ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 4.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.5.1
कर्माण्युक्तानि युष्माभिर्यानि तानि चरिष्यथ ।
मम चापि यथा बुद्धिरुचिता हि विनिश्चयात् ॥ ४.५.१ ॥
ଆପଣମାନେ କହିଥିବା କର୍ମସବୁ ଆପଣମାନେ କରିବେ। ନିଶ୍ଚୟ ଅନୁସାରେ ମୋ ବୁଦ୍ଧିରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଉଚିତ ମନେ ହୁଏ।
4.5.2
पुरोहितोऽयमस्माकमग्निहोत्राणि रक्षतु ।
सूतपौरोगवैः सार्धं द्रुपदस्य निवेशने ॥ ४.५.२ ॥
ଏ ଆମର ପୁରୋହିତ। ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଗୃହରେ ସୂତ ଓ ରନ୍ଧାଘରର ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ସେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
4.5.3
इन्द्रसेनमुखाश्चेमे रथानादाय केवलान् ।
यान्तु द्वारवतीं शीघ्रमिति मे वर्तते मतिः ॥ ४.५.३ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ଯାହାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ସେମାନେ କେବଳ ରଥ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଦ୍ୱାରବତୀକୁ ଯାଆନ୍ତୁ ବୋଲି ମୋର ମତ।
4.5.4
इमाश्च नार्यो द्रौपद्याः सर्वाश्च परिचारिका ।
पाञ्चालानेव गच्छन्तु सूतपौरोगवैः सह ॥ ४.५.४ ॥
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କର ଏହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ପରିଚାରିକା ସୂତ ଓ ରନ୍ଧାଘରର ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।
4.5.5
सर्वैरपि च वक्तव्यं न प्राज्ञायन्त पाण्डवाः ।
अर्धरात्रे महात्मानो भिक्षादान्ब्राह्मणानपि।
गता ह्यस्मानपाहाय सर्वे द्वैतवनादिति ॥ ४.५.५ ॥
ସମସ୍ତେ କହିବା ଉଚିତ ଯେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଚିହ୍ନା ନ ଯାଆନ୍ତୁ। ଅଧରାତ୍ରିରେ ମହାତ୍ମାମାନେ, ଭିକ୍ଷାଦାତା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦ୍ୱୈତବନରୁ ଚାଲିଗଲେ।
4.5.6
एवं तेऽन्योन्यमामन्त्र्य कर्माण्युक्त्वा पृथक्पृथक् ।
धौम्यमामन्त्रयामासुः स च तान्मन्त्रमब्रवीत् ॥ ४.५.६ ॥
ଏହିପରି ସେମାନେ ପରସ୍ପରଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ କର୍ମସବୁ କହି, ଧୌମ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ; ସେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ପରାମର୍ଶ ଦେଲେ।
4.5.7
तानन्वशात्स धर्मात्मा सर्वधर्मविशेषवित् ।
धौम्यः पुरोहितो राजन्पाण्डवान्पुरुषर्षभान् ॥ ४.५.७ ॥
ଧର୍ମାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଧର୍ମବିଶେଷଙ୍କ ଜ୍ଞାତା ପୁରୋହିତ ଧୌମ୍ୟ ସେହି ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ହେ ରାଜନ୍।
4.5.8
विदितं वै यथा सर्वं लोके वृत्तमिदं नृप ।
विदिते चापि वक्तव्यं सुहृद्भिरनुरागतः ॥ ४.५.८ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଜଗତରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଆଚରଣ ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି। ଜଣା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ହିତୈଷୀମାନେ ସ୍ନେହରେ କହିବା ଉଚିତ।
4.5.9
अतोऽहमभिवक्ष्यामि हेतुमात्रं निबोधत ।
हन्तेमां राजवसतिं राजपुत्रा ब्रवीमि वः।
यथा राजकुलं प्राप्य चरन्प्रोष्य न रिष्यति ॥ ४.५.९ ॥
ଅତଏବ ମୁଁ କେବଳ କାରଣ କହିବି, ଶୁଣନ୍ତୁ। ହେ ରାଜପୁତ୍ରଗଣ, ରାଜଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଠାରେ ବିଚରଣ କରି ଓ ବାସ କରି ମଧ୍ୟ କେହି ନଷ୍ଟ ନ ହେଉ, ତାହା ତୁମମାନଙ୍କୁ କହୁଛି।
4.5.10
दुर्वासमेव कौरव्य जातेन कुरुवेश्मनि ।
अमानितेन मानार्ह गूढेन परिवत्सरम् ॥ ४.५.१० ॥
ହେ କୌରବ୍ୟ, କୁରୁ ଭବନରେ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇ ଅପମାନିତ ହୋଇ, ଲୁଚି ରହି ଏକ ବର୍ଷ ବାସ କରିବା ଉଚିତ।
4.5.11
दिष्टद्वारो लभेद्द्रष्टुं राजस्वेषु न विश्वसेत् ।
न चानुशिष्याद्राजानमपृच्छन्तं कदाचन ॥ ४.५.११ ॥
