മഹാഭാരതം · അധ്യായം 4.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.5.1
कर्माण्युक्तानि युष्माभिर्यानि तानि चरिष्यथ ।
मम चापि यथा बुद्धिरुचिता हि विनिश्चयात् ॥ ४.५.१ ॥
നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ കർമ്മങ്ങൾ നിങ്ങൾ ചെയ്യും. തീർച്ചയനുസരിച്ച് എന്റെ ബുദ്ധിയും അതുതന്നെ ഉചിതമെന്ന് കരുതുന്നു.
4.5.2
पुरोहितोऽयमस्माकमग्निहोत्राणि रक्षतु ।
सूतपौरोगवैः सार्धं द्रुपदस्य निवेशने ॥ ४.५.२ ॥
ഇദ്ദേഹം നമ്മുടെ പുരോഹിതനാണ്. ദ്രുപദന്റെ വസതിയിൽ സൂതന്മാരും പാചകക്കാരുമൊത്ത് ഇദ്ദേഹം അഗ്നിഹോത്രങ്ങളെ രക്ഷിക്കട്ടെ.
4.5.3
इन्द्रसेनमुखाश्चेमे रथानादाय केवलान् ।
यान्तु द्वारवतीं शीघ्रमिति मे वर्तते मतिः ॥ ४.५.३ ॥
ഇന്ദ്രസേനൻ മുഖ്യനായ ഇവർ കേവലം രഥങ്ങളുമായി വേഗം ദ്വാരവതിയിലേക്ക് പോകട്ടെ എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.
4.5.4
इमाश्च नार्यो द्रौपद्याः सर्वाश्च परिचारिका ।
पाञ्चालानेव गच्छन्तु सूतपौरोगवैः सह ॥ ४.५.४ ॥
ദ്രൗപദിയുടെ ഈ സ്ത്രീകളും എല്ലാ പരിചാരികമാരും സൂതന്മാരും പാചകക്കാരുമൊത്ത് പാഞ്ചാലരുടെ അടുത്തേക്കുതന്നെ പോകട്ടെ.
4.5.5
सर्वैरपि च वक्तव्यं न प्राज्ञायन्त पाण्डवाः ।
अर्धरात्रे महात्मानो भिक्षादान्ब्राह्मणानपि।
गता ह्यस्मानपाहाय सर्वे द्वैतवनादिति ॥ ४.५.५ ॥
പാണ്ഡവർ അറിയപ്പെടരുത് എന്ന് എല്ലാവരും പറയണം. അർധരാത്രിയിൽ മഹാത്മാക്കൾ, ഭിക്ഷ നൽകുന്ന ബ്രാഹ്മണരെപ്പോലും, നമ്മെയെല്ലാം വിട്ട് ദ്വൈതവനത്തിൽ നിന്ന് പോയി എന്ന്.
4.5.6
एवं तेऽन्योन्यमामन्त्र्य कर्माण्युक्त्वा पृथक्पृथक् ।
धौम्यमामन्त्रयामासुः स च तान्मन्त्रमब्रवीत् ॥ ४.५.६ ॥
ഇങ്ങനെ അവർ പരസ്പരം യാത്ര ചോദിച്ച്, ഓരോരുത്തരോടും വെവ്വേറെ കർമ്മങ്ങൾ പറഞ്ഞ്, ധൗമ്യനോട് യാത്ര ചോദിച്ചു; അദ്ദേഹം അവരോട് ഈ ഉപദേശം പറഞ്ഞു.
4.5.7
तानन्वशात्स धर्मात्मा सर्वधर्मविशेषवित् ।
धौम्यः पुरोहितो राजन्पाण्डवान्पुरुषर्षभान् ॥ ४.५.७ ॥
ധർമ്മാത്മാവും സകല ധർമ്മവിശേഷങ്ങളും അറിയുന്നവനുമായ പുരോഹിതൻ ധൗമ്യൻ ആ പുരുഷശ്രേഷ്ഠരായ പാണ്ഡവർക്ക് ഉപദേശം നൽകി, രാജാവേ.
4.5.8
विदितं वै यथा सर्वं लोके वृत्तमिदं नृप ।
विदिते चापि वक्तव्यं सुहृद्भिरनुरागतः ॥ ४.५.८ ॥
രാജാവേ, ലോകത്തിലെ ഈ നടപടിക്രമങ്ങളെല്ലാം അങ്ങേക്കറിയാം. അറിയാമെങ്കിലും, സ്നേഹത്താൽ സുഹൃത്തുക്കൾ അത് പറയണം.
4.5.9
अतोऽहमभिवक्ष्यामि हेतुमात्रं निबोधत ।
हन्तेमां राजवसतिं राजपुत्रा ब्रवीमि वः।
यथा राजकुलं प्राप्य चरन्प्रोष्य न रिष्यति ॥ ४.५.९ ॥
അതിനാൽ ഞാൻ കാരണം മാത്രം പറയാം, കേട്ടാലും. രാജകുമാരന്മാരേ, രാജസദനത്തിൽ ചെന്ന് സഞ്ചരിച്ച് വസിച്ചാലും ആരും നശിക്കാത്തവിധം ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറയുന്നു.
4.5.10
दुर्वासमेव कौरव्य जातेन कुरुवेश्मनि ।
अमानितेन मानार्ह गूढेन परिवत्सरम् ॥ ४.५.१० ॥
ഹേ കൗരവ്യാ, കുരുഭവനത്തിൽ ജനിച്ചവനെങ്കിലും ബഹുമാനത്തിന് അർഹനായിട്ടും അപമാനിതനായി, മറഞ്ഞിരുന്ന് ഒരു സംവത്സരം വസിക്കണം.
