มหาภารตะ · อัธยายะ 4.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.5.1
कर्माण्युक्तानि युष्माभिर्यानि तानि चरिष्यथ ।
मम चापि यथा बुद्धिरुचिता हि विनिश्चयात् ॥ ४.५.१ ॥
พวกท่านจะทำกิจที่ได้รับมอบหมายไว้ ส่วนความเห็นของข้าพเจ้าจากการตัดสินใจนั้นก็เห็นว่าเหมาะสมเช่นกัน
4.5.2
पुरोहितोऽयमस्माकमग्निहोत्राणि रक्षतु ।
सूतपौरोगवैः सार्धं द्रुपदस्य निवेशने ॥ ४.५.२ ॥
ให้ปุโรหิตผู้นี้ของพวกเราคอยดูแลพิธีบูชาไฟ พร้อมกับสารถีและพ่อครัว ในที่พำนักของท้าวทรุปท
4.5.3
इन्द्रसेनमुखाश्चेमे रथानादाय केवलान् ।
यान्तु द्वारवतीं शीघ्रमिति मे वर्तते मतिः ॥ ४.५.३ ॥
ให้อินทรเสนาและคนอื่น ๆ รีบไปยังทวารกาโดยนำเพียงรถศึกไปเท่านั้น นี่คือความเห็นของข้าพเจ้า
4.5.4
इमाश्च नार्यो द्रौपद्याः सर्वाश्च परिचारिका ।
पाञ्चालानेव गच्छन्तु सूतपौरोगवैः सह ॥ ४.५.४ ॥
ให้สตรีเหล่านี้และผู้รับใช้ทั้งหมดของเทราปที ไปยังแคว้นปาญจาละ พร้อมกับสารถีและพ่อครัว
4.5.5
सर्वैरपि च वक्तव्यं न प्राज्ञायन्त पाण्डवाः ।
अर्धरात्रे महात्मानो भिक्षादान्ब्राह्मणानपि।
गता ह्यस्मानपाहाय सर्वे द्वैतवनादिति ॥ ४.५.५ ॥
ทุกคนต้องกล่าวว่าไม่ควรให้ใครจำปาณฑพได้ เพราะเมื่อเที่ยงคืน บรรดาผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ แม้แต่พราหมณ์ผู้รับทาน ได้จากป่าทไวตะไปหมดแล้ว ทิ้งพวกเราไว้ข้างหลัง
4.5.6
एवं तेऽन्योन्यमामन्त्र्य कर्माण्युक्त्वा पृथक्पृथक् ।
धौम्यमामन्त्रयामासुः स च तान्मन्त्रमब्रवीत् ॥ ४.५.६ ॥
ครั้นทั้งหมดลาจากกันและกัน และประกาศกิจที่ตนจะทำแยกกันแล้ว ก็ลาพระธามยะ และท่านได้กล่าวคำแนะนำนี้แก่พวกเขา
4.5.7
तानन्वशात्स धर्मात्मा सर्वधर्मविशेषवित् ।
धौम्यः पुरोहितो राजन्पाण्डवान्पुरुषर्षभान् ॥ ४.५.७ ॥
พระธามยะผู้มีจิตใจชอบธรรม ผู้รู้รายละเอียดแห่งธรรมทั้งปวง และเป็นปุโรหิต ได้สั่งสอนพวกเขา ข้าแต่พระราชา คือปาณฑพผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์
4.5.8
विदितं वै यथा सर्वं लोके वृत्तमिदं नृप ।
विदिते चापि वक्तव्यं सुहृद्भिरनुरागतः ॥ ४.५.८ ॥
ข้าแต่พระราชา พระองค์ทรงทราบดีว่าเรื่องทั้งหมดนี้เป็นไปในโลกอย่างไร แม้สิ่งที่รู้แล้ว มิตรผู้หวังดีก็ควรกล่าวด้วยความรักใคร่
4.5.9
अतोऽहमभिवक्ष्यामि हेतुमात्रं निबोधत ।
हन्तेमां राजवसतिं राजपुत्रा ब्रवीमि वः।
यथा राजकुलं प्राप्य चरन्प्रोष्य न रिष्यति ॥ ४.५.९ ॥
ฉะนั้นข้าพเจ้าจะกล่าวเพียงเหตุผลเท่านั้น จงตั้งใจฟังเถิด มาเถิดเจ้าชายทั้งหลาย ข้าพเจ้าจะบอกพวกท่านว่า เมื่อเข้าอยู่ในราชสำนักและเคลื่อนไหวอยู่ที่นั่น ผู้หนึ่งจะไม่ได้รับอันตราย
4.5.10
दुर्वासमेव कौरव्य जातेन कुरुवेश्मनि ।
अमानितेन मानार्ह गूढेन परिवत्सरम् ॥ ४.५.१० ॥
ข้าแต่กาวรวะ จงอยู่ในบ้านของกุรุ ในที่ที่ท่านเกิด ให้ครบหนึ่งปีอย่างซ่อนเร้น ไม่ได้รับการยกย่องทั้งที่ควรได้รับการยกย่อง
4.5.11
दिष्टद्वारो लभेद्द्रष्टुं राजस्वेषु न विश्वसेत् ।
