મહાભારત · અધ્યાય 4.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.55.1
तमदूरमुपायान्तं दृष्ट्वा पाण्डवमर्जुनम् ।
नारयः प्रेक्षितुं शेकुस्तपन्तं हि यथा रविम् ॥ ४.५५.१ ॥
નજીક આવતા પાંડુપુત્ર અર્જુનને જોઈને મનુષ્યો તેના તરફ જોઈ શક્યા નહીં, જેમ તપતા સૂર્યને જોઈ શકાતો નથી.
4.55.2
स तं दृष्ट्वा रथानीकं पार्थः सारथिमब्रवीत् ।
इषुपातमात्रे सेनायाः स्थापयाश्वानरिंदम।
यावत्समीक्षे व्यूहेऽस्मिन्मम शत्रुं सुयोधनम् ॥ ४.५५.२ ॥
તે રથસેનાને જોઈને પાર્થે સારથિને કહ્યું, 'હે શત્રુદમન, સેનાથી એક બાણના અંતરે ઘોડા રોકો; આ વ્યૂહમાં મારા શત્રુ સુયોધનને જોઈ લઉં ત્યાં સુધી.'
4.55.3
रक्तवैडूर्यविकृतं मणिप्रवरभूषितम् ।
परं जानाम्यहं तस्य ध्वजं दूरात्समुच्छ्रितम् ॥ ४.५५.३ ॥
લાલ વૈડૂર્ય રત્નોથી શણગારેલી, શ્રેષ્ઠ મણિઓથી સુશોભિત, દૂરથી જ ઊંચે ફરકતી તેની ધ્વજાને હું સ્પષ્ટ ઓળખું છું.
4.55.4
यद्येनमिह पश्यामि दुर्बुद्धिमतिमानिनम् ।
यमाय प्रेषयिष्यामि सहायः स्याद्यदीश्वरः ॥ ४.५५.४ ॥
અહીં એ દુર્બુદ્ધિ અને અભિમાની મને દેખાય, તો તેને સહાયક હોય કે ભલે સ્વામી હોય, હું તેને યમ પાસે મોકલી દઈશ.
4.55.5
सर्वानन्याननादृत्य दृष्ट्वा तमतिमानिनम् ।
सिंहः क्षुद्रमृगस्येव पतिष्ये तस्य मूर्धनि ॥ ४.५५.५ ॥
બીજા સૌની અવગણના કરીને, તે અભિમાનીને જોઈને, સિંહ નાના હરણ પર ઝપટે તેમ હું તેના માથા પર ત્રાટકીશ.
4.55.6
हनिष्यामि तमेवाद्य शरैर्गाण्डीवनिःसृतैः ।
तस्मिन्हते भविष्यन्ति सर्व एव पराजिताः ॥ ४.५५.६ ॥
આજે જ ગાંડીવમાંથી છૂટતા બાણોથી હું તેને મારી નાખીશ; તે હણાશે ત્યારે બધા પરાજિત થશે.
4.55.7
शरैश्च शमयिष्येऽहं धार्तराष्ट्रं ससौबलम् ।
असभ्यानां च वक्तारं कुरूणां किल किल्विषम् ॥ ४.५५.७ ॥
હું બાણો વડે સૌબલ સહિત ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને શાંત કરીશ; કુરુઓમાં અસભ્ય બોલનારાઓનો તે ખરેખર પાપી છે.
4.55.8
राजानं नेह पश्यामि निरापिषमिदं बलम् ।
अभिद्रेव ह राजानं व्यक्तमित्यत्र निर्भयः ॥ ४.५५.८ ॥
અહીં આ સેનાનો રાજા મને દેખાતો નથી; આ સેના માંસરહિત જેવી લાગે છે. નિર્ભય થઈને, સ્પષ્ટપણે રાજા પર જ હુમલો કરો એમ તે બોલ્યો.
4.55.9
आस्थितो मध्यमाचार्योप्यश्वत्थामाऽप्यनन्तरम् ।
कृपकर्णौ पुरस्तात्तु महेष्वासौ व्यवस्थितौ ॥ ४.५५.९ ॥
મધ્યમાં આચાર્ય (દ્રોણ) સ્થિત છે; તેમની પછી અશ્વત્થામા પણ; આગળ મહાધનુર્ધર કૃપ અને કર્ણ સ્થિત છે.
