మహాభారతం · అధ్యాయం 4.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.5.1
कर्माण्युक्तानि युष्माभिर्यानि तानि चरिष्यथ ।
मम चापि यथा बुद्धिरुचिता हि विनिश्चयात् ॥ ४.५.१ ॥
మీరు చెప్పిన కర్మలను మీరు చేస్తారు. నిశ్చయం ప్రకారం నా బుద్ధికి కూడా ఇది సరైనదిగానే తోస్తోంది.
4.5.2
पुरोहितोऽयमस्माकमग्निहोत्राणि रक्षतु ।
सूतपौरोगवैः सार्धं द्रुपदस्य निवेशने ॥ ४.५.२ ॥
ఈయన మన పురోహితుడు. ద్రుపదుని నివాసంలో సూతులు, వంటవారితో కలిసి అగ్నిహోత్రాలను ఈయన రక్షించుగాక.
4.5.3
इन्द्रसेनमुखाश्चेमे रथानादाय केवलान् ।
यान्तु द्वारवतीं शीघ्रमिति मे वर्तते मतिः ॥ ४.५.३ ॥
ఇంద్రసేనుడు ముఖ్యులుగా ఉన్న వీరు కేవలం రథాలను తీసుకుని వేగంగా ద్వారవతికి వెళ్లాలని నా అభిప్రాయం.
4.5.4
इमाश्च नार्यो द्रौपद्याः सर्वाश्च परिचारिका ।
पाञ्चालानेव गच्छन्तु सूतपौरोगवैः सह ॥ ४.५.४ ॥
ద్రౌపది యొక్క ఈ స్త్రీలు, సేవకులందరూ సూతులు, వంటవారితో కలిసి పాంచాలుల వద్దకే వెళ్లాలి.
4.5.5
सर्वैरपि च वक्तव्यं न प्राज्ञायन्त पाण्डवाः ।
अर्धरात्रे महात्मानो भिक्षादान्ब्राह्मणानपि।
गता ह्यस्मानपाहाय सर्वे द्वैतवनादिति ॥ ४.५.५ ॥
పాండవులు తెలియకుండా ఉండాలని అందరూ చెప్పాలి. అర్ధరాత్రి మహాత్ములు, భిక్షలు ఇచ్చే బ్రాహ్మణులను కూడా, మమ్మల్నందరినీ వదిలి ద్వైతవనం నుండి వెళ్లిపోయారని.
4.5.6
एवं तेऽन्योन्यमामन्त्र्य कर्माण्युक्त्वा पृथक्पृथक् ।
धौम्यमामन्त्रयामासुः स च तान्मन्त्रमब्रवीत् ॥ ४.५.६ ॥
ఈ విధంగా వారు ఒకరినొకరు వీడ్కోలు చెప్పుకుని, వేర్వేరుగా కర్మలను చెప్పి, ధౌమ్యుడికి వీడ్కోలు చెప్పారు; ఆయన వారికి ఈ సలహా ఇచ్చాడు.
4.5.7
तानन्वशात्स धर्मात्मा सर्वधर्मविशेषवित् ।
धौम्यः पुरोहितो राजन्पाण्डवान्पुरुषर्षभान् ॥ ४.५.७ ॥
ధర్మాత్ముడు, సకల ధర్మ విశేషాలు తెలిసినవాడైన పురోహితుడు ధౌమ్యుడు ఆ పురుషశ్రేష్ఠులైన పాండవులకు ఉపదేశించాడు, ఓ రాజా.
4.5.8
विदितं वै यथा सर्वं लोके वृत्तमिदं नृप ।
विदिते चापि वक्तव्यं सुहृद्भिरनुरागतः ॥ ४.५.८ ॥
ఓ రాజా, లోకంలో ఈ ప్రవర్తనలన్నీ నీకు తెలిసినవే. తెలిసినదైనా, ప్రేమతో మిత్రులు దానిని చెప్పాలి.
4.5.9
अतोऽहमभिवक्ष्यामि हेतुमात्रं निबोधत ।
हन्तेमां राजवसतिं राजपुत्रा ब्रवीमि वः।
यथा राजकुलं प्राप्य चरन्प्रोष्य न रिष्यति ॥ ४.५.९ ॥
కాబట్టి నేను కారణమాత్రమే చెబుతాను, వినండి. ఓ రాజకుమారులారా, రాజభవనాన్ని చేరి, అక్కడ సంచరించి, నివసించినా ఎలా నష్టపడకుండా ఉండాలో నేను మీకు చెబుతాను.
4.5.10
दुर्वासमेव कौरव्य जातेन कुरुवेश्मनि ।
अमानितेन मानार्ह गूढेन परिवत्सरम् ॥ ४.५.१० ॥
ఓ కౌరవ్యా, కురు భవనంలో జన్మించి, గౌరవార్హులైనా అగౌరవానికి గురై, మరుగున ఉండి, ఒక సంవత్సరం పాటు నివసించాలి.
