マハーバーラタ · 章 4.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.5.1
कर्माण्युक्तानि युष्माभिर्यानि तानि चरिष्यथ ।
मम चापि यथा बुद्धिरुचिता हि विनिश्चयात् ॥ ४.५.१ ॥
あなた方に命じられた務めを、あなた方は果たすでしょう。決定に基づき、私の判断もそれが適切だと考えます。
4.5.2
पुरोहितोऽयमस्माकमग्निहोत्राणि रक्षतु ।
सूतपौरोगवैः सार्धं द्रुपदस्य निवेशने ॥ ४.५.२ ॥
この我らの家の祭官が、御者や料理人とともに、ドルパダの館で火への供犠を守りますように。
4.5.3
इन्द्रसेनमुखाश्चेमे रथानादाय केवलान् ।
यान्तु द्वारवतीं शीघ्रमिति मे वर्तते मतिः ॥ ४.५.३ ॥
インドラセーナを筆頭とするこの者たちは、戦車だけを率いて速やかにドヴァーラヴァティーへ向かうべきだ、というのが私の考えです。
4.5.4
इमाश्च नार्यो द्रौपद्याः सर्वाश्च परिचारिका ।
पाञ्चालानेव गच्छन्तु सूतपौरोगवैः सह ॥ ४.५.४ ॥
ドラウパディーのこの女性たちと侍女全員は、御者や料理人とともにパーンチャーラの人々のもとへ行きますように。
4.5.5
सर्वैरपि च वक्तव्यं न प्राज्ञायन्त पाण्डवाः ।
अर्धरात्रे महात्मानो भिक्षादान्ब्राह्मणानपि।
गता ह्यस्मानपाहाय सर्वे द्वैतवनादिति ॥ ४.५.५ ॥
誰もが、パーンドゥの子らが知られてはならないと言うべきだ。真夜中に偉大な人々が、施しを受ける婆羅門さえも、私たち皆を残してドヴァイタの森から去ってしまった、と。
4.5.6
एवं तेऽन्योन्यमामन्त्र्य कर्माण्युक्त्वा पृथक्पृथक् ।
धौम्यमामन्त्रयामासुः स च तान्मन्त्रमब्रवीत् ॥ ४.५.६ ॥
こうして彼らは互いに別れを告げ、それぞれ務めを述べ、ダウミヤに別れを告げた。すると彼は彼らにこの助言を語った。
4.5.7
तानन्वशात्स धर्मात्मा सर्वधर्मविशेषवित् ।
धौम्यः पुरोहितो राजन्पाण्डवान्पुरुषर्षभान् ॥ ४.५.७ ॥
法を魂とし、あらゆるダルマの細目に通じた家司祭ダウミヤは、王よ、人中の牡牛たるパーンダヴァたちを教え導いた。
4.5.8
विदितं वै यथा सर्वं लोके वृत्तमिदं नृप ।
विदिते चापि वक्तव्यं सुहृद्भिरनुरागतः ॥ ४.५.८ ॥
王よ、この世のすべての振る舞いの有様はあなたがご存じです。しかし知られていることでも、親しい者は愛情から言うべきなのです。
4.5.9
अतोऽहमभिवक्ष्यामि हेतुमात्रं निबोधत ।
हन्तेमां राजवसतिं राजपुत्रा ब्रवीमि वः।
यथा राजकुलं प्राप्य चरन्प्रोष्य न रिष्यति ॥ ४.५.९ ॥
ゆえに私はその理由だけを申しましょう、聞きなさい。王子たちよ、王宮に入り、そこを歩き回り住んでも、害を受けないための方法を、あなたがたに申します。
4.5.10
दुर्वासमेव कौरव्य जातेन कुरुवेश्मनि ।
अमानितेन मानार्ह गूढेन परिवत्सरम् ॥ ४.५.१० ॥
クル族の末裔よ、生まれ育ったクルの館で、尊敬に値するのに敬われず、身を隠して一年間暮らしなさい。
4.5.11
दिष्टद्वारो लभेद्द्रष्टुं राजस्वेषु न विश्वसेत् ।
न चानुशिष्याद्राजानमपृच्छन्तं कदाचन ॥ ४.५.११ ॥
正しい門から入る許可を得た者だけが王に会うべきである。王の財産を信用してはならない。王が尋ねないのに、決して王に教えてはならない。
4.5.12
तूष्णीं त्वेनमुपासीत काले समभिपूजयेत् ॥ ४.५.१२ ॥
