મહાભારત · અધ્યાય 4.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.47.1
ततो दुर्योधनो राजा समरे भीष्ममब्रवीत् ।
द्रोणं च रथिशार्दूलं कृपं च सुमहाबलम् ॥ ४.४७.१ ॥
ત્યારે રાજા દુર્યોધને યુદ્ધમાં ભીષ્મને, રથીઓમાં સિંહ સમાન દ્રોણને અને અતિ બળવાન કૃપને કહ્યું.
4.47.2
उक्तोऽयमर्थ आचार्य मया कर्णेन चासकृत् ।
पुनरेव च वक्ष्यामि न हि तृप्यामि तद्ब्रुवन् ॥ ४.४७.२ ॥
હે આચાર્ય, આ વાત મેં અને કર્ણે વારંવાર કહી છે; છતાં ફરી કહીશ, કારણ કે કહીને મને તૃપ્તિ થતી નથી.
4.47.3
पराजितैर्विवस्तव्यं तैश्च द्वादशवत्सरान् ।
वने जनपदेऽज्ञातैरेष एव पणो हि नः ॥ ४.४७.३ ॥
હારેલાઓએ બાર વર્ષ વનમાં અને કોઈ દેશમાં અજ્ઞાત રહીને વસવું; આ જ આપણો પણ છે.
4.47.4
तेषां न तावन्निर्वृत्तो वत्सरः स त्रयोदशः ।
अज्ञातवासे बीभत्सुरथास्माभिः परिश्रुतः ॥ ४.४७.४ ॥
તેમનું તે તેરમું વર્ષ હજી પૂરું થયું નથી; અજ્ઞાતવાસમાં બીભત્સુ (અર્જુન) અમારા વડે ઓળખાયો.
4.47.5
अनिर्वृत्ते तु निर्वासे यदि बीभत्सुरागतः ।
पुनर्द्वादशवर्षाणि वने वत्स्यन्ति पाण्डवाः ॥ ४.४७.५ ॥
પરંતુ દેશનિકાલ પૂરો થયા પહેલાં જો બીભત્સુ (અર્જુન) પાછો આવ્યો હોય, તો પાંડવો ફરી બાર વર્ષ વનમાં રહેશે.
4.47.6
लोभाद्वा ते न जानीयुरस्मान्वा मोह आविशत् ।
हीनातिरिक्तमेतेषां भीष्मो वेदितुमर्हति ॥ ४.४७.६ ॥
લોભથી કે મોહથી તેઓ આપણને ઓળખી ન શક્યા હોય; તેમની ન્યૂનતા કે અધિકતા ભીષ્મ જ જાણવા યોગ્ય છે.
4.47.7
अर्थानां हि पुनर्द्वैधे नित्यं भवति संशयः ।
अन्यथा चिन्तितो ह्यर्थः पुनर्भवति चान्यथा ॥ ४.४७.७ ॥
કાર્યોમાં દ્વિધામાં હંમેશા સંશય રહે છે. એક રીતે વિચારેલો વિષય ફરી બીજી રીતે થઈ જાય છે.
4.47.8
उत्तरं मार्गमाणानां मात्स्यसेनां युयुत्सताम् ।
यदि बीभत्सुरायातः किंतु कृत्यमतः परम् ॥ ४.४७.८ ॥
ઉત્તર મત્સ્ય સેનાને શોધતાં, યુદ્ધ ઇચ્છતા લોકોની વચ્ચે જો બીભત્સુ (અર્જુન) આવ્યો હોય, તો હવે શું કરવાનું?
4.47.9
त्रिगर्तानां कृतं कार्यं पाण्डवानां च मार्गणम् ।
विप्रकारैर्हि मात्स्येन सुशर्मा बाधित पुरा ॥ ४.४७.९ ॥
ત્રિગર્તોનું કાર્ય અને પાંડવોની શોધ; કારણ કે પહેલાં મત્સ્યે પોતાના અપરાધોથી સુશર્માને પીડિત કર્યો હતો.
