ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 4.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.47.1
ततो दुर्योधनो राजा समरे भीष्ममब्रवीत् ।
द्रोणं च रथिशार्दूलं कृपं च सुमहाबलम् ॥ ४.४७.१ ॥
ତା'ପରେ ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଏବଂ ଅତି ବଳବାନ କୃପଙ୍କୁ କହିଲେ।
4.47.2
उक्तोऽयमर्थ आचार्य मया कर्णेन चासकृत् ।
पुनरेव च वक्ष्यामि न हि तृप्यामि तद्ब्रुवन् ॥ ४.४७.२ ॥
ହେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଏହି କଥା ମୁଁ ଓ କର୍ଣ୍ଣ ବାରମ୍ବାର କହିଛୁ; ତଥାପି ପୁଣି କହିବି, କାରଣ କହି ମୋର ତୃପ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ।
4.47.3
पराजितैर्विवस्तव्यं तैश्च द्वादशवत्सरान् ।
वने जनपदेऽज्ञातैरेष एव पणो हि नः ॥ ४.४७.३ ॥
ପରାଜିତମାନେ ବାର ବର୍ଷ ବନରେ ଏବଂ କୌଣସି ଦେଶରେ ଅଜ୍ଞାତ ଭାବେ ବାସ କରିବେ; ଏହା ହିଁ ଆମର ପଣ।
4.47.4
तेषां न तावन्निर्वृत्तो वत्सरः स त्रयोदशः ।
अज्ञातवासे बीभत्सुरथास्माभिः परिश्रुतः ॥ ४.४७.४ ॥
ସେମାନଙ୍କର ସେହି ତ୍ରୟୋଦଶ ବର୍ଷ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମାପ୍ତ ହୋଇନାହିଁ; ଅଜ୍ଞାତବାସରେ ବୀଭତ୍ସୁ (ଅର୍ଜୁନ) ଆମ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ହେଲା।
4.47.5
अनिर्वृत्ते तु निर्वासे यदि बीभत्सुरागतः ।
पुनर्द्वादशवर्षाणि वने वत्स्यन्ति पाण्डवाः ॥ ४.४७.५ ॥
ମାତ୍ର ନିର୍ବାସନ ସମାପ୍ତ ନହେଉଣୁ ଯଦି ବୀଭତ୍ସୁ (ଅର୍ଜୁନ) ଫେରି ଆସିଛନ୍ତି, ତେବେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପୁଣି ବାର ବର୍ଷ ବନରେ ରହିବେ।
4.47.6
लोभाद्वा ते न जानीयुरस्मान्वा मोह आविशत् ।
हीनातिरिक्तमेतेषां भीष्मो वेदितुमर्हति ॥ ४.४७.६ ॥
ଲୋଭ ବା ମୋହ ଯୋଗୁଁ ସେମାନେ ଆମକୁ ଚିହ୍ନି ନ ଥିବେ; ସେମାନଙ୍କର ନ୍ୟୂନତା ବା ଅଧିକତା କେବଳ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଜଣା ଯୋଗ୍ୟ।
4.47.7
अर्थानां हि पुनर्द्वैधे नित्यं भवति संशयः ।
अन्यथा चिन्तितो ह्यर्थः पुनर्भवति चान्यथा ॥ ४.४७.७ ॥
କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦ୍ୱିଧାରେ ସର୍ବଦା ସଂଶୟ ହୁଏ। ଗୋଟିଏ ରୂପେ ଚିନ୍ତିତ ବିଷୟ ପୁଣି ଅନ୍ୟ ରୂପେ ହୋଇଯାଏ।
4.47.8
उत्तरं मार्गमाणानां मात्स्यसेनां युयुत्सताम् ।
यदि बीभत्सुरायातः किंतु कृत्यमतः परम् ॥ ४.४७.८ ॥
ଉତ୍ତର ମତ୍ସ୍ୟ ସେନାକୁ ଖୋଜୁଥିବା ବେଳେ, ଯୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛୁକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯଦି ବୀଭତ୍ସୁ (ଅର୍ଜୁନ) ଆସିଛନ୍ତି, ତେବେ ଏଥିପରେ କଣ କରିବାକୁ ହେବ?