ただし、黙して仕え、ふさわしい時に十分に敬うべきである。
4.5.13
असूयन्ति हि राजानो जनाननृतवादिनः ।
तथैव चावमन्यन्ते मन्त्रिणं वादिनं मृषा ॥ ४.५.१३ ॥
王は偽りを語る者をねたみ、同様に偽りを語る大臣を侮る。
4.5.14
विदिते चास्य कुर्वीत कार्याणि सुलघून्यपि ।
एवं विचरतो राज्ञि न क्षतिर्जायते क्वचित् ॥ ४.५.१४ ॥
それを知ったならば、どんなに些細な務めであっても行うべきである。このように振る舞う王には、決して害は生じない。
4.5.15
पाण्डवाग्निरयं लोके सर्वशस्त्रमयो महान ।
भर्ता गोप्ता च भूतानां राजा पुरुषविग्रहः ॥ ४.५.१५ ॥
この王は、パーンドゥの子らの火であり、世において偉大で、あらゆる武器に満ちている。彼は衆生を養い守る者であり、人の姿をとった存在である。
4.5.16
सर्वात्मना वर्तमानं यथा दोषो न संस्पृशेत् ।
राजानमुपतिष्ठन्तं तस्य वृत्तं निबोधत ॥ ४.५.१६ ॥
あらゆる面で、過ちが身に触れないように振る舞いつつ、王に仕える者の行いを知りなさい。
4.5.17
क्षत्रियं चैव सर्पं च ब्राह्मणं च बहुश्रुतम् ।
नावमन्येत मेधावी कृशानपि कदाचन ॥ ४.५.१७ ॥
賢者は、たとえ弱くとも、武士・蛇・博学な婆羅門を決して侮ってはならない。
4.5.18
एतत्रयं च पुरुषं निर्दहेदवमानितम् ।
राजा तस्माद्बुधैर्नित्यं पूजनीयः प्रयत्नतः ॥ ४.५.१८ ॥
この三者は、侮られれば人を焼き尽くす。ゆえに賢者は常に注意深く王を敬うべきである。
4.5.19
नातिवर्तेत मर्यादां पुरुषो राजसंमतः ।
व्यवहारं पुनर्लोके मर्यादां पण्डिता विदुः ॥ ४.५.१९ ॥
王に認められた人は限度を越えてはならない。世の賢者は振る舞いの限度を知っている。
4.5.20
न हि पुत्रं न नप्तारं न भ्रातरमरिन्दम ।
समतिक्रान्तमर्यादं पूजयन्ति पराधिपाः ॥ ४.५.२० ॥
敵を征服する者よ、限度を越えた者は、息子であれ孫であれ兄弟であれ、他国の王たちは敬わない。
4.5.21
गच्छन्नपि परां भूतिं भूमिपालनियोजितः ।
जात्यन्ध इव मन्येत मर्यादामनुचिन्तयन् ॥ ४.५.२१ ॥
王に任じられた者は大きな繁栄を得ても、常に限度を思い、生まれつき盲目の者のように自らを思うべきである。
4.5.22
धृष्टो द्वारं सदा पश्यन्न च राजसु विश्वसेत् ।
तदेवासनमन्विच्छेद्यत्र नाभिलषेत्परः ॥ ४.५.२२ ॥
大胆な者は常に扉に目を配り、王たちを信用してはならない。他の者が望まない席を求めるべきである。
4.5.23
यत्रोपविष्टः संकल्पं नोपहन्याद्बलीयसः ।
तदासनं राजकुले ईप्सेत पुरुषो वसन् ॥ ४.५.२३ ॥
座ったときに、より強い者の決意を妨げない場所こそ、王宮に住む者が望むべき席である。
4.5.24
यथैनं यत्र चासीनं शङ्कयेद्दुष्टचरिणम् ।
न तत्रोपविशेज्जातु यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.२४ ॥
座っている者が悪行の者だと疑われる場所には、決して座ってはならない。王宮に住む者はそのように振る舞うべきである。
4.5.25
स्वभूमौ काममासीत तिष्ठेद्वा राजसन्निधौ ।
न त्वेवासनमन्यस्य प्रार्थयेत कदाचन ॥ ४.५.२५ ॥
自分の土地では好きなように座ってよい、あるいは王の御前に立ってもよい。しかし決して他人の座席を望んではならない。
4.5.26