ଠିକ୍ ଦ୍ୱାରରୁ ଅନୁମତି ପାଇଥିବା ଲୋକ ହିଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବ; ରାଜସମ୍ପତ୍ତିରେ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିବ ନାହିଁ; ରାଜା ନ ପଚାରିଲେ କେବେ ହେଁ ଉପଦେଶ ଦେବ ନାହିଁ।
4.5.12
तूष्णीं त्वेनमुपासीत काले समभिपूजयेत् ॥ ४.५.१२ ॥
କିନ୍ତୁ ନୀରବରେ ତାଙ୍କର ସେବା କରିବ, ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଭଲଭାବେ ସମ୍ମାନ ଦେବ।
4.5.13
असूयन्ति हि राजानो जनाननृतवादिनः ।
तथैव चावमन्यन्ते मन्त्रिणं वादिनं मृषा ॥ ४.५.१३ ॥
ମିଥ୍ୟା କହୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ରାଜାମାନେ ଈର୍ଷା କରନ୍ତି; ସେହିପରି ମିଥ୍ୟା କହୁଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅପମାନ କରନ୍ତି।
4.5.14
विदिते चास्य कुर्वीत कार्याणि सुलघून्यपि ।
एवं विचरतो राज्ञि न क्षतिर्जायते क्वचित् ॥ ४.५.१४ ॥
ଏହା ଜାଣିବା ପରେ ଅତି ଛୋଟ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଏପରି ଆଚରଣ କରୁଥିବା ରାଜାର କେବେ ବି କ୍ଷତି ହୁଏ ନାହିଁ।
4.5.15
पाण्डवाग्निरयं लोके सर्वशस्त्रमयो महान ।
भर्ता गोप्ता च भूतानां राजा पुरुषविग्रहः ॥ ४.५.१५ ॥
ଏହି ରାଜା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଅଗ୍ନି; ଜଗତରେ ସର୍ବ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ମହାନ; ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପାଳକ ଓ ରକ୍ଷକ; ମନୁଷ୍ୟରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ।
4.5.16
सर्वात्मना वर्तमानं यथा दोषो न संस्पृशेत् ।
राजानमुपतिष्ठन्तं तस्य वृत्तं निबोधत ॥ ४.५.१६ ॥
ସର୍ବପ୍ରକାରେ ଆଚରଣ କରି, ଦୋଷ ସ୍ପର୍ଶ ନ କରି ରାଜାଙ୍କ ସେବା କରୁଥିବା ଲୋକର ଆଚରଣ ବୁଝ।
4.5.17
क्षत्रियं चैव सर्पं च ब्राह्मणं च बहुश्रुतम् ।
नावमन्येत मेधावी कृशानपि कदाचन ॥ ४.५.१७ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ବି କ୍ଷତ୍ରିୟ, ସାପ ଓ ବହୁଶ୍ରୁତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସେମାନେ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।
4.5.18
एतत्रयं च पुरुषं निर्दहेदवमानितम् ।
राजा तस्माद्बुधैर्नित्यं पूजनीयः प्रयत्नतः ॥ ४.५.१८ ॥
ଏହି ତିନି ଅପମାନିତ ହେଲେ ମଣିଷକୁ ଦଗ୍ଧ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ଯତ୍ନ ସହ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
4.5.19
नातिवर्तेत मर्यादां पुरुषो राजसंमतः ।
व्यवहारं पुनर्लोके मर्यादां पण्डिता विदुः ॥ ४.५.१९ ॥
ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ପୁରୁଷ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଲଙ୍ଘନ କରିବ ନାହିଁ। ଜଗତରେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ବ୍ୟବହାରର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଜାଣନ୍ତି।
4.5.20
न हि पुत्रं न नप्तारं न भ्रातरमरिन्दम ।
समतिक्रान्तमर्यादं पूजयन्ति पराधिपाः ॥ ४.५.२० ॥
ହେ ଅରିନ୍ଦମ, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଲଙ୍ଘନ କରିଥିବା ଲୋକକୁ, ସେ ପୁଅ, ନାତି କିମ୍ବା ଭାଇ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପରରାଜାମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
4.5.21
गच्छन्नपि परां भूतिं भूमिपालनियोजितः ।
जात्यन्ध इव मन्येत मर्यादामनुचिन्तयन् ॥ ४.५.२१ ॥
ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ଲୋକ ମହାନ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ସର୍ବଦା ଚିନ୍ତା କରି ନିଜକୁ ଜନ୍ମାନ୍ଧ ପରି ଭାବିବ।
4.5.22
धृष्टो द्वारं सदा पश्यन्न च राजसु विश्वसेत् ।
तदेवासनमन्विच्छेद्यत्र नाभिलषेत्परः ॥ ४.५.२२ ॥
ସାହସୀ ଲୋକ ସର୍ବଦା ଦ୍ୱାର ପ୍ରତି ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିବ ଓ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଆସନ ଅନ୍ୟେ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେହି ଆସନ ଖୋଜିବ।
4.5.23
यत्रोपविष्टः संकल्पं नोपहन्याद्बलीयसः ।
तदासनं राजकुले ईप्सेत पुरुषो वसन् ॥ ४.५.२३ ॥