4.5.11
दिष्टद्वारो लभेद्द्रष्टुं राजस्वेषु न विश्वसेत् ।
न चानुशिष्याद्राजानमपृच्छन्तं कदाचन ॥ ४.५.११ ॥
ശരിയായ വാതിലിലൂടെ അനുവാദം ലഭിച്ചവൻ മാത്രം രാജാവിനെ കാണണം; രാജസ്വത്തിൽ വിശ്വാസം വയ്ക്കരുത്; രാജാവ് ചോദിക്കാത്തപ്പോൾ ഒരിക്കലും ഉപദേശിക്കരുത്.
4.5.12
तूष्णीं त्वेनमुपासीत काले समभिपूजयेत् ॥ ४.५.१२ ॥
എന്നാൽ മൗനമായി അദ്ദേഹത്തെ സേവിക്കണം; ഉചിതമായ സമയത്ത് നന്നായി ബഹുമാനിക്കണം.
4.5.13
असूयन्ति हि राजानो जनाननृतवादिनः ।
तथैव चावमन्यन्ते मन्त्रिणं वादिनं मृषा ॥ ४.५.१३ ॥
നുണ പറയുന്ന ജനങ്ങളോട് രാജാക്കന്മാർ അസൂയപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ വ്യാജം പറയുന്ന മന്ത്രിയെയും അവമതിക്കുന്നു.
4.5.14
विदिते चास्य कुर्वीत कार्याणि सुलघून्यपि ।
एवं विचरतो राज्ञि न क्षतिर्जायते क्वचित् ॥ ४.५.१४ ॥
ഇതറിഞ്ഞശേഷം ചെറിയ കാര്യങ്ങളും ചെയ്യണം; ഇപ്രകാരം പെരുമാറുന്ന രാജാവിന് ഒരിക്കലും ദോഷം സംഭവിക്കുന്നില്ല.
4.5.15
पाण्डवाग्निरयं लोके सर्वशस्त्रमयो महान ।
भर्ता गोप्ता च भूतानां राजा पुरुषविग्रहः ॥ ४.५.१५ ॥
ഈ രാജാവ് പാണ്ഡവരുടെ അഗ്നിയാണ്; ലോകത്തിൽ സർവ ആയുധങ്ങളുമുള്ള മഹാനാണ്; ജീവികളെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവനും സംരക്ഷിക്കുന്നവനും; മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ചവനുമാണ്.
4.5.16
सर्वात्मना वर्तमानं यथा दोषो न संस्पृशेत् ।
राजानमुपतिष्ठन्तं तस्य वृत्तं निबोधत ॥ ४.५.१६ ॥
എല്ലാ വിധത്തിലും പെരുമാറി, ദോഷം തൊടാതെ രാജാവിനെ സേവിക്കുന്നവന്റെ നടപ്പു മനസ്സിലാക്കുക.
4.5.17
क्षत्रियं चैव सर्पं च ब्राह्मणं च बहुश्रुतम् ।
नावमन्येत मेधावी कृशानपि कदाचन ॥ ४.५.१७ ॥
ബുദ്ധിമാൻ ഒരിക്കലും ക്ഷത്രിയനെയും പാമ്പിനെയും ബഹുശ്രുതനായ ബ്രാഹ്മണനെയും അവമതിക്കരുത്; അവർ ക്ഷീണിതരായാലും.
4.5.18
एतत्रयं च पुरुषं निर्दहेदवमानितम् ।
राजा तस्माद्बुधैर्नित्यं पूजनीयः प्रयत्नतः ॥ ४.५.१८ ॥
ഈ മൂവരും അവമതിക്കപ്പെട്ടാൽ മനുഷ്യനെ ദഹിപ്പിക്കും; അതിനാൽ ബുദ്ധിമാന്മാർ രാജാവിനെ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധയോടെ ബഹുമാനിക്കണം.
4.5.19
नातिवर्तेत मर्यादां पुरुषो राजसंमतः ।
व्यवहारं पुनर्लोके मर्यादां पण्डिता विदुः ॥ ४.५.१९ ॥
രാജാവ് ആദരിക്കുന്ന പുരുഷൻ മര്യാദ ലംഘിക്കരുത്. ലോകത്തിൽ പണ്ഡിതന്മാർ പെരുമാറ്റത്തിന്റെ മര്യാദ അറിയുന്നു.
4.5.20
न हि पुत्रं न नप्तारं न भ्रातरमरिन्दम ।
समतिक्रान्तमर्यादं पूजयन्ति पराधिपाः ॥ ४.५.२० ॥
ശത്രുദമനാ, മര്യാദ ലംഘിച്ചവനെ, അവൻ പുത്രനോ പൗത്രനോ സഹോദരനോ ആയാലും, അന്യ രാജാക്കന്മാർ ആദരിക്കുന്നില്ല.
4.5.21
गच्छन्नपि परां भूतिं भूमिपालनियोजितः ।
जात्यन्ध इव मन्येत मर्यादामनुचिन्तयन् ॥ ४.५.२१ ॥
രാജാവ് നിയോഗിച്ചവൻ വലിയ ഐശ്വര്യം നേടിയാലും, മര്യാദയെ എപ്പോഴും ചിന്തിച്ച്, ജന്മാന്ധനെപ്പോലെ സ്വയം കരുതണം.
4.5.22
धृष्टो द्वारं सदा पश्यन्न च राजसु विश्वसेत् ।
तदेवासनमन्विच्छेद्यत्र नाभिलषेत्परः ॥ ४.५.२२ ॥
ധീരൻ എപ്പോഴും വാതിൽ നോക്കി, രാജാക്കന്മാരിൽ വിശ്വസിക്കരുത്. മറ്റൊരാൾ ആഗ്രഹിക്കാത്ത ആസനമാണ് തേടേണ്ടത്.
