Mahābhārata · Adhyāya 4.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.5.1
कर्माण्युक्तानि युष्माभिर्यानि तानि चरिष्यथ ।
मम चापि यथा बुद्धिरुचिता हि विनिश्चयात् ॥ ४.५.१ ॥
Cumpliréis las tareas que se os han asignado; y mi juicio, según la decisión tomada, también lo considera adecuado.
4.5.2
पुरोहितोऽयमस्माकमग्निहोत्राणि रक्षतु ।
सूतपौरोगवैः सार्धं द्रुपदस्य निवेशने ॥ ४.५.२ ॥
Que este nuestro sacerdote guarde los sacrificios del fuego junto con los aurigas y cocineros, en la casa de Drupada.
4.5.3
इन्द्रसेनमुखाश्चेमे रथानादाय केवलान् ।
यान्तु द्वारवतीं शीघ्रमिति मे वर्तते मतिः ॥ ४.५.३ ॥
Que Indrasena y los demás partan rápidamente hacia Dvārakā, llevándose solo los carros; tal es mi parecer.
4.5.4
इमाश्च नार्यो द्रौपद्याः सर्वाश्च परिचारिका ।
पाञ्चालानेव गच्छन्तु सूतपौरोगवैः सह ॥ ४.५.४ ॥
Que estas mujeres y todas las sirvientas de Draupadī vayan junto a los Pāñcālas, con los aurigas y cocineros.
4.5.5
सर्वैरपि च वक्तव्यं न प्राज्ञायन्त पाण्डवाः ।
अर्धरात्रे महात्मानो भिक्षादान्ब्राह्मणानपि।
गता ह्यस्मानपाहाय सर्वे द्वैतवनादिति ॥ ४.५.५ ॥
Todos deben decir que los Pāṇḍavas no sean reconocidos: a medianoche los magnánimos, incluso los brahmanes que dan limosna, partieron del bosque de Dvaita dejándonos a todos atrás.
4.5.6
एवं तेऽन्योन्यमामन्त्र्य कर्माण्युक्त्वा पृथक्पृथक् ।
धौम्यमामन्त्रयामासुः स च तान्मन्त्रमब्रवीत् ॥ ४.५.६ ॥
Así, tras despedirse unos de otros y declarar sus tareas por separado, se despidieron de Dhaumya; y él les habló este consejo.
4.5.7
तानन्वशात्स धर्मात्मा सर्वधर्मविशेषवित् ।
धौम्यः पुरोहितो राजन्पाण्डवान्पुरुषर्षभान् ॥ ४.५.७ ॥
El de alma justa Dhaumya, sacerdote de la casa y conocedor de todas las particularidades del dharma, los instruyó, oh rey, a aquellos toros entre los hombres, los Pāṇḍavas.
4.5.8
विदितं वै यथा सर्वं लोके वृत्तमिदं नृप ।
विदिते चापि वक्तव्यं सुहृद्भिरनुरागतः ॥ ४.५.८ ॥
Sabes, oh rey, cómo está en el mundo todo este proceder. Aun lo que se sabe debe decirlo, por afecto, quien desea el bien.
4.5.9
अतोऽहमभिवक्ष्यामि हेतुमात्रं निबोधत ।
हन्तेमां राजवसतिं राजपुत्रा ब्रवीमि वः।
यथा राजकुलं प्राप्य चरन्प्रोष्य न रिष्यति ॥ ४.५.९ ॥
Por eso os diré sólo la razón; escuchad. Venid, príncipes, os digo cómo, habiendo llegado a la casa real y moviéndose y morando allí, no se perderá nadie.
4.5.10
दुर्वासमेव कौरव्य जातेन कुरुवेश्मनि ।
अमानितेन मानार्ह गूढेन परिवत्सरम् ॥ ४.५.१० ॥
Vivid un año oculto, oh Kaurava, en la casa de los Kuru donde naciste, sin honores aunque merecedor de ellos, escondidos.