ବଳବାନ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ବାଧା ନ ଦେଇ ଯେଉଁଠି ବସିପାରିବ, ରାଜକୁଳରେ ରହୁଥିବା ପୁରୁଷ ସେହି ଆସନ ଇଚ୍ଛା କରିବ।
4.5.24
यथैनं यत्र चासीनं शङ्कयेद्दुष्टचरिणम् ।
न तत्रोपविशेज्जातु यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.२४ ॥
ଯେଉଁଠି ବସିଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣର ଲୋକ ବୋଲି ସନ୍ଦେହ ହୁଏ, ସେଠାରେ କେବେ ବସିବ ନାହିଁ। ରାଜଭବନରେ ରହୁଥିବା ଲୋକ ଏପରି ହିଁ କରିବ।
4.5.25
स्वभूमौ काममासीत तिष्ठेद्वा राजसन्निधौ ।
न त्वेवासनमन्यस्य प्रार्थयेत कदाचन ॥ ४.५.२५ ॥
ନିଜ ଭୂମିରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବସିପାରେ କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ କେବେ ବି ଅନ୍ୟର ଆସନ ଇଚ୍ଛା କରିବ ନାହିଁ।
4.5.26
परासनगतं ह्येनं परस्य परिचारकाः ।
परिषद्यपकर्षेयुः परिहास्येत शत्रुभिः ॥ ४.५.२६ ॥
ଅନ୍ୟର ଆସନରେ ବସିଥିବା ଏହାକୁ ଅନ୍ୟର ଭୃତ୍ୟମାନେ ସଭାରେ ଟାଣି ଓହ୍ଲାଇବେ; ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପହାସର ପାତ୍ର ହେବ।
4.5.27
नित्यं विप्रतिषिद्धं तत्पुरस्तादासनं मतम् ।
अर्थार्थं हि यदा भृत्यो राजानमुपतिष्ठते ॥ ४.५.२७ ॥
ସେବକ ଧନ ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କ ସେବା କରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖସ୍ଥ ଆସନ ସର୍ବଦା ନିଷିଦ୍ଧ ବୋଲି ବିବେଚିତ।
4.5.28
दक्षिणं वाऽथ वामं वा भागमाश्रित्य पण्डितः ।
तिष्ठेद्विनीतवद्राजन्न पुरस्तान्न पृष्ठतः।
राक्षिणामात्तशस्त्राणां पश्चात्स्थानं विधीयते ॥ ४.५.२८ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଡାହାଣ କିମ୍ବା ବାମ ପାର୍ଶ୍ବରେ ବିନୀତଭାବେ ଠିଆ ହେବ, ହେ ରାଜନ୍; ଆଗରେ କିମ୍ବା ପଛରେ ନୁହେଁ। ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରକ୍ଷକମାନଙ୍କ ପଛରେ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
4.5.29
मातृगोत्रे स्वगोत्रे वा नाम्ना शीलेन वा पुनः ।
संग्रहार्थं मनुष्याणां नित्यमाभाषिता भवेत् ॥ ४.५.२९ ॥
ମାତୃବଂଶ କିମ୍ବା ନିଜ ବଂଶର ନାମ ଦ୍ୱାରା, ଅଥବା ଶୀଳ ଦ୍ୱାରା, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନିଜ ପକ୍ଷକୁ ଆକର୍ଷିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସର୍ବଦା କଥା କହିବା ଉଚିତ।
4.5.30
पूज्यमानोपि यो राज्ञा नरो न प्रतिपूजयेत् ।
नैनमाराधयेज्जातु शास्ता शिष्यानिवालसान् ॥ ४.५.३० ॥
ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ମଣିଷ ପ୍ରତିସମ୍ମାନ ଦିଏ ନାହିଁ, ତାକୁ ରାଜା କେବେ ବି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଗୁରୁ ଅଳସୁଆ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
4.5.31
नास्य युग्यं न पर्यङ्कं नासनं न रथं तथा ।
आरोहेत्संमतोऽस्मीति यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३१ ॥
ଯେ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ବାସ କରେ, 'ମୁଁ ସମ୍ମାନିତ' ଭାବି ତାଙ୍କ ଯାନ, ପଲଙ୍କ, ଆସନ କିମ୍ବା ରଥରେ ଚଢ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
4.5.32
यो वै गृहेभ्यः प्रवसन्क्रियमाणमनुस्मरन् ।
उत्थाने नित्यसंकल्पो निस्तन्द्रीः संघतात्मवान् ॥ ४.५.३२ ॥
ଘରଠାରୁ ଦୂରରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚାଲୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା, ଉଦ୍ୟମରେ ସଦା ଦୃଢ଼ସଂକଳ୍ପ, ଆଳସ୍ୟହୀନ ଓ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଯେ।
4.5.33
परीतः क्षुत्पिपासाभ्यां विहाय परिदेवनम् ।
दुःखेन सुखमन्विच्छेद्यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३३ ॥
ଭୋକ ଓ ତୃଷାରେ ଘେରାଯାଇ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଳାପ ଛାଡ଼ି, ଦୁଃଖ ଭିତରେ ସୁଖ ଖୋଜୁଥିବା ଯେ, ସେ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ବାସ କରୁ।
4.5.34
करिष्याम्यहमित्येव यः स राजसु सिध्यति ॥ ४.५.३४ ॥
'ମୁଁ କରିବି' ଏହି ଭାବ ଯାହାର, ସେ ହିଁ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଫଳ ହୁଏ।