4.5.11
दिष्टद्वारो लभेद्द्रष्टुं राजस्वेषु न विश्वसेत् ।
न चानुशिष्याद्राजानमपृच्छन्तं कदाचन ॥ ४.५.११ ॥
సరైన ద్వారం ద్వారా అనుమతి పొందినవాడే రాజును చూడాలి; రాజసంపదలపై నమ్మకం ఉంచకూడదు; రాజు అడగనప్పుడు ఎప్పుడూ ఉపదేశించకూడదు.
4.5.12
तूष्णीं त्वेनमुपासीत काले समभिपूजयेत् ॥ ४.५.१२ ॥
కానీ మౌనంగా ఆయనను సేవించాలి; తగిన సమయంలో ఆయనను చక్కగా పూజించాలి.
4.5.13
असूयन्ति हि राजानो जनाननृतवादिनः ।
तथैव चावमन्यन्ते मन्त्रिणं वादिनं मृषा ॥ ४.५.१३ ॥
అబద్ధాలు చెప్పే ప్రజలపై రాజులు అసూయ చూపుతారు; అదేవిధంగా అబద్ధం పలికే మంత్రిని కూడా అవమానిస్తారు.
4.5.14
विदिते चास्य कुर्वीत कार्याणि सुलघून्यपि ।
एवं विचरतो राज्ञि न क्षतिर्जायते क्वचित् ॥ ४.५.१४ ॥
దీనిని తెలుసుకున్న తర్వాత చిన్న పనులనైనా చేయాలి; ఈ విధంగా ప్రవర్తించే రాజుకు ఎప్పుడూ హాని కలగదు.
4.5.15
पाण्डवाग्निरयं लोके सर्वशस्त्रमयो महान ।
भर्ता गोप्ता च भूतानां राजा पुरुषविग्रहः ॥ ४.५.१५ ॥
ఈ రాజు పాండవులకు అగ్ని వంటివాడు; లోకంలో అన్ని ఆయుధాలతో నిండిన మహానుభావుడు; ప్రాణులను పోషించి రక్షించేవాడు; మనిషి రూపంలో ఉన్నవాడు.
4.5.16
सर्वात्मना वर्तमानं यथा दोषो न संस्पृशेत् ।
राजानमुपतिष्ठन्तं तस्य वृत्तं निबोधत ॥ ४.५.१६ ॥
అన్ని విధాలుగా ప్రవర్తిస్తూ, దోషం అంటకుండా రాజును సేవించేవాడి ప్రవర్తనను తెలుసుకొనుము.
4.5.17
क्षत्रियं चैव सर्पं च ब्राह्मणं च बहुश्रुतम् ।
नावमन्येत मेधावी कृशानपि कदाचन ॥ ४.५.१७ ॥
తెలివైనవాడు ఎప్పుడూ క్షత్రియుడిని, పామును, గొప్ప విద్వాంసుడైన బ్రాహ్మణుడిని అవమానించకూడదు; వారు బలహీనులైనా సరే.
4.5.18
एतत्रयं च पुरुषं निर्दहेदवमानितम् ।
राजा तस्माद्बुधैर्नित्यं पूजनीयः प्रयत्नतः ॥ ४.५.१८ ॥
ఈ మూడూ అవమానించబడితే మనిషిని దహించివేస్తాయి; కావున జ్ఞానులు రాజును ఎల్లప్పుడూ జాగ్రత్తగా గౌరవించాలి.
4.5.19
नातिवर्तेत मर्यादां पुरुषो राजसंमतः ।
व्यवहारं पुनर्लोके मर्यादां पण्डिता विदुः ॥ ४.५.१९ ॥
రాజు గౌరవించిన పురుషుడు మర్యాదను అతిక్రమించకూడదు. లోకంలో పండితులు వ్యవహారపు మర్యాదను తెలుసుకుంటారు.
4.5.20
न हि पुत्रं न नप्तारं न भ्रातरमरिन्दम ।
समतिक्रान्तमर्यादं पूजयन्ति पराधिपाः ॥ ४.५.२० ॥
శత్రుదమనుడా, మర్యాదను అతిక్రమించినవాడిని, అతడు కుమారుడైనా మనవడైనా సోదరుడైనా, పరాయి రాజులు గౌరవించరు.
4.5.21
गच्छन्नपि परां भूतिं भूमिपालनियोजितः ।
जात्यन्ध इव मन्येत मर्यादामनुचिन्तयन् ॥ ४.५.२१ ॥
రాజు నియమించినవాడు గొప్ప సంపదను పొందుతున్నా, మర్యాదను నిరంతరం ఆలోచిస్తూ, పుట్టుకతో గ్రుడ్డివాడిలా తనను తాను భావించాలి.
4.5.22
धृष्टो द्वारं सदा पश्यन्न च राजसु विश्वसेत् ।
तदेवासनमन्विच्छेद्यत्र नाभिलषेत्परः ॥ ४.५.२२ ॥
ధైర్యవంతుడు ఎల్లప్పుడూ ద్వారాన్ని గమనిస్తూ, రాజులను నమ్మకూడదు. ఇతరులు కోరని ఆసనాన్నే వెతకాలి.
