ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 4.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.51.1
ततः शान्तनवस्तत्र धर्मार्थकुशलं हितम् ।
दुर्योधनमिदं वाक्यमब्रवीत्कुरुसंसदि ॥ ४.५१.१ ॥
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର (ଭୀଷ୍ମ) କୁରୁସଭାରେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ନିପୁଣ ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କୁ ଏହି ହିତବାକ୍ୟ କହିଲେ।
4.51.2
साधु पश्यति वै द्रोणः कृपः साध्वनुपश्यति ।
आचार्यपुत्रः सहजं निश्चितं साधु भाषते ॥ ४.५१.२ ॥
ଦ୍ରୋଣ ଠିକ୍ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ଏବଂ କୃପ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବରେ ତାହାର ସମର୍ଥନ କରୁଛନ୍ତି। ଆଚାର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର (ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା) ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ ଓ ଉତ୍ତମ କଥା କହୁଛନ୍ତି।
4.51.3
कर्णस्तु क्षत्रधर्मेण केवलं योद्धुमिच्छति ।
आचार्यो नावमन्तव्यः पुरुषेण विजानता।
देशकालौ तु संप्रेक्ष्य योद्धव्यमिति मे मतिः ॥ ४.५१.३ ॥
କର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମ ଯୋଗୁଁ କେବଳ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି। ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅବମାନନା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦେଶ ଓ କାଳ ବିଚାର କରି ହିଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ମୋର ମତ।
4.51.4
यस्य सूर्यसमाः प़ञ्च सपत्नाः स्युः प्रहारिणः ।
कथमभ्युदये तेषां न प्रमुह्येत पण्डितः ॥ ४.५१.४ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶତ୍ରୁ ଯାହାର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉଦୟରେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କିପରି ମୋହିତ ନ ହେବ?
4.51.5
स्वार्थे सर्वे विमुह्यन्ति येऽपि धर्मविदो जनाः ।
तस्मात्तत्वं न जानाति यत्तु कार्यं नराधिपः ॥ ४.५१.५ ॥
ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଣୁ ରାଜା ଯାହା କରିବା ଉଚିତ ତାହାର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।
4.51.6
धार्तराष्ट्रोपि दुर्बुद्धिः पश्यन्नपि धनञ्जयम् ।
नैव पश्यति नाघ्राति मन्दः क्रोधवशं गतः ॥ ४.५१.६ ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ପୁତ୍ର ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ (ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ) ଦେଖିଥାଉ ମଧ୍ୟ ଦେଖେ ନାହିଁ; ମୂର୍ଖ କ୍ରୋଧର ବଶ ହୋଇ ଦେଖେ ନାହିଁ, ବୁଝେ ନାହିଁ।
4.51.7
एवमुक्त्वा तु राजानं पुनर्द्रौणिमुवाच ह ।
प्राञ्जलिर्भरतश्रेष्ठः साम्ना बुद्धिमतांवरः ॥ ४.५१.७ ॥
ଏପରି କହି, ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ରାଜାଙ୍କୁ, ତା'ପରେ ଦ୍ରୌଣିଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଭାବରେ କହିଲେ।
4.51.8
कर्णो हि यदवोचत्त्वां तेजस्संजननाय तत् ।
आचार्यपुत्रः क्षमतां महत्कार्यमुपस्थितम् ॥ ४.५१.८ ॥
କର୍ଣ୍ଣ ତୁମକୁ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା ତେଜ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ। ଆଚାର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; ମହତ୍କାର୍ଯ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ।
4.51.9
नायं कालो विरोधस्य कौन्तेये समुपस्थिते ।
क्षन्तव्यं भवता सर्वमाचार्येण कृपेण च ॥ ४.५१.९ ॥
କୌନ୍ତେୟ ନିକଟକୁ ଆସିଥିବା ବେଳେ ଏହା ବିରୋଧର ସମୟ ନୁହେଁ। ତୁମେ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ କୃପ ସବୁ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ।
4.51.10
भवतां हि कृतास्त्रत्वं यथाऽऽदित्ये प्रभा तथा ।
यथा चन्द्रमसो लक्ष्मीः सर्वथा नापकृष्यते ।
एवं भवत्सु ब्राह्मण्यं ब्रह्मास्त्रं च प्रतिष्ठितम् ॥ ४.५१.१० ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଯେପରି ପ୍ରଭା, ସେପରି ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା। ଚନ୍ଦ୍ରର ଶୋଭା ଯେପରି କମେ ନାହିଁ, ସେପରି ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
4.51.11
चत्वार एकतो वेदाः क्षात्रमेकत्र दृश्यते ।
नैतत्समस्तमुभयं कस्मिंश्चिदनुशुश्रुम।
अन्यत्र भारताचार्यात्सुपुत्रादिति मे मतिः ॥ ४.५१.११ ॥
ଚାରି ବେଦ ଗୋଟିଏ ପାଖରେ, କ୍ଷାତ୍ର ଅନ୍ୟ ପାଖରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଦୁଇଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କାହାରିଠାରେ ଥିବା ଆମେ ଶୁଣିନାହୁଁ; ଭାରତାଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କ ସୁପୁତ୍ର ଛଡ଼ା, ଏହା ମୋର ମତ।
4.51.12
वेदान्ताश्च पुराणानि इतिहासं पुरातनम् ।
जामदग्न्यमृते राजन्को द्रोणादधिको भवेत् ॥ ४.५१.१२ ॥
ବେଦାନ୍ତ, ପୁରାଣ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ—ହେ ରାଜନ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ (ପରଶୁରାମ) ବ୍ୟତୀତ ଦ୍ରୋଣଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ କିଏ ହୋଇପାରିବ?