4.55.10
भूरिश्रवाः सोमदत्तो बाह्लीकश्च जयद्रथः ।
दक्षिणं पक्षमाश्रित्य स्थिता युद्धविशारदाः ॥ ४.५५.१० ॥
ભૂરિશ્રવા, સોમદત્ત, બાહ્લીક અને જયદ્રથ — યુદ્ધકુશળ આ સૌ જમણી બાજુનો આશ્રય લઈને ઊભા છે.
4.55.11
साल्वराजो द्युमत्सेनो वृषसेनश्च सौबलः ।
दशार्णश्चैव कालिङ्गो वामं पक्षं समाश्रितः ॥ ४.५५.११ ॥
શાલ્વરાજ, દ્યુમત્સેન, વૃષસેન, સૌબલ, દશાર્ણ અને કાલિંગ — આ સૌ ડાબી બાજુનો આશ્રય લઈને ઊભા છે.
4.55.12
पृष्ठतः कुरुमुख्यश्च भीष्मस्तिष्ठति दंशितः ।
सोऽर्धसैन्येन बलवान्सर्वेषां नः पितामहः ॥ ४.५५.१२ ॥
પાછળ કુરુઓના મુખ્ય ભીષ્મ બખ્તર પહેરીને ઊભા છે; તે બળવાન છે, અડધી સેના સાથે — આપણા સૌના પિતામહ.
4.55.13
दुर्योधनं न पश्यामि क्व नु राजा स तिष्ठति ।
उत्सृंज्यैतद्रथानीकं याहि यत्र सुयोधनः ॥ ४.५५.१३ ॥
દુર્યોધનને હું જોતો નથી; તે રાજા ક્યાં ઊભો છે? આ રથસેનાને છોડીને જ્યાં સુયોધન છે ત્યાં જા.
4.55.14
तं हत्वा संनिवर्तिष्ये गाः स आदाय गच्छति ।
गवाग्रमभितो याहि यत्र राजा भविष्यति ॥ ४.५५.१४ ॥
તેને મારીને હું પાછો ફરીશ; તે ગાયોને લઈને જાય છે. ગાયોના આગળના ભાગ તરફ, જ્યાં રાજા હશે ત્યાં જા.
4.55.15
इत्युक्त्वा समरे पार्थो वैराटिमपराजितः ।
संस्पृशानो धनुर्दिव्यं त्वरमाणोऽगमत्तदा ॥ ४.५५.१५ ॥
આમ કહીને, યુદ્ધમાં અપરાજિત પાર્થ (અર્જુન) વિરાટપુત્રને બોલ્યો; પછી દિવ્ય ધનુષને સ્પર્શીને ત્વરાથી આગળ વધ્યો.
4.55.16
ततो भीष्मोऽब्रवीद्वाक्यं कुरुमध्ये परंतपः ।
चिरदृष्टोऽयमस्माभिर्धर्मज्ञो बान्धवप्रियः । ॥ ४.५५.१६ ॥
ત્યારે કુરુઓની વચ્ચે શત્રુઓને તપાવનાર ભીષ્મે આ વચન કહ્યું: "ઘણા સમયથી અમે આને જોયો નથી; આ ધર્મજ્ઞ છે, સ્વજનોને પ્રિય છે."
4.55.17
अतीव ज्वलते लक्ष्म्या पाकशासनिरागतः ।
एष दुर्योधनं पार्थो मार्गते निकृतिं स्मरन् ॥ ४.५५.१७ ॥
તેજથી અત્યંત પ્રજ્વલિત થાય છે; ઇન્દ્રપુત્ર આવ્યો છે. પોતાના પર થયેલા અપકારને સ્મરીને આ પાર્થ દુર્યોધનને શોધી રહ્યો છે.
4.55.18
सेनामत्यर्थमालोक्य त्वरते ग्रहणेऽस्य च ।
मृगं सिंह इवादातुमीक्षते पाकशासनिः ॥ ४.५५.१८ ॥
સેનાને બરાબર જોઈને તે તેને પકડવા ત્વરા કરે છે; સિંહ મૃગને પકડવા જોતો હોય તેમ ઇન્દ્રપુત્ર જુએ છે.
4.55.19
नैषोऽन्तरेण राजानं बीभत्सुः स्थातुमर्हति ।
तस्य पार्ष्णि ग्रहीष्यामो जवेनाभिप्रधावतः ॥ ४.५५.१९ ॥
આ બીભત્સુ (અર્જુન) રાજાની વચ્ચે ઊભો રહી શકે તેમ નથી; વેગથી દોડી આવતા તેની એડી અમે પકડીશું.