4.5.35
उष्णे वा यदि वा शीते रात्रौ वा यदि वा दिवा ।
आदिष्टो न विकल्पेत यः स राजसु सिद्ध्यति ॥ ४.५.३५ ॥
ଗ୍ରୀଷ୍ମ ହେଉ କି ଶୀତ, ରାତି ହେଉ କି ଦିନ, ଆଦେଶ ପାଇଲେ ଯେ ଦ୍ୱିଧା କରେ ନାହିଁ, ସେ ହିଁ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧି ପାଏ।
4.5.36
नैव प्राप्तोऽवमन्येत सदाऽमात्यो विशारदः ।
मानं प्राप्तो न हृष्येत न व्यथेच्च विमानितः ।
ऋदुर्मृदुः सत्यवादो यः स राजसु सिद्ध्यति ॥ ४.५.३६ ॥
କୁଶଳ ଅମାତ୍ୟ, କୃପା ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅବଜ୍ଞା ନ କରନ୍ତୁ; ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ ଆନନ୍ଦିତ ନ ହୁଅନ୍ତୁ, ଅପମାନିତ ହେଲେ ବ୍ୟଥିତ ନ ହୁଅନ୍ତୁ। ଯିଏ ସରଳ, କୋମଳ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ, ସେ ହିଁ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧି ପାଏ।
4.5.37
नैव लाभाद्धर्षमियान्न व्यथेच्च विमानितः ।
समः पूर्णतुलेव स्याद्यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३७ ॥
ଲାଭରେ ଯେ ହର୍ଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ ଓ ଅପମାନିତ ହେଲେ ଯେ ବ୍ୟଥିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ତରାଜୁ ପରି ଯେ ସମ ରହେ, ସେ ରାଜଗୃହରେ ବାସ କରୁ।
4.5.38
अल्पेच्छो धृतिमान्राजञ्छायेवानुगतः सदा ।
दक्षः प्रदक्षिणो धीरः स राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३८ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯେ ଅଳ୍ପେଚ୍ଛୁ, ଧୈର୍ଯ୍ୟବାନ, ଛାୟା ପରି ସଦା ଅନୁଗାମୀ, ଦକ୍ଷ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣକାରୀ ଓ ଧୀର, ସେ ରାଜଗୃହରେ ବାସ କରୁ।
4.5.39
इतिहासपुराणज्ञः कुशलः सत्कथासु च ।
वदान्यः सत्यवाक्वापि यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३९ ॥
ଇତିହାସ-ପୁରାଣର ଜ୍ଞାତା, ସତ୍କଥାରେ କୁଶଳ, ଉଦାର ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ଯେ, ସେ ରାଜଗୃହରେ ବାସ କରୁ।
4.5.40
न मिथो भाषितं राज्ञो मनुष्येषु प्रकाशयेत् ।
यं चासूयन्ति राजानः पुरुषं नो वदेच्च तम् ॥ ४.५.४० ॥
ରାଜାଙ୍କ ପରସ୍ପର କଥାବାର୍ତ୍ତା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶ ନ କରୁ; ଯାହାକୁ ରାଜାମାନେ ଈର୍ଷା କରନ୍ତି, ସେ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ନ କହୁ।
4.5.41
नैषां कर्मसु संयुक्तो धनं किंचिदुपस्पृशेत् ।
प्राप्नुयादाददानो वा बन्धं वा वधमेव वा ॥ ४.५.४१ ॥
ସେମାନଙ୍କ କର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ ଲୋକ ସେମାନଙ୍କ ଧନକୁ କିଛି ବି ସ୍ପର୍ଶ ନ କରୁ; ନେଲେ ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ବଧ ହିଁ ପାଇବ।
4.5.42
हुल्योपस्थितयोः पश्य मम चान्यस्य चोभयोः ।
अन्यं पुष्णाति मद्धीनमिति धीरो न मुह्यति ॥ ४.५.४२ ॥
ହୁଲ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖ — ମୋର ଓ ଅନ୍ୟର; ଜଣେ ଅନ୍ୟକୁ ପୋଷେ, ମୋ ବିନା ସେ ଅନ୍ୟକୁ ପୋଷେ, ଏପରି ଭାବି ଧୀର ମୋହରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।
4.5.43
श्रेयांसं हि परित्यज्य वैद्यं कर्मणिकर्मणि ।
पापीयांसं प्रकुर्वीरञ्शीलमेषां तथाविधम् ॥ ४.५.४३ ॥
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବିଦ୍ୱାନ ଲୋକକୁ ଛାଡ଼ି, ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଖରାପ ଲୋକକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରନ୍ତି — ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ମଧ୍ୟ ସେପରି।
4.5.44
नैषां दारेषु कुर्वीत प्राज्ञो मैत्रीं कथंचन ।
रक्षणं तु न सेवेत यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.४४ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ବନ୍ଧୁତା କରିବ ନାହିଁ; ଯେ ରାଜଗୃହରେ ବାସ କରେ, ସେ ସେମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଚାହିଁବ ନାହିଁ।
4.5.45
यदा ह्यभिसमीक्षेत प्रेष्यं स्त्रीभिः समागतम् ।
बुद्धिः परिभवेत्तस्य राजा शङ्केत वा पुनः ॥ ४.५.४५ ॥
ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ସେବକକୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ମିଶିଥିବା ଦେଖାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ତା'ର ବୁଦ୍ଧି ବିକୃତ ହୁଏ; ଏବଂ ରାଜା ପୁଣି ତା'ଠାରେ ସନ୍ଦେହ କରିବେ।
4.5.46
शङ्कितस्य पुनः स्त्रीषु कस्य भृत्यस्य भूमिपः ।
जीवितं साधु मन्येत प्रकृतिस्थो बलात्कृतः ॥ ४.५.४६ ॥
ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁଣି ସନ୍ଦେହିତ ହୋଇଥିବା ସେବକର ଜୀବନକୁ ରାଜା କିପରି ଭଲ ମନେ କରିବେ? — ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ରହିଥିବା, ବଳପୂର୍ବକ ବଶୀଭୂତ।
4.5.47
हर्षवस्तुषु चाप्यत्र वर्तमानेषु केषु चित् ।
नातिगाढं प्रहृष्येत तान्येवास्यानुपूजयेत् ॥ ४.५.४७ ॥
ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦର କିଛି ଘଟଣା ଘଟିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦିତ ହେବ ନାହିଁ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଅନୁସାରେ ତା'କୁ ସମ୍ମାନ କରିବ।
4.5.48
हर्षाद्धि मन्दः पुरुषः स्वैरं कुर्वीत वैकृतम् ।
तदस्यान्तःपुरे वृत्तमीक्षां कुर्वीत भूमिपः ॥ ४.५.४८ ॥
ଆନନ୍ଦରେ ମୂର୍ଖ ଲୋକ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଭୁଲ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ; ତେଣୁ ରାଜା ତା'ର ଅନ୍ତଃପୁରର ଆଚରଣ ଦେଖିବେ।
4.5.49
अन्तःपुरगतं ह्येनं स्त्रियः क्लीबाश्च सर्वतः ।
वर्तमानं यथावच्च कुत्सयेयुरसंशयम् ॥ ४.५.४९ ॥
ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଯାଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ନପୁଂସକମାନେ ସବୁ ପାଖରୁ, ସେ ଯେପରି ଆଚରଣ କରେ ସେପରି, ନିଶ୍ଚୟ ନିନ୍ଦା କରିବେ।
4.5.50
तस्माद्गम्भीरमात्मानं कृत्वा हर्षं नियम्य च ।
नित्यमन्तःपुरे राज्ञो न वृत्तं कीर्तयेद्बहिः ॥ ४.५.५० ॥
ତେଣୁ ଗମ୍ଭୀର ହୋଇ ଓ ହର୍ଷକୁ ସଂଯତ କରି, ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ସର୍ବଦା ବାହାରେ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
4.5.51
यथा हि सुमहामन्त्रो भिद्यमानो हरेत्सुखम् ।
एवमन्तःपुरे वृत्तं श्रूयमाणं बहिर्भवेत् ॥ ४.५.५१ ॥
ଅତି ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଣା ପ୍ରକାଶ ପାଇଲେ ଯେପରି ସୁଖ ହରଣ କରେ, ସେପରି ଅନ୍ତଃପୁରର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣାଗଲେ ବାହାରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ।
4.5.52
या तु वृत्तिरबाह्यानां बाह्यानामपि केवलम् ।
उभयेषां समस्तानां शृणु राजोपजीविनाम् ॥ ४.५.५२ ॥
ଭିତରର ଓ ବାହାରର ଲୋକଙ୍କ ଯେଉଁ ବୃତ୍ତି କେବଳ, ଉଭୟ ପ୍ରକାରର ରାଜାଶ୍ରିତ ସମସ୍ତଙ୍କ ସେହି ବୃତ୍ତି ଶୁଣ।
4.5.53
न स्त्रियो जातु मन्येत बाह्ये वाभ्यन्तरेऽपि वा ।
अनुजीविनां नरेन्द्रस्तु सृजेद्धि सुमहद्भयम् ॥ ४.५.५३ ॥
ରାଜା କଦାପି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ, ବାହାରେ ବା ଭିତରେ, ବିଶ୍ୱାସ କରିବେ ନାହିଁ; ରାଜାଶ୍ରିତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଅତି ବଡ଼ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି।
4.5.54
मत्वाऽस्य प्रियमात्मानं राजरत्नानि राजवत् ।
अराजा राजयोग्यानि नोपयुञ्जीत पण्डितः ॥ ४.५.५४ ॥
ନିଜକୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାବି, ଯିଏ ରାଜା ନୁହେଁ ସେ ରାଜାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ରାଜରତ୍ନ ରାଜାଙ୍କ ପରି ବ୍ୟବହାର କରିବ ନାହିଁ; ପଣ୍ଡିତ ସେପରି କରିବେ ନାହିଁ।
4.5.55
अराजानं हि रत्नानि राजकान्तानि राजवत् ।
भुञ्जानं तं नरं राजा न तितिक्षेत जीवितम् ॥ ४.५.५५ ॥
ଯିଏ ରାଜା ନୁହେଁ, ସେ ରାଜାଙ୍କ ପରି ରାଜୟୋଗ୍ୟ ରତ୍ନ ଓ ବସ୍ତୁ ଭୋଗ କଲେ, ରାଜା ତାକୁ ଜୀବନଭର ସହ୍ୟ କରିବେ ନାହିଁ।
4.5.56
तस्मादव्यक्तभोगेन भोक्तव्यं भूतिमिच्छता ।
तुल्यभोगं हि राजा तु भृत्यं कोपेन योजयेत् ॥ ४.५.५६ ॥