4.5.23
यत्रोपविष्टः संकल्पं नोपहन्याद्बलीयसः ।
तदासनं राजकुले ईप्सेत पुरुषो वसन् ॥ ४.५.२३ ॥
ശക്തനായവന്റെ സങ്കല്പത്തിന് തടസ്സമാകാതെ എവിടെ ഇരുന്നാൽ കഴിയുമോ, രാജകുലത്തിൽ വസിക്കുന്ന പുരുഷൻ ആ ആസനമാണ് ആഗ്രഹിക്കേണ്ടത്.
4.5.24
यथैनं यत्र चासीनं शङ्कयेद्दुष्टचरिणम् ।
न तत्रोपविशेज्जातु यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.२४ ॥
ഇരിക്കുന്നവൻ ദുഷ്ടനടപ്പുകാരനെന്ന് സംശയിക്കപ്പെടുന്നിടത്ത് ഒരിക്കലും ഇരിക്കരുത്. രാജഭവനത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ ഇങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യണം.
4.5.25
स्वभूमौ काममासीत तिष्ठेद्वा राजसन्निधौ ।
न त्वेवासनमन्यस्य प्रार्थयेत कदाचन ॥ ४.५.२५ ॥
സ്വന്തം ഭൂമിയിൽ ഇഷ്ടാനുസരണം ഇരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ രാജസന്നിധിയിൽ നിൽക്കാം; എന്നാൽ ഒരിക്കലും മറ്റൊരാളുടെ ആസനം ആഗ്രഹിക്കരുത്.
4.5.26
परासनगतं ह्येनं परस्य परिचारकाः ।
परिषद्यपकर्षेयुः परिहास्येत शत्रुभिः ॥ ४.५.२६ ॥
മറ്റൊരാളുടെ ആസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന ഇയാളെ മറ്റുള്ളവരുടെ ഭൃത്യന്മാർ സഭയിൽ വലിച്ചിറക്കും; ശത്രുക്കളാൽ പരിഹസിക്കപ്പെടും.
4.5.27
नित्यं विप्रतिषिद्धं तत्पुरस्तादासनं मतम् ।
अर्थार्थं हि यदा भृत्यो राजानमुपतिष्ठते ॥ ४.५.२७ ॥
ഭൃത്യൻ ധനത്തിനായി രാജാവിനെ സേവിക്കുമ്പോൾ, അവന്റെ മുന്നിലുള്ള ആസനം എപ്പോഴും വിലക്കപ്പെട്ടതായി കരുതപ്പെടുന്നു.
4.5.28
दक्षिणं वाऽथ वामं वा भागमाश्रित्य पण्डितः ।
तिष्ठेद्विनीतवद्राजन्न पुरस्तान्न पृष्ठतः।
राक्षिणामात्तशस्त्राणां पश्चात्स्थानं विधीयते ॥ ४.५.२८ ॥
ബുദ്ധിമാൻ വലത്തോ ഇടത്തോ ഭാഗത്ത് വിനയത്തോടെ നിൽക്കണം, രാജാവേ; മുന്നിലോ പിന്നിലോ അല്ല. ആയുധം ധരിച്ച കാവൽക്കാർക്കു പിന്നിലാണ് സ്ഥാനം നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നത്.
4.5.29
मातृगोत्रे स्वगोत्रे वा नाम्ना शीलेन वा पुनः ।
संग्रहार्थं मनुष्याणां नित्यमाभाषिता भवेत् ॥ ४.५.२९ ॥
മാതൃകുലത്താലോ സ്വകുലത്തിന്റെ പേരാലോ, സ്വഭാവത്താലോ, ജനങ്ങളെ തന്നിലേക്ക് ചേർക്കാൻ അവരോട് എപ്പോഴും സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കണം.
4.5.30
पूज्यमानोपि यो राज्ञा नरो न प्रतिपूजयेत् ।
नैनमाराधयेज्जातु शास्ता शिष्यानिवालसान् ॥ ४.५.३० ॥
രാജാവിനാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടിട്ടും തിരിച്ച് ആദരിക്കാത്ത മനുഷ്യനെ, അലസരായ ശിഷ്യന്മാരെ ഗുരു തൃപ്തിപ്പെടുത്താത്തതുപോലെ, രാജാവ് ഒരിക്കലും തൃപ്തിപ്പെടുത്തുകയില്ല.
4.5.31
नास्य युग्यं न पर्यङ्कं नासनं न रथं तथा ।
आरोहेत्संमतोऽस्मीति यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३१ ॥
രാജഗൃഹത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ 'ഞാൻ ബഹുമാനിക്കപ്പെടുന്നു' എന്നു കരുതി രാജാവിന്റെ വാഹനമോ മഞ്ചമോ ആസനമോ രഥമോ കയറരുത്.
4.5.32
यो वै गृहेभ्यः प्रवसन्क्रियमाणमनुस्मरन् ।
उत्थाने नित्यसंकल्पो निस्तन्द्रीः संघतात्मवान् ॥ ४.५.३२ ॥
വീട്ടിൽ നിന്ന് അകന്നിരുന്നാലും നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ ഓർമ്മിച്ച്, പ്രയത്നത്തിൽ എപ്പോഴും ഉറച്ച സങ്കല്പത്തോടെ, അലസതയില്ലാതെ, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവൻ.