4.5.23
यत्रोपविष्टः संकल्पं नोपहन्याद्बलीयसः ।
तदासनं राजकुले ईप्सेत पुरुषो वसन् ॥ ४.५.२३ ॥
బలవంతుడి సంకల్పానికి అడ్డుపడకుండా ఎక్కడ కూర్చుంటే వీలవుతుందో, రాజకులంలో ఉండే పురుషుడు ఆ ఆసనాన్నే కోరాలి.
4.5.24
यथैनं यत्र चासीनं शङ्कयेद्दुष्टचरिणम् ।
न तत्रोपविशेज्जातु यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.२४ ॥
ఎక్కడ కూర్చున్నవాడు దుష్ట ప్రవర్తన కలవాడని సందేహించబడతాడో, అక్కడ ఎప్పుడూ కూర్చోకూడదు. రాజభవనంలో నివసించేవాడు ఇలాగే చేయాలి.
4.5.25
स्वभूमौ काममासीत तिष्ठेद्वा राजसन्निधौ ।
न त्वेवासनमन्यस्य प्रार्थयेत कदाचन ॥ ४.५.२५ ॥
తన భూమిపై ఇష్టానుసారం కూర్చోవచ్చు లేదా రాజు సన్నిధిలో నిలబడవచ్చు; కానీ ఎప్పుడూ మరొకరి ఆసనాన్ని కోరకూడదు.
4.5.26
परासनगतं ह्येनं परस्य परिचारकाः ।
परिषद्यपकर्षेयुः परिहास्येत शत्रुभिः ॥ ४.५.२६ ॥
ఇతరుల ఆసనంలో కూర్చున్న ఇతడిని, ఇతరుల సేవకులు సభలో లాగివేస్తారు; శత్రువుల చేత అపహాస్యం పాలవుతాడు.
4.5.27
नित्यं विप्रतिषिद्धं तत्पुरस्तादासनं मतम् ।
अर्थार्थं हि यदा भृत्यो राजानमुपतिष्ठते ॥ ४.५.२७ ॥
సేవకుడు ధనం కోసం రాజును సేవించేటప్పుడు, అతని ముందున్న ఆసనం ఎప్పుడూ నిషిద్ధమని భావిస్తారు.
4.5.28
दक्षिणं वाऽथ वामं वा भागमाश्रित्य पण्डितः ।
तिष्ठेद्विनीतवद्राजन्न पुरस्तान्न पृष्ठतः।
राक्षिणामात्तशस्त्राणां पश्चात्स्थानं विधीयते ॥ ४.५.२८ ॥
జ్ఞాని కుడి లేదా ఎడమ వైపున వినయంగా నిలబడాలి, ఓ రాజా; ముందూ వెనుకా కాదు. ఆయుధాలు పట్టిన రక్షకుల వెనుక స్థానం నిర్దేశించబడింది.
4.5.29
मातृगोत्रे स्वगोत्रे वा नाम्ना शीलेन वा पुनः ।
संग्रहार्थं मनुष्याणां नित्यमाभाषिता भवेत् ॥ ४.५.२९ ॥
మాతృ వంశం లేదా స్వంత వంశం పేరు ద్వారా, లేదా శీలం ద్వారా, ప్రజలను ఆకర్షించడానికి వారితో ఎల్లప్పుడూ మాట్లాడుతూ ఉండాలి.
4.5.30
पूज्यमानोपि यो राज्ञा नरो न प्रतिपूजयेत् ।
नैनमाराधयेज्जातु शास्ता शिष्यानिवालसान् ॥ ४.५.३० ॥
రాజు గౌరవించినా ప్రతిగౌరవం చూపని మనిషిని, సోమరి శిష్యులను గురువు మెప్పించలేనట్లు, రాజు ఎప్పటికీ మెప్పించలేడు.
4.5.31
नास्य युग्यं न पर्यङ्कं नासनं न रथं तथा ।
आरोहेत्संमतोऽस्मीति यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३१ ॥
రాజ నివాసంలో ఉండేవాడు, 'నేను గౌరవింపబడుతున్నాను' అని భావించి అతని వాహనం, మంచం, ఆసనం లేదా రథం ఎక్కకూడదు.
4.5.32
यो वै गृहेभ्यः प्रवसन्क्रियमाणमनुस्मरन् ।
उत्थाने नित्यसंकल्पो निस्तन्द्रीः संघतात्मवान् ॥ ४.५.३२ ॥
ఇంటికి దూరంగా ఉన్నప్పటికీ, జరుగుతున్న పనులను గుర్తుంచుకుని, ప్రయత్నంలో నిత్యం దృఢ సంకల్పంతో, సోమరితనం లేకుండా, ఆత్మసంయమంతో ఉండేవాడు.
