिमिषः पार्थं शनैर्वाचमुवाच ह ॥ ४.४३.१८ ॥
जिष्णूचे हे बोलणे ऐकून, आश्चर्याने विस्फारलेल्या डोळ्यांनी पार्थाकडे अनिमिष पाहत हळूच बोलला.
4.43.19
दश पार्थस्य नामानि श्रूयन्ते मे कथासु च ।
प्रब्रूयास्तानि यदि मे श्रद्दध्यां सर्वमेव ते ॥ ४.४३.१९ ॥
पार्थाची दहा नावे मी कथांमध्ये ऐकली आहेत. ती तुम्ही सांगितलीत, तर तुमच्या सर्व बोलण्यावर मी विश्वास ठेवीन.
4.43.20
अहं तर्हि तवाचक्षे दश नामानि तानि मे ।
वैराटे शृणु तानि त्वं यानि पूर्वं श्रुतानि ते।
ईशानो विदधे देवस्त्रिदिवस्येश्वरो दिवि ॥ ४.४३.२० ॥
तर मी तुला माझी ती दहा नावे सांगतो. विराटपुत्रा, जी तू पूर्वी ऐकली आहेत ती ऐक. स्वर्गाचा ईश्वर असलेल्या ईशान देवाने ती निश्चित केली.
4.43.21
अर्जुनः फल्गुनो जिष्णुः किरीटी श्वेतवाहनः ।
बीभत्सुर्विजयः पार्थः सव्यसाची धनञ्जयः।
एतानि मम नामानि स्थापितानि सुरोत्तमैः ॥ ४.४३.२१ ॥
अर्जुन, फल्गुन, जिष्णू, किरीटी, श्वेतवाहन, बीभत्सू, विजय, पार्थ, सव्यसाची, धनंजय — ही माझी नावे आहेत; देवश्रेष्ठांनी ती स्थापित केली.
4.43.22
गुणतो दश नामानि समवेतानि पाण्डवे ।
चरन्ति लोके ख्यातानि विदितानि ममावघ ॥ ४.४३.२२ ॥
गुणांनुसार पांडवात एकवटलेली ही दहा नावे जगात प्रसिद्ध आहेत आणि मला ठाऊक आहेत, हे निष्पाप.
4.43.23
केनासि विजयो नाम केनासि श्वेतवाहनः ।
सव्यसाची च केनासि जिष्णुर्बीभत्सुरेव च ॥ ४.४३.२३ ॥
तू कशामुळे विजय आहेस? कशामुळे श्वेतवाहन आहेस? कशामुळे सव्यसाची आहेस? जिष्णू आणि बीभत्सू तू कशामुळे आहेस?
4.43.24
अर्जुनः फल्गुनः पार्थः किरीटी केन सारथे ।
धनञ्जयश्च केनासि शीघ्रं वद बृहन्नले ॥ ४.४३.२४ ॥
तू कशामुळे अर्जुन, फल्गुन, पार्थ, किरीटी आहेस? कशामुळे धनंजयही आहेस? हे सारथी, हे बृहन्नले, लवकर सांग.
4.43.25
श्रुता मे तस्य वीरस्य केवला नामहेतवः ।
इतस्ततश्चलत्येतन्मनो मे चञ्चलं त्वयि।
अर्जुनो वा भवान्नेति वद शीघ्रं बृहन्नले ॥ ४.४३.२५ ॥
त्या वीराविषयी केवळ नावांचे संकेतच मी ऐकले आहेत; म्हणून माझे चंचल मन तुझ्यावर इकडे-तिकडे भटकत आहे. तू अर्जुन आहेस की नाहीस ते लवकर सांग, बृहन्नडे.
4.43.26
सर्वाञ्जित्वा जनपदान्धनं चाच्छिद्य सर्वशः ।
मध्ये धनस्य तिष्ठन्तं तन्मामाहुर्धनञ्जयम् ॥ ४.४३.२६ ॥
सर्व देश जिंकून आणि सर्व बाजूंनी धन हिसकावून, धनाच्या मध्ये उभ्या असलेल्या मला लोक धनंजय म्हणतात.