4.5.33
परीतः क्षुत्पिपासाभ्यां विहाय परिदेवनम् ।
दुःखेन सुखमन्विच्छेद्यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३३ ॥
വിശപ്പും ദാഹവും ചുറ്റിയിട്ടും വിലാപം ഉപേക്ഷിച്ച്, ദുഃഖത്തിലൂടെ സുഖം തേടുന്നവൻ രാജഗൃഹത്തിൽ വസിക്കട്ടെ.
4.5.34
करिष्याम्यहमित्येव यः स राजसु सिध्यति ॥ ४.५.३४ ॥
'ഞാൻ ചെയ്യും' എന്ന് ഉറച്ചു പറയുന്നവനാണ് രാജാക്കന്മാർക്കിടയിൽ വിജയിക്കുന്നത്.
4.5.35
उष्णे वा यदि वा शीते रात्रौ वा यदि वा दिवा ।
आदिष्टो न विकल्पेत यः स राजसु सिद्ध्यति ॥ ४.५.३५ ॥
ചൂടായാലും തണുപ്പായാലും, രാത്രിയായാലും പകലായാലും, കല്പിക്കപ്പെട്ടാൽ സംശയിക്കാത്തവനാണ് രാജാക്കന്മാർക്കിടയിൽ സിദ്ധി നേടുന്നത്.
4.5.36
नैव प्राप्तोऽवमन्येत सदाऽमात्यो विशारदः ।
मानं प्राप्तो न हृष्येत न व्यथेच्च विमानितः ।
ऋदुर्मृदुः सत्यवादो यः स राजसु सिद्ध्यति ॥ ४.५.३६ ॥
സമർത്ഥനായ അമാത്യൻ, അനുഗ്രഹം ലഭിച്ചാലും ഒരിക്കലും അവഗണിക്കരുത്; ബഹുമാനം കിട്ടിയാൽ സന്തോഷിക്കരുത്, അപമാനിതനായാൽ വേദനിക്കരുത്. ഋജുവും മൃദുവും സത്യവാദിയുമായവനാണ് രാജാക്കന്മാർക്കിടയിൽ സിദ്ധി നേടുന്നത്.
4.5.37
नैव लाभाद्धर्षमियान्न व्यथेच्च विमानितः ।
समः पूर्णतुलेव स्याद्यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३७ ॥
ലാഭത്തിൽ ആഹ്ലാദിക്കാതെയും അപമാനിതനായാൽ വേദനിക്കാതെയും നിറഞ്ഞ തുലാസുപോലെ സമനായിരിക്കുന്നവൻ രാജഗൃഹത്തിൽ വസിക്കട്ടെ.
4.5.38
अल्पेच्छो धृतिमान्राजञ्छायेवानुगतः सदा ।
दक्षः प्रदक्षिणो धीरः स राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३८ ॥
രാജാവേ, അല്പാഭിലാഷനും ധൈര്യവാനും നിഴൽപോലെ എപ്പോഴും അനുഗമിക്കുന്നവനും സമർത്ഥനും ധീരനുമായവൻ രാജഗൃഹത്തിൽ വസിക്കട്ടെ.
4.5.39
इतिहासपुराणज्ञः कुशलः सत्कथासु च ।
वदान्यः सत्यवाक्वापि यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३९ ॥
ഇതിഹാസപുരാണങ്ങൾ അറിയുന്നവനും സത്കഥകളിൽ സമർത്ഥനും ഉദാരനും സത്യവാദിയുമായവൻ രാജഗൃഹത്തിൽ വസിക്കട്ടെ.
4.5.40
न मिथो भाषितं राज्ञो मनुष्येषु प्रकाशयेत् ।
यं चासूयन्ति राजानः पुरुषं नो वदेच्च तम् ॥ ४.५.४० ॥
രാജാവിന്റെ രഹസ്യസംഭാഷണം മനുഷ്യരുടെ ഇടയിൽ വെളിപ്പെടുത്തരുത്; രാജാക്കന്മാർ അസൂയപ്പെടുന്ന ആളെക്കുറിച്ചും സംസാരിക്കരുത്.
4.5.41
नैषां कर्मसु संयुक्तो धनं किंचिदुपस्पृशेत् ।
प्राप्नुयादाददानो वा बन्धं वा वधमेव वा ॥ ४.५.४१ ॥
അവരുടെ കർമ്മങ്ങളിൽ നിയുക്തനായവൻ അവരുടെ ധനത്തിൽ ഒന്നും തൊടരുത്; എടുത്താൽ ബന്ധനമോ വധമോ ലഭിച്ചേക്കാം.
4.5.42
हुल्योपस्थितयोः पश्य मम चान्यस्य चोभयोः ।
अन्यं पुष्णाति मद्धीनमिति धीरो न मुह्यति ॥ ४.५.४२ ॥
ഹുല്യയിൽ നിൽക്കുന്ന രണ്ടുപേരെ നോക്കൂ — എന്റേതും മറ്റൊരാളുടേതും; ഒരാൾ മറ്റൊരാളെ പോറ്റുന്നു, എന്നെ വിട്ടാൽ അവൻ വേറൊരാളെ പോറ്റുന്നു എന്നു കരുതി ധീരൻ മോഹിക്കില്ല.
4.5.43
श्रेयांसं हि परित्यज्य वैद्यं कर्मणिकर्मणि ।
पापीयांसं प्रकुर्वीरञ्शीलमेषां तथाविधम् ॥ ४.५.४३ ॥
ശ്രേഷ്ഠനും പണ്ഡിതനുമായവനെ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഓരോ കാര്യത്തിലും ദുഷ്ടനെ നിയമിക്കുന്നവർ — അവരുടെ സ്വഭാവവും അതുപോലെയാണ്.
