महाभारत · अध्याय 4.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.45.1
उत्तरं सांरथिं कृत्वा शमीं कृत्वा प्रदक्षिणम् ।
आयुधं सर्वमादाय ततः प्रायाद्धनञ्जयः ॥ ४.४५.१ ॥
उत्तराला सारथी करून, शमीला प्रदक्षिणा घालून, सर्व शस्त्रे घेऊन मग धनंजय निघाला.
4.45.2
ध्वजं च सिंहं मात्स्यस्य भ्रातॄणामायुधानि च ।
प्रणिधाय शमीमध्ये प्रयातुमुपचक्रमे ॥ ४.४५.२ ॥
मत्स्यराजाचा सिंहध्वज आणि बंधूंची शस्त्रे शमीच्या मध्यभागी ठेवून तो निघण्यास सुरुवात केली.
4.45.3
ततः काञ्चनलाङ्गूलं ध्वजं वानरलक्षणम् ।
दिव्यं मायामयं युक्तं विहितं विश्वकर्मणा ।
मनसा चिन्तयामास प्रसादं पावकस्य च ॥ ४.४५.३ ॥
मग सोन्याची शेपटी असलेला, वानराचे चिन्ह असलेला, दिव्य व मायामय, विश्वकर्म्याने घडविलेला ध्वज आणि अग्नीची कृपा यांचे त्याने मनात चिंतन केले.
4.45.4
स च तच्चिन्तितं ज्ञात्वा ध्वजे भूतान्ययोजयत् ।
रथे वानरमुच्छ्रित्य गाण्डीवं व्याक्षिपद्धनुः ॥ ४.४५.४ ॥
त्याने ते चिंतन जाणून ध्वजावर भूतांना योजले; रथावर वानराला उंच करून गाण्डीव धनुष्य फिरवले.
4.45.5
सपताकं विचित्राङ्गं सोपासङ्गं महाबलम् ।
खात्पपात रथे तूर्णं दिव्यरूपं मनोरमम् ॥ ४.४५.५ ॥
पताकांसह, विचित्र अवयवांचा, भात्यासह, महाबलवान, दिव्य रूपाचा व मनोहर असा तो रथ आकाशातून त्वरेने खाली उतरला.
4.45.6
रथमास्थाय बीभत्सुः कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
बद्धासिः सतलत्राणः प्रगृहीतशरासनः ।
ततः प्रायादुदीचीं स कपिप्रवरकेतनः ॥ ४.४५.६ ॥
रथावर आरूढ झालेला बीभत्सु, कुंतीपुत्र, श्वेत अश्वांचा, तलवार बांधलेला, हातात तलत्राण घातलेला, धनुष्य सिद्ध धरलेला, मग श्रेष्ठ वानर ज्याच्या ध्वजावर आहे असा तो उत्तरेकडे निघाला.
4.45.7
सैन्याभ्याशं स संप्राप्य गृहीत्वा शङ्खमुत्तमम् ।
स्वनवन्तं महाशब्दं देवदत्तं धनञ्जयः ।
शशाङ्करूपं बीभत्सुः प्राध्मापयदरिंदमः ॥ ४.४५.७ ॥
त्या सैन्याजवळ पोहोचून, उत्तम शंख घेऊन, घुमणारा महाध्वनी असलेला देवदत्त शंख शत्रुदमन करणाऱ्या धनंजयाने, चंद्रासारख्या रूपाच्या बीभत्सुने वाजवला.
4.45.8
शशाङ्ककुन्दधवलं मुखे निक्षिप्य वासविः ।
उच्छ्वसद्गण्डयुगलं सिराल्याचितफालकम् ॥ ४.४५.८ ॥
चंद्र आणि कुंदफुलासारखा शुभ्र शंख मुखात धरून, वासवपुत्र — फुगलेल्या दोन गालांचा, शिरांनी भरलेल्या कपाळाचा.
4.45.9
आरक्तनिम्ननयनं ह्रस्वस्थूलशिरोधरम् ।
अतिश्लिष्टोदरोरस्कं तिर्यगाननशोभितम् ॥ ४.४५.९ ॥
लालसर खोल डोळे, लहान आणि जाड मान, घट्ट पोट व छाती, तिरप्या मुखाने शोभणारा.