4.5.11
दिष्टद्वारो लभेद्द्रष्टुं राजस्वेषु न विश्वसेत् ।
न चानुशिष्याद्राजानमपृच्छन्तं कदाचन ॥ ४.५.११ ॥
Sólo quien haya obtenido entrada por la puerta debida debe ver al rey; no debe confiar en los bienes reales; y nunca debe instruir al rey cuando él no lo ha pedido.
4.5.12
तूष्णीं त्वेनमुपासीत काले समभिपूजयेत् ॥ ४.५.१२ ॥
Pero debe servirle en silencio y honrarle bien en el momento oportuno.
4.5.13
असूयन्ति हि राजानो जनाननृतवादिनः ।
तथैव चावमन्यन्ते मन्त्रिणं वादिनं मृषा ॥ ४.५.१३ ॥
Los reyes envidian a quienes hablan falsamente, y del mismo modo desprecian al consejero que dice mentiras.
4.5.14
विदिते चास्य कुर्वीत कार्याणि सुलघून्यपि ।
एवं विचरतो राज्ञि न क्षतिर्जायते क्वचित् ॥ ४.५.१४ ॥
Habiéndolo sabido, uno debe llevar a cabo incluso las tareas más pequeñas; pues a un rey que se conduce así nunca le sobreviene daño.
4.5.15
पाण्डवाग्निरयं लोके सर्वशस्त्रमयो महान ।
भर्ता गोप्ता च भूतानां राजा पुरुषविग्रहः ॥ ४.५.१५ ॥
Este rey, fuego de los Pāṇḍavas, es grande en el mundo, lleno de todas las armas; es sustentador y protector de los seres, encarnado en forma humana.
4.5.16
सर्वात्मना वर्तमानं यथा दोषो न संस्पृशेत् ।
राजानमुपतिष्ठन्तं तस्य वृत्तं निबोधत ॥ ४.५.१६ ॥
Entiende la conducta de quien sirve al rey comportándose en todo sentido de modo que ninguna falta le toque.
4.5.17
क्षत्रियं चैव सर्पं च ब्राह्मणं च बहुश्रुतम् ।
नावमन्येत मेधावी कृशानपि कदाचन ॥ ४.५.१७ ॥
El sabio nunca debe despreciar a un guerrero, a una serpiente o a un brahmán erudito, aunque estén débiles.
4.5.18
एतत्रयं च पुरुषं निर्दहेदवमानितम् ।
राजा तस्माद्बुधैर्नित्यं पूजनीयः प्रयत्नतः ॥ ४.५.१८ ॥
Estos tres, cuando son despreciados, abrasan al hombre; por tanto, los sabios deben honrar siempre al rey con esmero.
4.5.19
नातिवर्तेत मर्यादां पुरुषो राजसंमतः ।
व्यवहारं पुनर्लोके मर्यादां पण्डिता विदुः ॥ ४.५.१९ ॥
El hombre aprobado por el rey no debe transgredir el límite. En el mundo, los sabios conocen el límite de la conducta.
4.5.20
न हि पुत्रं न नप्तारं न भ्रातरमरिन्दम ।
समतिक्रान्तमर्यादं पूजयन्ति पराधिपाः ॥ ४.५.२० ॥
Oh domador de enemigos, los señores extranjeros no honran al que ha transgredido el límite, aunque sea hijo, nieto o hermano.
4.5.21
गच्छन्नपि परां भूतिं भूमिपालनियोजितः ।
जात्यन्ध इव मन्येत मर्यादामनुचिन्तयन् ॥ ४.५.२१ ॥
Aunque el empleado del rey alcance gran prosperidad, siempre debe considerar el límite y considerarse como si fuera ciego de nacimiento.
4.5.22
धृष्टो द्वारं सदा पश्यन्न च राजसु विश्वसेत् ।
तदेवासनमन्विच्छेद्यत्र नाभिलषेत्परः ॥ ४.५.२२ ॥
El hombre audaz debe vigilar siempre la puerta y no confiar en los reyes. Debe buscar aquel asiento que otro no desearía.