4.5.33
परीतः क्षुत्पिपासाभ्यां विहाय परिदेवनम् ।
दुःखेन सुखमन्विच्छेद्यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३३ ॥
ఆకలి దప్పులతో బాధపడినా, విలాపాన్ని విడిచి, కష్టం ద్వారా సుఖాన్ని కోరేవాడు రాజ నివాసంలో ఉండాలి.
4.5.34
करिष्याम्यहमित्येव यः स राजसु सिध्यति ॥ ४.५.३४ ॥
'నేను చేస్తాను' అనే భావంతో ఉండేవాడే రాజుల మధ్య విజయం పొందుతాడు.
4.5.35
उष्णे वा यदि वा शीते रात्रौ वा यदि वा दिवा ।
आदिष्टो न विकल्पेत यः स राजसु सिद्ध्यति ॥ ४.५.३५ ॥
వేడి అయినా చలి అయినా, రాత్రైనా పగలైనా, ఆజ్ఞాపించబడినప్పుడు సందేహించనివాడే రాజుల మధ్య సిద్ధి పొందుతాడు.
4.5.36
नैव प्राप्तोऽवमन्येत सदाऽमात्यो विशारदः ।
मानं प्राप्तो न हृष्येत न व्यथेच्च विमानितः ।
ऋदुर्मृदुः सत्यवादो यः स राजसु सिद्ध्यति ॥ ४.५.३६ ॥
నైపుణ్యం గల మంత్రి, అనుగ్రహం పొందినప్పటికీ ఎప్పుడూ తక్కువ చేయకూడదు; గౌరవం పొందితే సంతోషించకూడదు, అవమానింపబడితే బాధపడకూడదు. సరళుడు, మృదువైనవాడు, సత్యవాది అయినవాడే రాజుల మధ్య సిద్ధి పొందుతాడు.
4.5.37
नैव लाभाद्धर्षमियान्न व्यथेच्च विमानितः ।
समः पूर्णतुलेव स्याद्यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३७ ॥
లాభంతో ఆనందించకుండా, అవమానించబడినప్పుడు బాధపడకుండా, నిండిన త్రాసులా సమంగా ఉండేవాడు రాజు నివాసంలో ఉండాలి.
4.5.38
अल्पेच्छो धृतिमान्राजञ्छायेवानुगतः सदा ।
दक्षः प्रदक्षिणो धीरः स राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३८ ॥
ఓ రాజా, అల్ప కోరికలు కలిగి, ధైర్యవంతుడై, నీడలా ఎల్లప్పుడూ అనుసరించేవాడు, దక్షుడు, ధీరుడు అయినవాడు రాజు నివాసంలో ఉండాలి.
4.5.39
इतिहासपुराणज्ञः कुशलः सत्कथासु च ।
वदान्यः सत्यवाक्वापि यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.३९ ॥
ఇతిహాస పురాణాలు తెలిసినవాడు, సత్కథలలో నైపుణ్యం కలవాడు, ఉదారుడు, సత్యవాది అయినవాడు రాజు నివాసంలో ఉండాలి.
4.5.40
न मिथो भाषितं राज्ञो मनुष्येषु प्रकाशयेत् ।
यं चासूयन्ति राजानः पुरुषं नो वदेच्च तम् ॥ ४.५.४० ॥
రాజుల మధ్య జరిగిన రహస్య సంభాషణను మనుషుల ముందు బయటపెట్టకూడదు; రాజులు అసూయపడే వ్యక్తి గురించి మాట్లాడకూడదు.
4.5.41
नैषां कर्मसु संयुक्तो धनं किंचिदुपस्पृशेत् ।
प्राप्नुयादाददानो वा बन्धं वा वधमेव वा ॥ ४.५.४१ ॥
వారి కార్యాల్లో నియమితుడైనవాడు వారి ధనాన్ని కొద్దిగానైనా ముట్టకూడదు; తీసుకుంటే బంధనమో మరణమో పొందవచ్చు.
4.5.42
हुल्योपस्थितयोः पश्य मम चान्यस्य चोभयोः ।
अन्यं पुष्णाति मद्धीनमिति धीरो न मुह्यति ॥ ४.५.४२ ॥
హుల్యలో ఉన్న ఇద్దరిని చూడు — నాది, మరొకరిది; ఒకడు మరొకడికి పోషణ ఇస్తాడు, నేను లేకపోతే అతడు మరొకడిని పోషిస్తాడు అని ధీరుడు మోహించడు.
4.5.43
श्रेयांसं हि परित्यज्य वैद्यं कर्मणिकर्मणि ।
पापीयांसं प्रकुर्वीरञ्शीलमेषां तथाविधम् ॥ ४.५.४३ ॥
శ్రేష్ఠుడును విద్వాంసుడును అయినవానిని విడిచిపెట్టి, ప్రతి పనిలోనూ చెడ్డవానిని నియమించేవారు — వారి శీలం అలాంటిదే.
4.5.44
नैषां दारेषु कुर्वीत प्राज्ञो मैत्रीं कथंचन ।
रक्षणं तु न सेवेत यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.४४ ॥
జ్ఞాని వారి భార్యలతో ఏ విధంగానూ స్నేహం చేయరాదు; రాజభవనంలో నివసించేవాడు వారి రక్షణను కోరరాదు.