न चानुशिष्याद्राजानमपृच्छन्तं कदाचन ॥ ४.५.११ ॥
ผู้ที่ผ่านประตูตามที่กำหนดเท่านั้นจึงจะได้เข้าเฝ้าพระราชา ไม่ควรไว้วางใจทรัพย์สินของพระราชา และไม่ควรสั่งสอนพระราชาเมื่อพระองค์มิได้ตรัสถาม
4.5.12
तूष्णीं त्वेनमुपासीत काले समभिपूजयेत् ॥ ४.५.१२ ॥
แต่ควรรับใช้พระองค์ด้วยความเงียบ และถวายความเคารพอย่างดีในเวลาอันควร
4.5.13
असूयन्ति हि राजानो जनाननृतवादिनः ।
तथैव चावमन्यन्ते मन्त्रिणं वादिनं मृषा ॥ ४.५.१३ ॥
พระราชาย่อมริษยาผู้พูดเท็จ และในทำนองเดียวกันก็ดูหมิ่นที่ปรึกษาผู้พูดสิ่งที่ไม่จริง
4.5.14
विदिते चास्य कुर्वीत कार्याणि सुलघून्यपि ।
एवं विचरतो राज्ञि न क्षतिर्जायते क्वचित् ॥ ४.५.१४ ॥
เมื่อทราบเรื่องนั้นแล้ว ควรทำแม้กิจเล็กน้อย เพราะพระราชาผู้ประพฤติเช่นนี้ย่อมไม่เคยได้รับความเสียหาย
4.5.15
पाण्डवाग्निरयं लोके सर्वशस्त्रमयो महान ।
भर्ता गोप्ता च भूतानां राजा पुरुषविग्रहः ॥ ४.५.१५ ॥
พระราชาองค์นี้ คือไฟของปาณฑพ ยิ่งใหญ่ในโลก เต็มไปด้วยอาวุธทั้งปวง ทรงเป็นผู้ค้ำจุนและคุ้มครองสรรพสัตว์ ทรงเป็นร่างแห่งมนุษย์
4.5.16
सर्वात्मना वर्तमानं यथा दोषो न संस्पृशेत् ।
राजानमुपतिष्ठन्तं तस्य वृत्तं निबोधत ॥ ४.५.१६ ॥
จงเรียนรู้ความประพฤติของผู้รับใช้พระราชา ผู้ประพฤติตนในทุกทางเพื่อไม่ให้โทษใด ๆ มาถูกต้องตน
4.5.17
क्षत्रियं चैव सर्पं च ब्राह्मणं च बहुश्रुतम् ।
नावमन्येत मेधावी कृशानपि कदाचन ॥ ४.५.१७ ॥
ผู้มีปัญญาไม่ควรดูหมิ่นกษัตริย์ งู หรือพราหมณ์ผู้มีความรู้มาก แม้เมื่อท่านเหล่านั้นอ่อนแอ
4.5.18
एतत्रयं च पुरुषं निर्दहेदवमानितम् ।
राजा तस्माद्बुधैर्नित्यं पूजनीयः प्रयत्नतः ॥ ४.५.१८ ॥
สามสิ่งนี้เมื่อถูกดูหมิ่นย่อมเผาผลาญบุรุษ ฉะนั้นผู้มีปัญญาจึงควรเคารพพระราชาเสมอด้วยความระมัดระวัง
4.5.19
नातिवर्तेत मर्यादां पुरुषो राजसंमतः ।
व्यवहारं पुनर्लोके मर्यादां पण्डिता विदुः ॥ ४.५.१९ ॥
บุรุษที่พระราชาทรงยอมรับไม่ควรก้าวล่วงขอบเขต ในโลก ผู้มีปัญญาย่อมรู้ขอบเขตแห่งความประพฤติ
4.5.20
न हि पुत्रं न नप्तारं न भ्रातरमरिन्दम ।
समतिक्रान्तमर्यादं पूजयन्ति पराधिपाः ॥ ४.५.२० ॥
ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู ผู้ปกครองต่างแดนย่อมไม่ยกย่องผู้ที่ก้าวล่วงขอบเขต แม้จะเป็นบุตร หลาน หรือพี่น้องก็ตาม
4.5.21
गच्छन्नपि परां भूतिं भूमिपालनियोजितः ।
जात्यन्ध इव मन्येत मर्यादामनुचिन्तयन् ॥ ४.५.२१ ॥
แม้ผู้ที่รับใช้กษัตริย์จะได้ความรุ่งเรืองยิ่งใหญ่ เขาก็ควรพิจารณาขอบเขตของตนอยู่เสมอ และถือว่าตนเหมือนคนตาบอดมาแต่กำเนิด
4.5.22
धृष्टो द्वारं सदा पश्यन्न च राजसु विश्वसेत् ।
तदेवासनमन्विच्छेद्यत्र नाभिलषेत्परः ॥ ४.५.२२ ॥
ผู้กล้าหาญควรเฝ้ามองประตูอยู่เสมอ และไม่ควรไว้ใจบรรดากษัตริย์ เขาควรแสวงหาที่นั่งซึ่งผู้อื่นไม่ปรารถนา
4.5.23
यत्रोपविष्टः संकल्पं नोपहन्याद्बलीयसः ।
तदासनं राजकुले ईप्सेत पुरुषो वसन् ॥ ४.५.२३ ॥
