મહાભારત · અધ્યાય 4.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.45.1
उत्तरं सांरथिं कृत्वा शमीं कृत्वा प्रदक्षिणम् ।
आयुधं सर्वमादाय ततः प्रायाद्धनञ्जयः ॥ ४.४५.१ ॥
ઉત્તરને સારથિ બનાવીને, શમીની પ્રદક્ષિણા કરીને, બધાં શસ્ત્રો લઈને પછી ધનંજય નીકળ્યો.
4.45.2
ध्वजं च सिंहं मात्स्यस्य भ्रातॄणामायुधानि च ।
प्रणिधाय शमीमध्ये प्रयातुमुपचक्रमे ॥ ४.४५.२ ॥
મત્સ્યરાજનો સિંહધ્વજ અને ભાઈઓનાં શસ્ત્રો શમીની વચ્ચે મૂકીને તેણે પ્રસ્થાન કરવાનું શરૂ કર્યું.
4.45.3
ततः काञ्चनलाङ्गूलं ध्वजं वानरलक्षणम् ।
दिव्यं मायामयं युक्तं विहितं विश्वकर्मणा ।
मनसा चिन्तयामास प्रसादं पावकस्य च ॥ ४.४५.३ ॥
પછી સોનાની પૂંછડીવાળા, વાનર-ચિહ્નવાળા, દિવ્ય અને માયામય, વિશ્વકર્માએ રચેલા ધ્વજનું અને અગ્નિની કૃપાનું તેણે મનમાં ચિંતન કર્યું.
4.45.4
स च तच्चिन्तितं ज्ञात्वा ध्वजे भूतान्ययोजयत् ।
रथे वानरमुच्छ्रित्य गाण्डीवं व्याक्षिपद्धनुः ॥ ४.४५.४ ॥
તેણે તે ચિંતન જાણીને ધ્વજ પર ભૂતોને જોડ્યા; રથ પર વાનરને ઊંચો કરીને ગાંડીવ ધનુષ્ય ફેરવ્યું.
4.45.5
सपताकं विचित्राङ्गं सोपासङ्गं महाबलम् ।
खात्पपात रथे तूर्णं दिव्यरूपं मनोरमम् ॥ ४.४५.५ ॥
પતાકાઓ સહિત, વિચિત્ર અંગોવાળો, ભાથાસહિત, મહાબળવાન, દિવ્ય રૂપવાળો, મનોહર એ રથ આકાશમાંથી ઝડપથી ઊતર્યો.
4.45.6
रथमास्थाय बीभत्सुः कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
बद्धासिः सतलत्राणः प्रगृहीतशरासनः ।
ततः प्रायादुदीचीं स कपिप्रवरकेतनः ॥ ४.४५.६ ॥
રથ પર આરૂઢ થઈને બીભત્સુ, કૌન્તેય, શ્વેત અશ્વોવાળો, તલવાર બાંધેલો, હાથરક્ષક પહેરેલો, ધનુષ્ય તૈયાર પકડીને, શ્રેષ્ઠ વાનર જેની ધ્વજા પર છે એવો તે ઉત્તર તરફ ચાલ્યો.
4.45.7
सैन्याभ्याशं स संप्राप्य गृहीत्वा शङ्खमुत्तमम् ।
स्वनवन्तं महाशब्दं देवदत्तं धनञ्जयः ।
शशाङ्करूपं बीभत्सुः प्राध्मापयदरिंदमः ॥ ४.४५.७ ॥
તે સેનાની નજીક પહોંચીને, ઉત્તમ શંખ લઈને, ગુંજતો મહાશબ્દ કરતો દેવદત્ત શંખ શત્રુદમન ધનંજયે, ચંદ્ર જેવા રૂપવાળા બીભત્સુએ વગાડ્યો.
4.45.8
शशाङ्ककुन्दधवलं मुखे निक्षिप्य वासविः ।
उच्छ्वसद्गण्डयुगलं सिराल्याचितफालकम् ॥ ४.४५.८ ॥
ચંદ્ર અને કુંદપુષ્પ જેવો શ્વેત શંખ મુખમાં મૂકીને, વાસવપુત્ર — ફૂલેલા બે ગાલવાળો, નસોથી ભરેલા લલાટવાળો.
4.45.9
आरक्तनिम्ननयनं ह्रस्वस्थूलशिरोधरम् ।
अतिश्लिष्टोदरोरस्कं तिर्यगाननशोभितम् ॥ ४.४५.९ ॥
લાલ અને ઊંડી આંખો, ટૂંકી અને જાડી ગરદન, કસાયેલાં પેટ અને છાતી, વાંકા મુખથી શોભતો.