4.5.45
यदा ह्यभिसमीक्षेत प्रेष्यं स्त्रीभिः समागतम् ।
बुद्धिः परिभवेत्तस्य राजा शङ्केत वा पुनः ॥ ४.५.४५ ॥
సేవకుడు స్త్రీలతో కలిసి ఉండటం చూసినప్పుడు, అతని బుద్ధి చెడిపోతుంది; రాజు మళ్ళీ అతనిపై సందేహించాలి.
4.5.46
शङ्कितस्य पुनः स्त्रीषु कस्य भृत्यस्य भूमिपः ।
जीवितं साधु मन्येत प्रकृतिस्थो बलात्कृतः ॥ ४.५.४६ ॥
స్త్రీల మధ్య మళ్ళీ సందేహింపబడిన సేవకుని జీవితాన్ని రాజు ఎలా మంచిదని భావిస్తాడు? — తన స్వభావంలో ఉన్నవాడు, బలవంతంగా అణచబడినవాడు.
4.5.47
हर्षवस्तुषु चाप्यत्र वर्तमानेषु केषु चित् ।
नातिगाढं प्रहृष्येत तान्येवास्यानुपूजयेत् ॥ ४.५.४७ ॥
ఇక్కడ సంతోషకరమైన కొన్ని విషయాలు జరిగినప్పుడు కూడా అతడు అతిగా సంతోషించరాదు; వాటికి తగినట్లుగా అతన్ని గౌరవించాలి.
4.5.48
हर्षाद्धि मन्दः पुरुषः स्वैरं कुर्वीत वैकृतम् ।
तदस्यान्तःपुरे वृत्तमीक्षां कुर्वीत भूमिपः ॥ ४.५.४८ ॥
ఆనందం వల్ల మూర్ఖుడు స్వేచ్ఛగా తప్పుడు పని చేయవచ్చు; అందువల్ల రాజు అతని అంతఃపురంలోని ప్రవర్తనను పరిశీలించాలి.
4.5.49
अन्तःपुरगतं ह्येनं स्त्रियः क्लीबाश्च सर्वतः ।
वर्तमानं यथावच्च कुत्सयेयुरसंशयम् ॥ ४.५.४९ ॥
అంతఃపురంలోకి వెళ్ళిన అతడిని స్త్రీలు, నపుంసకులు అన్ని వైపుల నుంచి, అతడు ప్రవర్తించినట్లే, సందేహం లేకుండా నిందిస్తారు.
4.5.50
तस्माद्गम्भीरमात्मानं कृत्वा हर्षं नियम्य च ।
नित्यमन्तःपुरे राज्ञो न वृत्तं कीर्तयेद्बहिः ॥ ४.५.५० ॥
కాబట్టి గంభీరంగా ఉండి, ఆనందాన్ని నిగ్రహించి, రాజు అంతఃపురంలోని వృత్తాంతాన్ని ఎప్పుడూ బయట చెప్పకూడదు.
4.5.51
यथा हि सुमहामन्त्रो भिद्यमानो हरेत्सुखम् ।
एवमन्तःपुरे वृत्तं श्रूयमाणं बहिर्भवेत् ॥ ४.५.५१ ॥
అత్యంత రహస్యమైన మంత్రాంగం బయటపడితే సుఖాన్ని హరించినట్లుగా, అంతఃపురంలోని వృత్తాంతం విన్నవారి ద్వారా బయటకు వ్యాపిస్తుంది.
4.5.52
या तु वृत्तिरबाह्यानां बाह्यानामपि केवलम् ।
उभयेषां समस्तानां शृणु राजोपजीविनाम् ॥ ४.५.५२ ॥
లోపలివారికీ బయటివారికీ కేవలమైన వృత్తి ఏదో, రాజాశ్రితులైన ఇద్దరందరి వృత్తి ఏదో వినుము.
4.5.53
न स्त्रियो जातु मन्येत बाह्ये वाभ्यन्तरेऽपि वा ।
अनुजीविनां नरेन्द्रस्तु सृजेद्धि सुमहद्भयम् ॥ ४.५.५३ ॥
రాజు ఎప్పుడూ స్త్రీలను బయటివారైనా లోపలివారైనా నమ్మకూడదు; రాజాశ్రితులను కూడా నమ్మకూడదు, ఎందుకంటే వారు అత్యంత మహా భయాన్ని సృష్టించగలరు.
4.5.54
मत्वाऽस्य प्रियमात्मानं राजरत्नानि राजवत् ।
अराजा राजयोग्यानि नोपयुञ्जीत पण्डितः ॥ ४.५.५४ ॥
తనను అతనికి ప్రియుడిగా భావించి, రాజు కాని వాడు రాజులకు తగిన రాజరత్నాలను రాజులా ఉపయోగించకూడదు; పండితుడు అలా చేయకూడదు.
