మహాభారతం · అధ్యాయం 4.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.55.1
तमदूरमुपायान्तं दृष्ट्वा पाण्डवमर्जुनम् ।
नारयः प्रेक्षितुं शेकुस्तपन्तं हि यथा रविम् ॥ ४.५५.१ ॥
దగ్గరగా వస్తున్న పాండవుడు అర్జునుడిని చూసి మనుషులు అతని వైపు చూడలేకపోయారు, తపిస్తున్న సూర్యుడిని చూడలేనట్లు.
4.55.2
स तं दृष्ट्वा रथानीकं पार्थः सारथिमब्रवीत् ।
इषुपातमात्रे सेनायाः स्थापयाश्वानरिंदम।
यावत्समीक्षे व्यूहेऽस्मिन्मम शत्रुं सुयोधनम् ॥ ४.५५.२ ॥
ఆ రథ సమూహాన్ని చూసి పార్థుడు సారథితో ఇలా అన్నాడు: 'శత్రుసంహారకా, సైన్యానికి ఒక బాణం దూరంలో గుర్రాలను నిలుపు; ఈ వ్యూహంలో నా శత్రువైన సుయోధనుడిని చూసేవరకు.'
4.55.3
रक्तवैडूर्यविकृतं मणिप्रवरभूषितम् ।
परं जानाम्यहं तस्य ध्वजं दूरात्समुच्छ्रितम् ॥ ४.५५.३ ॥
ఎరుపు వైడూర్య మణులతో అలంకరించబడి, శ్రేష్ఠమైన రత్నాలతో శోభిస్తూ, దూరం నుంచే ఎత్తుగా ఎగురుతున్న అతని ధ్వజాన్ని నేను స్పష్టంగా గుర్తిస్తున్నాను.
4.55.4
यद्येनमिह पश्यामि दुर्बुद्धिमतिमानिनम् ।
यमाय प्रेषयिष्यामि सहायः स्याद्यदीश्वरः ॥ ४.५५.४ ॥
ఇక్కడ ఆ దుర్బుద్ధిగల, అహంకారియైన వాడిని నేను చూస్తే, అతనికి సహాయకులు ఉన్నా, అతడు ప్రభువైనా సరే, అతడిని యమలోకానికి పంపుతాను.
4.55.5
सर्वानन्याननादृत्य दृष्ट्वा तमतिमानिनम् ।
सिंहः क्षुद्रमृगस्येव पतिष्ये तस्य मूर्धनि ॥ ४.५५.५ ॥
ఇతరులందరినీ లెక్కచేయక, ఆ అహంకారిని చూసి, సింహం చిన్న జింకపై పడినట్లు అతని తలపై పడతాను.
4.55.6
हनिष्यामि तमेवाद्य शरैर्गाण्डीवनिःसृतैः ।
तस्मिन्हते भविष्यन्ति सर्व एव पराजिताः ॥ ४.५५.६ ॥
ఈ రోజే గాండీవం నుండి వెలువడే బాణాలతో అతడిని చంపుతాను; అతడు హతమైతే అందరూ ఓడిపోతారు.
4.55.7
शरैश्च शमयिष्येऽहं धार्तराष्ट्रं ससौबलम् ।
असभ्यानां च वक्तारं कुरूणां किल किल्विषम् ॥ ४.५५.७ ॥
బాణములతో నేను సౌబలునితో కూడిన ధృతరాష్ట్రుని కుమారుని అణచివేస్తాను; కురువులలో అసభ్యంగా మాట్లాడేవారికి అతడే పాపి.
4.55.8
राजानं नेह पश्यामि निरापिषमिदं बलम् ।
अभिद्रेव ह राजानं व्यक्तमित्यत्र निर्भयः ॥ ४.५५.८ ॥
ఇక్కడ ఈ సేనకు రాజు కనిపించడం లేదు; ఇది మాంసరహితమైనట్లు ఉంది. భయం లేకుండా, స్పష్టంగా రాజునే దాడి చేయి అని అన్నాడు.