4.51.13
ब्रह्मास्त्रं चैव वेदाश्च नैतदन्यत्र दृश्यते ॥ ४.५१.१३ ॥
ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦସମୂହ — ଏସବୁ ଅନ୍ୟତ୍ର ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
4.51.14
आचार्यपुत्रः क्षमतां नायं कालो विभेदने ।
सर्वे संहत्य युद्ध्यामः पाकशासनिमागतम् ॥ ४.५१.१४ ॥
ଆଚାର୍ଯ୍ୟ-ପୁତ୍ରକୁ କ୍ଷମା କରାଯାଉ; ଏହା ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ସମୟ ନୁହେଁ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଳିମିଶି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଆସିଥିବା ଜଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା।
4.51.15
बलस्य व्यसनानीह यान्युक्तानि मनीषिभिः ।
मुख्यो भेदोहि तेषां तु पापिष्ठो विदुषां मतः ॥ ४.५१.१५ ॥
ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସେନାର ଯେଉଁ ବ୍ୟସନ ଗୁଡ଼ିକ କହିଛନ୍ତି, ସେଥିମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ହିଁ ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ପାପୀ ବୋଲି ବିଦ୍ୱାନମାନେ ମତ ଦିଅନ୍ତି।
4.51.16
नैवं न्याय्यमिदं वाच्यमस्माकं पुरुषर्षभ ।
किंतु रोषपरीतेन गुरुणा भाषिता गुणाः ॥ ४.५१.१६ ॥
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ ବିଷୟରେ ଏପରି କହିବା ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ଗୁରୁ (ଆମ) ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ହିଁ କହିଲେ।
4.51.17
शत्रोरपि गुणा ग्राह्या दोषा वाच्या गुरोरपि ।
सर्वथा सर्वयत्नेन पुत्रे शिष्ये हितं वदेत् ॥ ४.५१.१७ ॥
ଶତ୍ରୁର ମଧ୍ୟ ଗୁଣ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଗୁରୁର ଦୋଷ ମଧ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ। ସବୁ ପ୍ରକାରେ, ସବୁ ଯତ୍ନରେ, ପୁତ୍ର ଓ ଶିଷ୍ୟକୁ ହିତର କଥା ହିଁ କହିବା ଉଚିତ।
4.51.18
आचार्य एष क्षमतां शान्तिरत्र विधीयताम् ।
अभिद्यमाने तु गुरौ निवृत्तं रोषकारितम् ॥ ४.५१.१८ ॥
ଏହି ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; ଏଠାରେ ଶାନ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରାଯାଉ। ଗୁରୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ଦୂର ହେଲେ, କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି କଳହ ନିବୃତ୍ତ ହେବ।
4.51.19
ततो दुर्योधनो द्रोणं क्षमयामास भारत ।
सह कर्णेन भीष्मेण कृपं चैव महाबलम् ॥ ४.५१.१९ ॥
ତା'ପରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ହେ ଭାରତ, କର୍ଣ୍ଣ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ମହାବଳୀ କୃପଙ୍କ ସହିତ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
4.51.20
यदेतत्प्रथमं वाक्यं भीष्मः शान्तनवोऽब्रवीत् ।
तेनैवाहं प्रसन्नो वै परमत्र विधीयताम् ॥ ४.५१.२० ॥
ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଯେଉଁ ପ୍ରଥମ ବାକ୍ୟ କହିଲେ, ତାହାରି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପ୍ରକୃତରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ଏବେ ଏଠାରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଉ।
4.51.21
यथा दुर्योधनं पार्थो नोपसर्पति संगरे ।
साहसाद्यदि वा मोहात्तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ ४.५१.२१ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯେପରି ନ ଆସନ୍ତି, ତାହା ସାହସ ହେଉ କି ମୋହ, ସେଭଳି ନୀତି ସ୍ଥିର କରାଯାଉ।
4.51.22
वनवासे ह्यनिर्वृत्ते दर्शयेन्न धनञ्जयः ।
धनं चालभमानोऽत्र नाद्य तत्क्षन्तुमर्हति ॥ ४.५१.२२ ॥
ବନବାସ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମାପ୍ତ ନ ହେଲେ ଧନଞ୍ଜୟ ନିଜକୁ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଧନ ନ ପାଇ ସେ ଆଜି ତାହା ସହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
4.51.23
यथा नायं समायुञ्ज्याद्धार्तराष्ट्रं कथंचन ।
न च सेनां पराजय्यात्तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ ४.५१.२३ ॥
ଏ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସହିତ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଯୁଦ୍ଧ ନ କରୁ ଏବଂ ସେନାକୁ ପରାଜିତ ନ କରୁ, ସେଭଳି ନୀତି ସ୍ଥିର କରାଯାଉ।
4.51.24
उक्तं दुर्योधनेनापि पुरस्ताद्वाक्यमीदृशम् ।
तदनुस्मृत्य गाङ्गेय यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ ४.५१.२४ ॥
ପୂର୍ବରୁ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ବାକ୍ୟ କହିଥିଲେ; ତାହା ସ୍ମରଣ କରି, ହେ ଗାଙ୍ଗେୟ, ତୁମେ ଯଥାଯଥ କହିବା ଉଚିତ।