4.5.55
अराजानं हि रत्नानि राजकान्तानि राजवत् ।
भुञ्जानं तं नरं राजा न तितिक्षेत जीवितम् ॥ ४.५.५५ ॥
రాజు కాని వాడు రాజులా రాజయోగ్యమైన రత్నాలను, వస్తువులను అనుభవిస్తే, రాజు అతనిని జీవితాంతం సహించడు.
4.5.56
तस्मादव्यक्तभोगेन भोक्तव्यं भूतिमिच्छता ।
तुल्यभोगं हि राजा तु भृत्यं कोपेन योजयेत् ॥ ४.५.५६ ॥
కాబట్టి సంపదను కోరేవాడు గుప్తంగా అనుభవించాలి; రాజు సేవకుడికి సమాన భోగాలిస్తే, అతడు కోపంలోకి నెట్టబడతాడు.
4.5.57
न चापत्येन संप्रीतिं राज्ञः कुर्वीत केनचित् ।
अधिक्षिप्तमनर्थं च द्वेष्यं च परिवर्जयेत् ॥ ४.५.५७ ॥
రాజుతో, తన సంతానం ద్వారా కూడా ఎవరితోనూ సన్నిహిత స్నేహం చేయకూడదు; అవమానించేవాడిని, హాని చేసేవాడిని, ద్వేషించదగినవాడిని దూరం పెట్టాలి.
4.5.58
एतां हि सेवमानस्य नरसीमां चतुर्विधाम् ।
द्विधा विच्छिद्यते मूलं राजमूलोपसेविनः ॥ ४.५.५८ ॥
రాజును సేవించేవాడికి మానవ సరిహద్దు అయిన ఈ నాలుగు విధాలను మీరితే, అతని మూలం రెండుగా తెగిపోతుంది.
4.5.59
एतैस्तु विपरीता या नरसीमा नराधमैः ।
तथा कुर्वीत संसर्गं न विरोधं कथंचन ॥ ४.५.५९ ॥
కానీ వీటికి విరుద్ధమైన, నీచ మనుషులు పాటించే మానవ సరిహద్దు ప్రకారం సంబంధం పెట్టుకోవాలి; ఏ విధంగానూ విరోధం చేయకూడదు.
4.5.60
बन्धुभिश्च नरेन्द्रस्य बलवद्भिश्च मानवैः ।
साधु मन्येत संसर्गं न विरोधं कथंचन ॥ ४.५.६० ॥
రాజు బంధువులతోనూ, బలవంతులైన మనుషులతోనూ సంబంధం పెట్టుకోవడం మంచిదని భావించాలి; ఏ విధంగానూ విరోధం చేయకూడదు.
4.5.61
ताभ्यां तु नरसीमाभ्यां विरुद्धस्याल्पतेजसः ।
प्रथमं छिद्यते मूलं द्वितीयं जायते भयम् ॥ ४.५.६१ ॥
ఆ ఇద్దరు నరసీమలతో విరోధించే అల్పతేజస్కుని మూలం మొదట తెగిపోతుంది; రెండవదిగా భయం పుడుతుంది.
4.5.62
उद्धतानां च यो वेषः कुहकानां च यो भवेत् ।
राजवेषं च विस्पष्टं सेवमानो न वर्धते।
इतराभ्यां तु वेषाभ्यां परिहास्येत बान्धवैः ॥ ४.५.६२ ॥
అహంకారుల వేషమూ, మోసగాళ్ల వేషమూ, స్పష్టమైన రాజవేషమూ — వీటిని సేవించేవాడు వర్ధిల్లడు; మిగతా రెండు వేషాలతో బంధువులు అతన్ని ఎగతాళి చేస్తారు.
4.5.63
अपुंभिश्चैव पुंभिश्च स्त्रीभिः स्त्रीदर्शिभिर्नरैः ।
शक्ये सति न संभाषां जातु कुर्वीत कर्हिचित् ॥ ४.५.६३ ॥
నపుంసకులతో, పురుషులతో, స్త్రీలతో, స్త్రీలను చూసే పురుషులతో — అవకాశం ఉన్నప్పుడు — ఎప్పుడూ సంభాషించకూడదు.
4.5.64
प्रतिसंभाषमाणो हि त्रिभिरेतैरचेतनः ।
श्येनः पेशीमिवादत्ते पुरुषो भूतिमात्मनः ॥ ४.५.६४ ॥
ఈ ముగ్గురితో ప్రతిసంభాషణ చేసే అవివేకి, గద్ద మాంసపు ముక్కను ఎత్తుకెళ్లినట్లు తన సంపదను కోల్పోతాడు.
4.5.65
ये च राज्ञाऽभिसत्कारं लभेरन्कारणादिव ।
तैश्च सामन्तदूतैश्च न संसज्येत कर्हिचित् ॥ ४.५.६५ ॥
ఏదో కారణంగా రాజు నుండి గౌరవం పొందేవారితో, సామంతులతో, దూతలతో ఎప్పుడూ సహవాసం చేయకూడదు.