परासनगतं ह्येनं परस्य परिचारकाः ।
परिषद्यपकर्षेयुः परिहास्येत शत्रुभिः ॥ ४.५.२६ ॥
他人の座席に座った者は、他人の従者に集会から引きずり出され、敵に嘲笑されるだろう。
4.5.27
नित्यं विप्रतिषिद्धं तत्पुरस्तादासनं मतम् ।
अर्थार्थं हि यदा भृत्यो राजानमुपतिष्ठते ॥ ४.५.२७ ॥
従者が利益のために王に仕えるとき、その前に置かれた座席は常に不適切とされる。
4.5.28
दक्षिणं वाऽथ वामं वा भागमाश्रित्य पण्डितः ।
तिष्ठेद्विनीतवद्राजन्न पुरस्तान्न पृष्ठतः।
राक्षिणामात्तशस्त्राणां पश्चात्स्थानं विधीयते ॥ ४.५.२८ ॥
賢者は右か左の側に寄り、王よ、謙虚に立つべきである。前にも後ろにもいてはならない。武器を執る護衛の後方が定められた位置である。
4.5.29
मातृगोत्रे स्वगोत्रे वा नाम्ना शीलेन वा पुनः ।
संग्रहार्थं मनुष्याणां नित्यमाभाषिता भवेत् ॥ ४.५.२९ ॥
人々の好意を得るために、母方の系統や自分の系統の名、あるいは人柄によって呼びかけ、常に彼らに語りかけるべきである。
4.5.30
पूज्यमानोपि यो राज्ञा नरो न प्रतिपूजयेत् ।
नैनमाराधयेज्जातु शास्ता शिष्यानिवालसान् ॥ ४.५.३० ॥
王に敬われても敬い返さない者は、王を決して喜ばせることができない。ちょうど師が怠惰な弟子を喜ばせられないように。
4.5.31
नास्य युग्यं न पर्यङ्कं नासनं न रथं तथा ।
आरोहेत्संमतोऽस्मीति यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३१ ॥
王の住まいに住む者は「自分は尊ばれている」と思って、王の乗り物、寝台、座席、戦車に登ってはならない。
4.5.32
यो वै गृहेभ्यः प्रवसन्क्रियमाणमनुस्मरन् ।
उत्थाने नित्यसंकल्पो निस्तन्द्रीः संघतात्मवान् ॥ ४.५.३२ ॥
家から離れていても、行われている務めを忘れず、努力に常に固く決意し、怠けず、自己を制する者。
4.5.33
परीतः क्षुत्पिपासाभ्यां विहाय परिदेवनम् ।
दुःखेन सुखमन्विच्छेद्यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३३ ॥
飢えと渇きに襲われても嘆きを捨て、苦しみを通して幸福を求める者が、王の住まいに住むべきである。
4.5.34
करिष्याम्यहमित्येव यः स राजसु सिध्यति ॥ ४.५.३४ ॥
「私がやろう」と思う者こそ、王の間で成功する。
4.5.35
उष्णे वा यदि वा शीते रात्रौ वा यदि वा दिवा ।
आदिष्टो न विकल्पेत यः स राजसु सिद्ध्यति ॥ ४.५.३५ ॥
暑くても寒くても、夜でも昼でも、命じられたときに迷わない者こそ、王の間で成功する。
4.5.36
नैव प्राप्तोऽवमन्येत सदाऽमात्यो विशारदः ।
मानं प्राप्तो न हृष्येत न व्यथेच्च विमानितः ।
ऋदुर्मृदुः सत्यवादो यः स राजसु सिद्ध्यति ॥ ४.५.३६ ॥
有能な大臣は、恩寵を得ても決して人を軽んじてはならない。尊敬を受けても喜ばず、侮辱されても悩まない。素直で穏やかで真実を語る者こそ、王の間で成功する。
4.5.37
नैव लाभाद्धर्षमियान्न व्यथेच्च विमानितः ।
समः पूर्णतुलेव स्याद्यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३७ ॥
利益に喜ばず、侮辱されても悩まず、満ちた秤のように平静な者こそ、王の館に住むべきである。
4.5.38