ที่ใดที่เมื่อนั่งอยู่แล้วจะไม่ขัดขวางความปรารถนาของผู้ที่แข็งแรงกว่า ที่นั่งนั้นแหละที่ผู้อาศัยอยู่ในวังหลวงควรปรารถนาจะนั่ง
4.5.24
यथैनं यत्र चासीनं शङ्कयेद्दुष्टचरिणम् ।
न तत्रोपविशेज्जातु यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.२४ ॥
ที่ใดที่คนนั่งอยู่จะถูกสงสัยว่าประพฤติชั่ว ไม่ควรนั่งที่นั่นเลย ผู้ที่อาศัยอยู่ในที่พำนักของกษัตริย์ควรประพฤติเช่นนี้
4.5.25
स्वभूमौ काममासीत तिष्ठेद्वा राजसन्निधौ ।
न त्वेवासनमन्यस्य प्रार्थयेत कदाचन ॥ ४.५.२५ ॥
ให้เขานั่งตามใจชอบบนพื้นที่ของตน หรือยืนอยู่ต่อหน้ากษัตริย์ก็ได้ แต่ไม่ควรปรารถนาที่นั่งของผู้อื่นเลยแม้สักครั้ง
4.5.26
परासनगतं ह्येनं परस्य परिचारकाः ।
परिषद्यपकर्षेयुः परिहास्येत शत्रुभिः ॥ ४.५.२६ ॥
เพราะคนที่นั่งอยู่บนที่นั่งของผู้อื่น บริวารของผู้อื่นจะลากเขาออกจากที่ประชุม และศัตรูจะเยาะเย้ยเขา
4.5.27
नित्यं विप्रतिषिद्धं तत्पुरस्तादासनं मतम् ।
अर्थार्थं हि यदा भृत्यो राजानमुपतिष्ठते ॥ ४.५.२७ ॥
ที่นั่งที่จัดไว้ข้างหน้าถือว่าเป็นสิ่งต้องห้ามเสมอ เมื่อผู้รับใช้มารับใช้กษัตริย์เพื่อหวังผลประโยชน์
4.5.28
दक्षिणं वाऽथ वामं वा भागमाश्रित्य पण्डितः ।
तिष्ठेद्विनीतवद्राजन्न पुरस्तान्न पृष्ठतः।
राक्षिणामात्तशस्त्राणां पश्चात्स्थानं विधीयते ॥ ४.५.२८ ॥
ผู้รอบรู้ควรอาศัยด้านขวาหรือด้านซ้าย และยืนอย่างถ่อมตน ข้าแต่พระราชา ไม่ควรยืนทั้งข้างหน้าและข้างหลัง ส่วนที่ยืนข้างหลังผู้ถืออาวุธของผู้คุ้มกันนั้นได้กำหนดไว้แล้ว
4.5.29
मातृगोत्रे स्वगोत्रे वा नाम्ना शीलेन वा पुनः ।
संग्रहार्थं मनुष्याणां नित्यमाभाषिता भवेत् ॥ ४.५.२९ ॥
เพื่อให้ได้ความนิยมจากผู้คน ควรพูดกับเขาอยู่เสมอ โดยเรียกด้วยนามของสายตระกูลฝ่ายมารดา หรือของสายตระกูลของตนเอง หรือด้วยอุปนิสัย
4.5.30
पूज्यमानोपि यो राज्ञा नरो न प्रतिपूजयेत् ।
नैनमाराधयेज्जातु शास्ता शिष्यानिवालसान् ॥ ४.५.३० ॥
ผู้ที่แม้กษัตริย์จะให้เกียรติ แต่ไม่ให้เกียรติตอบ จะไม่มีวันทำให้กษัตริย์พอพระทัยได้ เหมือนอาจารย์ที่ไม่อาจทำให้ศิษย์ที่เกียจคร้านพอใจได้
4.5.31
नास्य युग्यं न पर्यङ्कं नासनं न रथं तथा ।
आरोहेत्संमतोऽस्मीति यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३१ ॥
ผู้ที่อาศัยอยู่ในที่พำนักของกษัตริย์ เมื่อคิดว่า ‘ข้าได้รับการยกย่อง’ ไม่ควรขึ้นยานพาหนะ เตียงนอน ที่นั่ง หรือรถศึกของกษัตริย์
4.5.32
यो वै गृहेभ्यः प्रवसन्क्रियमाणमनुस्मरन् ।
उत्थाने नित्यसंकल्पो निस्तन्द्रीः संघतात्मवान् ॥ ४.५.३२ ॥
ผู้ที่แม้จะอยู่ห่างจากบ้าน แต่ยังระลึกถึงงานที่กำลังทำอยู่ มีความตั้งใจมั่นในการลงมือทำอยู่เสมอ ไม่เกียจคร้าน และมีจิตที่ควบคุมตนได้
4.5.33
परीतः क्षुत्पिपासाभ्यां विहाय परिदेवनम् ।
दुःखेन सुखमन्विच्छेद्यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३३ ॥
แม้จะถูกความหิวและความกระหายครอบงำ ก็ละการคร่ำครวญเสีย ผู้ที่แสวงหาความสุขผ่านความลำบาก ควรอาศัยอยู่ในที่พำนักของกษัตริย์