4.5.66
न चान्याचरितां भूमिमसंदिष्टो महीपतेः ।
उपसेवेत मेधावी यो राजवसतिं वसेत् ॥ ४.५.६६ ॥
ఇతరులు సేవించే ప్రదేశాన్ని రాజు ఆజ్ఞ లేకుండా బుద్ధిమంతుడు సమీపించకూడదు; రాజభవనంలో నివసించేవాడే అక్కడ ఉండాలి.
4.5.67
न च संदर्शने राज्ञां प्रबन्धमभिसंजपेत् ।
अपि चैतद्दरिद्राणां व्यलीकस्थानमुत्तमम् ॥ ४.५.६७ ॥
రాజుల సమక్షంలో సుదీర్ఘంగా మాట్లాడకూడదు, గొణగకూడదు; ఇది పేదవారికి కూడా గొప్ప కష్టాలకు స్థానం.
4.5.68
अर्थकामा च या नारी राजानं स्यादुपस्थिता ।
अनुजीवी तथायुक्तां निध्यायन्दुष्यते च सः ॥ ४.५.६८ ॥
ధనం, కామం కోరి రాజు సమీపంలో ఉన్న స్త్రీని, అలాగే సేవలో నియమితురాలిని చూసేవాడు చెడిపోతాడు.
4.5.69
तस्मान्नारीं न निध्यायेत्तथायुक्तां विचक्षणः ।
तथा क्षुतं च वातं च निष्ठीवं चाचरेच्छनैः ॥ ४.५.६९ ॥
అందుచేత విచక్షణుడు సేవలో నియమితురాలైన స్త్రీని చూడకూడదు; తుమ్ము, వాయువు విడుచుట, ఉమ్ము కూడా నెమ్మదిగా చేయాలి.
4.5.70
न नर्मसु हसेज्जातु मूढवृत्तिर्हि सा स्मृता ।
स्मितं तु मृदुपूर्वेण दर्शयीत प्रसादजम् ॥ ४.५.७० ॥
హాస్యాలలో ఎప్పుడూ నవ్వకూడదు; అది మూఢ ప్రవర్తనగా భావించబడుతుంది; కానీ మృదువుగా ప్రసన్నతతో పుట్టిన చిరునవ్వును చూపవచ్చు.
4.5.71
न चाक्षौ न भुजौ जातु न च वाक्यं समाक्षिपेत् ।
न च तिर्यगवेक्षेत चक्षुर्भ्यां सम्यगाचरेत् ॥ ४.५.७१ ॥
కళ్ళను, చేతులను ఎప్పుడూ ఇటు అటు కదపరాదు; మాటను విసిరివేయకూడదు; వంకర చూపుతో చూడరాదు; కళ్ళతో సరిగా ప్రవర్తించాలి.
4.5.72
भ्रुकुटिं च न कुर्वीत न चाङ्गुष्ठैर्लिखेन्महीम् ।
न च गाढं विजृम्भेत जातु राज्ञः समीपतः ॥ ४.५.७२ ॥
కనుబొమలు ముడిపెట్టకూడదు; బొటనవేళ్లతో నేలపై గీతలు గీయకూడదు; రాజు సమీపంలో ఎప్పుడూ గాఢంగా ఆవులించకూడదు.
4.5.73
न प्रशंसेन्ना चासूयेत्प्रियेषु च हितेषु च ।
स्तूयमानेषु वा तत्र दूष्यमानेषु वा पुनः ॥ ४.५.७३ ॥
ప్రియులను, హితులను ప్రశంసించకూడదు, అసూయపడకూడదు; అక్కడ ఎవరైనా స్తుతించబడినా లేదా నిందించబడినా సరే.
4.5.74
अथ संदृश्यमानेषु प्रियेषु च हितेषु च ।
श्रूयमाणेषु वाक्येषु वर्णयेदमृतं यथा ॥ ४.५.७४ ॥
ఇంకా ప్రియులు, హితులు కనిపించినప్పుడు, వారి మాటలు వినిపించినప్పుడు, వాటిని అమృతంలా వర్ణించాలి.
4.5.75
न राज्ञः प्रतिकूलानि सेवमानः सुखी भवेत् ।
पुत्रो वा यदि वा भ्राता यद्यप्यात्मसमो भवेत् ॥ ४.५.७५ ॥
రాజుకు ప్రతికూలమైన పనులు చేసేవాడు సుఖంగా ఉండడు; అతడు కొడుకైనా, సోదరుడైనా, తనతో సమానుడైనా సరే.
4.5.76
अप्रमत्तो हि राजानं रञ्जयेच्छीलसंपदा ।
उत्थानेन तु मेधावी शौचेन विविधेन च ॥ ४.५.७६ ॥
అప్రమత్తుడై రాజును శీలసంపదతో సంతోషపెట్టాలి; బుద్ధిమంతుడు చురుకుదనంతో, వివిధ విధాలైన శుచిత్వంతో కూడా అలాగే చేయాలి.