4.5.44
नैषां दारेषु कुर्वीत प्राज्ञो मैत्रीं कथंचन ।
रक्षणं तु न सेवेत यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.४४ ॥
ബുദ്ധിമാൻ അവരുടെ ഭാര്യമാരോട് ഒരു വിധത്തിലും സൗഹൃദം കാണിക്കരുത്; രാജഗൃഹത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ അവരുടെ സംരക്ഷണം തേടരുത്.
4.5.45
यदा ह्यभिसमीक्षेत प्रेष्यं स्त्रीभिः समागतम् ।
बुद्धिः परिभवेत्तस्य राजा शङ्केत वा पुनः ॥ ४.५.४५ ॥
ഒരു ഭൃത്യൻ സ്ത്രീകളോടൊപ്പം ചേർന്നിരിക്കുന്നത് കാണുമ്പോൾ അവന്റെ ബുദ്ധി കെടുന്നു; രാജാവ് വീണ്ടും അവനെ സംശയിക്കണം.
4.5.46
शङ्कितस्य पुनः स्त्रीषु कस्य भृत्यस्य भूमिपः ।
जीवितं साधु मन्येत प्रकृतिस्थो बलात्कृतः ॥ ४.५.४६ ॥
സ്ത്രീകളുടെ ഇടയിൽ വീണ്ടും സംശയിക്കപ്പെട്ട ഒരു ഭൃത്യന്റെ ജീവിതം രാജാവ് എങ്ങനെ നല്ലതായി കരുതും? — സ്വഭാവത്തിൽ നിൽക്കുന്നവനും ബലത്താൽ അടക്കപ്പെട്ടവനും.
4.5.47
हर्षवस्तुषु चाप्यत्र वर्तमानेषु केषु चित् ।
नातिगाढं प्रहृष्येत तान्येवास्यानुपूजयेत् ॥ ४.५.४७ ॥
ഇവിടെ സന്തോഷകരമായ ചില കാര്യങ്ങൾ സംഭവിക്കുമ്പോഴും അവൻ അമിതമായി സന്തോഷിക്കരുത്; അവയ്ക്കനുസരിച്ച് അവനെ ബഹുമാനിക്കണം.
4.5.48
हर्षाद्धि मन्दः पुरुषः स्वैरं कुर्वीत वैकृतम् ।
तदस्यान्तःपुरे वृत्तमीक्षां कुर्वीत भूमिपः ॥ ४.५.४८ ॥
സന്തോഷത്താൽ മൂഢൻ സ്വേച്ഛയോടെ തെറ്റായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തേക്കാം; അതിനാൽ രാജാവ് അവന്റെ അന്തഃപുരത്തിലെ പെരുമാറ്റം നിരീക്ഷിക്കണം.
4.5.49
अन्तःपुरगतं ह्येनं स्त्रियः क्लीबाश्च सर्वतः ।
वर्तमानं यथावच्च कुत्सयेयुरसंशयम् ॥ ४.५.४९ ॥
അന്തഃപുരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച അവനെ സ്ത്രീകളും ഷണ്ഡന്മാരും എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും, അവൻ പെരുമാറുന്നതുപോലെതന്നെ, സംശയമില്ലാതെ നിന്ദിക്കും.
4.5.50
तस्माद्गम्भीरमात्मानं कृत्वा हर्षं नियम्य च ।
नित्यमन्तःपुरे राज्ञो न वृत्तं कीर्तयेद्बहिः ॥ ४.५.५० ॥
അതുകൊണ്ട് ഗൗരവമുള്ളവനായി, ആനന്ദം അടക്കി, രാജാവിന്റെ അന്തഃപുരവൃത്താന്തം ഒരിക്കലും പുറത്ത് പറയരുത്.
4.5.51
यथा हि सुमहामन्त्रो भिद्यमानो हरेत्सुखम् ।
एवमन्तःपुरे वृत्तं श्रूयमाणं बहिर्भवेत् ॥ ४.५.५१ ॥
വളരെ രഹസ്യമായ ആലോചന വെളിപ്പെട്ടാൽ സുഖം നഷ്ടപ്പെടുന്നതുപോലെ, അന്തഃപുരവൃത്താന്തം കേൾക്കപ്പെട്ട് പുറത്താകും.
4.5.52
या तु वृत्तिरबाह्यानां बाह्यानामपि केवलम् ।
उभयेषां समस्तानां शृणु राजोपजीविनाम् ॥ ४.५.५२ ॥
അകത്തുള്ളവരുടെയും പുറത്തുള്ളവരുടെയും ജീവനമാർഗ്ഗമായ നടപടി ഏതാണോ, രാജാവിനെ ആശ്രയിക്കുന്ന ഇരുകൂട്ടരുടെയും എല്ലാവരുടെയും അത് കേൾക്കൂ.
4.5.53
न स्त्रियो जातु मन्येत बाह्ये वाभ्यन्तरेऽपि वा ।
अनुजीविनां नरेन्द्रस्तु सृजेद्धि सुमहद्भयम् ॥ ४.५.५३ ॥
രാജാവ് ഒരിക്കലും സ്ത്രീകളെ, പുറത്തോ അകത്തോ, വിശ്വസിക്കരുത്; രാജാശ്രിതരെയും വിശ്വസിക്കരുത്, അവർ വലിയ ഭയം ഉണ്ടാക്കാനിടയുണ്ട്.
4.5.54
मत्वाऽस्य प्रियमात्मानं राजरत्नानि राजवत् ।
अराजा राजयोग्यानि नोपयुञ्जीत पण्डितः ॥ ४.५.५४ ॥
തന്നെ അവന് പ്രിയനായി കരുതി, രാജാവല്ലാത്തവൻ രാജാവിന് യോഗ്യമായ രാജരത്നങ്ങളെ രാജാവിനെപ്പോലെ ഉപയോഗിക്കരുത്; ജ്ഞാനി അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്.