4.5.34
करिष्याम्यहमित्येव यः स राजसु सिध्यति ॥ ४.५.३४ ॥
ผู้ที่คิดว่า ‘ข้าจะทำมันเอง’ ย่อมประสบความสำเร็จในหมู่กษัตริย์
4.5.35
उष्णे वा यदि वा शीते रात्रौ वा यदि वा दिवा ।
आदिष्टो न विकल्पेत यः स राजसु सिद्ध्यति ॥ ४.५.३५ ॥
ไม่ว่าจะร้อนหรือหนาว ในเวลากลางคืนหรือกลางวัน ผู้ที่เมื่อได้รับคำสั่งแล้วไม่ลังเล ย่อมประสบความสำเร็จในหมู่กษัตริย์
4.5.36
नैव प्राप्तोऽवमन्येत सदाऽमात्यो विशारदः ।
मानं प्राप्तो न हृष्येत न व्यथेच्च विमानितः ।
ऋदुर्मृदुः सत्यवादो यः स राजसु सिद्ध्यति ॥ ४.५.३६ ॥
อำมาตย์ผู้เชี่ยวชาญ แม้จะได้รับความโปรดปรานแล้ว ก็ไม่ควรดูหมิ่นผู้ใดเลย เมื่อได้รับเกียรติแล้วก็ไม่ควรดีใจ และเมื่อถูกดูถูกก็ไม่ควรเสียใจ ผู้ที่ซื่อตรง อ่อนโยน และพูดความจริง ย่อมประสบความสำเร็จในหมู่กษัตริย์
4.5.37
नैव लाभाद्धर्षमियान्न व्यथेच्च विमानितः ।
समः पूर्णतुलेव स्याद्यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३७ ॥
ผู้ที่ไม่ดีใจเพราะได้ผลประโยชน์ และไม่เสียใจเมื่อถูกดูหมิ่น แต่คงความเที่ยงตรงเหมือนตาชั่งที่ได้น้ำหนักเต็มที่ ขอให้เขาอาศัยอยู่ในที่พำนักของกษัตริย์
4.5.38
अल्पेच्छो धृतिमान्राजञ्छायेवानुगतः सदा ।
दक्षः प्रदक्षिणो धीरः स राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३८ ॥
ข้าแต่พระราชา ผู้มีความปรารถนาน้อย มีความอดทนมั่นคง ติดตามผู้อื่นเสมอเหมือนเงา มีความชำนาญ คล่องแคล่ว และมีปัญญา ขอให้เขาอาศัยอยู่ในที่พำนักของกษัตริย์
4.5.39
इतिहासपुराणज्ञः कुशलः सत्कथासु च ।
वदान्यः सत्यवाक्वापि यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३९ ॥
ผู้ที่รู้จักอิติหาสะและปุราณะ ชำนาญในการสนทนาอันดี มีใจกว้างขวาง และพูดความจริง ขอให้เขาอาศัยอยู่ในที่พำนักของกษัตริย์
4.5.40
न मिथो भाषितं राज्ञो मनुष्येषु प्रकाशयेत् ।
यं चासूयन्ति राजानः पुरुषं नो वदेच्च तम् ॥ ४.५.४० ॥
ไม่ควรเปิดเผยถ้อยคำที่กษัตริย์ตรัสกับตนเป็นการส่วนตัวให้คนอื่นรู้ และไม่ควรพูดถึงบุคคลที่กษัตริย์ทั้งหลายริษยา
4.5.41
नैषां कर्मसु संयुक्तो धनं किंचिदुपस्पृशेत् ।
प्राप्नुयादाददानो वा बन्धं वा वधमेव वा ॥ ४.५.४१ ॥
ผู้ที่ทำงานอยู่ในกิจการของพวกเขาไม่ควรแตะต้องทรัพย์สินของพวกเขาแม้เพียงเล็กน้อย เพราะหากรับเอาไป เขาย่อมได้รับการจองจำ หรือแม้แต่ความตาย
4.5.42
हुल्योपस्थितयोः पश्य मम चान्यस्य चोभयोः ।
अन्यं पुष्णाति मद्धीनमिति धीरो न मुह्यति ॥ ४.५.४२ ॥
จงดูคนสองคนที่อยู่ในฮุลยะ คือของเราและของอีกผู้หนึ่ง คนหนึ่งเลี้ยงดูอีกคนหนึ่ง และเมื่อขาดเราไป เขาก็เลี้ยงดูผู้อื่น ผู้มีปัญญามั่นคงย่อมไม่หลงเพราะคิดเช่นนี้
4.5.43
श्रेयांसं हि परित्यज्य वैद्यं कर्मणिकर्मणि ।
पापीयांसं प्रकुर्वीरञ्शीलमेषां तथाविधम् ॥ ४.५.४३ ॥
ผู้ใดละทิ้งผู้ที่ประเสริฐกว่าและมีความรู้ แล้วแต่งตั้งผู้ที่ด้อยกว่าให้ทำงานทุกอย่าง นิสัยของผู้นั้นย่อมเป็นเช่นนั้น
4.5.44