ତେଣୁ ସମୃଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ଗୁପ୍ତରେ ଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ; ରାଜା ଭୃତ୍ୟକୁ ସମାନ ଭୋଗ ଦେଲେ ସେ କ୍ରୋଧରେ ପଡ଼ିପାରେ।
4.5.57
न चापत्येन संप्रीतिं राज्ञः कुर्वीत केनचित् ।
अधिक्षिप्तमनर्थं च द्वेष्यं च परिवर्जयेत् ॥ ४.५.५७ ॥
ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ସନ୍ତାନ ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟ କାହା ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ପ୍ରୀତି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅପମାନକାରୀ, ଅନର୍ଥକାରୀ ଓ ଦ୍ୱେଷ୍ୟକୁ ଦୂରେଇ ରଖିବା ଉଚିତ।
4.5.58
एतां हि सेवमानस्य नरसीमां चतुर्विधाम् ।
द्विधा विच्छिद्यते मूलं राजमूलोपसेविनः ॥ ४.५.५८ ॥
ରାଜାଙ୍କ ସେବା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଚତୁର୍ବିଧ ମନୁଷ୍ୟ-ସୀମା ଲଙ୍ଘନ କଲେ, ତାର ମୂଳ ଦୁଇ ଭାଗରେ କଟିଯାଏ।
4.5.59
एतैस्तु विपरीता या नरसीमा नराधमैः ।
तथा कुर्वीत संसर्गं न विरोधं कथंचन ॥ ४.५.५९ ॥
କିନ୍ତୁ ଏଗୁଡ଼ିକର ବିପରୀତ, ନୀଚ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ମନୁଷ୍ୟ-ସୀମା ଅନୁସାରେ ସମ୍ପର୍କ ରଖିବା ଉଚିତ; କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
4.5.60
बन्धुभिश्च नरेन्द्रस्य बलवद्भिश्च मानवैः ।
साधु मन्येत संसर्गं न विरोधं कथंचन ॥ ४.५.६० ॥
ରାଜାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଓ ବଳବାନ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ରଖିବା ଭଲ ବୋଲି ମନେ କରିବା ଉଚିତ; କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
4.5.61
ताभ्यां तु नरसीमाभ्यां विरुद्धस्याल्पतेजसः ।
प्रथमं छिद्यते मूलं द्वितीयं जायते भयम् ॥ ४.५.६१ ॥
ସେହି ଦୁଇ ନରସୀମା ସହିତ ବିରୋଧ କରୁଥିବା ଅଳ୍ପତେଜା ଲୋକର ମୂଳ ପ୍ରଥମେ କଟାଯାଏ; ଦ୍ୱିତୀୟରେ ଭୟ ଜନ୍ମେ।
4.5.62
उद्धतानां च यो वेषः कुहकानां च यो भवेत् ।
राजवेषं च विस्पष्टं सेवमानो न वर्धते।
इतराभ्यां तु वेषाभ्यां परिहास्येत बान्धवैः ॥ ४.५.६२ ॥
ଉଦ୍ଧତ ଓ ପ୍ରବଞ୍ଚକମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ବେଶ, ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ରାଜବେଶ — ତାହାର ସେବନକାରୀ ବଢ଼େ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ବେଶରେ ବନ୍ଧୁମାନେ ତାହାକୁ ପରିହାସ କରିବେ।
4.5.63
अपुंभिश्चैव पुंभिश्च स्त्रीभिः स्त्रीदर्शिभिर्नरैः ।
शक्ये सति न संभाषां जातु कुर्वीत कर्हिचित् ॥ ४.५.६३ ॥
ନପୁଂସକ, ପୁରୁଷ, ସ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀ ଦେଖୁଥିବା ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହିତ — ସମ୍ଭବ ହେଲେ — କେବେ ହେଲେ ବାକ୍ୟାଳାପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
4.5.64
प्रतिसंभाषमाणो हि त्रिभिरेतैरचेतनः ।
श्येनः पेशीमिवादत्ते पुरुषो भूतिमात्मनः ॥ ४.५.६४ ॥
ଏହି ତିନି ସହିତ ପ୍ରତିସମ୍ଭାଷଣ କରୁଥିବା ଅଚେତନ ପୁରୁଷ, ଶ୍ୟେନ ମାଂସ ଖଣ୍ଡ ନେଇଯିବା ପରି, ନିଜ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ହରାଏ।
4.5.65
ये च राज्ञाऽभिसत्कारं लभेरन्कारणादिव ।
तैश्च सामन्तदूतैश्च न संसज्येत कर्हिचित् ॥ ४.५.६५ ॥
କୌଣସି କାରଣରୁ ରାଜାଙ୍କ ଠାରୁ ସମ୍ମାନ ପାଉଥିବା ଲୋକ, ସାମନ୍ତ ଓ ଦୂତମାନଙ୍କ ସହିତ କେବେ ସଂସର୍ଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
4.5.66
न चान्याचरितां भूमिमसंदिष्टो महीपतेः ।
उपसेवेत मेधावी यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.६६ ॥
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ସ୍ଥାନକୁ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବିନା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯାଇ ନ ଥାଆନ୍ତୁ; ଯେ ରାଜ-ନିବାସରେ ବାସ କରେ ସେ ହିଁ ସେଠାରେ ରହୁ।
4.5.67
न च संदर्शने राज्ञां प्रबन्धमभिसंजपेत् ।
अपि चैतद्दरिद्राणां व्यलीकस्थानमुत्तमम् ॥ ४.५.६७ ॥
ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୀର୍ଘ କଥା ବା ବଡବଡ ନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବଡ ବିପଦ ସ୍ଥାନ।