4.55.9
आस्थितो मध्यमाचार्योप्यश्वत्थामाऽप्यनन्तरम् ।
कृपकर्णौ पुरस्तात्तु महेष्वासौ व्यवस्थितौ ॥ ४.५५.९ ॥
మధ్యలో ఆచార్యుడు (ద్రోణుడు) నిలిచి ఉన్నాడు; అతని తర్వాత అశ్వత్థామ కూడా; ముందు మహాధనుర్ధరులైన కృపుడు, కర్ణుడు నిలిచి ఉన్నారు.
4.55.10
भूरिश्रवाः सोमदत्तो बाह्लीकश्च जयद्रथः ।
दक्षिणं पक्षमाश्रित्य स्थिता युद्धविशारदाः ॥ ४.५५.१० ॥
భూరిశ్రవుడు, సోమదత్తుడు, బాహ్లీకుడు, జయద్రథుడు — యుద్ధనిపుణులైన వీరు కుడి పక్షాన్ని ఆశ్రయించి నిలిచి ఉన్నారు.
4.55.11
साल्वराजो द्युमत्सेनो वृषसेनश्च सौबलः ।
दशार्णश्चैव कालिङ्गो वामं पक्षं समाश्रितः ॥ ४.५५.११ ॥
శాల్వరాజు, ద్యుమత్సేనుడు, వృషసేనుడు, సౌబలుడు, దశార్ణుడు, కాలింగుడు — వీరు ఎడమ పక్షాన్ని ఆశ్రయించి నిలిచారు.
4.55.12
पृष्ठतः कुरुमुख्यश्च भीष्मस्तिष्ठति दंशितः ।
सोऽर्धसैन्येन बलवान्सर्वेषां नः पितामहः ॥ ४.५५.१२ ॥
వెనుక కురువుల ప్రధానుడైన భీష్ముడు కవచధారిగా నిలిచి ఉన్నాడు; అతడు బలవంతుడు, సగం సేనతో — మనందరికీ పితామహుడు.
4.55.13
दुर्योधनं न पश्यामि क्व नु राजा स तिष्ठति ।
उत्सृंज्यैतद्रथानीकं याहि यत्र सुयोधनः ॥ ४.५५.१३ ॥
దుర్యోధనుణ్ణి నేను చూడటం లేదు; ఆ రాజు ఎక్కడ నిలిచి ఉన్నాడు? ఈ రథసేనను విడిచిపెట్టి, సుయోధనుడు ఉన్న చోటికి వెళ్ళు.
4.55.14
तं हत्वा संनिवर्तिष्ये गाः स आदाय गच्छति ।
गवाग्रमभितो याहि यत्र राजा भविष्यति ॥ ४.५५.१४ ॥
అతన్ని చంపి నేను తిరిగి వస్తాను; అతడు ఆవులను తీసుకుని పోతున్నాడు. ఆవుల ముందు భాగం వైపు, రాజు ఉండబోయే చోటికి వెళ్ళు.
4.55.15
इत्युक्त्वा समरे पार्थो वैराटिमपराजितः ।
संस्पृशानो धनुर्दिव्यं त्वरमाणोऽगमत्तदा ॥ ४.५५.१५ ॥
ఇలా చెప్పి, యుద్ధంలో అజేయుడైన పార్థుడు (అర్జునుడు) విరాటుని కుమారునితో చెప్పి, దివ్య ధనస్సును తాకుతూ త్వరగా ముందుకు సాగాడు.