4.5.55
अराजानं हि रत्नानि राजकान्तानि राजवत् ।
भुञ्जानं तं नरं राजा न तितिक्षेत जीवितम् ॥ ४.५.५५ ॥
രാജാവല്ലാത്തവൻ രാജാവിനെപ്പോലെ രാജയോഗ്യമായ രത്നങ്ങളും വസ്തുക്കളും അനുഭവിച്ചാൽ, രാജാവ് അവനെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ സഹിക്കില്ല.
4.5.56
तस्मादव्यक्तभोगेन भोक्तव्यं भूतिमिच्छता ।
तुल्यभोगं हि राजा तु भृत्यं कोपेन योजयेत् ॥ ४.५.५६ ॥
അതിനാൽ ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഗൂഢമായി അനുഭവിക്കണം; രാജാവ് ഭൃത്യന് തുല്യഭോഗം നൽകിയാൽ അവൻ കോപത്തിലേക്ക് തള്ളപ്പെടും.
4.5.57
न चापत्येन संप्रीतिं राज्ञः कुर्वीत केनचित् ।
अधिक्षिप्तमनर्थं च द्वेष्यं च परिवर्जयेत् ॥ ४.५.५७ ॥
രാജാവിനോട് തന്റെ സന്താനത്തിലൂടെയും ആരോടും അടുത്ത സ്നേഹം പുലർത്തരുത്; അപമാനിക്കുന്നവനെയും അനർത്ഥം ചെയ്യുന്നവനെയും ദ്വേഷ്യനെയും ഒഴിവാക്കണം.
4.5.58
एतां हि सेवमानस्य नरसीमां चतुर्विधाम् ।
द्विधा विच्छिद्यते मूलं राजमूलोपसेविनः ॥ ४.५.५८ ॥
രാജാവിനെ സേവിക്കുന്നവന് മനുഷ്യരുടെ ഈ നാലുവിധ അതിരുകൾ ലംഘിച്ചാൽ അവന്റെ വേര് രണ്ടായി മുറിയുന്നു.
4.5.59
एतैस्तु विपरीता या नरसीमा नराधमैः ।
तथा कुर्वीत संसर्गं न विरोधं कथंचन ॥ ४.५.५९ ॥
എന്നാൽ ഇവയ്ക്കു വിപരീതമായ, അധമമനുഷ്യർ പാലിക്കുന്ന മനുഷ്യ-അതിരിനനുസരിച്ച് സംസർഗം പുലർത്തണം; ഒരു വിധത്തിലും വിരോധം പാടില്ല.
4.5.60
बन्धुभिश्च नरेन्द्रस्य बलवद्भिश्च मानवैः ।
साधु मन्येत संसर्गं न विरोधं कथंचन ॥ ४.५.६० ॥
രാജാവിന്റെ ബന്ധുക്കളോടും ശക്തരായ മനുഷ്യരോടും സംസർഗം പുലർത്തുന്നത് നല്ലതെന്ന് കരുതണം; ഒരു വിധത്തിലും വിരോധം പാടില്ല.
4.5.61
ताभ्यां तु नरसीमाभ्यां विरुद्धस्याल्पतेजसः ।
प्रथमं छिद्यते मूलं द्वितीयं जायते भयम् ॥ ४.५.६१ ॥
ആ രണ്ടു നരസീമകളോട് വിരോധിക്കുന്ന അല്പതേജസ്സുള്ളവന്റെ വേര് ആദ്യം മുറിയുന്നു; രണ്ടാമതായി ഭയം ഉണ്ടാകുന്നു.
4.5.62
उद्धतानां च यो वेषः कुहकानां च यो भवेत् ।
राजवेषं च विस्पष्टं सेवमानो न वर्धते।
इतराभ्यां तु वेषाभ्यां परिहास्येत बान्धवैः ॥ ४.५.६२ ॥
അഹങ്കാരികളുടെയും വഞ്ചകരുടെയും വേഷവും വ്യക്തമായ രാജവേഷവും സ്വീകരിക്കുന്നവൻ വളരുന്നില്ല; മറ്റ് രണ്ട് വേഷങ്ങളാൽ ബന്ധുക്കൾ അവനെ പരിഹസിക്കും.
4.5.63
अपुंभिश्चैव पुंभिश्च स्त्रीभिः स्त्रीदर्शिभिर्नरैः ।
शक्ये सति न संभाषां जातु कुर्वीत कर्हिचित् ॥ ४.५.६३ ॥
നപുംസകങ്ങളോടും പുരുഷന്മാരോടും സ്ത്രീകളോടും സ്ത്രീകളെ നോക്കുന്ന പുരുഷന്മാരോടും — സാധിക്കുമ്പോൾ — ഒരിക്കലും സംഭാഷണം നടത്തരുത്.
4.5.64
प्रतिसंभाषमाणो हि त्रिभिरेतैरचेतनः ।
श्येनः पेशीमिवादत्ते पुरुषो भूतिमात्मनः ॥ ४.५.६४ ॥
ഈ മൂവരോടും മറുപടി സംഭാഷണം നടത്തുന്ന ബോധമില്ലാത്തവൻ, പരുന്ത് മാംസക്കഷണം കൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ സ്വന്തം ഐശ്വര്യം നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നു.
4.5.65
ये च राज्ञाऽभिसत्कारं लभेरन्कारणादिव ।
तैश्च सामन्तदूतैश्च न संसज्येत कर्हिचित् ॥ ४.५.६५ ॥
ഏതോ കാരണത്താൽ രാജാവിൽ നിന്ന് ആദരം ലഭിക്കുന്നവരോടും സാമന്തരോടും ദൂതരോടും ഒരിക്കലും സമ്പർക്കം പുലർത്തരുത്.