नैषां दारेषु कुर्वीत प्राज्ञो मैत्रीं कथंचन ।
रक्षणं तु न सेवेत यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.४४ ॥
ผู้มีปัญญาไม่ควรสร้างมิตรภาพกับภรรยาของพวกเขาไม่ว่าด้วยเหตุใด และผู้ที่พำนักในที่พำนักของพระราชาไม่ควรแสวงหาการคุ้มครองจากพวกเขา
4.5.45
यदा ह्यभिसमीक्षेत प्रेष्यं स्त्रीभिः समागतम् ।
बुद्धिः परिभवेत्तस्य राजा शङ्केत वा पुनः ॥ ४.५.४५ ॥
เมื่อเห็นคนรับใช้พบปะกับสตรี วิจารณญาณของเขาย่อมเสื่อมลง และพระราชาควรเกิดความสงสัยในตัวเขาอีกครั้ง
4.5.46
शङ्कितस्य पुनः स्त्रीषु कस्य भृत्यस्य भूमिपः ।
जीवितं साधु मन्येत प्रकृतिस्थो बलात्कृतः ॥ ४.५.४६ ॥
พระราชาจะคิดว่าชีวิตของคนรับใช้ที่ถูกสงสัยอีกครั้งเพราะสตรีนั้นปลอดภัยได้อย่างไร ทั้งที่เขายังคงอยู่ในสภาพเดิมแต่ถูกบังคับไว้ด้วยกำลัง
4.5.47
हर्षवस्तुषु चाप्यत्र वर्तमानेषु केषु चित् ।
नातिगाढं प्रहृष्येत तान्येवास्यानुपूजयेत् ॥ ४.५.४७ ॥
แม้เมื่อมีเรื่องน่ายินดีบางอย่างเกิดขึ้นที่นี่ เขาไม่ควรเปรมปรีดิ์มากเกินไป เขาควรให้เกียรติผู้นั้นตามสิ่งเหล่านั้นเอง
4.5.48
हर्षाद्धि मन्दः पुरुषः स्वैरं कुर्वीत वैकृतम् ।
तदस्यान्तःपुरे वृत्तमीक्षां कुर्वीत भूमिपः ॥ ४.५.४८ ॥
เพราะคนโง่เขลาย่อมกระทำการผิดปกติตามอำเภอใจด้วยความยินดี ฉะนั้นพระราชาควรเฝ้าดูความประพฤติในฝ่ายในของพระองค์
4.5.49
अन्तःपुरगतं ह्येनं स्त्रियः क्लीबाश्च सर्वतः ।
वर्तमानं यथावच्च कुत्सयेयुरसंशयम् ॥ ४.५.४९ ॥
สตรีและขันทีในฝ่ายในจะติเตียนเขาจากทุกด้าน เพราะเขาประพฤติเช่นนั้น ไม่ต้องสงสัยเลย
4.5.50
तस्माद्गम्भीरमात्मानं कृत्वा हर्षं नियम्य च ।
नित्यमन्तःपुरे राज्ञो न वृत्तं कीर्तयेद्बहिः ॥ ४.५.५० ॥
ฉะนั้น ผู้นั้นควรทำตนให้สงบเยือกเย็น และควบคุมความยินดีของตน ไม่ควรเล่าเรื่องราวในฝ่ายในของพระราชาให้ผู้อื่นภายนอกฟังเลย
4.5.51
यथा हि सुमहामन्त्रो भिद्यमानो हरेत्सुखम् ।
एवमन्तःपुरे वृत्तं श्रूयमाणं बहिर्भवेत् ॥ ४.५.५१ ॥
เหมือนดังคำปรึกษาอันลับยิ่งที่เมื่อถูกเปิดเผยย่อมพรากความสุขไปจากผู้นั้น ฉันใด เรื่องราวในฝ่ายในก็เช่นนั้น เมื่อได้ยินไปถึงภายนอกก็จะเป็นที่รู้กันทั่วไป
4.5.52
या तु वृत्तिरबाह्यानां बाह्यानामपि केवलम् ।
उभयेषां समस्तानां शृणु राजोपजीविनाम् ॥ ४.५.५२ ॥
จงฟังวิถีชีวิตที่เป็นของผู้อยู่ภายในและผู้อยู่ภายนอกเพียงอย่างเดียว และของทั้งสองฝ่ายที่อาศัยพระราชาเลี้ยงชีพ ทั้งหมดเลย
4.5.53
न स्त्रियो जातु मन्येत बाह्ये वाभ्यन्तरेऽपि वा ।
अनुजीविनां नरेन्द्रस्तु सृजेद्धि सुमहद्भयम् ॥ ४.५.५३ ॥
พระราชาไม่ควรไว้วางพระทัยสตรีเลยไม่ว่าจะอยู่ภายนอกหรือภายใน และไม่ควรไว้วางพระทัยผู้ที่อาศัยพระองค์เลี้ยงชีพ เพราะพวกเขาอาจก่อให้เกิดความกลัวอันใหญ่หลวงที่สุด
4.5.54
मत्वाऽस्य प्रियमात्मानं राजरत्नानि राजवत् ।
अराजा राजयोग्यानि नोपयुञ्जीत पण्डितः ॥ ४.५.५४ ॥