4.55.16
ततो भीष्मोऽब्रवीद्वाक्यं कुरुमध्ये परंतपः ।
चिरदृष्टोऽयमस्माभिर्धर्मज्ञो बान्धवप्रियः । ॥ ४.५५.१६ ॥
అప్పుడు కురువుల మధ్య శత్రుతాపకుడైన భీష్ముడు ఈ మాటలు పలికాడు: "చాలా కాలంగా మేము ఇతన్ని చూడలేదు; ఇతడు ధర్మజ్ఞుడు, బంధువులకు ప్రియుడు."
4.55.17
अतीव ज्वलते लक्ष्म्या पाकशासनिरागतः ।
एष दुर्योधनं पार्थो मार्गते निकृतिं स्मरन् ॥ ४.५५.१७ ॥
ప్రకాశంతో అత్యంత దీప్తిమంతుడై ఇంద్రపుత్రుడు వచ్చాడు. తనకు జరిగిన అపకారాన్ని స్మరిస్తూ ఈ పార్థుడు దుర్యోధనుణ్ణి వెతుకుతున్నాడు.
4.55.18
सेनामत्यर्थमालोक्य त्वरते ग्रहणेऽस्य च ।
मृगं सिंह इवादातुमीक्षते पाकशासनिः ॥ ४.५५.१८ ॥
సేనను పరిశీలించి అతడు దానిని పట్టుకోవడానికి త్వరపడతాడు; సింహం జింకను పట్టుకోవడానికి చూసినట్లు ఇంద్రపుత్రుడు చూస్తున్నాడు.
4.55.19
नैषोऽन्तरेण राजानं बीभत्सुः स्थातुमर्हति ।
तस्य पार्ष्णि ग्रहीष्यामो जवेनाभिप्रधावतः ॥ ४.५५.१९ ॥
ఇతడు రాజు మధ్య నిలిచి ఉండలేడు; వేగంగా దూసుకొస్తున్న అతని మడమలను మనం పట్టుకుంటాం.
4.55.20
न ह्येनमभिसंक्रुद्धमेको युद्ध्येत संयुगे ।
अन्यो देवान्महादेवात्कृष्णाद्वा देवकीसुतात्।
आचार्याच्च सपुत्राद्वा भारद्वाजान्महारथात् ॥ ४.५५.२० ॥
కోపోద్రిక్తుడైన ఇతనితో ఒంటరిగా యుద్ధంలో ఎవరూ పోరాడలేరు; దేవతలు, మహాదేవుడు, కృష్ణుడు లేదా దేవకీ కుమారుడు, లేదా కుమారునితో కూడిన ఆచార్యుడు, మహారథుడైన భారద్వాజ కుమారుడు తప్ప ఇంకెవరూ కాదు.
4.55.21
किं नो गावः करिष्यन्ति द्रव्यं वा विपुलं तथा ।
दुर्योधनः पार्थगतः पुरा प्राणान्विमुञ्चति ॥ ४.५५.२१ ॥
ఆవులు మనకు ఏమి చేస్తాయి, లేదా ఈ విపుల ధనం ఏమి చేస్తుంది? పార్థుడి వద్దకు చేరి దుర్యోధనుడు ముందే ప్రాణాలు విడుస్తాడు.
4.55.22
इत्युक्त्वा समरे भीष्मः सेनया सह कौरवः ।
अन्वधावत्तदा पार्थं धार्तराष्ट्रस्य रक्षणे ॥ ४.५५.२२ ॥
ఇలా చెప్పి కౌరవుడు భీష్ముడు సేనతో కలిసి అప్పుడు యుద్ధంలో పార్థుడి వెంట పరుగెత్తాడు, ధృతరాష్ట్ర కుమారుడిని రక్షించడానికి.
4.55.23
विक्रोशमात्रं यात्वा तु पार्थो वैराटिमब्रवीत् ।
इषुपातमात्रे सेनायाः स्थापयाश्वानरिंदम ॥ ४.५५.२३ ॥
ఒక కేక దూరం వెళ్లి పార్థుడు విరాటుని కుమారునితో అన్నాడు — 'శత్రుదమనా, సేనకు ఒక బాణం దూరంలో గుర్రాలను ఆపు.'