4.45.10
यावत्स्वशक्तिसामग्र्यं त्रैलोक्यं क्षोभयन्निव ।
मरुद्भिर्दशभिश्चैव प्राध्मापयदरिंदमः ॥ ४.४५.१० ॥
પોતાની સંપૂર્ણ શક્તિથી, ત્રણે લોક હચમચાવતો હોય તેમ, દસ મરુતો સાથે, શત્રુદમને વગાડ્યો.
4.45.11
शङ्खशब्दोस्य सोत्यर्थं श्रूयते कालमेघवत् ॥ ४.४५.११ ॥
તેના શંખનો તે શબ્દ અત્યંત સંભળાયો, કાળા મેઘ જેવો.
4.45.12
तस्य शङ्खस्य शब्देन धनुपो निस्वनेन च ।
वानरस्य निनादेन रथनेमिस्वनेन च।
जङ्गमस्य भयं घोरमकरोत्पाकशासनिः ॥ ४.४५.१२ ॥
તે શંખના શબ્દથી, ધનુષના ટંકારથી, વાનરના નાદથી, રથચક્રના ગડગડાટથી, ઇન્દ્રપુત્રે જંગમ જીવોમાં ભયંકર ભય ઉત્પન્ન કર્યો.
4.45.13
शङ्खशब्देन पार्थस्य मुखेनाश्वाः पतन्क्षितौ ।
उत्तरश्चापि संत्रस्थो रथोपस्थ उपाविशत् ॥ ४.४५.१३ ॥
પાર્થના શંખના અવાજથી ઘોડા મોઢા ભેર ધરતી પર પડ્યા; ઉત્તર પણ અત્યંત ભયભીત થઈ રથના તળિયે બેસી ગયો.
4.45.14
अथाश्वान्रश्मिभिः पार्थः समुद्यम्य परंतपः ।
अभ्राजत रथोपस्थे भानुर्मेराविवोत्तरे ॥ ४.४५.१४ ॥
પછી શત્રુઓને તપાવનાર પાર્થે લગામો વડે ઘોડાઓને ઊંચા કરી સંભાળ્યા; ઉત્તરમાં મેરુ પર ઉગતા સૂર્યની જેમ તે રથના તળિયે ઝળહળી ઊઠ્યો.
4.45.15
शङ्खघोषेण वित्रस्तं ज्याघातेन च मूर्छितम् ।
उत्तरं संपरिष्वज्य समाश्वासयदर्जुनः ॥ ४.४५.१५ ॥
શંખના ઘોષ અને ધનુષ્યની ટંકારથી ભયભીત તથા મૂર્છિત ઉત્તરને અર્જુને ગાઢ આલિંગન આપીને આશ્વાસન આપ્યું.
4.45.16
मा भैस्त्वं राजपुत्राग्र्य क्षत्रियोसि परन्तप ।
कथं पुरुषशार्दूल शत्रुमध्ये विषीदसि ॥ ४.४५.१६ ॥
'હે રાજકુમારોમાં શ્રેષ્ઠ, ડરીશ નહિ; તું ક્ષત્રિય છે, શત્રુઓને તપાવનાર. હે પુરુષવ્યાઘ્ર, શત્રુઓ વચ્ચે કેમ વિષાદ કરે છે?'
4.45.17
श्रुतास्ते शङ्खशब्दाश्च भेरीशब्दाश्च सर्वशः ।
कुञ्जराणां च निनदा व्यूढानीकेषु नित्यशः ॥ ४.४५.१७ ॥
વ્યૂહમાં ગોઠવાયેલી સેનાઓ વચ્ચે તેં સદા શંખનાદ, ભેરીના શબ્દો અને હાથીઓની ગર્જના સાંભળી છે.
4.45.18
स त्वं कथमिवानेन शङ्खशब्देन भीषितः ।
विपण्णरूपो वित्रस्तः पुरुषः प्राकृतो यथा ॥ ४.४५.१८ ॥
સામાન્ય માણસની જેમ આ શંખનાદથી તું કેમ ભયભીત થઈ, મોઢું ફિક્કું પાડી, થરથરી ઊઠ્યો?
4.45.19
श्रुता मे शङ्खशब्दाश्च भेरीशब्दाश्च नित्यशः ।
कुञ्जराणां च निनदा व्यूढानीकेषु तिष्ठतः ॥ ४.४५.१९ ॥
મેં હંમેશાં શંખનાદ અને ભેરીનાદ સાંભળ્યા છે, અને વ્યૂહમાં ઊભેલી સેનાઓમાં હાથીઓની ગર્જનાઓ પણ સાંભળી છે.