ผู้ที่มิใช่พระราชาไม่ควรคิดว่าตนเป็นที่รักของพระราชา แล้วใช้เครื่องราชูปโภคอันเหมาะแก่พระราชา เหมือนตนเป็นพระราชา ผู้มีปัญญาก็ไม่ควรทำเช่นนั้น
4.5.55
अराजानं हि रत्नानि राजकान्तानि राजवत् ।
भुञ्जानं तं नरं राजा न तितिक्षेत जीवितम् ॥ ४.५.५५ ॥
ผู้ที่มิใช่พระราชาและเสวยเครื่องราชูปโภคและทรัพย์สมบัติของพระราชาเหมือนดังพระราชา พระราชาจะไม่ทรงอดทนต่อบุรุษนั้นไปตลอดชีวิต
4.5.56
तस्मादव्यक्तभोगेन भोक्तव्यं भूतिमिच्छता ।
तुल्यभोगं हि राजा तु भृत्यं कोपेन योजयेत् ॥ ४.५.५६ ॥
ฉะนั้น ผู้ปรารถนาความเจริญรุ่งเรืองควรเสวยสุขอย่างเก็บงำ เพราะหากพระราชาทรงให้คนรับใช้เสวยสุขเท่าเทียมกับพระองค์ พระองค์อาจยั่วให้เขาโกรธได้
4.5.57
न चापत्येन संप्रीतिं राज्ञः कुर्वीत केनचित् ।
अधिक्षिप्तमनर्थं च द्वेष्यं च परिवर्जयेत् ॥ ४.५.५७ ॥
และไม่ควรสร้างความรักใคร่อันแนบแน่นกับผู้ใดผ่านบุตรของตนกับพระราชา ควรหลีกเลี่ยงผู้ที่ดูหมิ่น ผู้ที่นำความเสียหาย และผู้ที่น่าชิงชัง
4.5.58
एतां हि सेवमानस्य नरसीमां चतुर्विधाम् ।
द्विधा विच्छिद्यते मूलं राजमूलोपसेविनः ॥ ४.५.५८ ॥
เพราะเมื่อผู้ที่รับใช้พระราชาข้ามขอบเขตทั้งสี่ประเภทของมนุษย์นี้ รากเหง้าของผู้ที่อาศัยรากเหง้าแห่งพระราชาก็จะถูกตัดขาดเป็นสองส่วน
4.5.59
एतैस्तु विपरीता या नरसीमा नराधमैः ।
तथा कुर्वीत संसर्गं न विरोधं कथंचन ॥ ४.५.५९ ॥
แต่ขอบเขตของมนุษย์ที่ตรงข้ามกับสิ่งเหล่านี้ อันเป็นขอบเขตที่คนชั้นต่ำติดตาม ควรคบค้าสมาคมตามนั้น แต่อย่าได้เป็นปฏิปักษ์ด้วยเหตุใดเลย
4.5.60
बन्धुभिश्च नरेन्द्रस्य बलवद्भिश्च मानवैः ।
साधु मन्येत संसर्गं न विरोधं कथंचन ॥ ४.५.६० ॥
กับญาติของพระราชาและกับบุรุษผู้มีกำลัง ควรถือว่าการคบค้าสมาคมเป็นสิ่งดี แต่อย่าได้เป็นปฏิปักษ์ด้วยเหตุใดเลย
4.5.61
ताभ्यां तु नरसीमाभ्यां विरुद्धस्याल्पतेजसः ।
प्रथमं छिद्यते मूलं द्वितीयं जायते भयम् ॥ ४.५.६१ ॥
เมื่อถูกสองฝ่ายนั้นซึ่งเป็นขอบเขตของมนุษย์ โคนรากของผู้ที่ต่อต้านและมีกำลังน้อยถูกตัดขาดก่อน ความกลัวจึงเกิดขึ้นเป็นลำดับที่สอง
4.5.62
उद्धतानां च यो वेषः कुहकानां च यो भवेत् ।
राजवेषं च विस्पष्टं सेवमानो न वर्धते।
इतराभ्यां तु वेषाभ्यां परिहास्येत बान्धवैः ॥ ४.५.६२ ॥
รูปลักษณ์ของผู้หยิ่งยโสและของผู้หลอกลวง รวมถึงรูปลักษณ์แห่งกษัตริย์ที่ชัดเจน ผู้ที่ประพฤติตามสิ่งเหล่านี้ย่อมไม่เจริญรุ่งเรือง และด้วยรูปลักษณ์อีกสองอย่างนั้น เขาจะถูกญาติพี่น้องเยาะเย้ย
4.5.63
अपुंभिश्चैव पुंभिश्च स्त्रीभिः स्त्रीदर्शिभिर्नरैः ।
शक्ये सति न संभाषां जातु कुर्वीत कर्हिचित् ॥ ४.५.६३ ॥
เมื่อทำได้ ไม่ควรสนทนาในกาลใดๆ กับผู้ที่ไม่ใช่บุรุษ กับบุรุษ กับสตรี หรือกับบุรุษผู้มองดูสตรี
4.5.64
प्रतिसंभाषमाणो हि त्रिभिरेतैरचेतनः ।
श्येनः पेशीमिवादत्ते पुरुषो भूतिमात्मनः ॥ ४.५.६४ ॥
ผู้ไร้ปัญญาที่โต้ตอบการสนทนากับคนทั้งสามนี้ ย่อมเหมือนเหยี่ยวที่คาบชิ้นเนื้อไป เขาพรากความรุ่งเรืองของตนเองไป
4.5.65
ये च राज्ञाऽभिसत्कारं लभेरन्कारणादिव ।