4.43.27
अभिप्रयामि संग्रामे यदाऽहं युद्धदुर्मदान् ।
अजित्वा न निविर्तेयं तेन वै विजयं विदुः ॥ ४.४३.२७ ॥
युद्धात युद्धमदाने उन्मत्त झालेल्या शत्रूंवर मी चढाई करतो, तेव्हा त्यांना जिंकल्याशिवाय मी मागे फिरत नाही; म्हणूनच लोक मला विजयाचा जाणकार म्हणतात.
4.43.28
श्वेताः काञ्चनसन्नाहा रथे युज्यन्ति मे हयाः ।
शत्रुभिर्युध्यमानस्य तेनाहं श्वेतवाहनः ॥ ४.४३.२८ ॥
सोन्याच्या साजाचे पांढरे घोडे माझ्या रथाला जुंपलेले असतात; शत्रूंशी लढणाऱ्या मला म्हणूनच श्वेतवाहन म्हणतात.
4.43.29
किरीटं सूर्यसंकाशं भ्राजते मे शिरोगतम् ।
रणमध्ये रथस्थस्य सूर्यपावकसन्निभम् ॥ ४.४३.२९ ॥
माझ्या डोक्यावरील सूर्यासारखा मुकुट तळपतो; युद्धाच्या मध्यभागी रथावर उभ्या असलेल्या मला तो सूर्य आणि अग्नीसारखा चमकतो.
4.43.30
अच्छेद्यं रुचिरं चित्रं जाम्बूनदपरिष्कृतम् ।
इन्द्रदत्तमनाहार्यं तेनाहुर्मां किरीटिनम् ॥ ४.४३.३० ॥
न तुटणारा, सुंदर, विचित्र, जांबूनद सोन्याने सजवलेला, इंद्राने दिलेला, न काढता येणारा असा हा; म्हणूनच लोक मला किरीटी म्हणतात.
4.43.31
न कुर्यां कर्म बीभत्सं युध्यमानः कदाचन ।
तेन देवमनुष्येषु बीभत्सुरिति मां विदुः ॥ ४.४३.३१ ॥
युद्ध करताना मी कधीही निंद्य कर्म करत नाही; म्हणून देव आणि मनुष्यांमध्ये मला बीभत्सु म्हणून ओळखतात.
4.43.32
उभौ मे तुल्यकर्माणौ गाण्डीवस्य विकर्षणे ।
भुजौ मे भवतः सङ्ख्ये परसैन्यविनाशिनौ।
तयोः सव्योऽधिकस्तस्मात्सव्यसाचीति मां विदुः ॥ ४.४३.३२ ॥
गांडीव ओढण्यात माझे दोन्ही बाहू समान कार्य करतात; युद्धात ते शत्रूसैन्याचा नाश करतात. त्यांपैकी डावा हात अधिक कुशल आहे; म्हणून लोक मला सव्यसाची म्हणतात.
4.43.33
पृथिव्यां सागरान्तायां वर्णो मे दुर्लभः समः ।
शुद्धत्वाद्रुपवत्त्वाच्च तेन मामार्जुनं विदुः ॥ ४.४३.३३ ॥
समुद्रापर्यंत पसरलेल्या या पृथ्वीवर माझ्या वर्णासारखा वर्ण दुर्मीळ आहे; शुद्धता आणि रूपामुळे लोक मला अर्जुन म्हणून ओळखतात.
4.43.34
उत्तराभ्यां तु पूर्वाभ्यां फल्गुनीभ्यामहं दिवा ।
जातो हिमवतः पृष्ठे तेन मां फल्गुनं विदुः ॥ ४.४३.३४ ॥
उत्तर आणि पूर्व फाल्गुनी नक्षत्रांखाली, दिवसा मी हिमालयाच्या पृष्ठभागावर जन्मलो; म्हणून लोक मला फाल्गुन म्हणतात.