4.5.23
यत्रोपविष्टः संकल्पं नोपहन्याद्बलीयसः ।
तदासनं राजकुले ईप्सेत पुरुषो वसन् ॥ ४.५.२३ ॥
Donde sentado no obstruya el propósito del más fuerte, allí debe desear sentarse el hombre que vive en la casa real.
4.5.24
यथैनं यत्र चासीनं शङ्कयेद्दुष्टचरिणम् ।
न तत्रोपविशेज्जातु यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.२४ ॥
Donde se sospechara que el hombre sentado tiene una conducta perversa, nunca debe sentarse allí. Quien habita en la residencia real debe obrar así.
4.5.25
स्वभूमौ काममासीत तिष्ठेद्वा राजसन्निधौ ।
न त्वेवासनमन्यस्य प्रार्थयेत कदाचन ॥ ४.५.२५ ॥
Que se siente como quiera en su propio terreno o permanezca de pie en presencia del rey; pero nunca debe desear el asiento de otro.
4.5.26
परासनगतं ह्येनं परस्य परिचारकाः ।
परिषद्यपकर्षेयुः परिहास्येत शत्रुभिः ॥ ४.५.२६ ॥
Pues quien esté sentado en el asiento de otro será arrastrado fuera de la asamblea por los sirvientes ajenos, y se burlarán de él sus enemigos.
4.5.27
नित्यं विप्रतिषिद्धं तत्पुरस्तादासनं मतम् ।
अर्थार्थं हि यदा भृत्यो राजानमुपतिष्ठते ॥ ४.५.२७ ॥
Un asiento colocado delante se considera siempre prohibido cuando un servidor atiende al rey por interés.
4.5.28
दक्षिणं वाऽथ वामं वा भागमाश्रित्य पण्डितः ।
तिष्ठेद्विनीतवद्राजन्न पुरस्तान्न पृष्ठतः।
राक्षिणामात्तशस्त्राणां पश्चात्स्थानं विधीयते ॥ ४.५.२८ ॥
El sabio, apoyándose en el lado derecho o izquierdo, debe permanecer de pie con humildad, oh rey, ni delante ni detrás; el lugar detrás de los guardias armados es el prescrito.
4.5.29
मातृगोत्रे स्वगोत्रे वा नाम्ना शीलेन वा पुनः ।
संग्रहार्थं मनुष्याणां नित्यमाभाषिता भवेत् ॥ ४.५.२९ ॥
Para ganarse el favor de los hombres, uno debe hablarles siempre, dirigiéndose a ellos por el nombre del linaje materno o del propio, o por su carácter.
4.5.30
पूज्यमानोपि यो राज्ञा नरो न प्रतिपूजयेत् ।
नैनमाराधयेज्जातु शास्ता शिष्यानिवालसान् ॥ ४.५.३० ॥
Un hombre que, aunque honrado por el rey, no le corresponde con honor, nunca podrá complacer al rey, como el maestro no puede complacer a discípulos perezosos.
4.5.31
नास्य युग्यं न पर्यङ्कं नासनं न रथं तथा ।
आरोहेत्संमतोऽस्मीति यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३१ ॥
Quien habita en la morada del rey no debe, pensando «soy honrado», subir a su vehículo, lecho, asiento ni carro.
4.5.32
यो वै गृहेभ्यः प्रवसन्क्रियमाणमनुस्मरन् ।
उत्थाने नित्यसंकल्पो निस्तन्द्रीः संघतात्मवान् ॥ ४.५.३२ ॥
Quien, aunque lejos de casa, recuerda lo que se está haciendo, siempre firme en su propósito de esforzarse, libre de pereza y dueño de sí mismo.
4.5.33
परीतः क्षुत्पिपासाभ्यां विहाय परिदेवनम् ।
दुःखेन सुखमन्विच्छेद्यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३३ ॥
Aunque acosado por el hambre y la sed, abandonando el lamento, quien busca la felicidad a través de la dificultad debe morar en la morada del rey.