4.47.10
तेषां भयाभिपन्नानां वस्तानां त्राणभिच्छताम् ।
अभयं याचमानानां तदाऽस्माभिः परिश्रुतम् ॥ ४.४७.१० ॥
ભયથી ઘેરાયેલા, રક્ષણ ઇચ્છતા, અભય માંગતા તે રહેવાસીઓને ત્યારે અમે વચન આપ્યું હતું.
4.47.11
प्रथमं वैर्ग्रहीतव्यं मात्स्यानां गोधनं महत् ।
अष्टम्याश्चापराह्णे तु इति नस्तैः समाहितम् ॥ ४.४७.११ ॥
પ્રથમ તેમના દ્વારા મત્સ્યોનું વિશાળ ગોધન લઈ લેવું; અષ્ટમીના અપરાહ્નમાં એમ અમારી વચ્ચે નક્કી થયું હતું.
4.47.12
नवम्यां पुनरस्माभिः सूर्यस्योदयनं प्रति ।
इमा गावो ग्रहीतव्या याते मत्स्ये गवांपदम् ॥ ४.४७.१२ ॥
નવમીના દિવસે ફરી અમારા દ્વારા, સૂર્યોદય તરફ, મત્સ્ય ચાલ્યા ગયા પછી, ગોમાર્ગ પર, આ ગાયો લેવી જોઈએ.
4.47.13
इत्येवं निश्चयोऽस्माकं मन्त्रोऽभून्नागसाह्वये ।
पाण्डवानां परिज्ञाने सर्वेषां नः परस्परम् ॥ ४.४७.१३ ॥
આ રીતે નાગસાહ્વયમાં પાંડવોની શોધ કરવાનો અમારા સૌનો નિશ્ચય અને મંત્રણા થઈ.
4.47.14
ते वा गाश्च नयिष्यन्ति यदि वा स्युः पराजिताः ।
अस्मान्वाऽप्यतिसन्धाय कुर्युर्मात्स्येन संगतिम् ॥ ४.४७.१४ ॥
તેઓ ગાયો લઈ જશે, અથવા જો પરાજિત થયા હશે તો, અથવા અમને છેતરીને મત્સ્યરાજ સાથે જોડાણ કરશે.
4.47.15
अथवा तानुपादाय मात्स्यो जानपदैः सह ।
सर्वथा सेनया सार्धमस्मानेष युयुत्सति ॥ ४.४७.१५ ॥
અથવા મત્સ્યરાજ તેમને સાથે લઈને, જનપદના લોકો સાથે, સર્વ રીતે સેના સહિત અમારી સાથે યુદ્ધ કરવા ઇચ્છે છે.
4.47.16
तेषामेको महावीर्यः कश्चिदेव पुनःसरः ।
अस्माञ्जेतुमिहायातो मात्स्यो वाऽपि स्वयं भवेत् ॥ ४.४७.१६ ॥
તેમનામાંથી કોઈ એક મહાવીર, કોઈ પાછળ આવનાર, અમને જીતવા અહીં આવ્યો છે; અથવા સ્વયં મત્સ્યરાજ જ હોઈ શકે.
4.47.17
यद्येष राजा मात्स्यानां यदि बीभत्सुरागतः ।
सर्वैर्योद्धव्यमस्माभिरिति नः समयः कृतः ॥ ४.४७.१७ ॥
આ મત્સ્યોનો રાજા હોય કે બીભત્સુ (અર્જુન) આવ્યો હોય, અમારે સૌએ તેની સાથે યુદ્ધ કરવું, એવો અમારો કરાર થયો હતો.
4.47.18
अथ कस्मात्थिता ह्येते रथेषु रथिसत्तमाः ।
भीष्मद्रोणकृपाः कर्णो विकर्णो द्रौणिरेव च।
संभ्रान्तमनसः सर्वे प्राप्ते ह्यस्मिन्धनञ्जये ॥ ४.४७.१८ ॥
તો આ રથશ્રેષ્ઠો રથો પર કેમ ઊભા છે? ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ, કર્ણ, વિકર્ણ, દ્રોણપુત્ર — ધનંજય આવ્યા પછી સૌ વ્યાકુળ મનથી ઊભા છે.