4.43.35
यो ममाङ्गे व्रणं कुर्याद्धातुर्ज्येष्ठस्य पश्यतः ।
युधिष्ठिरस्य रुधिरं दर्शयेद्वा कदाचन ।
पराभवमहं तस्य कुले कुर्यां न संशयः ॥ ४.४३.३५ ॥
जो माझ्या अंगावर जखम करील, किंवा ज्येष्ठ बंधू युधिष्ठिरांच्या देखत त्यांचे रक्त दाखवील — त्याच्या कुलाचा मी नक्कीच पराभव करीन, यात संशय नाही.
4.43.36
योत्स्यामि तैरहं सर्वैर्न मे तेभ्यः पराभवः ।
तेन देवमनुष्येषु जिष्णुर्नामास्मि विश्रुतः ॥ ४.४३.३६ ॥
त्या सर्वांशी मी युद्ध करीन; त्यांच्याकडून मला पराजय नाही; म्हणूनच देव आणि मनुष्यांमध्ये मी जिष्णू नावाने प्रसिद्ध आहे.
4.43.37
माता मम पृथा नाम तेन मां पार्थमब्रुवन् ॥ ४.४३.३७ ॥
माझ्या मातेचे नाव पृथा आहे; म्हणून त्यांनी मला पार्थ असे म्हटले.
4.43.38
देवदानवगन्धर्वपिशाचोरगराक्षसान् ।
अहं पुरा रणे जित्वा खाण्डवेऽग्निमतर्पयम् ॥ ४.४३.३८ ॥
देव, दानव, गंधर्व, पिशाच, उरग आणि राक्षस यांना युद्धात जिंकून मी पूर्वी खांडववनात अग्नीला तृप्त केले.
4.43.39
हुताशनं तर्पयित्वा सहितः शार्ङ्गधन्वना ।
त्रिविष्टपगतौ दृष्ट्वा पितामहमहेश्वरौ ॥ ४.४३.३९ ॥
शार्ङ्गधन्वा (कृष्ण) यांच्यासह अग्नीला तृप्त केल्यानंतर, स्वर्गात गेलेले पितामह (ब्रह्मा) आणि महेश्वर (शिव) यांना मी पाहिले.
4.43.40
मूर्च्छया पतितं भूमावागतौ देवसत्तमौ ।
दृष्ट्वा तौ वरदौ देवौ संज्ञां लब्ध्वोत्थितः पुनः ॥ ४.४३.४० ॥
मूर्च्छेने भूमीवर पडलेल्या मजकडे देवश्रेष्ठ ते दोघे आले. वरदायी त्या देवांना पाहून, शुद्धी येऊन मी पुन्हा उठलो.
4.43.41
मूर्ध्ना हि प्रणतं भूमौ तौ देवौ वरदौ वरौ ।
कृष्णेत्येकादशं नाम प्रीत्या मे चक्रतुस्तदा।
तुष्टौ च मम वीर्येण कर्मणा चाभिराधितौ ॥ ४.४३.४१ ॥
भूमीवर मस्तक नमवून वंदन करणाऱ्या मला, श्रेष्ठ वरदायी त्या देवांनी तेव्हा प्रेमाने 'कृष्ण' हे अकरावे नाव दिले. माझ्या पराक्रमाने व कर्माने ते संतुष्ट व तृप्त झाले.
4.43.42
सर्वदेवैः परिवृतौ भूयो मां स्वयमूचतुः ।
वरं तात वृणीष्वेति यं प्रार्थयसि पाण्डव ॥ ४.४३.४२ ॥
सर्व देवांनी वेढलेले ते दोघे पुन्हा स्वतः मला म्हणाले: 'हे पांडवा! वत्सा! तुला जो वर हवा आहे तो माग.'
4.43.43
ततोऽहमस्त्राण्यलभं दिव्यानि च दृढानि च ।
ब्राह्मं पाशुपतं चैव स्थूणाकर्णं च दुर्जयम् ।
ऐन्द्रं वारुणमाग्नेयं वायव्यमथ वैष्णवम् ॥ ४.४३.४३ ॥
मग मी दिव्य आणि दृढ अस्त्रे मिळवली — ब्राह्म, पाशुपत, दुर्जय स्थूणाकर्ण, ऐंद्र, वारुण, आग्नेय, वायव्य आणि मग वैष्णव.