4.5.77
स्नानं हि वस्त्रशुद्धिश्च शारीरं शौचमुच्यते ।
असक्तिः प्राकृतार्थेषु द्वितीयं शौचमुच्यते ॥ ४.५.७७ ॥
స్నానం, వస్త్రశుద్ధి దేహ శుచిత్వం అని చెప్పబడుతుంది; ప్రాకృత విషయాలపై అనాసక్తి రెండవ శుచిత్వం అని చెప్పబడుతుంది.
4.5.78
राजा भोजो विराट् सम्राट् क्षत्रियो भूपतिर्नृपः ।
य एतैः स्तूयते शब्दैः कस्तं नार्चितुमर्हति ॥ ४.५.७८ ॥
రాజు, భోజుడు, విరాటుడు, సామ్రాట్, క్షత్రియుడు, భూపతి, నృపుడు—ఈ పదాలతో స్తుతించబడేవాడిని గౌరవించకుండా ఉండగలవాడెవడు?
4.5.79
तस्माद्भक्त्या च युक्तः सन्सत्यवादी जितेन्द्रियः ।
मेधावी धृतिमान्प्राज्ञः संश्रयीत महीपतिम् ॥ ४.५.७९ ॥
కాబట్టి భక్తితో కూడినవాడు, సత్యవాది, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, మేధావి, ధైర్యవంతుడు, జ్ఞాని భూపతిని ఆశ్రయించాలి.
4.5.80
कृतज्ञं प्राज्ञमक्षुद्रं दृढभक्तिं जितेन्द्रियम् ।
वर्धमानं स्थितं स्थाने संश्रयीत महीपतिम् ॥ ४.५.८० ॥
కృతజ్ఞుడు, ప్రాజ్ఞుడు, ఉదారుడు, దృఢ భక్తి కలవాడు, ఇంద్రియ జయం కలవాడు, అభివృద్ధి చెందేవాడు, తన స్థానంలో స్థిరుడైనవాడు భూపతిని ఆశ్రయించాలి.
4.5.81
एष वः समुदाचारः समुद्दिष्टो यथाविधि ।
यथार्थान्संप्रपत्स्यन्ते पार्थ राजोपजीविनः ॥ ४.५.८१ ॥
ఇది మీ యోగ్యమైన ప్రవర్తన, విధి ప్రకారం చెప్పబడింది. ఓ పార్థా, రాజుపై ఆధారపడి జీవించేవారు తమ లక్ష్యాలను పొందుతారు.
4.5.82
संवत्सरमिमं तावदेवंशीला बुभूषथः ।
ततः स्वविषयं प्राप्य यथाकामं चरिष्यथ ॥ ४.५.८२ ॥
ఈ ఒక సంవత్సరం పాటు ఇటువంటి ప్రవర్తనతో మీరు జీవించండి. తరువాత మీ రాజ్యానికి చేరి ఇష్టానుసారంగా ప్రవర్తించండి.
4.5.83
तं तथेत्यब्रुवन्पार्थाः पितृकल्पं यशस्विनम् ।
प्रहृष्टाश्चाभिवाद्यैनमुपातिष्ठन्परंतपाः ॥ ४.५.८३ ॥
పార్థులు 'అలాగే' అని ఆ తండ్రివంటి యశస్వికి చెప్పారు. శత్రువులను తపింపజేసే వారు సంతోషంతో ఆయనకు నమస్కరించి దగ్గర నిలిచారు.
4.5.84
तेषां प्रतिष्ठमानानां मन्त्रांश्च ब्राह्मणोऽजपत् ।
भवाय राज्यलाभाय वीर्याय विजयाय च ॥ ४.५.८४ ॥
వారు బయలుదేరుతున్నప్పుడు బ్రాహ్మణుడు వారి కోసం మంత్రాలను జపించాడు — శ్రేయస్సు, రాజ్యలాభం, పరాక్రమం, విజయం కోసం.
4.5.85
ततोऽब्रवीदसौ विप्रो वाचमाशीः प्रयुज्य च ।
स्वद्रव्यप्रतिलाभाय शत्रूणां मर्दनाय च ॥ ४.५.८५ ॥
అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణుడు ఆశీర్వచనాలు పలికాడు — తన సొమ్మును తిరిగి పొందడానికీ, శత్రువులను నాశనం చేయడానికీ.
4.5.86
स्वस्ति वोस्तु शिवः पन्था द्रक्ष्यामि पुनरागतान् ।
इत्युक्ता हृष्टमनसो गुरुणा तेन धीमता।
युधिष्ठिरमुखाः सर्वे गन्तुं समुपचक्रमुः ॥ ४.५.८६ ॥
"మీకు శుభం కలుగుగాక, మార్గం మంగళకరమగుగాక; తిరిగి వచ్చిన మిమ్మల్ని నేను చూస్తాను." ఆ బుద్ధిమంతుడైన గురువు ఇలా పలకగా, సంతోషించిన మనస్సులతో యుధిష్ఠిరుని ముందుంచుకుని అందరూ బయలుదేరడం ప్రారంభించారు.