अल्पेच्छो धृतिमान्राजञ्छायेवानुगतः सदा ।
दक्षः प्रदक्षिणो धीरः स राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३८ ॥
王よ、欲少なく、堅固で、常に影のように付き従い、巧みで、機敏で、賢明な者こそ、王の館に住むべきである。
4.5.39
इतिहासपुराणज्ञः कुशलः सत्कथासु च ।
वदान्यः सत्यवाक्वापि यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३९ ॥
史伝とプラーナに通じ、良き話に巧みで、寛大で、言葉に偽りのない者こそ、王の館に住むべきである。
4.5.40
न मिथो भाषितं राज्ञो मनुष्येषु प्रकाशयेत् ।
यं चासूयन्ति राजानः पुरुषं नो वदेच्च तम् ॥ ४.५.४० ॥
王の密談を人々の前で明かしてはならず、王が妬む人について語ってもならない。
4.5.41
नैषां कर्मसु संयुक्तो धनं किंचिदुपस्पृशेत् ।
प्राप्नुयादाददानो वा बन्धं वा वधमेव वा ॥ ४.५.४१ ॥
彼らの務めに携わる者は、その財産に少しも手を付けてはならない。取れば束縛か、さらには死を得るだろう。
4.5.42
हुल्योपस्थितयोः पश्य मम चान्यस्य चोभयोः ।
अन्यं पुष्णाति मद्धीनमिति धीरो न मुह्यति ॥ ४.५.४२ ॥
フルヤに居る二人を見よ、私のものと他人のものを。一方が他方を養い、私を離れれば彼は別の者を養う。このように思えば、堅固な者は惑わない。
4.5.43
श्रेयांसं हि परित्यज्य वैद्यं कर्मणिकर्मणि ।
पापीयांसं प्रकुर्वीरञ्शीलमेषां तथाविधम् ॥ ४.५.४३ ॥
優れた学識ある人を捨て、あらゆる仕事に劣った者を任じる者たち——彼らの性質もそのようなものである。
4.5.44
नैषां दारेषु कुर्वीत प्राज्ञो मैत्रीं कथंचन ।
रक्षणं तु न सेवेत यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.४४ ॥
賢者は決して彼らの妻と友情を結ぶべきではない。王宮に住む者は、彼女らの庇護を求めてはならない。
4.5.45
यदा ह्यभिसमीक्षेत प्रेष्यं स्त्रीभिः समागतम् ।
बुद्धिः परिभवेत्तस्य राजा शङ्केत वा पुनः ॥ ४.५.४५ ॥
召使が女性たちと会っているのを見れば、その判断は乱れる。そして王は再び彼を疑うべきである。
4.5.46
शङ्कितस्य पुनः स्त्रीषु कस्य भृत्यस्य भूमिपः ।
जीवितं साधु मन्येत प्रकृतिस्थो बलात्कृतः ॥ ४.५.४६ ॥
女性の間で再び疑われた召使いの命を、王はどうして良いと考えるだろうか。——本性のままでありながら、力によって抑えられている者を。
4.5.47
हर्षवस्तुषु चाप्यत्र वर्तमानेषु केषु चित् ।
नातिगाढं प्रहृष्येत तान्येवास्यानुपूजयेत् ॥ ४.५.४७ ॥
ここで何か喜ばしいことが起きていても、彼は過度に喜んではならない。そうした事柄に応じて彼を敬うべきである。
4.5.48
हर्षाद्धि मन्दः पुरुषः स्वैरं कुर्वीत वैकृतम् ।
तदस्यान्तःपुरे वृत्तमीक्षां कुर्वीत भूमिपः ॥ ४.५.४८ ॥
愚かな人は喜びのあまり、勝手に不適切な行いをしかねない。ゆえに王は彼の後宮での振る舞いを見守るべきである。
4.5.49
अन्तःपुरगतं ह्येनं स्त्रियः क्लीबाश्च सर्वतः ।
वर्तमानं यथावच्च कुत्सयेयुरसंशयम् ॥ ४.५.४९ ॥
内宮に入った彼は、女たちと去勢された者たちから四方からその振る舞いのままに、疑いなく非難されるであろう。
4.5.50
