มหาภารตะ · อัธยายะ 4.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.51.1
ततः शान्तनवस्तत्र धर्मार्थकुशलं हितम् ।
दुर्योधनमिदं वाक्यमब्रवीत्कुरुसंसदि ॥ ४.५१.१ ॥
ครั้งนั้น ภีษมะ บุตรของศานตนุ ผู้ฉลาดในธรรมและประโยชน์ ได้กล่าวถ้อยคำอันเป็นประโยชน์นี้แก่ทุรโยธน์ ในที่ประชุมของชาวกุรุ
4.51.2
साधु पश्यति वै द्रोणः कृपः साध्वनुपश्यति ।
आचार्यपुत्रः सहजं निश्चितं साधु भाषते ॥ ४.५१.२ ॥
โทรณะเห็นชอบโดยแท้ และกฤปะก็เห็นพ้องด้วยอย่างถูกต้อง บุตรของอาจารย์ (อัศวัตถามา) กล่าววาจาที่มั่นคงและเหมาะสมโดยธรรมชาติของตน
4.51.3
कर्णस्तु क्षत्रधर्मेण केवलं योद्धुमिच्छति ।
आचार्यो नावमन्तव्यः पुरुषेण विजानता।
देशकालौ तु संप्रेक्ष्य योद्धव्यमिति मे मतिः ॥ ४.५१.३ ॥
กรรณะปรารถนาจะรบเพียงอย่างเดียว ด้วยหน้าที่ของกษัตริย์นักรบ แต่ผู้มีปัญญาไม่ควรดูหมิ่นอาจารย์ ครั้นพิจารณาสถานที่และกาลเวลาแล้ว ควรทำศึก นี่คือความเห็นของข้าพเจ้า
4.51.4
यस्य सूर्यसमाः प़ञ्च सपत्नाः स्युः प्रहारिणः ।
कथमभ्युदये तेषां न प्रमुह्येत पण्डितः ॥ ४.५१.४ ॥
ผู้ที่มีศัตรูผู้ทรงพลังห้าคนดุจดวงอาทิตย์ ผู้มีปัญญาจะไม่หลงใหลเมื่อพวกเขาเจริญรุ่งเรืองได้อย่างไร
4.51.5
स्वार्थे सर्वे विमुह्यन्ति येऽपि धर्मविदो जनाः ।
तस्मात्तत्वं न जानाति यत्तु कार्यं नराधिपः ॥ ४.५१.५ ॥
เมื่อเห็นแก่ประโยชน์ของตน มนุษย์ทั้งหมด แม้ผู้รู้ธรรม ย่อมหลงผิดได้ ฉะนั้น พระราชาจึงไม่เข้าใจความจริงของสิ่งที่ต้องทำ
4.51.6
धार्तराष्ट्रोपि दुर्बुद्धिः पश्यन्नपि धनञ्जयम् ।
नैव पश्यति नाघ्राति मन्दः क्रोधवशं गतः ॥ ४.५१.६ ॥
บุตรของท้าวธฤตราษฎร์ผู้มีจิตชั่วร้าย แม้เห็นธนัญชัย (อรชุน) ก็ไม่เห็น ผู้โง่เขลาผู้นี้ตกอยู่ใต้อำนาจของความโกรธ จึงไม่เห็นและไม่รับรู้
4.51.7
एवमुक्त्वा तु राजानं पुनर्द्रौणिमुवाच ह ।
प्राञ्जलिर्भरतश्रेष्ठः साम्ना बुद्धिमतांवरः ॥ ४.५१.७ ॥
ครั้นกล่าวดังนี้แก่พระราชาแล้ว ผู้ประเสริฐที่สุดในวงศ์ภรต ผู้เลิศในหมู่ผู้มีปัญญา ประนมมือ จึงกล่าวกับบุตรของโทรณะอีกครั้งด้วยถ้อยคำอ่อนโยน
4.51.8
कर्णो हि यदवोचत्त्वां तेजस्संजननाय तत् ।
आचार्यपुत्रः क्षमतां महत्कार्यमुपस्थितम् ॥ ४.५१.८ ॥
ที่กรรณะกล่าวแก่ท่านนั้น มุ่งจะจุดไฟแห่งความฮึกเหิมในตัวท่าน บุตรของอาจารย์ ขอให้อภัยแก่เขาเถิด เพราะกิจอันยิ่งใหญ่บัดนี้มาถึงแล้ว