4.43.44
ततोऽहमजयं भूयो रथेनैन्द्रेण दुर्जयान् ।
मातलिं सारथिं कृत्वा निवातकवचान्रणे ।
अवध्यकवचांन्देवैर्वरदृप्तान्महासुरान् ॥ ४.४३.४४ ॥
मग मी पुन्हा इंद्राच्या रथात, मातलीला सारथी करून, युद्धात अजिंक्य निवातकवचांना जिंकले — ज्यांचे कवच देवांनाही भेदता येत नसे, वरदर्पाने उन्मत्त अशा महासुरांना.
4.43.45
तिस्रः कोटीर्दानवानां संयुगेष्वनिवर्तिनाम् ।
एको निर्जित्य संग्रामे भूयो देवानतोषयम् ॥ ४.४३.४५ ॥
युद्धात कधीही माघार न घेणाऱ्या तीन कोटी दानवांना मी एकट्याने रणात जिंकले आणि मग देवांना संतुष्ट केले.
4.43.46
ततो मे भगवानिन्द्रः किरीटमददात्स्वयम् ।
देवाश्च शङ्खमददुः शत्रुसैन्यनिवारणम् ॥ ४.४३.४६ ॥
मग भगवान इंद्रांनी स्वतः मला किरीट दिला; देवांनी शत्रुसैन्य रोखणारा शंख दिला.
4.43.47
अहं पारे समुद्रस्य हिरण्यपुरवासिनाम् ।
हत्वा षष्टिं सहस्राणि जयं संप्राप्तवान्रणे ॥ ४.४३.४७ ॥
समुद्राच्या पलीकडील हिरण्यपुरातील रहिवाशांपैकी साठ हजार जणांना मारून मी युद्धात विजय मिळवला.
4.43.48
असंभ्रान्तो रथे तिष्ठन्सहस्रेषु शतेषु च ।
शत्रुमध्ये दुराधर्षो न मुह्यन्ति च मे दिशः ॥ ४.४३.४८ ॥
रथावर स्थिर उभा राहून, हजारो आणि शेकडो शत्रूंमध्येही विचलित न होता — शत्रूंच्या मध्ये मी अजिंक्य आहे; माझ्या दिशा मला गोंधळात टाकत नाहीत.
4.43.49
अहं गन्धर्वराजेन ह्रियमाणं सुयोधनम् ।
भ्रातृभिः सहितं तात गन्धर्वैः समरे जितम्।
चतुर्दश सहस्राणि हत्वा चैनममोचयम् ॥ ४.४३.४९ ॥
गंधर्वराजाने हरण करून नेत असलेल्या सुयोधनाला, त्याच्या बंधूंसह, हे तात, युद्धात गंधर्वांना जिंकून, चौदा हजार जणांना मारून मी सोडवले.
4.43.50
एतानि मम नामानि योऽहन्यहनि कीर्तयेत् ।
तं न पश्यन्ति सत्त्वानि न तं निघ्नन्ति शत्रवः ॥ ४.४३.५० ॥
ही माझी नावे आहेत; जो रोज ही कीर्तन करेल, त्याला प्राणी पाहत नाहीत, आणि शत्रू त्याला मारत नाहीत.
4.43.51
अद्य पश्य महाबाहो मम वीर्यं सुदुःसहम् ।
मा भैर्विगतसंत्रासः कुरूनेतान्समागतान् ॥ ४.४३.५१ ॥
आता, हे महाबाहो, माझा अत्यंत दुःसह पराक्रम पाहा; भय सोडून, येथे जमलेल्या या कुरूंना घाबरू नकोस.
4.43.52
सुयोधनस्य मिषतः कर्णस्य च कृपस्य च ।
पितामहस्य भीष्मस्य द्रौणेर्द्रोणस्य च स्वयम्।
सर्वानेव कुरूञ्जित्वा प्रत्यानेष्यामि ते पशून् ॥ ४.४३.५२ ॥
सुयोधन पाहत असताना, कर्ण, कृप, पितामह भीष्म, द्रोणपुत्र आणि स्वतः द्रोण यांच्यासमोरही, सर्व कुरूंना जिंकून मी तुझी गुरे परत आणीन.