4.5.34
करिष्याम्यहमित्येव यः स राजसु सिध्यति ॥ ४.५.३४ ॥
Quien piensa «lo haré» prospera entre los reyes.
4.5.35
उष्णे वा यदि वा शीते रात्रौ वा यदि वा दिवा ।
आदिष्टो न विकल्पेत यः स राजसु सिद्ध्यति ॥ ४.५.३५ ॥
Ya sea con calor o frío, de noche o de día, quien, cuando se le ordena, no vacila, triunfa entre los reyes.
4.5.36
नैव प्राप्तोऽवमन्येत सदाऽमात्यो विशारदः ।
मानं प्राप्तो न हृष्येत न व्यथेच्च विमानितः ।
ऋदुर्मृदुः सत्यवादो यः स राजसु सिद्ध्यति ॥ ४.५.३६ ॥
Un ministro hábil, aunque haya obtenido favor, nunca debe despreciar a nadie; habiendo recibido honor, no debe alegrarse, y cuando sea humillado, no debe afligirse. Quien es recto, gentil y veraz triunfa entre los reyes.
4.5.37
नैव लाभाद्धर्षमियान्न व्यथेच्च विमानितः ।
समः पूर्णतुलेव स्याद्यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३७ ॥
Quien no se alegra por la ganancia ni se aflige cuando es humillado, sino que permanece equilibrado como una balanza llena, que habite en la morada del rey.
4.5.38
अल्पेच्छो धृतिमान्राजञ्छायेवानुगतः सदा ।
दक्षः प्रदक्षिणो धीरः स राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३८ ॥
Oh rey, quien tiene pocos deseos, es firme, sigue siempre como una sombra, es hábil, diestro y sabio, que habite en la morada del rey.
4.5.39
इतिहासपुराणज्ञः कुशलः सत्कथासु च ।
वदान्यः सत्यवाक्वापि यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३९ ॥
Quien conoce las historias y los Purāṇas, es diestro en las buenas conversaciones, generoso y veraz en el habla, que habite en la morada del rey.
4.5.40
न मिथो भाषितं राज्ञो मनुष्येषु प्रकाशयेत् ।
यं चासूयन्ति राजानः पुरुषं नो वदेच्च तम् ॥ ४.५.४० ॥
No debe revelar entre los hombres las palabras confidenciales del rey, ni hablar de un hombre a quien los reyes envidian.
4.5.41
नैषां कर्मसु संयुक्तो धनं किंचिदुपस्पृशेत् ।
प्राप्नुयादाददानो वा बन्धं वा वधमेव वा ॥ ४.५.४१ ॥
Quien esté ocupado en sus asuntos no debe tocar ni siquiera una parte de sus riquezas; al tomarla obtendría cadenas o incluso la muerte.
4.5.42
हुल्योपस्थितयोः पश्य मम चान्यस्य चोभयोः ।
अन्यं पुष्णाति मद्धीनमिति धीरो न मुह्यति ॥ ४.५.४२ ॥
Mira a los dos presentes en el hulya, el mío y el otro; uno alimenta al otro, y privado de mí alimenta a otro; pensando así, el firme no se confunde.
4.5.43
श्रेयांसं हि परित्यज्य वैद्यं कर्मणिकर्मणि ।
पापीयांसं प्रकुर्वीरञ्शीलमेषां तथाविधम् ॥ ४.५.४३ ॥
Habiendo dejado de lado al mejor y sabio, quien nombra al peor para cada tarea: su carácter es de ese tipo.
4.5.44
नैषां दारेषु कुर्वीत प्राज्ञो मैत्रीं कथंचन ।
रक्षणं तु न सेवेत यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.४४ ॥
El sabio nunca debe hacer amistad con sus esposas; quien habita en la residencia del rey no debe buscar su protección.