4.51.9
नायं कालो विरोधस्य कौन्तेये समुपस्थिते ।
क्षन्तव्यं भवता सर्वमाचार्येण कृपेण च ॥ ४.५१.९ ॥
ยังไม่ถึงเวลาแห่งการเป็นปรปักษ์กัน เมื่อบุตรของกุนตีกำลังใกล้เข้ามา ท่านทั้งหลาย อาจารย์และกฤปะ ควรอภัยให้ทุกสิ่ง
4.51.10
भवतां हि कृतास्त्रत्वं यथाऽऽदित्ये प्रभा तथा ।
यथा चन्द्रमसो लक्ष्मीः सर्वथा नापकृष्यते ।
एवं भवत्सु ब्राह्मण्यं ब्रह्मास्त्रं च प्रतिष्ठितम् ॥ ४.५१.१० ॥
ความชำนาญในศาสตราวุธของท่านทั้งหลาย ย่อมดำรงอยู่ดุจรัศมีในดวงอาทิตย์ และดุจความงามของดวงจันทร์ที่ไม่มีวันลดลง ความเป็นพราหมณ์และพรหมาสตร์ก็ดำรงอยู่ในพวกท่านฉันนั้น
4.51.11
चत्वार एकतो वेदाः क्षात्रमेकत्र दृश्यते ।
नैतत्समस्तमुभयं कस्मिंश्चिदनुशुश्रुम।
अन्यत्र भारताचार्यात्सुपुत्रादिति मे मतिः ॥ ४.५१.११ ॥
พระเวททั้งสี่อยู่ฝ่ายหนึ่ง วิชาของกษัตริย์อยู่อีกฝ่ายหนึ่ง เราไม่เคยได้ยินว่าทั้งสองอย่างบริบูรณ์อยู่ในผู้ใดผู้หนึ่ง เว้นแต่ในอาจารย์แห่งวงศ์ภรตและบุตรผู้ดีของท่าน นี่คือความเห็นของข้าพเจ้า
4.51.12
वेदान्ताश्च पुराणानि इतिहासं पुरातनम् ।
जामदग्न्यमृते राजन्को द्रोणादधिको भवेत् ॥ ४.५१.१२ ॥
เวทานตะ ปุราณะ และอิติหาสโบราณ ข้าแต่พระราชา ใครเล่าจะยิ่งกว่าโทรณะได้ ยกเว้นราม บุตรแห่งชมทัคนี
4.51.13
ब्रह्मास्त्रं चैव वेदाश्च नैतदन्यत्र दृश्यते ॥ ४.५१.१३ ॥
พรหมาสตร์และพระเวท สิ่งเหล่านี้ไม่ปรากฏที่อื่นเลย
4.51.14
आचार्यपुत्रः क्षमतां नायं कालो विभेदने ।
सर्वे संहत्य युद्ध्यामः पाकशासनिमागतम् ॥ ४.५१.१४ ॥
ขอให้บุตรของอาจารย์ได้รับการอภัย นี่ไม่ใช่เวลาที่จะแตกแยกกัน ให้พวกเราทั้งหมดรวมกันและต่อสู้กับผู้ที่มาดุจพระอินทร์
4.51.15
बलस्य व्यसनानीह यान्युक्तानि मनीषिभिः ।
मुख्यो भेदोहि तेषां तु पापिष्ठो विदुषां मतः ॥ ४.५१.१५ ॥
ในบรรดาความพินาศของกองทัพที่ปราชญ์ทั้งหลายกล่าวไว้ที่นี่ ความแตกแยกเป็นประการสำคัญที่สุด และเป็นสิ่งที่บาปหนักที่สุดในความเห็นของผู้รู้
4.51.16
नैवं न्याय्यमिदं वाच्यमस्माकं पुरुषर्षभ ।
किंतु रोषपरीतेन गुरुणा भाषिता गुणाः ॥ ४.५१.१६ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ การกล่าวเช่นนี้เกี่ยวกับพวกเรานั้นไม่ควรแก่เหตุ แต่อาจารย์ผู้ถูกความโกรธครอบงำ จึงกล่าวถึงแต่คุณความดีของพวกเรา
