ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 4.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.51.1
ततः शान्तनवस्तत्र धर्मार्थकुशलं हितम् ।
दुर्योधनमिदं वाक्यमब्रवीत्कुरुसंसदि ॥ ४.५१.१ ॥
ਤਦ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਭੀਸ਼ਮ) ਨੇ ਉੱਥੇ ਕੁਰੂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਇਹ ਹਿਤ ਵਚਨ ਕਿਹਾ।
4.51.2
साधु पश्यति वै द्रोणः कृपः साध्वनुपश्यति ।
आचार्यपुत्रः सहजं निश्चितं साधु भाषते ॥ ४.५१.२ ॥
ਦ੍ਰੋਣ ਠੀਕ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪ ਵੀ ਠੀਕ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਦਾ ਪੁੱਤਰ (ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ) ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਪੱਕੀ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਆਖਦਾ ਹੈ।
4.51.3
कर्णस्तु क्षत्रधर्मेण केवलं योद्धुमिच्छति ।
आचार्यो नावमन्तव्यः पुरुषेण विजानता।
देशकालौ तु संप्रेक्ष्य योद्धव्यमिति मे मतिः ॥ ४.५१.३ ॥
ਕਰਨ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਖੱਤਰੀ ਧਰਮ ਕਰਕੇ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਣੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਚਾਰੀਆ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਰਾਇ ਹੈ।
4.51.4
यस्य सूर्यसमाः प़ञ्च सपत्नाः स्युः प्रहारिणः ।
कथमभ्युदये तेषां न प्रमुह्येत पण्डितः ॥ ४.५१.४ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਚੰਡ ਵੈਰੀ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਭਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਭਰਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ?
4.51.5
स्वार्थे सर्वे विमुह्यन्ति येऽपि धर्मविदो जनाः ।
तस्मात्तत्वं न जानाति यत्तु कार्यं नराधिपः ॥ ४.५१.५ ॥
ਆਪਣੇ ਸੁਆਰਥ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸਾਰੇ ਭਰਮਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਜਾ ਜੋ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
4.51.6
धार्तराष्ट्रोपि दुर्बुद्धिः पश्यन्नपि धनञ्जयम् ।
नैव पश्यति नाघ्राति मन्दः क्रोधवशं गतः ॥ ४.५१.६ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਪੁੱਤਰ ਧਨੰਜੈ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਮੂਰਖ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਨਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸੁੰਘਦਾ ਹੈ।
4.51.7
एवमुक्त्वा तु राजानं पुनर्द्रौणिमुवाच ह ।
प्राञ्जलिर्भरतश्रेष्ठः साम्ना बुद्धिमतांवरः ॥ ४.५१.७ ॥
ਏਦਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਦ੍ਰੌਣਿ ਨੂੰ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ।
4.51.8
कर्णो हि यदवोचत्त्वां तेजस्संजननाय तत् ।
आचार्यपुत्रः क्षमतां महत्कार्यमुपस्थितम् ॥ ४.५१.८ ॥
ਕਰਨ ਨੇ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਤੇਜ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਸੀ। ਆਚਾਰਿਆ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਫ਼ ਕਰੋ; ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ।
4.51.9
नायं कालो विरोधस्य कौन्तेये समुपस्थिते ।
क्षन्तव्यं भवता सर्वमाचार्येण कृपेण च ॥ ४.५१.९ ॥
ਕੌਂਤੇਯ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ। ਤੈਨੂੰ, ਆਚਾਰਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪ ਨੂੰ ਸਭ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
4.51.10
भवतां हि कृतास्त्रत्वं यथाऽऽदित्ये प्रभा तथा ।
यथा चन्द्रमसो लक्ष्मीः सर्वथा नापकृष्यते ।
एवं भवत्सु ब्राह्मण्यं ब्रह्मास्त्रं च प्रतिष्ठितम् ॥ ४.५१.१० ॥
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਅਸਤਰ-ਵਿਦਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਕਦੇ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਵ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
4.51.11
चत्वार एकतो वेदाः क्षात्रमेकत्र दृश्यते ।
नैतत्समस्तमुभयं कस्मिंश्चिदनुशुश्रुम।
अन्यत्र भारताचार्यात्सुपुत्रादिति मे मतिः ॥ ४.५१.११ ॥
ਚਾਰ ਵੇਦ ਇਕ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਕਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਵਿਦਿਆ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ; ਭਾਰਤ ਆਚਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਹੈ।
4.51.12
वेदान्ताश्च पुराणानि इतिहासं पुरातनम् ।