तस्माद्गम्भीरमात्मानं कृत्वा हर्षं नियम्य च ।
नित्यमन्तःपुरे राज्ञो न वृत्तं कीर्तयेद्बहिः ॥ ४.५.५० ॥
ゆえに、厳粛であり喜びを抑え、王の内宮の出来事を外で決して語ってはならない。
4.5.51
यथा हि सुमहामन्त्रो भिद्यमानो हरेत्सुखम् ।
एवमन्तःपुरे वृत्तं श्रूयमाणं बहिर्भवेत् ॥ ४.५.५१ ॥
極秘の謀議が漏れれば幸福を奪うように、内宮の出来事も聞かれれば外に知れ渡るであろう。
4.5.52
या तु वृत्तिरबाह्यानां बाह्यानामपि केवलम् ।
उभयेषां समस्तानां शृणु राजोपजीविनाम् ॥ ४.५.५२ ॥
内と外の者それぞれ、王に依存して生きる両種すべての者の生業について聞け。
4.5.53
न स्त्रियो जातु मन्येत बाह्ये वाभ्यन्तरेऽपि वा ।
अनुजीविनां नरेन्द्रस्तु सृजेद्धि सुमहद्भयम् ॥ ४.५.५३ ॥
王は女性を、外にいても内にいても決して信用してはならない。王に仕える者も同様である。彼らは大きな恐怖を生み出しうるからだ。
4.5.54
मत्वाऽस्य प्रियमात्मानं राजरत्नानि राजवत् ।
अराजा राजयोग्यानि नोपयुञ्जीत पण्डितः ॥ ४.५.५४ ॥
自分を王の寵臣と思い込み、王ではない者が王にふさわしい王家の宝玉を王のように用いてはならない。賢者はそうしない。
4.5.55
अराजानं हि रत्नानि राजकान्तानि राजवत् ।
भुञ्जानं तं नरं राजा न तितिक्षेत जीवितम् ॥ ४.५.५५ ॥
王ではない者が、王にふさわしい宝玉や王の品々を王のように享受するなら、王は生涯それを許さないであろう。
4.5.56
तस्मादव्यक्तभोगेन भोक्तव्यं भूतिमिच्छता ।
तुल्यभोगं हि राजा तु भृत्यं कोपेन योजयेत् ॥ ४.५.५६ ॥
ゆえに繁栄を望む者は、人目につかぬように享受すべきである。王が従者に同等の享楽を与えれば、彼を怒りへと駆り立てることになるからだ。
4.5.57
न चापत्येन संप्रीतिं राज्ञः कुर्वीत केनचित् ।
अधिक्षिप्तमनर्थं च द्वेष्यं च परिवर्जयेत् ॥ ४.५.५७ ॥
また、王に仕える者は子を通じてでも誰かと親密な情を結ぶべきではない。侮辱する者、災いをもたらす者、憎むべき者は遠ざけるべきである。
4.5.58
एतां हि सेवमानस्य नरसीमां चतुर्विधाम् ।
द्विधा विच्छिद्यते मूलं राजमूलोपसेविनः ॥ ४.५.५८ ॥
王に仕える者がこの四種の人の境界を越えるなら、その根は二つに断たれてしまう。
4.5.59
एतैस्तु विपरीता या नरसीमा नराधमैः ।
तथा कुर्वीत संसर्गं न विरोधं कथंचन ॥ ४.५.५९ ॥
しかし、これとは逆に、卑しい人々が従う人の境界がある。それに従って交わるべきであり、決して敵対してはならない。
4.5.60
बन्धुभिश्च नरेन्द्रस्य बलवद्भिश्च मानवैः ।
साधु मन्येत संसर्गं न विरोधं कथंचन ॥ ४.५.६० ॥
王の親族や有力な人々とは交わりを持つのが善いと考えるべきであり、決していかなる形でも敵対してはならない。
4.5.61
ताभ्यां तु नरसीमाभ्यां विरुद्धस्याल्पतेजसः ।
प्रथमं छिद्यते मूलं द्वितीयं जायते भयम् ॥ ४.५.६१ ॥
その二つの人の境界によって、対立する力の弱い者の根はまず断たれ、次に恐れが生じる。
4.5.62
उद्धतानां च यो वेषः कुहकानां च यो भवेत् ।
राजवेषं च विस्पष्टं सेवमानो न वर्धते।
इतराभ्यां तु वेषाभ्यां परिहास्येत बान्धवैः ॥ ४.५.६२ ॥