4.55.20
न ह्येनमभिसंक्रुद्धमेको युद्ध्येत संयुगे ।
अन्यो देवान्महादेवात्कृष्णाद्वा देवकीसुतात्।
आचार्याच्च सपुत्राद्वा भारद्वाजान्महारथात् ॥ ४.५५.२० ॥
ક્રોધે ભરાયેલા આ સાથે યુદ્ધમાં એકલો કોઈ લડી શકે નહીં — દેવો, મહાદેવ, કૃષ્ણ કે દેવકીપુત્ર, અથવા પુત્ર સહિત આચાર્ય, મહારથી ભારદ્વાજપુત્ર સિવાય બીજો કોઈ નહીં.
4.55.21
किं नो गावः करिष्यन्ति द्रव्यं वा विपुलं तथा ।
दुर्योधनः पार्थगतः पुरा प्राणान्विमुञ्चति ॥ ४.५५.२१ ॥
ગાયો આપણું શું કરશે, અથવા આ વિપુલ ધન શું કરશે? પાર્થ પાસે પહોંચેલો દુર્યોધન પહેલાં જ પ્રાણ ત્યજી દેશે.
4.55.22
इत्युक्त्वा समरे भीष्मः सेनया सह कौरवः ।
अन्वधावत्तदा पार्थं धार्तराष्ट्रस्य रक्षणे ॥ ४.५५.२२ ॥
આમ કહીને કૌરવ ભીષ્મ સેના સાથે ત્યારે યુદ્ધમાં પાર્થની પાછળ દોડ્યા, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રની રક્ષા માટે.
4.55.23
विक्रोशमात्रं यात्वा तु पार्थो वैराटिमब्रवीत् ।
इषुपातमात्रे सेनायाः स्थापयाश्वानरिंदम ॥ ४.५५.२३ ॥
એક હાક જેટલું અંતર ગયા પછી પાર્થે વૈરાટિને કહ્યું — 'હે શત્રુદમન, સેનાથી એક બાણના અંતરે ઘોડા થોભાવ.'
4.55.24
एतदग्रं गवां दृष्टं मन्दं वाहय सारथे ।
याह्युत्तरेण सेनाया गाश्चैव प्रविभज्य च ॥ ४.५५.२४ ॥
'સારથિ, આ ગાયોનો આગળનો ભાગ દેખાય છે; ધીમે હાંક. સેનાની ઉત્તરે જઈ ગાયોને અલગ પાડ.'
4.55.25
परिक्षिप्य गवां यूथमत्र योत्स्ये सुयोधनम् ।
गच्छन्ति सत्वरा गावः सगोपाः परिमोचय ॥ ४.५५.२५ ॥
ગાયોના ટોળાને ઘેરીને હું અહીં સુયોધન સાથે યુદ્ધ કરીશ. ગાયો અને ગોવાળો ઝડપથી જઈ રહ્યાં છે; તેમને છોડાવ.
4.55.26
तत्र गत्वा पशून्वीर सगोपान्परिमोचय ।
अन्तरेण च सेनायाः प्राङ्मुखो गच्छ चोत्तर ॥ ४.५५.२६ ॥
હે વીર, ત્યાં જઈને ગોવાળો સાથે પશુઓને છોડાવ. સેનાની વચ્ચેથી પૂર્વ તરફ મોં રાખીને જા, ઉત્તર.
4.55.27
इमे त्वतिरथाः सर्वे मम वीर्यपराक्रमम् ।
पश्यन्तु कुरवो युद्धे महेन्द्रस्येव दानवाः ॥ ४.५५.२७ ॥
આ બધા અતિરથીઓ યુદ્ધમાં મારું વીર્ય અને પરાક્રમ જુએ; મહેન્દ્રનો પરાક્રમ જેમ દાનવો જુએ તેમ કુરુઓ જુએ.
4.55.28
ततः स रथिनां श्रेष्ठो नाम विश्राव्य चात्मनः ।
निशिताग्राञ्शरांस्तीक्ष्णान्मुमोचांतकसन्निभान् ॥ ४.५५.२८ ॥
ત્યારે રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ તેણે પોતાનું નામ જાહેર કરીને તીક્ષ્ણ અગ્રભાગવાળા, તીખા, યમ સમાન બાણો છોડ્યા.