4.45.10
यावत्स्वशक्तिसामग्र्यं त्रैलोक्यं क्षोभयन्निव ।
मरुद्भिर्दशभिश्चैव प्राध्मापयदरिंदमः ॥ ४.४५.१० ॥
आपल्या पूर्ण शक्तीने, त्रिलोक हादरवत असा, दहा मरुतांसह, शत्रुदमनाने वाजवला.
4.45.11
शङ्खशब्दोस्य सोत्यर्थं श्रूयते कालमेघवत् ॥ ४.४५.११ ॥
त्याच्या शंखाचा तो शब्द अत्यंत ऐकू येत होता, काळ्या ढगासारखा.
4.45.12
तस्य शङ्खस्य शब्देन धनुपो निस्वनेन च ।
वानरस्य निनादेन रथनेमिस्वनेन च।
जङ्गमस्य भयं घोरमकरोत्पाकशासनिः ॥ ४.४५.१२ ॥
त्या शंखाच्या शब्दाने, धनुष्याच्या टणत्काराने, वानराच्या गर्जनेने, रथचक्राच्या घर्घराटाने इंद्रपुत्राने जंगम प्राण्यांमध्ये भयंकर भीती निर्माण केली.
4.45.13
शङ्खशब्देन पार्थस्य मुखेनाश्वाः पतन्क्षितौ ।
उत्तरश्चापि संत्रस्थो रथोपस्थ उपाविशत् ॥ ४.४५.१३ ॥
पार्थाच्या शंखनादाने घोडे तोंडावर मातीत पडले; उत्तरही अत्यंत घाबरून रथाच्या पायरीवर बसला.
4.45.14
अथाश्वान्रश्मिभिः पार्थः समुद्यम्य परंतपः ।
अभ्राजत रथोपस्थे भानुर्मेराविवोत्तरे ॥ ४.४५.१४ ॥
मग शत्रूंना तापवणाऱ्या पार्थाने लगामांनी घोड्यांना सावरून उभे केले; उत्तरेकडील मेरूवर उगवलेल्या सूर्याप्रमाणे तो रथाच्या पायरीवर झळकला.
4.45.15
शङ्खघोषेण वित्रस्तं ज्याघातेन च मूर्छितम् ।
उत्तरं संपरिष्वज्य समाश्वासयदर्जुनः ॥ ४.४५.१५ ॥
शंखनादाने आणि धनुष्याच्या टणत्काराने घाबरून मूर्च्छित झालेल्या उत्तराला अर्जुनाने घट्ट मिठी मारून धीर दिला.
4.45.16
मा भैस्त्वं राजपुत्राग्र्य क्षत्रियोसि परन्तप ।
कथं पुरुषशार्दूल शत्रुमध्ये विषीदसि ॥ ४.४५.१६ ॥
'हे राजपुत्रांत श्रेष्ठा, भिऊ नकोस; तू क्षत्रिय आहेस, शत्रूंना तापवणारा. हे पुरुषव्याघ्रा, शत्रूंमध्ये तू का खचतोस?'
4.45.17
श्रुतास्ते शङ्खशब्दाश्च भेरीशब्दाश्च सर्वशः ।
कुञ्जराणां च निनदा व्यूढानीकेषु नित्यशः ॥ ४.४५.१७ ॥
व्यूहात उभ्या असलेल्या सेनांमध्ये तू नेहमी शंखनाद, भेरीचे आवाज आणि हत्तींच्या गर्जना ऐकल्या आहेस.
4.45.18
स त्वं कथमिवानेन शङ्खशब्देन भीषितः ।
विपण्णरूपो वित्रस्तः पुरुषः प्राकृतो यथा ॥ ४.४५.१८ ॥
सामान्य माणसाप्रमाणे या शंखनादाने तू कसा घाबरलास, चेहरा फिकटून थरथरलास?
4.45.19
श्रुता मे शङ्खशब्दाश्च भेरीशब्दाश्च नित्यशः ।
कुञ्जराणां च निनदा व्यूढानीकेषु तिष्ठतः ॥ ४.४५.१९ ॥
मी नेहमी शंखध्वनी आणि भेरीध्वनी ऐकल्या आहेत, आणि व्यूहात उभ्या असलेल्या सैन्यांतील हत्तींच्या गर्जनाही ऐकल्या आहेत.
