महाभारत · अध्याय 4.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.54.1
तथा व्यूढेष्वनीकेषु कौरवेयैर्महारथैः ।
उपायादर्जुनंस्तूर्णं रथघोषेण नादयन् ॥ ४.५४.१ ॥
अशा प्रकारे व्यूहरचनेत असलेल्या सैन्यांत कौरव महारथी रथांच्या घर्घराटाने दिशा दुमदुमवत अर्जुनाकडे वेगाने आले.
4.54.2
ददृशुस्ते ध्वजाग्रं वै शुश्रुवुश्च रथस्वनम् ।
दोधूयमानस्य भृशं गाण्डीवस्य च निस्वनम् ॥ ४.५४.२ ॥
त्यांनी ध्वजेचे अग्र पाहिले, रथाचा आवाज ऐकला; आणि अत्यंत हलवल्या जाणाऱ्या गांडीवाचा टणत्कारही ऐकला.
4.54.3
त्रिकोशमात्रं गत्वा तु पाण्डवः श्वेतवाहनः ।
संनामुखमभिप्रेक्ष्य पार्थो वैराटिमब्रवीत् ॥ ४.५४.३ ॥
तीन कोस अंतर गेल्यावर, श्वेत अश्वांचा पांडुपुत्र पार्थाने समोरील सैन्य पाहून विराटपुत्राला म्हटले.
4.54.4
राजानं नात्र पश्यामि रथानीके व्यवस्थितम् ।
दक्षिणं पक्षमादाय कुरुवो यान्त्युदङ्भुंखाः ॥ ४.५४.४ ॥
रथसेनेत उभा असलेला राजा येथे मला दिसत नाही; कुरुवंशीय दक्षिण पक्ष धरून उत्तरेकडे तोंड करून जात आहेत.
4.54.5
उत्सृज्यैतद्रथानीकं महेष्वासाभिरक्षितम् ।
गवाग्रमभितो याहि यावत्पश्यामि मे रिपुम् ॥ ४.५४.५ ॥
महाधनुर्धरांनी रक्षिलेले हे रथसैन्य सोडून गोधनाच्या अग्रभागाकडे जा, जोपर्यंत मी माझा शत्रू पाहतो.
4.54.6
गवाग्रमभितो गत्वा गाश्चैवाशु निवर्तय ।
यावदेते निवर्तन्ते कुरवो जवमास्थिताः ।
तावदेव पशून्सर्वान्निवर्तिष्ये तवाभिभो ॥ ४.५४.६ ॥
गोधनाच्या अग्रभागाभोवती जाऊन लवकर गायी परत फिरवा; हे कुरुवीर वेगाने परतत असताना, हे समर्था, मी सर्व पशू परत फिरवीन.
4.54.7
इत्युक्त्वा समरे पार्थो वैराटिमपराजितः ।
सव्यं पक्षमनुप्राप्य जवेनाश्वानचोदयत् ॥ ४.५४.७ ॥
असे बोलून, युद्धात अपराजित पार्थ वैराटीला म्हणाला आणि डाव्या बाजूला पोहोचून वेगाने घोडे हाकले.
4.54.8
ततोऽभ्यवादयत्पार्थो भीष्मं शान्तनवं कृपम् ।
द्वाभ्यांद्वाभ्यां तथाऽऽचार्यं द्रोणं प्रथमतः क्रमात् ॥ ४.५४.८ ॥
मग पार्थाने शंतनूचा पुत्र भीष्म आणि कृप यांना वंदन केले; प्रथम आचार्य द्रोणांना, क्रमाने दोन-दोन बाणांनी.
4.54.9
द्रोणं कृपं च भीष्मं च पृषत्कैरभ्यवादयत् ।
ततस्तत्सर्वमालोक्य द्रोणो वचनमब्रवीत् ॥ ४.५४.९ ॥
द्रोण, कृप आणि भीष्म यांना बाणांनी वंदन केले. मग हे सर्व पाहून द्रोण म्हणाले.
4.54.10
महारथमनुप्राप्तं दृष्ट्वा गाण्डीवधन्विनम् ।
न कश्चिद्योद्भिमिच्छेत न च गुप्तं स्वजीवितम् ।
अयं वीरश्च शूरश्च दुर्धर्षश्चैव संयुगे ॥ ४.५४.१० ॥
गांडीवधारी महारथी जवळ येत असलेला पाहून कोणीही युद्ध इच्छिणार नाही, किंवा आपल्या जीवाचे रक्षणही इच्छिणार नाही. हा वीर, शूर आणि युद्धात अजिंक्य आहे.
4.54.11
एतद्ध्वजाग्रं पार्थस्य दूरतः प्रतिदृश्यते ।
मेघःक सविद्युत्स्तनितो रोरवीति च वानरः ॥ ४.५४.११ ॥
पार्थाच्या ध्वजाचे अग्र दुरून दिसत आहे; विजेसह गर्जणाऱ्या मेघासारखे, आणि वानर गर्जना करत आहे.