4.5.45
यदा ह्यभिसमीक्षेत प्रेष्यं स्त्रीभिः समागतम् ।
बुद्धिः परिभवेत्तस्य राजा शङ्केत वा पुनः ॥ ४.५.४५ ॥
Cuando se observa a un sirviente reunido con mujeres, su juicio se corrompe, y el rey debe volver a sospechar de él.
4.5.46
शङ्कितस्य पुनः स्त्रीषु कस्य भृत्यस्य भूमिपः ।
जीवितं साधु मन्येत प्रकृतिस्थो बलात्कृतः ॥ ४.५.४६ ॥
¿Cómo consideraría bien el rey la vida de un sirviente sospechado de nuevo entre mujeres, quien sigue en su naturaleza pero está sometido por la fuerza?
4.5.47
हर्षवस्तुषु चाप्यत्र वर्तमानेषु केषु चित् ।
नातिगाढं प्रहृष्येत तान्येवास्यानुपूजयेत् ॥ ४.५.४७ ॥
Aun cuando ocurran aquí algunos asuntos alegres, no debe alegrarse en exceso; debe honrarlo según esas mismas cosas.
4.5.48
हर्षाद्धि मन्दः पुरुषः स्वैरं कुर्वीत वैकृतम् ।
तदस्यान्तःपुरे वृत्तमीक्षां कुर्वीत भूमिपः ॥ ४.५.४८ ॥
Pues un hombre necio, por la alegría, puede cometer libremente un acto indebido; por eso el rey debe vigilar la conducta de sus aposentos interiores.
4.5.49
अन्तःपुरगतं ह्येनं स्त्रियः क्लीबाश्च सर्वतः ।
वर्तमानं यथावच्च कुत्सयेयुरसंशयम् ॥ ४.५.४९ ॥
Las mujeres y los eunucos de los aposentos interiores sin duda lo censurarán por todos lados, según su conducta.
4.5.50
तस्माद्गम्भीरमात्मानं कृत्वा हर्षं नियम्य च ।
नित्यमन्तःपुरे राज्ञो न वृत्तं कीर्तयेद्बहिः ॥ ४.५.५० ॥
Por tanto, manteniéndose grave y dominando su alegría, nunca debe contar fuera los asuntos de los aposentos interiores del rey.
4.5.51
यथा हि सुमहामन्त्रो भिद्यमानो हरेत्सुखम् ।
एवमन्तःपुरे वृत्तं श्रूयमाणं बहिर्भवेत् ॥ ४.५.५१ ॥
Así como un consejo muy secreto, al ser divulgado, robaría la felicidad, así también los asuntos de los aposentos interiores, una vez oídos, se harían públicos fuera.
4.5.52
या तु वृत्तिरबाह्यानां बाह्यानामपि केवलम् ।
उभयेषां समस्तानां शृणु राजोपजीविनाम् ॥ ४.५.५२ ॥
Escucha el modo de vida que corresponde solo a los de dentro y a los de fuera, de todos los que viven del rey en ambos casos.
4.5.53
न स्त्रियो जातु मन्येत बाह्ये वाभ्यन्तरेऽपि वा ।
अनुजीविनां नरेन्द्रस्तु सृजेद्धि सुमहद्भयम् ॥ ४.५.५३ ॥
Un rey nunca debe confiar en las mujeres, ni fuera ni dentro, ni en quienes dependen del rey, pues pueden crear un gran temor.
4.5.54
मत्वाऽस्य प्रियमात्मानं राजरत्नानि राजवत् ।
अराजा राजयोग्यानि नोपयुञ्जीत पण्डितः ॥ ४.५.५४ ॥
Considerándose querido del rey, quien no es rey no debe usar las joyas reales propias de un rey como si lo fuera; el sabio no debe hacerlo.
4.5.55
अराजानं हि रत्नानि राजकान्तानि राजवत् ।
भुञ्जानं तं नरं राजा न तितिक्षेत जीवितम् ॥ ४.५.५५ ॥
Un hombre que no es rey y que disfruta de las joyas y bienes reales como lo haría un rey, no será tolerado por el rey durante toda su vida.