4.45.20
नैवंविधाः शङ्खशब्दाः पुरा जातु मया श्रुताः ।
ध्वजस्य चापि रूपं मे दृष्टपूर्वं नहीदृशम् ।
धनुषश्चापि घोषश्च श्रुतपूर्वो न मे क्वचित् ॥ ४.४५.२० ॥
આવા શંખનાદ મેં પહેલાં ક્યારેય સાંભળ્યા નથી; ધ્વજાનું આવું રૂપ મેં પહેલાં ક્યારેય જોયું નથી; ધનુષનો આવો ઘોષ પણ મેં ક્યારેય સાંભળ્યો નથી.
4.45.21
अस्य शङ्खस्य शब्देन धनुषो निस्वनेन च ।
अमानुषाणां शब्देन भूतानां निस्वसेन च।
रथनेमिप्रणादेन मनो कमे मुह्यते भृशम् ॥ ४.४५.२१ ॥
આ શંખના શબ્દથી, ધનુષના ટંકારથી, અમાનુષોના શબ્દથી, જીવોના શ્વાસોચ્છવાસથી અને રથચક્રોના ગર્જનથી મારું મન અત્યંત મોહિત થઈ રહ્યું છે.
4.45.22
व्याकुलाश्च दिशः सर्वा हृदयं व्यथतीव च ।
ध्वजेन पिहिताः सर्वा दिशो न प्रतिभान्ति मे।
गाण्डीवस्य च शब्देन कर्णौ मे बधिरीकृतौ ॥ ४.४५.२२ ॥
બધી દિશાઓ વ્યાકુળ છે અને મારું હૃદય જાણે પીડાઈ રહ્યું છે. ધ્વજાથી ઢંકાઈ જવાથી બધી દિશાઓ મને દેખાતી નથી; ગાંડીવના શબ્દથી મારા કાન બહેરા થઈ ગયા છે.
4.45.23
पुनर्ध्वजं पुनः शङ्खं धनुश्चैव पुनः पुनः ।
स मूढचेता वैराटिरर्जुनं समुदैक्षत ॥ ४.४५.२३ ॥
ફરી ફરી ધ્વજા, ફરી શંખ અને ફરી ફરી ધનુષને જોઈને મૂઢચિત્ત વૈરાટિએ અર્જુન તરફ ધ્યાનથી જોયું.
4.45.24
स मुहूर्तं प्रयातं तु पार्थो वैराटिमब्रवीत् ॥ ४.४५.२४ ॥
તે થોડીવાર મૌન રહ્યો; પછી પાર્થ (અર્જુન) વૈરાટિને બોલ્યો.
4.45.25
स्थिरो भव महाबाहो संज्ञां चात्मानमानय ।
एकान्ते रथमास्थाय पद्भ्यां त्वमवपीड्य च।
दृढं च रश्मीन्संयच्छ शङ्खं ध्मास्याम्यहं पुनः ॥ ४.४५.२५ ॥
હે મહાબાહુ, સ્થિર થા, ભાન પાછું લાવ. એકાંતમાં રથ પર બેસી, પગથી દબાવીને લગામ મજબૂત પકડ; હું ફરી શંખ ફૂંકીશ.
4.45.26
एवमुक्त्वा महाबाहुः सव्यसाची परन्तपः ।
ततः शङ्खमुपाध्मासीद्दारयन्निव पर्वतान्।
गुहा गिरीणां च तदा दिशः शैलांस्तथैव च ॥ ४.४५.२६ ॥
આમ કહીને મહાબાહુ, સવ્યસાચી, શત્રુતાપન અર્જુને ત્યારે જાણે પર્વતો ચીરતો હોય તેમ શંખ ફૂંક્યો. પર્વતોની ગુફાઓ, દિશાઓ અને ખડકો પણ (ધ્રૂજી ઊઠ્યા).
4.45.27
ज्याघोषं तलघोषं च कृत्वा भूतान्यमोहयत् ।
उत्तरश्चापि संलीनो रथोपस्थ उपाविशत्।
तं समाश्वासयामास पुनरेव धनञ्जयः । ॥ ४.४५.२७ ॥
ધનુષ્યની દોરીનો ટંકાર અને તાળીનો અવાજ કરીને તેણે પ્રાણીઓને મોહિત કર્યા. ઉત્તર પણ રથના તળિયે સંતાઈને બેઠો. ધનંજયે તેને ફરી આશ્વાસન આપ્યું.
4.45.28
तस्य शङ्खस्य शब्देन रथनेमिस्वनेन च ।
गाण्डीवस्य च शब्देन पृथिवी समकम्पत ॥ ४.४५.२८ ॥
તે શંખના શબ્દથી, રથચક્રોના ગડગડાટથી અને ગાંડીવના ટંકારથી પૃથ્વી સમગ્ર રીતે કંપી ઊઠી.