तैश्च सामन्तदूतैश्च न संसज्येत कर्हिचित् ॥ ४.५.६५ ॥
ผู้ที่ได้รับเกียรติจากพระราชาด้วยเหตุบางประการ และเจ้าเมืองชายแดนกับทูต ไม่ควรคบหาในกาลใดๆ
4.5.66
न चान्याचरितां भूमिमसंदिष्टो महीपतेः ।
उपसेवेत मेधावी यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.६६ ॥
ผู้มีปัญญาก็ไม่ควรเข้าไปยังที่ที่ผู้อื่นอยู่อาศัย หากมิได้รับคำสั่งจากจอมปฐพี ผู้ที่อยู่ในที่พำนักของพระราชาก็ควรอยู่ที่นั้นต่อไป
4.5.67
न च संदर्शने राज्ञां प्रबन्धमभिसंजपेत् ।
अपि चैतद्दरिद्राणां व्यलीकस्थानमुत्तमम् ॥ ४.५.६७ ॥
และไม่ควรพูดยืดยาวหรือพึมพำต่อหน้าพระราชาทั้งหลาย เพราะนี่คือที่เกิดความเดือดร้อนอย่างยิ่ง แม้สำหรับคนยากจน
4.5.68
अर्थकामा च या नारी राजानं स्यादुपस्थिता ।
अनुजीवी तथायुक्तां निध्यायन्दुष्यते च सः ॥ ४.५.६८ ॥
สตรีที่ปรารถนาทรัพย์และกามารมณ์ ยืนเข้าเฝ้าพระราชา หรือผู้รับใช้ที่ทำงานในลักษณะเดียวกัน ผู้ใดจ้องมองนางย่อมพินาศ
4.5.69
तस्मान्नारीं न निध्यायेत्तथायुक्तां विचक्षणः ।
तथा क्षुतं च वातं च निष्ठीवं चाचरेच्छनैः ॥ ४.५.६९ ॥
เพราะฉะนั้น ผู้มีปัญญาไม่ควรจ้องมองสตรีผู้ทำงานเช่นนั้น และควรจามเบาๆ ผายลมเบาๆ และถ่มน้ำลายเบาๆ
4.5.70
न नर्मसु हसेज्जातु मूढवृत्तिर्हि सा स्मृता ।
स्मितं तु मृदुपूर्वेण दर्शयीत प्रसादजम् ॥ ४.५.७० ॥
ไม่ควรหัวเราะเมื่อมีการเย้าแหย่ เพราะการทำเช่นนั้นถือว่าเป็นความประพฤติของคนโง่ ควรแสดงรอยยิ้มอันเกิดจากความโปรดปราน โดยมีความอ่อนโยนนำหน้า
4.5.71
न चाक्षौ न भुजौ जातु न च वाक्यं समाक्षिपेत् ।
न च तिर्यगवेक्षेत चक्षुर्भ्यां सम्यगाचरेत् ॥ ४.५.७१ ॥
ไม่ควรขยับดวงตาหรือแขนอย่างเลินเล่อ ไม่ควรพูดจาโพล่งออกไป ไม่ควรเหลือบมองด้วยหางตา พึงประพฤติให้เหมาะสมด้วยดวงตา
4.5.72
भ्रुकुटिं च न कुर्वीत न चाङ्गुष्ठैर्लिखेन्महीम् ।
न च गाढं विजृम्भेत जातु राज्ञः समीपतः ॥ ४.५.७२ ॥
ไม่ควรขมวดคิ้ว ไม่ควรขีดเส้นบนพื้นดินด้วยนิ้วหัวแม่มือ และไม่ควรหาวอย่างลึกในกาลใดๆ ต่อหน้าพระราชา
4.5.73
न प्रशंसेन्ना चासूयेत्प्रियेषु च हितेषु च ।
स्तूयमानेषु वा तत्र दूष्यमानेषु वा पुनः ॥ ४.५.७३ ॥
ไม่ควรสรรเสริญหรือริษยาผู้เป็นที่รักและผู้หวังดี ไม่ว่าจะมีผู้ถูกสรรเสริญหรือถูกตำหนิอยู่ที่นั่นอีกครั้งหรือไม่
4.5.74
अथ संदृश्यमानेषु प्रियेषु च हितेषु च ।
श्रूयमाणेषु वाक्येषु वर्णयेदमृतं यथा ॥ ४.५.७४ ॥
เมื่อผู้เป็นที่รักและผู้หวังดีปรากฏให้เห็น และถ้อยคำของเขาถูกได้ยิน พึงกล่าวถึงเขาเหมือนดั่งอมฤต
4.5.75
न राज्ञः प्रतिकूलानि सेवमानः सुखी भवेत् ।
पुत्रो वा यदि वा भ्राता यद्यप्यात्मसमो भवेत् ॥ ४.५.७५ ॥
ผู้ที่ปฏิบัติสิ่งที่ขัดต่อพระราชาย่อมไม่มีความสุข ไม่ว่าจะเป็นบุตรหรือพี่น้อง แม้เขาจะเสมอเหมือนตนเองก็ตาม
4.5.76
अप्रमत्तो हि राजानं रञ्जयेच्छीलसंपदा ।
उत्थानेन तु मेधावी शौचेन विविधेन च ॥ ४.५.७६ ॥