4.45.20
नैवंविधाः शङ्खशब्दाः पुरा जातु मया श्रुताः ।
ध्वजस्य चापि रूपं मे दृष्टपूर्वं नहीदृशम् ।
धनुषश्चापि घोषश्च श्रुतपूर्वो न मे क्वचित् ॥ ४.४५.२० ॥
असे शंखध्वनी मी पूर्वी कधीच ऐकले नव्हते; ध्वजाचे असे रूप मी पूर्वी पाहिले नव्हते; धनुष्याचा असा घोषही मी कधी ऐकला नव्हता.
4.45.21
अस्य शङ्खस्य शब्देन धनुषो निस्वनेन च ।
अमानुषाणां शब्देन भूतानां निस्वसेन च।
रथनेमिप्रणादेन मनो कमे मुह्यते भृशम् ॥ ४.४५.२१ ॥
या शंखाच्या शब्दाने, धनुष्याच्या टणत्काराने, अमानुषांच्या शब्दाने, प्राण्यांच्या श्वासोच्छ्वासाने आणि रथचक्रांच्या गडगडाटाने माझे मन अत्यंत मोहित होत आहे.
4.45.22
व्याकुलाश्च दिशः सर्वा हृदयं व्यथतीव च ।
ध्वजेन पिहिताः सर्वा दिशो न प्रतिभान्ति मे।
गाण्डीवस्य च शब्देन कर्णौ मे बधिरीकृतौ ॥ ४.४५.२२ ॥
सर्व दिशा व्याकुळ झाल्या आहेत आणि माझे हृदय जणू पीडित होत आहे. ध्वजाने झाकल्यामुळे सर्व दिशा मला दिसत नाहीत; गांडीवाच्या शब्दाने माझे कान बधिर झाले आहेत.
4.45.23
पुनर्ध्वजं पुनः शङ्खं धनुश्चैव पुनः पुनः ।
स मूढचेता वैराटिरर्जुनं समुदैक्षत ॥ ४.४५.२३ ॥
पुन्हा ध्वजाकडे, पुन्हा शंखाकडे आणि पुन्हा पुन्हा धनुष्याकडे पाहून मूढचित्त वैराटी अर्जुनाकडे त्याने निरखून पाहिले.
4.45.24
स मुहूर्तं प्रयातं तु पार्थो वैराटिमब्रवीत् ॥ ४.४५.२४ ॥
तो क्षणभर शांत राहिला; मग पार्थ (अर्जुन) वैराटीला म्हणाला.
4.45.25
स्थिरो भव महाबाहो संज्ञां चात्मानमानय ।
एकान्ते रथमास्थाय पद्भ्यां त्वमवपीड्य च।
दृढं च रश्मीन्संयच्छ शङ्खं ध्मास्याम्यहं पुनः ॥ ४.४५.२५ ॥
हे महाबाहू, स्थिर हो, भान परत आण. एकांतात रथावर बसून पायांनी दाब दे आणि लगाम घट्ट धर; मी पुन्हा शंख फुंकीन.
4.45.26
एवमुक्त्वा महाबाहुः सव्यसाची परन्तपः ।
ततः शङ्खमुपाध्मासीद्दारयन्निव पर्वतान्।
गुहा गिरीणां च तदा दिशः शैलांस्तथैव च ॥ ४.४५.२६ ॥
असे बोलून महाबाहू, सव्यसाची, शत्रुतापन अर्जुनाने तेव्हा जणू पर्वत फोडल्यासारखा शंख फुंकला. पर्वतांच्या गुहा, दिशा आणि खडकही (कंपित झाले).
4.45.27
ज्याघोषं तलघोषं च कृत्वा भूतान्यमोहयत् ।
उत्तरश्चापि संलीनो रथोपस्थ उपाविशत्।
तं समाश्वासयामास पुनरेव धनञ्जयः । ॥ ४.४५.२७ ॥
धनुष्याच्या दोरीचा टणत्कार आणि टाळ्यांचा आवाज करून त्याने प्राण्यांना मोहित केले. उत्तरही रथाच्या तळाशी लपून बसला. धनंजयाने त्याला पुन्हा धीर दिला.
4.45.28
तस्य शङ्खस्य शब्देन रथनेमिस्वनेन च ।
गाण्डीवस्य च शब्देन पृथिवी समकम्पत ॥ ४.४५.२८ ॥
त्या शंखाच्या नादाने, रथचक्रांच्या गर्जनेने आणि गांडीवाच्या टणत्काराने पृथ्वी सर्वत्र कंपित झाली.