4.5.56
तस्मादव्यक्तभोगेन भोक्तव्यं भूतिमिच्छता ।
तुल्यभोगं हि राजा तु भृत्यं कोपेन योजयेत् ॥ ४.५.५६ ॥
Por eso, quien desea prosperar debe disfrutar de forma discreta; pues si el rey concede al sirviente un disfrute igual, puede llevarlo a la ira.
4.5.57
न चापत्येन संप्रीतिं राज्ञः कुर्वीत केनचित् ।
अधिक्षिप्तमनर्थं च द्वेष्यं च परिवर्जयेत् ॥ ४.५.५७ ॥
Ni debe nadie establecer un afecto estrecho con el rey a través de su descendencia; debe evitar al que insulta, al que causa daño y al odiado.
4.5.58
एतां हि सेवमानस्य नरसीमां चतुर्विधाम् ।
द्विधा विच्छिद्यते मूलं राजमूलोपसेविनः ॥ ४.५.५८ ॥
Pues para quien sirve al rey, si se traspasan estos cuatro tipos de límite humano, la raíz queda cortada en dos.
4.5.59
एतैस्तु विपरीता या नरसीमा नराधमैः ।
तथा कुर्वीत संसर्गं न विरोधं कथंचन ॥ ४.५.५९ ॥
Pero, en contra de estas, la frontera humana seguida por los hombres viles: con ellos debe mantenerse la relación de acuerdo con ella, pero nunca enemistad de ningún modo.
4.5.60
बन्धुभिश्च नरेन्द्रस्य बलवद्भिश्च मानवैः ।
साधु मन्येत संसर्गं न विरोधं कथंचन ॥ ४.५.६० ॥
Con los parientes del rey y con los hombres poderosos debe considerarse bueno mantener relación, pero nunca enemistad de ningún modo.
4.5.61
ताभ्यां तु नरसीमाभ्यां विरुद्धस्याल्पतेजसः ।
प्रथमं छिद्यते मूलं द्वितीयं जायते भयम् ॥ ४.५.६१ ॥
Por esas dos fronteras de hombres, la raíz de quien se opone con poca fuerza es cortada primero; en segundo lugar, nace el temor.
4.5.62
उद्धतानां च यो वेषः कुहकानां च यो भवेत् ।
राजवेषं च विस्पष्टं सेवमानो न वर्धते।
इतराभ्यां तु वेषाभ्यां परिहास्येत बान्धवैः ॥ ४.५.६२ ॥
El atuendo de los arrogantes y el de los engañadores, y el atuendo real manifiesto: quien los practica no prospera; y con los otros dos atuendos será ridiculizado por sus parientes.
4.5.63
अपुंभिश्चैव पुंभिश्च स्त्रीभिः स्त्रीदर्शिभिर्नरैः ।
शक्ये सति न संभाषां जातु कुर्वीत कर्हिचित् ॥ ४.५.६३ ॥
Cuando sea posible, nunca debe conversar con los no-hombres, con los hombres, con las mujeres ni con los hombres que miran a las mujeres.
4.5.64
प्रतिसंभाषमाणो हि त्रिभिरेतैरचेतनः ।
श्येनः पेशीमिवादत्ते पुरुषो भूतिमात्मनः ॥ ४.५.६४ ॥
El hombre insensato que responde en conversación a estos tres toma su propia prosperidad como el halcón toma un trozo de carne.
4.5.65
ये च राज्ञाऽभिसत्कारं लभेरन्कारणादिव ।
तैश्च सामन्तदूतैश्च न संसज्येत कर्हिचित् ॥ ४.५.६५ ॥
Con quienes reciban honores del rey por alguna razón, y con los señores fronterizos y los emisarios, nunca debe uno asociarse.