जामदग्न्यमृते राजन्को द्रोणादधिको भवेत् ॥ ४.५१.१२ ॥
ਵੇਦਾਂਤ, ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਾਮਦਗਨਯ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦ੍ਰੋਣ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
4.51.13
ब्रह्मास्त्रं चैव वेदाश्च नैतदन्यत्र दृश्यते ॥ ४.५१.१३ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਅਤੇ ਵੇਦ — ਇਹ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ।
4.51.14
आचार्यपुत्रः क्षमतां नायं कालो विभेदने ।
सर्वे संहत्य युद्ध्यामः पाकशासनिमागतम् ॥ ४.५१.१४ ॥
ਆਚਾਰੀਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਇਹ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਫੁੱਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਆਏ ਹੋਏ ਨਾਲ ਲੜੀਏ।
4.51.15
बलस्य व्यसनानीह यान्युक्तानि मनीषिभिः ।
मुख्यो भेदोहि तेषां तु पापिष्ठो विदुषां मतः ॥ ४.५१.१५ ॥
ਏਥੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਨੇ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਜੋ ਵਿਅਸਨ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟ ਹੀ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ਹੈ, ਇਹ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮਤ ਹੈ।
4.51.16
नैवं न्याय्यमिदं वाच्यमस्माकं पुरुषर्षभ ।
किंतु रोषपरीतेन गुरुणा भाषिता गुणाः ॥ ४.५१.१६ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਾਡੇ ਬਾਰੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਗੁਰੂ ਨੇ (ਸਾਡੇ) ਗੁਣ ਹੀ ਦੱਸੇ।
4.51.17
शत्रोरपि गुणा ग्राह्या दोषा वाच्या गुरोरपि ।
सर्वथा सर्वयत्नेन पुत्रे शिष्ये हितं वदेत् ॥ ४.५१.१७ ॥
ਵੈਰੀ ਦੇ ਗੁਣ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਦੱਸਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਹਿਤ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
4.51.18
आचार्य एष क्षमतां शान्तिरत्र विधीयताम् ।
अभिद्यमाने तु गुरौ निवृत्तं रोषकारितम् ॥ ४.५१.१८ ॥
ਇਹ ਆਚਾਰੀਆ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ; ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟ ਮਿਟਣ ਨਾਲ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਝਗੜਾ ਰੁਕ ਜਾਵੇਗਾ।
4.51.19
ततो दुर्योधनो द्रोणं क्षमयामास भारत ।
सह कर्णेन भीष्मेण कृपं चैव महाबलम् ॥ ४.५१.१९ ॥
ਤਦ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਕਰਣ, ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਕ੍ਰਿਪ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ।
4.51.20
यदेतत्प्रथमं वाक्यं भीष्मः शान्तनवोऽब्रवीत् ।
तेनैवाहं प्रसन्नो वै परमत्र विधीयताम् ॥ ४.५१.२० ॥
ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਬਚਨ ਕਿਹਾ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਅੱਗੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
4.51.21
यथा दुर्योधनं पार्थो नोपसर्पति संगरे ।
साहसाद्यदि वा मोहात्तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ ४.५१.२१ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਰਥ ਦੁਰਯੋਧਨ ਕੋਲ ਨਾ ਆਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਾਹਸ ਕਰਕੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੋਹ ਕਰਕੇ, ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ।
4.51.22
वनवासे ह्यनिर्वृत्ते दर्शयेन्न धनञ्जयः ।
धनं चालभमानोऽत्र नाद्य तत्क्षन्तुमर्हति ॥ ४.५१.२२ ॥
ਜੇ ਬਨਬਾਸ ਅਜੇ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਧਨੰਜਯ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ ਦਿਖਾਵੇ; ਧਨ ਨਾ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਅੱਜ ਇਹ ਸਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
4.51.23
यथा नायं समायुञ्ज्याद्धार्तराष्ट्रं कथंचन ।
न च सेनां पराजय्यात्तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ ४.५१.२३ ॥
ਇਹ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਭਿੜੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਹਰਾਵੇ, ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ।
4.51.24
उक्तं दुर्योधनेनापि पुरस्ताद्वाक्यमीदृशम् ।
तदनुस्मृत्य गाङ्गेय यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ ४.५१.२४ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਬਚਨ ਕਿਹਾ ਸੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਗਾਂਗੇਯ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।