4.47.9
त्रिगर्तानां कृतं कार्यं पाण्डवानां च मार्गणम् ।
विप्रकारैर्हि मात्स्येन सुशर्मा बाधित पुरा ॥ ४.४७.९ ॥
ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତଙ୍କର କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଅନୁସନ୍ଧାନ; କାରଣ ପୂର୍ବରୁ ମତ୍ସ୍ୟ ନିଜ ଅପରାଧରେ ସୁଶର୍ମାଙ୍କୁ ପୀଡ଼ିତ କରିଥିଲା।
4.47.10
तेषां भयाभिपन्नानां वस्तानां त्राणभिच्छताम् ।
अभयं याचमानानां तदाऽस्माभिः परिश्रुतम् ॥ ४.४७.१० ॥
ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ରକ୍ଷା ଇଚ୍ଛୁକ, ଅଭୟ ଯାଚୁଥିବା ସେହି ନିବାସୀମାନଙ୍କୁ ସେତେବେଳେ ଆମେ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲୁ।
4.47.11
प्रथमं वैर्ग्रहीतव्यं मात्स्यानां गोधनं महत् ।
अष्टम्याश्चापराह्णे तु इति नस्तैः समाहितम् ॥ ४.४७.११ ॥
ପ୍ରଥମେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କର ମହାନ ଗୋଧନ ଧରାଯିବ; ଅଷ୍ଟମୀ ଅପରାହ୍ନରେ — ଏପରି ଆମ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲା।
4.47.12
नवम्यां पुनरस्माभिः सूर्यस्योदयनं प्रति ।
इमा गावो ग्रहीतव्या याते मत्स्ये गवांपदम् ॥ ४.४७.१२ ॥
ନବମୀରେ ପୁଣି ଆମ ଦ୍ୱାରା, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଦିଗରେ, ମତ୍ସ୍ୟ ଚାଲିଗଲା ପରେ, ଗୋପଥରେ, ଏହି ଗାଈମାନେ ଧରାଯିବେ।
4.47.13
इत्येवं निश्चयोऽस्माकं मन्त्रोऽभून्नागसाह्वये ।
पाण्डवानां परिज्ञाने सर्वेषां नः परस्परम् ॥ ४.४७.१३ ॥
ଏହିପରି ନାଗସାହ୍ୱୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ବିଷୟରେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଓ ପରାମର୍ଶ ହେଲା।
4.47.14
ते वा गाश्च नयिष्यन्ति यदि वा स्युः पराजिताः ।
अस्मान्वाऽप्यतिसन्धाय कुर्युर्मात्स्येन संगतिम् ॥ ४.४७.१४ ॥
ସେମାନେ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ନେଇଯିବେ, କିମ୍ବା ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ, କିମ୍ବା ଆମକୁ ପ୍ରତାରଣା କରି ମତ୍ସ୍ୟରାଜ ସହ ମିଳନ କରିବେ।
4.47.15
अथवा तानुपादाय मात्स्यो जानपदैः सह ।
सर्वथा सेनया सार्धमस्मानेष युयुत्सति ॥ ४.४७.१५ ॥
ଅଥବା ମତ୍ସ୍ୟରାଜ ସେମାନଙ୍କୁ ସାଥିରେ ନେଇ, ଜନପଦବାସୀଙ୍କ ସହିତ, ସର୍ବପ୍ରକାରେ ସେନା ସହିତ ଆମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି।
4.47.16
तेषामेको महावीर्यः कश्चिदेव पुनःसरः ।
अस्माञ्जेतुमिहायातो मात्स्यो वाऽपि स्वयं भवेत् ॥ ४.४७.१६ ॥
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମହାବୀର, କେହି ଜଣେ ପଛେ ଆସୁଥିବା, ଆମକୁ ଜିଣିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; କିମ୍ବା ସ୍ୱୟଂ ମତ୍ସ୍ୟରାଜ ହୋଇପାରନ୍ତି।
4.47.17
यद्येष राजा मात्स्यानां यदि बीभत्सुरागतः ।
सर्वैर्योद्धव्यमस्माभिरिति नः समयः कृतः ॥ ४.४७.१७ ॥
ଏ ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ହେଉ କିମ୍ବା ବୀଭତ୍ସୁ (ଅର୍ଜୁନ) ଆସିଥାଉ, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଏହା ଆମର ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥିଲା।
4.47.18
अथ कस्मात्थिता ह्येते रथेषु रथिसत्तमाः ।
भीष्मद्रोणकृपाः कर्णो विकर्णो द्रौणिरेव च।
संभ्रान्तमनसः सर्वे प्राप्ते ह्यस्मिन्धनञ्जये ॥ ४.४७.१८ ॥
ତେବେ ଏହି ରଥୀଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କାହିଁକି ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି? ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, କର୍ଣ୍ଣ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର — ଧନଞ୍ଜୟ ଆସିଥିବାରୁ ସମସ୍ତେ ବ୍ୟାକୁଳ ମନରେ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି।
4.47.19
नान्यत्र युद्धाच्छ्रेयोस्ति तथाऽऽत्मा प्रणिधीयताम् ।
सर्वलोकेन वा युद्धं देवैर्वाऽस्तु सवासवैः ॥ ४.४७.१९ ॥
ଯୁଦ୍ଧ ବିନା ଆଉ ଶ୍ରେୟ ନାହିଁ; ତେଣୁ ମନକୁ ସ୍ଥିର କର। ସମସ୍ତ ଲୋକ ସହିତ କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉ।
4.47.20
अनाच्छिन्ने धनेऽस्माकमथ शक्रेण वज्रिणा ।
यमेन वाऽपि संग्रामे को हास्तिनपुरं व्रजेत् ॥ ४.४७.२० ॥
ବଜ୍ରଧାରୀ ଶକ୍ର ବା ଯମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମ ଧନ ହରଣ ନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ହସ୍ତିନାପୁରକୁ କିଏ ଯିବ?