4.5.66
न चान्याचरितां भूमिमसंदिष्टो महीपतेः ।
उपसेवेत मेधावी यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.६६ ॥
Ni debe el sabio acercarse, sin mandato del señor de la tierra, a un lugar frecuentado por otros; quien habita la morada del rey, que allí habite.
4.5.67
न च संदर्शने राज्ञां प्रबन्धमभिसंजपेत् ।
अपि चैतद्दरिद्राणां व्यलीकस्थानमुत्तमम् ॥ ४.५.६७ ॥
Ni en presencia de los reyes debe prolongar la conversación o murmurar; pues este es el lugar supremo de la desgracia incluso para los pobres.
4.5.68
अर्थकामा च या नारी राजानं स्यादुपस्थिता ।
अनुजीवी तथायुक्तां निध्यायन्दुष्यते च सः ॥ ४.५.६८ ॥
La mujer que, buscando riquezas y placer, se presenta ante el rey, y asimismo la que está empleada en el servicio: quien la mira queda arruinado.
4.5.69
तस्मान्नारीं न निध्यायेत्तथायुक्तां विचक्षणः ।
तथा क्षुतं च वातं च निष्ठीवं चाचरेच्छनैः ॥ ४.५.६९ ॥
Por tanto, el sabio no debe mirar a una mujer empleada de ese modo; y que estornude, expulse aire y escupa con suavidad.
4.5.70
न नर्मसु हसेज्जातु मूढवृत्तिर्हि सा स्मृता ।
स्मितं तु मृदुपूर्वेण दर्शयीत प्रसादजम् ॥ ४.५.७० ॥
Nunca se debe reír de las bromas, pues eso se considera conducta necia; más bien, debe mostrar una sonrisa nacida del favor, precedida de dulzura.
4.5.71
न चाक्षौ न भुजौ जातु न च वाक्यं समाक्षिपेत् ।
न च तिर्यगवेक्षेत चक्षुर्भ्यां सम्यगाचरेत् ॥ ४.५.७१ ॥
Nunca se deben mover los ojos ni los brazos, ni lanzar palabras con descuido; ni mirar de reojo; con los ojos debe conducirse uno rectamente.
4.5.72
भ्रुकुटिं च न कुर्वीत न चाङ्गुष्ठैर्लिखेन्महीम् ।
न च गाढं विजृम्भेत जातु राज्ञः समीपतः ॥ ४.५.७२ ॥
No se deben fruncir las cejas, ni trazar líneas en el suelo con los pulgares, ni bostezar profundamente jamás en presencia del rey.
4.5.73
न प्रशंसेन्ना चासूयेत्प्रियेषु च हितेषु च ।
स्तूयमानेषु वा तत्र दूष्यमानेषु वा पुनः ॥ ४.५.७३ ॥
No alabes ni envidies a los queridos y a los bienintencionados, ni cuando allí alguien sea alabado o censurado.
4.5.74
अथ संदृश्यमानेषु प्रियेषु च हितेषु च ।
श्रूयमाणेषु वाक्येषु वर्णयेदमृतं यथा ॥ ४.५.७४ ॥
Luego, cuando los queridos y los bienintencionados sean vistos, y sus palabras sean oídas, se deben describir como si fueran néctar.
4.5.75
न राज्ञः प्रतिकूलानि सेवमानः सुखी भवेत् ।
पुत्रो वा यदि वा भ्राता यद्यप्यात्मसमो भवेत् ॥ ४.५.७५ ॥
Quien sirve lo que es contrario al rey no será feliz, sea hijo o hermano, aunque sea igual a uno mismo.
4.5.76
अप्रमत्तो हि राजानं रञ्जयेच्छीलसंपदा ।
उत्थानेन तु मेधावी शौचेन विविधेन च ॥ ४.५.७६ ॥
El diligente debe agradar al rey con la riqueza de la buena conducta; y el sabio, con prontitud y con diversas clases de pureza.