4.55.29
शलभैरिव चाकाशं धाराभिरिव पर्वतम् ।
निरावकाशमभवच्छरैः क्षिप्तैः किरीटिना ॥ ४.५५.२९ ॥
તીડોથી આકાશ અને ધારાઓથી પર્વત ભરાઈ જાય તેમ, કિરીટીએ છોડેલા બાણોથી જગ્યા જ ન રહી.
4.55.30
विकीर्यमाणास्तु शरैस्ते योधा धार्तराष्ट्रिकाः ।
गाश्चैव न च पश्यन्ति पार्थमुक्तैरजिह्मगैः ॥ ४.५५.३० ॥
પાર્થે છોડેલા સીધા જનારા બાણોથી વિખરાયેલા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોના તે યોદ્ધાઓ ગાયોને પણ જોઈ શક્યા નહીં.
4.55.31
सा चापि बहुला सेना पार्थबाणाभिपीडिता ।
नापश्यद्विवृतां भूमिं नान्तरिक्षं दिशोपि वा ॥ ४.५५.३१ ॥
પાર્થના બાણોથી પીડાયેલી તે વિશાળ સેનાને ખુલ્લી ભૂમિ, આકાશ કે દિશાઓ પણ દેખાતી ન હતી.
4.55.32
अर्जुनस्तु तदा हृष्टो दर्शयन्वीर्यमात्मनः ।
पीडयामास सैन्यानि गाण्डीवप्रसृतैः शरैः ॥ ४.५५.३२ ॥
ત્યારે અર્જુન હર્ષપૂર્વક પોતાનું પરાક્રમ બતાવતા ગાંડીવમાંથી છોડેલા બાણોથી સેનાઓને પીડવા લાગ્યો.
4.55.33
तेषां नैवापयाने च नाभियाने भवन्मतिः ।
शीघ्रतामेव पार्थस्य पूजयन्तस्तु विस्मिताः ॥ ४.५५.३३ ॥
તેમનું મન પાછા હટવામાં કે આગળ વધવામાં ન હતું; આશ્ચર્યચકિત થઈ તેઓ પાર્થની ઝડપની જ પ્રશંસા કરી રહ્યા હતા.
4.55.34
चन्द्रावदातं सामुद्रं कुरुसैन्यभयंकरम् ।
ततः शङ्खमुपाध्मासीद्द्विषतां रोमहर्षणम्।
ज्याघोषं तलघोषं च कृत्वा भूतान्यमोहयत् ॥ ४.५५.३४ ॥
પછી ચંદ્ર સમાન ઉજ્જવળ, સમુદ્રમાં જન્મેલા, કૌરવ સેનાને ભયભીત કરનારા, શત્રુઓના રોમાંચ ઊભા કરનારા શંખને તેણે ફૂંક્યો; ધનુષ્યનો ટંકાર અને તાળીનો અવાજ કરી પ્રાણીઓને મોહિત કર્યા.
4.55.35
तस्य शङ्खस्य शब्देन धनुषो निस्वनेन च ।
शब्देनामानुषाणां च भूतानां ध्वजवासिनाम् ।
वियद्गतानां देवानां मानुषाणां रवेण च ॥ ४.५५.३५ ॥
તે શંખના શબ્દથી, ધનુષ્યના નિનાદથી, ધ્વજોમાં રહેનારા અમાનુષ પ્રાણીઓના શબ્દથી, આકાશમાં વિચરતા દેવો અને મનુષ્યોના કોલાહલથી.
4.55.36
ऊर्ध्वं पुच्छं विधून्वाना हेममाणाः समन्ततः ।
गावः सवत्साः संत्रस्ता निवृत्ता दक्षिणां दिशं ॥ ४.५५.३६ ॥
પૂંછડાં ઊંચાં ઉછાળતી, ચારેય બાજુ ભાંભરતી, વાછરડાં સાથે ભયભીત થયેલી ગાયો દક્ષિણ દિશા તરફ પાછી વળી.
4.55.37
ततः स समरे शूरो बीभत्सुः शत्रुपूगहा ।
गोपालांश्चोदयामास गावश्चोदयतेति च ॥ ४.५५.३७ ॥
ત્યારે એ યુદ્ધમાં શૂરવીર બીભત્સુ, શત્રુસમૂહોનો સંહારક, ગોપાલોને પ્રેરિત કર્યા અને કહ્યું, "ગાયોને હાંકો."