4.5.68
अर्थकामा च या नारी राजानं स्यादुपस्थिता ।
अनुजीवी तथायुक्तां निध्यायन्दुष्यते च सः ॥ ४.५.६८ ॥
ଧନ ଓ କାମ ଇଚ୍ଛା କରି ରାଜାଙ୍କ ନିକଟରେ ଉପସ୍ଥିତ ନାରୀ, ଏବଂ ସେବାରେ ନିଯୁକ୍ତ ନାରୀକୁ ଯିଏ ଚାହିଁଥାଏ, ସେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
4.5.69
तस्मान्नारीं न निध्यायेत्तथायुक्तां विचक्षणः ।
तथा क्षुतं च वातं च निष्ठीवं चाचरेच्छनैः ॥ ४.५.६९ ॥
ତେଣୁ ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ସେବାରେ ନିଯୁକ୍ତ ନାରୀକୁ ଚାହିଁବ ନାହିଁ; ହାଞ୍ଚି, ବାୟୁ ତ୍ୟାଗ ଓ ଥୁକିବା ମଧ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ କରିବା ଉଚିତ।
4.5.70
न नर्मसु हसेज्जातु मूढवृत्तिर्हि सा स्मृता ।
स्मितं तु मृदुपूर्वेण दर्शयीत प्रसादजम् ॥ ४.५.७० ॥
ପରିହାସରେ କେବେ ହସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ତାହା ମୂଢ଼ ଆଚରଣ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ; କିନ୍ତୁ କୋମଳତାରେ ପ୍ରସନ୍ନତାରୁ ଜାତ ହସ ଦେଖାଇ ପାରେ।
4.5.71
न चाक्षौ न भुजौ जातु न च वाक्यं समाक्षिपेत् ।
न च तिर्यगवेक्षेत चक्षुर्भ्यां सम्यगाचरेत् ॥ ४.५.७१ ॥
ଆଖି କିମ୍ବା ବାହୁ କେବେ ଦୋହଲାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କଥା ବେପରୁଆ ଭାବେ ଫୋପାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବଙ୍କା ଚାହାଁଣିରେ ଚାହିଁବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଆଖିରେ ସଠିକ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
4.5.72
भ्रुकुटिं च न कुर्वीत न चाङ्गुष्ठैर्लिखेन्महीम् ।
न च गाढं विजृम्भेत जातु राज्ञः समीपतः ॥ ४.५.७२ ॥
ଭୂ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ମାଟିରେ ଗାର କାଟିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ରାଜାଙ୍କ ନିକଟରେ କେବେ ଗଭୀର ହାଇ ଉଠାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
4.5.73
न प्रशंसेन्ना चासूयेत्प्रियेषु च हितेषु च ।
स्तूयमानेषु वा तत्र दूष्यमानेषु वा पुनः ॥ ४.५.७३ ॥
ପ୍ରିୟ ଓ ହିତୈଷୀଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ନ କରିବ, ଈର୍ଷା ମଧ୍ୟ ନ କରିବ; ସେଠାରେ କେହି ସ୍ତୁତ ହେଉ ବା ନିନ୍ଦିତ ହେଉ।
4.5.74
अथ संदृश्यमानेषु प्रियेषु च हितेषु च ।
श्रूयमाणेषु वाक्येषु वर्णयेदमृतं यथा ॥ ४.५.७४ ॥
ପ୍ରିୟ ଓ ହିତୈଷୀ ଦେଖାଗଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣାଗଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅମୃତ ପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବ।
4.5.75
न राज्ञः प्रतिकूलानि सेवमानः सुखी भवेत् ।
पुत्रो वा यदि वा भ्राता यद्यप्यात्मसमो भवेत् ॥ ४.५.७५ ॥
ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତିକୂଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସୁଖୀ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେ ପୁତ୍ର ହେଉ କି ଭାଇ, ଯଦିଓ ନିଜ ସମାନ ହେଉ।
4.5.76
अप्रमत्तो हि राजानं रञ्जयेच्छीलसंपदा ।
उत्थानेन तु मेधावी शौचेन विविधेन च ॥ ४.५.७६ ॥
ଅପ୍ରମତ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଶୀଳସମ୍ପଦ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବ; ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଉଦ୍ୟମ ଓ ବିବିଧ ଶୁଚିତା ଦ୍ୱାରା।
4.5.77
स्नानं हि वस्त्रशुद्धिश्च शारीरं शौचमुच्यते ।
असक्तिः प्राकृतार्थेषु द्वितीयं शौचमुच्यते ॥ ४.५.७७ ॥
ସ୍ନାନ ଓ ବସ୍ତ୍ରଶୁଦ୍ଧି ଶରୀରର ଶୁଚିତା କୁହାଯାଏ; ପ୍ରାକୃତ ବିଷୟରେ ଅନାସକ୍ତି ଦ୍ୱିତୀୟ ଶୁଚିତା କୁହାଯାଏ।
4.5.78
राजा भोजो विराट् सम्राट् क्षत्रियो भूपतिर्नृपः ।
य एतैः स्तूयते शब्दैः कस्तं नार्चितुमर्हति ॥ ४.५.७८ ॥
ରାଜା, ଭୋଜ, ବିରାଟ, ସମ୍ରାଟ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଭୂପତି, ନୃପ—ଏହି ଶବ୍ଦରେ ଯାହାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ, ତାଙ୍କୁ କିଏ ସମ୍ମାନ ନ କରିବ?