4.47.19
नान्यत्र युद्धाच्छ्रेयोस्ति तथाऽऽत्मा प्रणिधीयताम् ।
सर्वलोकेन वा युद्धं देवैर्वाऽस्तु सवासवैः ॥ ४.४७.१९ ॥
યુદ્ધ સિવાય બીજું શ્રેય નથી; તેથી મનને સ્થિર કરો. સર્વ લોકો સાથે અથવા વાસવ સહિત દેવો સાથે યુદ્ધ થાય.
4.47.20
अनाच्छिन्ने धनेऽस्माकमथ शक्रेण वज्रिणा ।
यमेन वाऽपि संग्रामे को हास्तिनपुरं व्रजेत् ॥ ४.४७.२० ॥
વજ્રધારી શક્ર કે યમે યુદ્ધમાં આપણું ધન છીનવ્યું ન હોય તો પણ, હસ્તિનાપુર કોણ જશે?
4.47.21
शरैरभिप्रणुन्नानां भग्नानां गहने वने ।
को हि जीवेत्पदातीनां भवेदश्वेषु संशयः ॥ ४.४७.२१ ॥
બાણોથી ઘાયલ થઈ, ગાઢ વનમાં વિખરાયેલા પાયદળમાંથી કોણ જીવશે? ઘોડાઓ વિશે પણ સંશય છે.
4.47.22
आचार्यं पृष्ठतः कृत्वा तथा नीतिर्विधीयताम् ।
जानामि च मतं तेषामतस्त्रासयतीव नः ॥ ४.४७.२२ ॥
આચાર્યને પાછળ રાખીને તે જ રીતે નીતિ ઘડવામાં આવે. તેમનો અભિપ્રાય હું જાણું છું; તેથી તે આપણને જાણે ડરાવે છે.
4.47.23
अर्जुने चापि संप्रीतिमधिकामुपलक्षये ।
तथा दृष्ट्वा हि बीभत्सुमुपायान्तं प्रशंसति ।
यथा सेना न भज्येत तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ ४.४७.२३ ॥
અર્જુન પ્રત્યે પણ મને વધુ સ્નેહ દેખાય છે. બીભત્સુ (અર્જુન) આવતો જોઈને તે તેની પ્રશંસા કરે છે. તેથી સેના ભાંગે નહીં એવી નીતિ ઘડવામાં આવે.
4.47.24
अदेशिका ह्यरण्येऽस्मिन्कृच्छ्रे शत्रुवशं गता ।
यथा न विभ्रमेत्सेना तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ ४.४७.२४ ॥
માર્ગદર્શક વિના, આ કઠિન વનમાં આપણે શત્રુના વશમાં આવી ગયા છીએ; સેના ભટકી ન જાય એવી નીતિ ઘડવામાં આવે.
4.47.25
अश्वानां हेषितं श्रुत्वा का प्रशंसा भवेत्परे ।
स्थाने वाऽपि व्रजन्तो वा सदा हेषन्ति वाजिनः ॥ ४.४७.२५ ॥
ઘોડાઓનો હણહણાટ સાંભળીને શત્રુ તરફથી શી પ્રશંસા થાય? ઊભા હોય કે ચાલતા, ઘોડા સદા હણહણે છે.
4.47.26
सदा च वायवो वान्ति नित्यं वर्षति वासवः ।
स्तनयित्नोश्च निर्घोषः श्रूयते बहुशस्तथा ॥ ४.४७.२६ ॥
પવન સદા વાય છે, ઇન્દ્ર નિત્ય વરસાદ વરસાવે છે, અને ગર્જનાનો ઘોષ પણ વારંવાર સંભળાય છે.