傲慢な者の装い、欺く者の装い、そして明らかな王の装い——これらに従う者は栄えない。他の二つの装いによって、親族から嘲笑されるであろう。
4.5.63
अपुंभिश्चैव पुंभिश्च स्त्रीभिः स्त्रीदर्शिभिर्नरैः ।
शक्ये सति न संभाषां जातु कुर्वीत कर्हिचित् ॥ ४.५.६३ ॥
可能な限り、いかなる時にも、中性の者・男・女・女を見る男と言葉を交わしてはならない。
4.5.64
प्रतिसंभाषमाणो हि त्रिभिरेतैरचेतनः ।
श्येनः पेशीमिवादत्ते पुरुषो भूतिमात्मनः ॥ ४.५.६४ ॥
この三者と応答して言葉を交わす愚かな人は、鷹が肉片を奪うように、自らの繁栄を奪い去られる。
4.5.65
ये च राज्ञाऽभिसत्कारं लभेरन्कारणादिव ।
तैश्च सामन्तदूतैश्च न संसज्येत कर्हिचित् ॥ ४.५.६५ ॥
何らかの理由で王から厚遇される者たち、そして辺境の領主や使者とは、決して交わるべきではない。
4.5.66
न चान्याचरितां भूमिमसंदिष्टो महीपतेः ।
उपसेवेत मेधावी यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.६६ ॥
賢者は、地上の主の命令なくして他者が出入りする場所に近づいてはならない。王の居所に住む者こそ、そこに住むべきである。
4.5.67
न च संदर्शने राज्ञां प्रबन्धमभिसंजपेत् ।
अपि चैतद्दरिद्राणां व्यलीकस्थानमुत्तमम् ॥ ४.५.६७ ॥
王の前で長々と話したり独り言を言ったりしてはならない。それは貧しい者にとっても最大の危険の場所である。
4.5.68
अर्थकामा च या नारी राजानं स्यादुपस्थिता ।
अनुजीवी तथायुक्तां निध्यायन्दुष्यते च सः ॥ ४.५.६८ ॥
富と欲望を求めて王の側に仕える女性、同様に奉仕に任じられた女性を見つめる者は身を滅ぼす。
4.5.69
तस्मान्नारीं न निध्यायेत्तथायुक्तां विचक्षणः ।
तथा क्षुतं च वातं च निष्ठीवं चाचरेच्छनैः ॥ ४.५.६९ ॥
ゆえに賢者はそのように仕える女性を見つめてはならない。くしゃみ、おならや唾もそっと静かにすべきである。
4.5.70
न नर्मसु हसेज्जातु मूढवृत्तिर्हि सा स्मृता ।
स्मितं तु मृदुपूर्वेण दर्शयीत प्रसादजम् ॥ ४.५.७० ॥
冗談で決して笑ってはならない。それは愚かな振る舞いと見なされるからである。むしろ、穏やかさを先にして、恩顧から生じた微笑を示すべきである。
4.5.71
न चाक्षौ न भुजौ जातु न च वाक्यं समाक्षिपेत् ।
न च तिर्यगवेक्षेत चक्षुर्भ्यां सम्यगाचरेत् ॥ ४.५.७१ ॥
目や腕をむやみに動かしてはならず、言葉を軽々しく投げかけてもならない。斜めに見てもならず、目によって正しく振る舞うべきである。
4.5.72
भ्रुकुटिं च न कुर्वीत न चाङ्गुष्ठैर्लिखेन्महीम् ।
न च गाढं विजृम्भेत जातु राज्ञः समीपतः ॥ ४.५.७२ ॥
眉をひそめてはならず、親指で地面に線を描いてもならない。王の御前で大きくあくびをしてはならない。
4.5.73
न प्रशंसेन्ना चासूयेत्प्रियेषु च हितेषु च ।
स्तूयमानेषु वा तत्र दूष्यमानेषु वा पुनः ॥ ४.५.७३ ॥
愛する者や善意の者を称賛もせず妬みもせよ。そこで誰かが褒められようと非難されようと。
4.5.74
अथ संदृश्यमानेषु प्रियेषु च हितेषु च ।
श्रूयमाणेषु वाक्येषु वर्णयेदमृतं यथा ॥ ४.५.७४ ॥
愛する者や善意の者が見られ、その言葉が聞かれるとき、それを甘露のように述べよ。
4.5.75