4.55.38
उत्तरं चाह बीभत्सुर्हर्षयन्पाण्डुनन्दनः ।
गवामग्रं समीक्षस्व गश्चैवाशु निवर्तय ॥ ४.५५.३८ ॥
પાંડુપુત્ર બીભત્સુએ ઉત્તરને હર્ષિત કરતાં કહ્યું, "ગાયોનો આગળનો ભાગ જુઓ, અને ગાયોને ઝડપથી પાછી વાળો."
4.55.39
यावदेते निवर्तन्ते कुरवो जवमास्थिताः ।
याह्युत्तरेण गाश्चैताः सैन्यानां च नृपात्मज ॥ ४.५५.३९ ॥
જ્યાં સુધી આ કુરુઓ વેગથી પાછા ફરી રહ્યા છે, હે રાજપુત્ર, આ ગાયોને ઉત્તર તરફ લઈ જાઓ; સૈન્યોને પણ.
4.55.40
पश्यन्तु कुरवः सर्वे मम वीर्यपराक्रमम् ।
ते लाभमिव मन्वानाः कुरवोऽर्जुनमाहव। ॥ ४.५५.४० ॥
સર્વ કુરુઓ મારું વીર્ય અને પરાક્રમ જુએ; તેઓ લાભ મળ્યો હોય એમ માનીને યુદ્ધમાં અર્જુનને જુએ.
4.55.41
दृष्टवा यान्तमदूरस्थं क्षिप्रमभ्यपतन्रथैः ।
हस्त्यश्वपरिवारेण महताऽभिविराजता। ॥ ४.५५.४१ ॥
દૂર જતા તેને જોઈને, હાથી અને ઘોડાઓના મોટા પરિવાર સાથે ચમકતા, રથો વડે તેના પર ઝડપથી ધસી આવ્યા.
4.55.42
योधैः प्रासासिहस्तैश्च चापबाणोद्यतायुधैः ।
तान्यनीकान्यशोभन्त कुरूणामाततायिनाम्। ॥ ४.५५.४२ ॥
ભાલા અને તલવાર હાથમાં લઈને, ધનુષ્ય-બાણ અને ઉગામેલા આયુધો સાથે યોદ્ધાઓથી, આક્રમણ કરતા કુરુઓની તે સેનાઓ શોભી ઊઠી.
4.55.43
संसर्पन्त इवाकाशे विद्युत्वन्तो वलाहकाः ।
तानि दृष्ट्वाऽप्यनीकानि निवर्तितरथानि च। ॥ ४.५५.४३ ॥
આકાશમાં વીજળીવાળા મેઘો ચાલતા હોય તેમ તે સેનાઓ દેખાતી હતી; રથો પાછા ફરી ગયેલી તે સેનાઓને જોઈને પણ.
4.55.44
पार्थोऽपि वायुवद्धोरं सैन्याग्रं व्यधुनोच्छरैः ।
तां शत्रुसेनां तरसा प्रणुद्य गाश्चापि जित्वा धनुषा परेण। ॥ ४.५५.४४ ॥
પાર્થે પણ વાયુની જેમ ભયંકર રીતે બાણોથી સેનાનો અગ્રભાગ હલાવ્યો; તે શત્રુસેનાને વેગથી હટાવીને અને શ્રેષ્ઠ ધનુષ્યથી ગાયોને પણ જીતીને.
4.55.45
दुर्योधनायाभिमुखं प्रयान्तं कुरुप्रवीराः सहसाऽभ्यगच्छन् ।
गोषु प्रयातासु जवेन मात्स्यान्किरीटिनं प्रीतियुतं च दृष्ट्वा। ॥ ४.५५.४५ ॥
દુર્યોધન તરફ આગળ વધતા કુરુવીરો અચાનક તેની સામે આવ્યા; ગાયો વેગથી ચાલી ગઈ ત્યારે, મત્સ્યોને અને પ્રીતિથી ભરેલા કિરીટીને જોઈને.
4.55.46
पशून्समादाय ततो निवृत्ता गोपाः समस्ताः प्रययुश्च राष्ट्रम् ॥ ४.५५.४६ ॥
પશુઓને લઈને પછી પાછા ફરેલા બધા ગોવાળો રાષ્ટ્ર તરફ ગયા.