4.5.66
न चान्याचरितां भूमिमसंदिष्टो महीपतेः ।
उपसेवेत मेधावी यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.६६ ॥
മറ്റുള്ളവർ ഉപയോഗിക്കുന്ന സ്ഥലത്തെ രാജാവിന്റെ ആജ്ഞയില്ലാതെ ബുദ്ധിമാൻ സമീപിക്കരുത്; രാജവസതിയിൽ വസിക്കുന്നവൻ മാത്രമേ അവിടെ പാർക്കാവൂ.
4.5.67
न च संदर्शने राज्ञां प्रबन्धमभिसंजपेत् ।
अपि चैतद्दरिद्राणां व्यलीकस्थानमुत्तमम् ॥ ४.५.६७ ॥
രാജാക്കന്മാരുടെ മുന്നിൽ ദീർഘമായി സംസാരിക്കുകയോ പിറുപിറുക്കുകയോ അരുത്; ഇതുതന്നെയാണ് ദരിദ്രർക്കും വലിയ അപകടസ്ഥാനം.
4.5.68
अर्थकामा च या नारी राजानं स्यादुपस्थिता ।
अनुजीवी तथायुक्तां निध्यायन्दुष्यते च सः ॥ ४.५.६८ ॥
ധനവും കാമവും ആഗ്രഹിച്ച് രാജാവിന്റെ അരികിൽ നിൽക്കുന്ന സ്ത്രീയെയും, അതുപോലെ സേവയിൽ നിയുക്തയായവളെയും നോക്കുന്നവൻ നശിക്കുന്നു.
4.5.69
तस्मान्नारीं न निध्यायेत्तथायुक्तां विचक्षणः ।
तथा क्षुतं च वातं च निष्ठीवं चाचरेच्छनैः ॥ ४.५.६९ ॥
അതിനാൽ വിവേകി സേവയിലുള്ള സ്ത്രീയെ നോക്കരുത്; തുമ്മലും വായു വിടലും തുപ്പലും സാവധാനത്തിൽ ചെയ്യണം.
4.5.70
न नर्मसु हसेज्जातु मूढवृत्तिर्हि सा स्मृता ।
स्मितं तु मृदुपूर्वेण दर्शयीत प्रसादजम् ॥ ४.५.७० ॥
തമാശകളിൽ ഒരിക്കലും ചിരിക്കരുത്; അത് മൂഢമായ പെരുമാറ്റമാണ്; എന്നാൽ മൃദുത്വത്തോടെ പ്രസാദത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന പുഞ്ചിരി കാണിക്കാം.
4.5.71
न चाक्षौ न भुजौ जातु न च वाक्यं समाक्षिपेत् ।
न च तिर्यगवेक्षेत चक्षुर्भ्यां सम्यगाचरेत् ॥ ४.५.७१ ॥
കണ്ണുകളും കൈകളും ഒരിക്കലും ഇളക്കരുത്; വാക്ക് അലക്ഷ്യമായി പറയരുത്; ചരിഞ്ഞ നോട്ടം നോക്കരുത്; കണ്ണുകൊണ്ട് നേരായി പെരുമാറണം.
4.5.72
भ्रुकुटिं च न कुर्वीत न चाङ्गुष्ठैर्लिखेन्महीम् ।
न च गाढं विजृम्भेत जातु राज्ञः समीपतः ॥ ४.५.७२ ॥
പുരികം ചുളിക്കരുത്; പെരുവിരലുകൊണ്ട് നിലത്ത് വരയ്ക്കരുത്; രാജാവിന്റെ സമീപം ഒരിക്കലും ആഴത്തിൽ കോട്ടുവായിടരുത്.
4.5.73
न प्रशंसेन्ना चासूयेत्प्रियेषु च हितेषु च ।
स्तूयमानेषु वा तत्र दूष्यमानेषु वा पुनः ॥ ४.५.७३ ॥
പ്രിയരെയും ഹിതരെയും പ്രശംസിക്കരുത്, അസൂയപ്പെടുകയുമരുത്; അവിടെ ആരെങ്കിലും സ്തുതിക്കപ്പെട്ടാലും നിന്ദിക്കപ്പെട്ടാലും.
4.5.74
अथ संदृश्यमानेषु प्रियेषु च हितेषु च ।
श्रूयमाणेषु वाक्येषु वर्णयेदमृतं यथा ॥ ४.५.७४ ॥
പ്രിയരും ഹിതരും കാണപ്പെടുമ്പോഴും അവരുടെ വാക്കുകൾ കേൾക്കപ്പെടുമ്പോഴും അവയെ അമൃതമെന്നപോലെ വർണിക്കണം.
4.5.75
न राज्ञः प्रतिकूलानि सेवमानः सुखी भवेत् ।
पुत्रो वा यदि वा भ्राता यद्यप्यात्मसमो भवेत् ॥ ४.५.७५ ॥
രാജാവിന് പ്രതികൂലമായത് ചെയ്യുന്നവൻ സുഖിയായിരിക്കില്ല; അവൻ മകനോ സഹോദരനോ തന്നോട് തുല്യനോ ആയാലും.
4.5.76
अप्रमत्तो हि राजानं रञ्जयेच्छीलसंपदा ।
उत्थानेन तु मेधावी शौचेन विविधेन च ॥ ४.५.७६ ॥
ജാഗ്രതയുള്ളവൻ രാജാവിനെ ശീലസമ്പത്തുകൊണ്ട് പ്രസാദിപ്പിക്കണം; ബുദ്ധിമാനായവൻ ഉത്സാഹത്തോടെയും പലവിധ ശുദ്ധിയോടെയും.