4.51.17
शत्रोरपि गुणा ग्राह्या दोषा वाच्या गुरोरपि ।
सर्वथा सर्वयत्नेन पुत्रे शिष्ये हितं वदेत् ॥ ४.५१.१७ ॥
ควรรับเอาคุณความดีแม้ของศัตรู และควรกล่าวถึงโทษของอาจารย์ ควรพูดสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่บุตรและศิษย์ด้วยทุกวิถีทาง และด้วยความพยายามเต็มที่
4.51.18
आचार्य एष क्षमतां शान्तिरत्र विधीयताम् ।
अभिद्यमाने तु गुरौ निवृत्तं रोषकारितम् ॥ ४.५१.१८ ॥
ขอให้อาจารย์ท่านนี้อภัยเถิด ขอให้มีสันติในที่นี้ เมื่อความแตกแยกในอาจารย์สิ้นไป ความโกรธที่ก่อขึ้นนี้จึงจะยุติลง
4.51.19
ततो दुर्योधनो द्रोणं क्षमयामास भारत ।
सह कर्णेन भीष्मेण कृपं चैव महाबलम् ॥ ४.५१.१९ ॥
ข้าแต่ภรต ครั้งนั้น ทุรโยธน์พร้อมด้วยกรรณะ ภีษมะ และกฤปะผู้ทรงพลัง ได้ขอขมาโทรณะให้คลายโกรธ
4.51.20
यदेतत्प्रथमं वाक्यं भीष्मः शान्तनवोऽब्रवीत् ।
तेनैवाहं प्रसन्नो वै परमत्र विधीयताम् ॥ ४.५१.२० ॥
เพราะถ้อยคำแรกที่ภีษมะ บุตรของศานตนุ กล่าวไว้นั้น ข้าพเจ้าพอใจเป็นอย่างยิ่ง ขอให้จัดการขั้นต่อไปที่นี่เถิด
4.51.21
यथा दुर्योधनं पार्थो नोपसर्पति संगरे ।
साहसाद्यदि वा मोहात्तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ ४.५१.२१ ॥
เพื่อไม่ให้อรชุนเข้าใกล้ทุรโยธน์ในการรบ ไม่ว่าจะด้วยความบุ่มบ่ามหรือด้วยความหลงผิด ขอให้วางแผนการเช่นนั้น
4.51.22
वनवासे ह्यनिर्वृत्ते दर्शयेन्न धनञ्जयः ।
धनं चालभमानोऽत्र नाद्य तत्क्षन्तुमर्हति ॥ ४.५१.२२ ॥
หากการลี้ภัยในป่ายังไม่สิ้นสุด ธนัญชัยไม่ควรแสดงตัว และเมื่อยังไม่ได้ทรัพย์สมบัติของตน ก็ไม่สมควรที่จะอดทนต่อสิ่งนั้นในวันนี้
4.51.23
यथा नायं समायुञ्ज्याद्धार्तराष्ट्रं कथंचन ।
न च सेनां पराजय्यात्तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ ४.५१.२३ ॥
เพื่อไม่ให้ผู้นี้เข้าปะทะกับโอรสของธฤตราษฎร์ด้วยวิธีใดๆ และไม่ให้กองทัพพ่ายแพ้ ขอให้วางแผนการเช่นนั้น
4.51.24
उक्तं दुर्योधनेनापि पुरस्ताद्वाक्यमीदृशम् ।
तदनुस्मृत्य गाङ्गेय यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ ४.५१.२४ ॥
ทุรโยธน์ก็ได้กล่าวถ้อยคำเช่นนี้มาก่อนแล้ว ดูก่อนโอรสแห่งคงคา ขอท่านจงระลึกถึงถ้อยคำนั้นแล้วกล่าวให้ถูกต้องตามควร