4.54.12
आस्थाय च रथं याति गाण्डीवं विक्षिपन्धनुः ॥ ४.५४.१२ ॥
रथावर आरूढ होऊन, गांडीव धनुष्य हलवत तो पुढे जात आहे.
4.54.13
अश्वानां स्तनतां शब्दो वहतां पाकशासनिम् ।
रथस्याम्बुधरस्येव श्रूयते भृशदारुणः ॥ ४.५४.१३ ॥
इंद्राला वाहून नेणाऱ्या घोड्यांचा खिंकाळण्याचा आवाज आणि मेघगर्जनेसारखा रथाचा आवाज अत्यंत भयंकरपणे ऐकू येत आहे.
4.54.14
दारयन्निव तेजस्वी वसुधां वासवात्मजः ।
एष दृष्ट्वा रथानीकमस्माकमरिमर्दनः। ॥ ४.५४.१४ ॥
जणू पृथ्वी फोडत तेजस्वी इंद्रपुत्र, शत्रुमर्दन असा हा अर्जुन आमचे रथसैन्य पाहून (येत आहे).
4.54.15
श्रीमान्वदान्यो धृतिमान्तत्करोति च पाण्डवः ।
इमौ बाणावनुप्राप्तौ पादयोः प्रत्युपस्थितौ । ॥ ४.५४.१५ ॥
श्रीमान, उदार आणि धैर्यवान पांडुपुत्र तेच करतो. हे दोन बाण (माझ्या) पायांजवळ येऊन पडले आहेत.
4.54.16
रथस्याग्रे निखातौ मे चित्रपुङ्खावजिह्मगौ ।
इमौ चाप्यपरौ बाणावभितः कर्णमूलयोः । ॥ ४.५४.१६ ॥
रथाच्या पुढे (माझ्यासमोर) रंगीत पंखांचे, सरळ जाणारे हे दोन बाण रोवलेले आहेत. कानाच्या मुळांच्या दोन्ही बाजूंना आणखी हे दोन बाण आहेत.
4.54.17
संस्पृशन्तावतिक्रान्तौ पृष्ट्वेवानामयं भृशम् ।
चिरदृष्टोऽयमस्माभिर्धर्मज्ञो बान्धवप्रियः । ॥ ४.५४.१७ ॥
(मला) स्पर्श करून आणि ओलांडून गेलेले हे दोन बाण जणू अत्यंत कुशल-क्षेम विचारत आहेत. बऱ्याच काळानंतर आम्ही पाहिलेला हा धर्मज्ञ, बांधवप्रिय (अर्जुन) आहे.
4.54.18
अतीव ज्वलते लक्ष्म्या पाण्डुपुत्रः प्रतापवान् ।
निरुष्य च वने वामं कृत्वा कर्म सुदुष्करम् । ॥ ४.५४.१८ ॥
पांडुपुत्र प्रतापी (अर्जुन) आपल्या शोभेने अत्यंत तेजाने चमकत आहे. वनात निवास करून आणि अत्यंत दुष्कर कर्म करून (तो असा झळकत आहे).
4.54.19
अभिवादयते पार्थः पूजयन्मामरिंदमः ।
अमर्षेण हि संपूर्णो दुःखेन प्रतिबोधितः। ॥ ४.५४.१९ ॥
शत्रूंचे दमन करणाऱ्या पार्थाने माझा सन्मान करीत मला अभिवादन केले; तो अमर्षाने भरलेला आणि दुःखाने जागृत झालेला होता.
4.54.20
अद्येमां भारतीं सेनामेको नाशयते ध्रुवम् ।
द्व्यधिकं दशमुष्य वत्सराणां स्वजनेनाविदितस्त्रयोदशं च । ॥ ४.५४.२० ॥
आज हा एकटाच भारतीय सेनेचा निश्चितपणे नाश करील; याने दहा आणि दोन जास्त वर्षे व तेरावे वर्ष स्वजनांना अज्ञात राहून घालविले.
4.54.21
ज्वलते रथमास्थितः किरीटी तम इव रात्रिजमभ्युदस्य सूर्यः ।
रथी शरी चारुमाली निषङ्गी शङ्खी पताकी कवची किरीटी। ॥ ४.५४.२१ ॥
रथावर उभा असलेला किरीटी रात्री जन्मलेला अंधार दूर करून उगवणाऱ्या सूर्याप्रमाणे तेजाने झळकत आहे; रथी, धनुर्धर, सुंदर माळा धारण करणारा, भाता धारण करणारा, शंखधारी, ध्वजधारी, कवचधारी, किरीटी.
4.54.22
खङ्गी च धन्वी च विराजतेऽयं शिखीव यज्ञेषु घृतेन सिक्तः ॥ ४.५४.२२ ॥
खड्गधारी आणि धनुर्धारी हा यज्ञांमध्ये तुपाने सिंचलेल्या अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसत आहे.