4.5.77
स्नानं हि वस्त्रशुद्धिश्च शारीरं शौचमुच्यते ।
असक्तिः प्राकृतार्थेषु द्वितीयं शौचमुच्यते ॥ ४.५.७७ ॥
കുളിയും വസ്ത്രശുദ്ധിയും ശരീരശുദ്ധി എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; ലൗകിക വിഷയങ്ങളിലുള്ള അനാസക്തി രണ്ടാമത്തെ ശുദ്ധി എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.
4.5.78
राजा भोजो विराट् सम्राट् क्षत्रियो भूपतिर्नृपः ।
य एतैः स्तूयते शब्दैः कस्तं नार्चितुमर्हति ॥ ४.५.७८ ॥
രാജാ, ഭോജൻ, വിരാടൻ, സമ്രാട്ട്, ക്ഷത്രിയൻ, ഭൂപതി, നൃപൻ—ഈ പദങ്ങളാൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നവനെ ആദരിക്കാതിരിക്കാൻ ആർക്കാവും?
4.5.79
तस्माद्भक्त्या च युक्तः सन्सत्यवादी जितेन्द्रियः ।
मेधावी धृतिमान्प्राज्ञः संश्रयीत महीपतिम् ॥ ४.५.७९ ॥
അതിനാൽ ഭക്തിയോടുകൂടിയവനും സത്യവാദിയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവനും മേധാവിയും ധൈര്യശാലിയും പ്രാജ്ഞനുമായവൻ ഭൂപതിയെ ആശ്രയിക്കണം.
4.5.80
कृतज्ञं प्राज्ञमक्षुद्रं दृढभक्तिं जितेन्द्रियम् ।
वर्धमानं स्थितं स्थाने संश्रयीत महीपतिम् ॥ ४.५.८० ॥
കൃതജ്ഞനും പ്രാജ്ഞനും ഉദാരനും ദൃഢഭക്തിയുള്ളവനും ഇന്ദ്രിയജയിയും വളർച്ചയുള്ളവനും സ്വസ്ഥാനത്ത് ഉറച്ചവനുമായവൻ ഭൂപതിയെ ആശ്രയിക്കണം.
4.5.81
एष वः समुदाचारः समुद्दिष्टो यथाविधि ।
यथार्थान्संप्रपत्स्यन्ते पार्थ राजोपजीविनः ॥ ४.५.८१ ॥
ഇതാണ് നിങ്ങളുടെ ഉചിതമായ നടപ്പുരീതി, യഥാവിധി പറയപ്പെട്ടു. ഹേ പാർഥ, രാജാവിനെ ആശ്രയിച്ചു ജീവിക്കുന്നവർ തങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടും.
4.5.82
संवत्सरमिमं तावदेवंशीला बुभूषथः ।
ततः स्वविषयं प्राप्य यथाकामं चरिष्यथ ॥ ४.५.८२ ॥
ഈ ഒരു വർഷം ഇത്തരം നടപ്പോടെ നിങ്ങൾ വസിക്കുക. പിന്നീട് സ്വന്തം രാജ്യത്ത് എത്തി ഇഷ്ടാനുസരണം പ്രവർത്തിക്കാം.
4.5.83
तं तथेत्यब्रुवन्पार्थाः पितृकल्पं यशस्विनम् ।
प्रहृष्टाश्चाभिवाद्यैनमुपातिष्ठन्परंतपाः ॥ ४.५.८३ ॥
പാർഥന്മാർ പിതൃതുല്യനായ ആ യശസ്വിയോട് 'അങ്ങനെ തന്നെ' എന്ന് പറഞ്ഞു. ശത്രുതാപനന്മാരായ അവർ സന്തോഷത്തോടെ അദ്ദേഹത്തെ വണങ്ങി സമീപം നിന്നു.
4.5.84
तेषां प्रतिष्ठमानानां मन्त्रांश्च ब्राह्मणोऽजपत् ।
भवाय राज्यलाभाय वीर्याय विजयाय च ॥ ४.५.८४ ॥
അവർ പുറപ്പെടുമ്പോൾ ബ്രാഹ്മണൻ അവർക്കായി മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ചു — ഐശ്വര്യത്തിനും രാജ്യലാഭത്തിനും വീര്യത്തിനും വിജയത്തിനുമായി.
4.5.85
ततोऽब्रवीदसौ विप्रो वाचमाशीः प्रयुज्य च ।
स्वद्रव्यप्रतिलाभाय शत्रूणां मर्दनाय च ॥ ४.५.८५ ॥
അപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണൻ ആശീർവാദവചനങ്ങൾ ഉരുവിട്ടു — സ്വന്തം സമ്പത്ത് തിരിച്ചുകിട്ടുന്നതിനും ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നതിനും.
4.5.86
स्वस्ति वोस्तु शिवः पन्था द्रक्ष्यामि पुनरागतान् ।
इत्युक्ता हृष्टमनसो गुरुणा तेन धीमता।
युधिष्ठिरमुखाः सर्वे गन्तुं समुपचक्रमुः ॥ ४.५.८६ ॥
"നിങ്ങൾക്ക് ക്ഷേമമുണ്ടാകട്ടെ, വഴി മംഗളകരമാകട്ടെ; മടങ്ങിവരുന്ന നിങ്ങളെ ഞാൻ കാണും." ആ ബുദ്ധിമാനായ ഗുരു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, പ്രസന്നമനസ്സുള്ള എല്ലാവരും യുധിഷ്ഠിരനെ മുൻനിർത്തി പുറപ്പെടാൻ തുടങ്ങി.