4.5.77
स्नानं हि वस्त्रशुद्धिश्च शारीरं शौचमुच्यते ।
असक्तिः प्राकृतार्थेषु द्वितीयं शौचमुच्यते ॥ ४.५.७७ ॥
El baño y la pureza de las vestiduras se llama pureza del cuerpo; la no adhesión a los objetos mundanos se llama la segunda pureza.
4.5.78
राजा भोजो विराट् सम्राट् क्षत्रियो भूपतिर्नृपः ।
य एतैः स्तूयते शब्दैः कस्तं नार्चितुमर्हति ॥ ४.५.७८ ॥
Rey, Bhoja, Virāṭa, emperador, kṣatriya, señor de la tierra, gobernante: ¿quién no honraría a aquel que es alabado con estos títulos?
4.5.79
तस्माद्भक्त्या च युक्तः सन्सत्यवादी जितेन्द्रियः ।
मेधावी धृतिमान्प्राज्ञः संश्रयीत महीपतिम् ॥ ४.५.७९ ॥
Por ello, quien es devoto, veraz, dueño de sus sentidos, sabio, firme y prudente, debe buscar el amparo del señor de la tierra.
4.5.80
कृतज्ञं प्राज्ञमक्षुद्रं दृढभक्तिं जितेन्द्रियम् ।
वर्धमानं स्थितं स्थाने संश्रयीत महीपतिम् ॥ ४.५.८० ॥
Quien es agradecido, sabio, generoso, de firme devoción, dueño de sus sentidos, en crecimiento y firme en su lugar, debe buscar el amparo del señor de la tierra.
4.5.81
एष वः समुदाचारः समुद्दिष्टो यथाविधि ।
यथार्थान्संप्रपत्स्यन्ते पार्थ राजोपजीविनः ॥ ४.५.८१ ॥
Esta es la conducta adecuada que se os ha expuesto conforme a la norma. Oh hijo de Pṛthā, quienes viven sirviendo al rey alcanzarán sus fines.
4.5.82
संवत्सरमिमं तावदेवंशीला बुभूषथः ।
ततः स्वविषयं प्राप्य यथाकामं चरिष्यथ ॥ ४.५.८२ ॥
Durante este año, vivid así, con tal conducta; luego, al llegar a vuestro propio reino, actuaréis como queráis.
4.5.83
तं तथेत्यब्रुवन्पार्थाः पितृकल्पं यशस्विनम् ।
प्रहृष्टाश्चाभिवाद्यैनमुपातिष्ठन्परंतपाः ॥ ४.५.८३ ॥
Los hijos de Pṛthā le dijeron, al renombrado que era como un padre: «Así sea». Alegres, los abrasadores de enemigos lo saludaron y se quedaron a su lado.
4.5.84
तेषां प्रतिष्ठमानानां मन्त्रांश्च ब्राह्मणोऽजपत् ।
भवाय राज्यलाभाय वीर्याय विजयाय च ॥ ४.५.८४ ॥
Mientras ellos se disponían a partir, el brahmán recitó mantras por ellos: para su bienestar, para la conquista del reino, para el valor y para la victoria.
4.5.85
ततोऽब्रवीदसौ विप्रो वाचमाशीः प्रयुज्य च ।
स्वद्रव्यप्रतिलाभाय शत्रूणां मर्दनाय च ॥ ४.५.८५ ॥
Entonces aquel brahmán, pronunciando palabras de bendición, dijo: para recobrar la propia riqueza y para aplastar a los enemigos.
4.5.86
स्वस्ति वोस्तु शिवः पन्था द्रक्ष्यामि पुनरागतान् ।
इत्युक्ता हृष्टमनसो गुरुणा तेन धीमता।
युधिष्ठिरमुखाः सर्वे गन्तुं समुपचक्रमुः ॥ ४.५.८६ ॥
"Que tengáis bienestar; que vuestro camino sea propicio; yo os veré regresar." Así exhortados por aquel sabio maestro, todos, con el ánimo alegre y con Yudhiṣṭhira al frente, comenzaron a ponerse en marcha.