4.47.21
शरैरभिप्रणुन्नानां भग्नानां गहने वने ।
को हि जीवेत्पदातीनां भवेदश्वेषु संशयः ॥ ४.४७.२१ ॥
ବାଣରେ ଆଘାତିତ, ଘନ ଅରଣ୍ୟରେ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ପଦାତିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ବଞ୍ଚିବ? ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହ।
4.47.22
आचार्यं पृष्ठतः कृत्वा तथा नीतिर्विधीयताम् ।
जानामि च मतं तेषामतस्त्रासयतीव नः ॥ ४.४७.२२ ॥
ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପଛରେ ରଖି ସେହିପରି ନୀତି ସ୍ଥିର ହେଉ। ସେମାନଙ୍କ ମତ ମୁଁ ଜାଣେ; ସେଥିପାଇଁ ତାହା ଆମକୁ ଯେପରି ଭୟଭୀତ କରୁଛି।
4.47.23
अर्जुने चापि संप्रीतिमधिकामुपलक्षये ।
तथा दृष्ट्वा हि बीभत्सुमुपायान्तं प्रशंसति ।
यथा सेना न भज्येत तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ ४.४७.२३ ॥
ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସ୍ନେହ ମୁଁ ଦେଖେ। ବୀଭତ୍ସୁ (ଅର୍ଜୁନ) ଆସୁଥିବା ଦେଖି ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ। ସେଥିପାଇଁ ସେନା ଭାଙ୍ଗି ନ ପଡ଼ିବା ପରି ନୀତି ସ୍ଥିର ହେଉ।
4.47.24
अदेशिका ह्यरण्येऽस्मिन्कृच्छ्रे शत्रुवशं गता ।
यथा न विभ्रमेत्सेना तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ ४.४७.२४ ॥
ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ବିନା, ଏହି କଠିନ ଅରଣ୍ୟରେ ଆମେ ଶତ୍ରୁର ବଶରେ ପଡ଼ିଛୁ; ସେନା ଭ୍ରମିତ ନ ହେଉ ପାଇଁ ନୀତି ସ୍ଥିର ହେଉ।
4.47.25
अश्वानां हेषितं श्रुत्वा का प्रशंसा भवेत्परे ।
स्थाने वाऽपि व्रजन्तो वा सदा हेषन्ति वाजिनः ॥ ४.४७.२५ ॥
ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ହେଷାଧ୍ୱନି ଶୁଣି ଶତ୍ରୁ ପାଖରୁ କି ପ୍ରଶଂସା ହୋଇପାରେ? ଠିଆ ହେଉ କି ଚାଲୁ, ଘୋଡ଼ା ସଦା ହେଷାରବ କରନ୍ତି।
4.47.26
सदा च वायवो वान्ति नित्यं वर्षति वासवः ।
स्तनयित्नोश्च निर्घोषः श्रूयते बहुशस्तथा ॥ ४.४७.२६ ॥
ପବନ ସଦା ବହେ, ଇନ୍ଦ୍ର ନିତ୍ୟ ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ଏବଂ ମେଘଗର୍ଜନର ଘୋଷ ମଧ୍ୟ ବାରମ୍ବାର ଶୁଣାଯାଏ।
4.47.27
भीषयन्पाण्डवेयेभ्यो भवान्सर्वानिमाञ्जनान् ।
प्रमुखे सर्वसैन्यानामबद्धं बहु भाषते ॥ ४.४७.२७ ॥
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଖାଇ, ସମସ୍ତ ସୈନ୍ୟଙ୍କ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଥିବା ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କ ସାମନାରେ ଆପଣ ବେଲଗାମ ବହୁତ କଥା କହୁଛନ୍ତି।
4.47.28
यथैवाश्वान्मार्गमाणास्तानेवाभिपरीप्सवः ।
हेषितानीव शृण्वन्ति तदिदं भवतस्तथा ॥ ४.४७.२८ ॥
ଘୋଡ଼ା ଖୋଜୁଥିବା ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକେ ଯେପରି ହେଷାରବ ଶୁଣନ୍ତି, ସେପରି ଆପଣ ଏହା ଶୁଣୁଛନ୍ତି।