ผู้ไม่ประมาทควรทำให้พระราชาพอพระทัยด้วยความมั่งคั่งแห่งความประพฤติอันดี ส่วนผู้มีปัญญาควรทำด้วยความขยันขันแข็ง และด้วยความบริสุทธิ์หลากหลายประการ
4.5.77
स्नानं हि वस्त्रशुद्धिश्च शारीरं शौचमुच्यते ।
असक्तिः प्राकृतार्थेषु द्वितीयं शौचमुच्यते ॥ ४.५.७७ ॥
การอาบน้ำและความสะอาดของเครื่องนุ่งห่ม เรียกว่าความบริสุทธิ์ของร่างกาย การไม่ยึดติดในสิ่งทางโลก เรียกว่าความบริสุทธิ์ประการที่สอง
4.5.78
राजा भोजो विराट् सम्राट् क्षत्रियो भूपतिर्नृपः ।
य एतैः स्तूयते शब्दैः कस्तं नार्चितुमर्हति ॥ ४.५.७८ ॥
กษัตริย์ โภชะ วิราฏ จักรพรรดิ กษัตริย์ เจ้าแห่งแผ่นดิน ผู้ปกครอง ผู้ที่ได้รับการสรรเสริญด้วยถ้อยคำเหล่านี้ ใครเล่าจะไม่สมควรบูชาเขา
4.5.79
तस्माद्भक्त्या च युक्तः सन्सत्यवादी जितेन्द्रियः ।
मेधावी धृतिमान्प्राज्ञः संश्रयीत महीपतिम् ॥ ४.५.७९ ॥
เพราะฉะนั้น ผู้มีความภักดี ซื่อสัตย์ ข่มอินทรีย์ได้ มีปัญญา มีความมั่นคง และฉลาด พึงพึ่งพิงจอมปฐพี
4.5.80
कृतज्ञं प्राज्ञमक्षुद्रं दृढभक्तिं जितेन्द्रियम् ।
वर्धमानं स्थितं स्थाने संश्रयीत महीपतिम् ॥ ४.५.८० ॥
ผู้กตัญญู ฉลาด ไม่ต่ำช้า มีความภักดีมั่นคง ข่มอินทรีย์ได้ เจริญรุ่งเรือง และตั้งมั่นอยู่ในที่ของตน พึงพึ่งพิงจอมปฐพี
4.5.81
एष वः समुदाचारः समुद्दिष्टो यथाविधि ।
यथार्थान्संप्रपत्स्यन्ते पार्थ राजोपजीविनः ॥ ४.५.८१ ॥
นี่คือมารยาทที่พวกท่านพึงประพฤติตามกฎอย่างถูกต้อง ปารถะ ผู้ที่ดำรงชีพด่วยการรับใช้กษัตริย์ย่อมบรรลุจุดหมายของตนได้
4.5.82
संवत्सरमिमं तावदेवंशीला बुभूषथः ।
ततः स्वविषयं प्राप्य यथाकामं चरिष्यथ ॥ ४.५.८२ ॥
ตลอดหนึ่งปีนี้ จงดำเนินชีวิตเช่นนี้ด้วยความประพฤติเช่นนี้ จากนั้นเมื่อได้กลับถึงแว่นแคว้นของตนแล้ว ท่านจะปฏิบัติได้ตามที่ปรารถนา
4.5.83
तं तथेत्यब्रुवन्पार्थाः पितृकल्पं यशस्विनम् ।
प्रहृष्टाश्चाभिवाद्यैनमुपातिष्ठन्परंतपाः ॥ ४.५.८३ ॥
บรรดาบุตรของปฤถาจึงกล่าวกับท่านผู้มีเกียรติยศ ผู้เปรียบประดุจบิดาว่า "ตกลงตามนั้น" ทั้งหมดมีจิตยินดี ทำความเคารพท่านแล้วยืนเข้าไปใกล้ ปรบฝ่าข้าศึก
4.5.84
तेषां प्रतिष्ठमानानां मन्त्रांश्च ब्राह्मणोऽजपत् ।
भवाय राज्यलाभाय वीर्याय विजयाय च ॥ ४.५.८४ ॥
ขณะที่พวกเขากำลังออกเดินทาง พราหมณ์ได้สวดมนตร์ให้แก่พวกเขา เพื่อความเจริญ เพื่อการได้ราชอาณาจักร เพื่อความกล้าหาญ และเพื่อชัยชนะ
4.5.85
ततोऽब्रवीदसौ विप्रो वाचमाशीः प्रयुज्य च ।
स्वद्रव्यप्रतिलाभाय शत्रूणां मर्दनाय च ॥ ४.५.८५ ॥
จากนั้น พราหมณ์ผู้นั้นได้กล่าวถ้อยคำอวยพร แล้วจึงกล่าวว่า เพื่อให้ได้ทรัพย์สินของตนคืนมา และเพื่อปราบศัตรูทั้งหลาย
4.5.86
स्वस्ति वोस्तु शिवः पन्था द्रक्ष्यामि पुनरागतान् ।
इत्युक्ता हृष्टमनसो गुरुणा तेन धीमता।
युधिष्ठिरमुखाः सर्वे गन्तुं समुपचक्रमुः ॥ ४.५.८६ ॥
ขอให้พวกท่านจงโชคดี ขอให้เส้นทางของท่านเป็นมงคล ข้าพเจ้าจะได้เห็นท่านกลับมาอีก เมื่อผู้ทรงปัญญาซึ่งเป็นครูกล่าวดังนี้แล้ว ทุกคนมีจิตยินดี มียุธิษฐิระเป็นหัวหน้า จึงเริ่มออกเดินทาง