4.5.79
तस्माद्भक्त्या च युक्तः सन्सत्यवादी जितेन्द्रियः ।
मेधावी धृतिमान्प्राज्ञः संश्रयीत महीपतिम् ॥ ४.५.७९ ॥
ତେଣୁ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ, ମେଧାବୀ, ଧୈର୍ଯ୍ୟବାନ ଓ ପ୍ରାଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ନେବା ଉଚିତ।
4.5.80
कृतज्ञं प्राज्ञमक्षुद्रं दृढभक्तिं जितेन्द्रियम् ।
वर्धमानं स्थितं स्थाने संश्रयीत महीपतिम् ॥ ४.५.८० ॥
କୃତଜ୍ଞ, ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଉଦାର, ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ, ବର୍ଦ୍ଧମାନ ଓ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ନେବା ଉଚିତ।
4.5.81
एष वः समुदाचारः समुद्दिष्टो यथाविधि ।
यथार्थान्संप्रपत्स्यन्ते पार्थ राजोपजीविनः ॥ ४.५.८१ ॥
ଏହା ତୁମମାନଙ୍କର ଉଚିତ ଆଚରଣ, ବିଧି ଅନୁସାରେ କୁହାଯାଇଛି। ହେ ପାର୍ଥ, ରାଜାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଜ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।
4.5.82
संवत्सरमिमं तावदेवंशीला बुभूषथः ।
ततः स्वविषयं प्राप्य यथाकामं चरिष्यथ ॥ ४.५.८२ ॥
ଏହି ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଏହିପରି ଆଚରଣ ସହ ରୁହ। ତା'ପରେ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚି ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଆଚରଣ କରିବ।
4.5.83
तं तथेत्यब्रुवन्पार्थाः पितृकल्पं यशस्विनम् ।
प्रहृष्टाश्चाभिवाद्यैनमुपातिष्ठन्परंतपाः ॥ ४.५.८३ ॥
ପାର୍ଥମାନେ ପିତୃତୁଲ୍ୟ ସେହି ଯଶସ୍ୱୀଙ୍କୁ 'ସେପରି ହେଉ' କହିଲେ। ଶତ୍ରୁତାପନ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ନିକଟରେ ଠିଆ ହେଲେ।
4.5.84
तेषां प्रतिष्ठमानानां मन्त्रांश्च ब्राह्मणोऽजपत् ।
भवाय राज्यलाभाय वीर्याय विजयाय च ॥ ४.५.८४ ॥
ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବା ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଜପିଲେ — କଲ୍ୟାଣ, ରାଜ୍ୟଲାଭ, ବୀର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ।
4.5.85
ततोऽब्रवीदसौ विप्रो वाचमाशीः प्रयुज्य च ।
स्वद्रव्यप्रतिलाभाय शत्रूणां मर्दनाय च ॥ ४.५.८५ ॥
ଏଥର ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶୀର୍ବାଦର ବାଣୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ — ନିଜ ଧନ ପୁନଃ ପାଇବା ପାଇଁ ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବା ପାଇଁ।
4.5.86
स्वस्ति वोस्तु शिवः पन्था द्रक्ष्यामि पुनरागतान् ।
इत्युक्ता हृष्टमनसो गुरुणा तेन धीमता।
युधिष्ठिरमुखाः सर्वे गन्तुं समुपचक्रमुः ॥ ४.५.८६ ॥
"ତୁମମାନଙ୍କର କଲ୍ୟାଣ ହେଉ, ପଥ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ; ଫେରି ଆସିଥିବା ତୁମକୁ ମୁଁ ଦେଖିବି।" ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଗୁରୁ ଏହା କହିବାରୁ ହୃଷ୍ଟମନା ସମସ୍ତେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।