4.47.27
भीषयन्पाण्डवेयेभ्यो भवान्सर्वानिमाञ्जनान् ।
प्रमुखे सर्वसैन्यानामबद्धं बहु भाषते ॥ ४.४७.२७ ॥
પાંડવોને ડરાવતા, સર્વ સૈન્યોના અગ્રભાગમાં રહેલા આ લોકો સમક્ષ તમે બેફામ ઘણું બોલો છો.
4.47.28
यथैवाश्वान्मार्गमाणास्तानेवाभिपरीप्सवः ।
हेषितानीव शृण्वन्ति तदिदं भवतस्तथा ॥ ४.४७.२८ ॥
ઘોડાઓને શોધનારા અને તેમને મેળવવા ઇચ્છનારા જેમ હણહણાટ સાંભળે, તેમ તમે આ સાંભળો છો.
4.47.29
किमत्र कार्यं पार्थस्य कथं वा स प्रशस्यते ।
अन्यत्र कामाद्द्वेषाद्वा रोषाद्वाऽस्मासु केवलम् ॥ ४.४७.२९ ॥
અહીં પાર્થ (અર્જુન)નું કાર્ય શું છે, કે તે કેવી રીતે પ્રશંસા પામે છે? કેવળ આપણા પ્રત્યે ઇચ્છા, દ્વેષ કે ક્રોધથી.
4.47.30
आचार्या वै कारुणिकाः प्राज्ञाश्चापायदर्शिनः ।
नैते महाहवे घोरे संप्रष्टव्याः कथंचन ॥ ४.४७.३० ॥
આચાર્યો કરુણામય, જ્ઞાની અને જોખમ જોનારા હોય છે; આ ભયંકર મહાયુદ્ધમાં તેમને કોઈ પણ રીતે પૂછવા ન જોઈએ.
4.47.31
प्रासादेषु विचित्रेषु गोष्ठीपानाशनेषु च ।
कथा विचित्राः कुर्वाणाः पण्डितास्तत्र सोभनः ॥ ४.४७.३१ ॥
વિચિત્ર મહેલોમાં, સભાઓમાં, પાનભોજનના મેળાવડામાં વિચિત્ર કથાઓ કહેતા ત્યાંના પંડિતો શોભતા.
4.47.32
बहून्याश्चर्यरूपाणि कुर्वते जनसंसदि ।
इष्वस्त्रे चापसंधाने पण्डितास्तत्र शोभनाः ॥ ४.४७.३२ ॥
જનસભામાં તેઓ ઘણા અદ્ભુત પ્રયોગો બતાવે છે; બાણ, અસ્ત્ર અને ધનુષ્ય સાધવામાં ત્યાંના નિપુણ લોકો શોભતા.
4.47.33
परेषां विवरज्ञाने मनुष्याचरितेषु च ।
अन्नसंस्कारदोषेषु पण्डितास्तत्र शोभनाः ॥ ४.४७.३३ ॥
શત્રુઓની નબળાઈ જાણવામાં, મનુષ્યોના આચરણમાં અને અન્નસંસ્કારના દોષોમાં ત્યાંના પંડિતો શોભતા.
4.47.34
पण्डितान्पृष्ठतः कृत्वा परेषां गुणवादिनः ।
विधीयतां तथा नीतिर्यथा वध्येत वै परः ॥ ४.४७.३४ ॥
પંડિતોને પાછળ રાખીને, શત્રુના ગુણોની પ્રશંસા કરનારા બનાવીને, શત્રુ ચોક્કસ માર્યો જાય એવી નીતિ ગોઠવો.
4.47.35
गावश्चैताः प्रतिष्ठन्तां सेनां व्यूहन्तु माचिरम् ।
आरक्षाश्च विधीयन्तां यत्र योत्स्यामहे परैः ॥ ४.४७.३५ ॥
આ ગાયોને આગળ સ્થાપો, સેનાને તરત વ્યૂહમાં ગોઠવો; જ્યાં આપણે શત્રુઓ સાથે લડીશું ત્યાં રક્ષકો નિયુક્ત કરો.