न राज्ञः प्रतिकूलानि सेवमानः सुखी भवेत् ।
पुत्रो वा यदि वा भ्राता यद्यप्यात्मसमो भवेत् ॥ ४.५.७५ ॥
王に逆らうことに仕える者は幸せにはなれない。息子であれ兄弟であれ、たとえ自分と同等であっても。
4.5.76
अप्रमत्तो हि राजानं रञ्जयेच्छीलसंपदा ।
उत्थानेन तु मेधावी शौचेन विविधेन च ॥ ४.५.७६ ॥
注意深い者は善行という富によって王を喜ばせよ。賢者は機敏さと種々の清浄によっても。
4.5.77
स्नानं हि वस्त्रशुद्धिश्च शारीरं शौचमुच्यते ।
असक्तिः प्राकृतार्थेषु द्वितीयं शौचमुच्यते ॥ ४.५.७७ ॥
沐浴と衣服の清潔は身体の清浄と言われる。世俗の対象への執着のなさは第二の清浄と言われる。
4.5.78
राजा भोजो विराट् सम्राट् क्षत्रियो भूपतिर्नृपः ।
य एतैः स्तूयते शब्दैः कस्तं नार्चितुमर्हति ॥ ४.५.७८ ॥
王、ボージャ、ヴィラータ、皇帝、クシャトリヤ、大地の主、統治者——これらの称号で讃えられる人を、誰が敬わないだろうか。
4.5.79
तस्माद्भक्त्या च युक्तः सन्सत्यवादी जितेन्द्रियः ।
मेधावी धृतिमान्प्राज्ञः संश्रयीत महीपतिम् ॥ ४.५.७९ ॥
ゆえに、信愛に満ち、真実を語り、感覚を制し、聡明で、堅固で、賢明な者は、大地の主に身を寄せるべきである。
4.5.80
कृतज्ञं प्राज्ञमक्षुद्रं दृढभक्तिं जितेन्द्रियम् ।
वर्धमानं स्थितं स्थाने संश्रयीत महीपतिम् ॥ ४.५.८० ॥
感謝の念があり、賢明で、度量が大きく、確固たる信愛を持ち、感覚を制し、栄え、自らの位にしっかり立つ者は、大地の主に身を寄せるべきである。
4.5.81
एष वः समुदाचारः समुद्दिष्टो यथाविधि ।
यथार्थान्संप्रपत्स्यन्ते पार्थ राजोपजीविनः ॥ ४.५.८१ ॥
これが規定に従って示された汝らの正しい振る舞いである。プリターの子よ、王に仕えて生きる者は、それぞれの目的を成し遂げるであろう。
4.5.82
संवत्सरमिमं तावदेवंशीला बुभूषथः ।
ततः स्वविषयं प्राप्य यथाकामं चरिष्यथ ॥ ४.५.८२ ॥
この一年は、このような振る舞いで過ごせ。その後、自らの領土に至れば、望むとおりに振る舞うがよい。
4.5.83
तं तथेत्यब्रुवन्पार्थाः पितृकल्पं यशस्विनम् ।
प्रहृष्टाश्चाभिवाद्यैनमुपातिष्ठन्परंतपाः ॥ ४.५.८३ ॥
プリターの子らは、父のごときその名高き人に「そのとおりにいたします」と言った。敵を焼く者たちは喜び、彼に礼拝して傍らに立った。
4.5.84
तेषां प्रतिष्ठमानानां मन्त्रांश्च ब्राह्मणोऽजपत् ।
भवाय राज्यलाभाय वीर्याय विजयाय च ॥ ४.५.८४ ॥
彼らが出立しようとしたとき、バラモンは彼らのために真言を唱えた――繁栄のため、王国を得るため、武勇のため、そして勝利のために。
4.5.85
ततोऽब्रवीदसौ विप्रो वाचमाशीः प्रयुज्य च ।
स्वद्रव्यप्रतिलाभाय शत्रूणां मर्दनाय च ॥ ४.५.८५ ॥
するとその婆羅門は祝福の言葉を唱えて言った。自らの財を取り戻すため、そして敵を打ち砕くために。
4.5.86
स्वस्ति वोस्तु शिवः पन्था द्रक्ष्यामि पुनरागतान् ।
इत्युक्ता हृष्टमनसो गुरुणा तेन धीमता।
युधिष्ठिरमुखाः सर्वे गन्तुं समुपचक्रमुः ॥ ४.५.८६ ॥
「汝らに安寧あれ、道は吉祥であれ。無事に帰ってくる汝らを私は見るであろう。」賢明な師にこのように言われて、皆は喜ぶ心でユディシュティラを先頭に、出立し始めた。