4.47.29
किमत्र कार्यं पार्थस्य कथं वा स प्रशस्यते ।
अन्यत्र कामाद्द्वेषाद्वा रोषाद्वाऽस्मासु केवलम् ॥ ४.४७.२९ ॥
ଏଠାରେ ପାର୍ଥଙ୍କ (ଅର୍ଜୁନଙ୍କ) କାର୍ଯ୍ୟ କ'ଣ, କିମ୍ବା ସେ କିପରି ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଅନ୍ତି? କେବଳ ଆମ ପ୍ରତି ଇଚ୍ଛା, ଦ୍ବେଷ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧ ହେତୁ।
4.47.30
आचार्या वै कारुणिकाः प्राज्ञाश्चापायदर्शिनः ।
नैते महाहवे घोरे संप्रष्टव्याः कथंचन ॥ ४.४७.३० ॥
ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ କାରୁଣିକ, ପ୍ରାଜ୍ଞ ଓ ବିପଦ ଦେଖୁଥିବା; ଏହି ଭୟଙ୍କର ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ପଚାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
4.47.31
प्रासादेषु विचित्रेषु गोष्ठीपानाशनेषु च ।
कथा विचित्राः कुर्वाणाः पण्डितास्तत्र सोभनः ॥ ४.४७.३१ ॥
ବିଚିତ୍ର ପ୍ରାସାଦରେ, ସଭାରେ, ପାନଭୋଜନ ସମୟରେ ବିଚିତ୍ର କଥା କହୁଥିବା ସେଠାକାର ପଣ୍ଡିତମାନେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।
4.47.32
बहून्याश्चर्यरूपाणि कुर्वते जनसंसदि ।
इष्वस्त्रे चापसंधाने पण्डितास्तत्र शोभनाः ॥ ४.४७.३२ ॥
ଜନସଭାରେ ସେମାନେ ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ କୌଶଳ ଦେଖାନ୍ତି; ବାଣ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଧନୁ ସନ୍ଧାନରେ ସେଠାକାର ନିପୁଣମାନେ ଶୋଭା ପାଆନ୍ତି।
4.47.33
परेषां विवरज्ञाने मनुष्याचरितेषु च ।
अन्नसंस्कारदोषेषु पण्डितास्तत्र शोभनाः ॥ ४.४७.३३ ॥
ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣିବାରେ, ମନୁଷ୍ୟର ଆଚରଣରେ ଏବଂ ଅନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ଦୋଷରେ ସେଠାକାର ପଣ୍ଡିତମାନେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।
4.47.34
पण्डितान्पृष्ठतः कृत्वा परेषां गुणवादिनः ।
विधीयतां तथा नीतिर्यथा वध्येत वै परः ॥ ४.४७.३४ ॥
ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କୁ ପଛରେ ରଖି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଗୁଣ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ଲୋକ କରି, ଶତ୍ରୁ ନିଶ୍ଚୟ ବଧ ହେବା ପରି ନୀତି ସ୍ଥିର କରାଯାଉ।
4.47.35
गावश्चैताः प्रतिष्ठन्तां सेनां व्यूहन्तु माचिरम् ।
आरक्षाश्च विधीयन्तां यत्र योत्स्यामहे परैः ॥ ४.४७.३५ ॥
ଏହି ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖାଯାଉ, ସେନାକୁ ଶୀଘ୍ର ବ୍ୟୂହରେ ସଜାଯାଉ; ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଶତ୍ରୁ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ସେଠାରେ ପ୍ରହରୀ ନିୟୁକ୍ତ କରାଯାଉ।