4.55.24
एतदग्रं गवां दृष्टं मन्दं वाहय सारथे ।
याह्युत्तरेण सेनाया गाश्चैव प्रविभज्य च ॥ ४.५५.२४ ॥
'సారథీ, ఇదిగో ఆవుల ముందు భాగం కనిపిస్తోంది; నెమ్మదిగా నడుపు. సేనకు ఉత్తరం వైపు వెళ్లి ఆవులను విభజించు.'
4.55.25
परिक्षिप्य गवां यूथमत्र योत्स्ये सुयोधनम् ।
गच्छन्ति सत्वरा गावः सगोपाः परिमोचय ॥ ४.५५.२५ ॥
గోసమూహాన్ని చుట్టుముట్టి ఇక్కడ నేను సుయోధనునితో యుద్ధం చేస్తాను. ఆవులు, గోపాలకులు వేగంగా వెళ్తున్నారు; వారిని విడిపించు.
4.55.26
तत्र गत्वा पशून्वीर सगोपान्परिमोचय ।
अन्तरेण च सेनायाः प्राङ्मुखो गच्छ चोत्तर ॥ ४.५५.२६ ॥
వీరా, అక్కడికి వెళ్లి గోపాలకులతో పాటు పశువులను విడిపించు. సేన మధ్య నుండి తూర్పు ముఖంగా వెళ్లు, ఉత్తరా.
4.55.27
इमे त्वतिरथाः सर्वे मम वीर्यपराक्रमम् ।
पश्यन्तु कुरवो युद्धे महेन्द्रस्येव दानवाः ॥ ४.५५.२७ ॥
ఈ అతిరథులంతా యుద్ధంలో నా వీర్యపరాక్రమాన్ని చూడనివ్వు; మహేంద్రుని పరాక్రమాన్ని దానవులు చూసినట్లు కురువులు చూడనివ్వు.
4.55.28
ततः स रथिनां श्रेष्ठो नाम विश्राव्य चात्मनः ।
निशिताग्राञ्शरांस्तीक्ष्णान्मुमोचांतकसन्निभान् ॥ ४.५५.२८ ॥
అప్పుడు రథికులలో శ్రేష్ఠుడు తన పేరు ప్రకటించి, పదునైన కొనలు గల, తీక్ష్ణమైన, యముని వంటి బాణాలను ప్రయోగించాడు.
4.55.29
शलभैरिव चाकाशं धाराभिरिव पर्वतम् ।
निरावकाशमभवच्छरैः क्षिप्तैः किरीटिना ॥ ४.५५.२९ ॥
మిడతలతో ఆకాశం, ధారలతో పర్వతం నిండినట్లు, కిరీటి ప్రయోగించిన బాణాలతో స్థలమే మిగలలేదు.
4.55.30
विकीर्यमाणास्तु शरैस्ते योधा धार्तराष्ट्रिकाः ।
गाश्चैव न च पश्यन्ति पार्थमुक्तैरजिह्मगैः ॥ ४.५५.३० ॥
పార్థుడు వదిలిన సరళంగా వెళ్లే బాణాలతో చెదరగొట్టబడిన ఆ ధృతరాష్ట్ర పుత్రుల యోధులు, ఆవులను చూడలేకపోయారు.
4.55.31
सा चापि बहुला सेना पार्थबाणाभिपीडिता ।
नापश्यद्विवृतां भूमिं नान्तरिक्षं दिशोपि वा ॥ ४.५५.३१ ॥
పార్థుని బాణాలతో పీడితమైన ఆ విస్తారమైన సైన్యం తెరిచిన భూమినీ, ఆకాశాన్నీ, దిక్కులనూ కూడా చూడలేకపోయింది.
4.55.32
अर्जुनस्तु तदा हृष्टो दर्शयन्वीर्यमात्मनः ।
पीडयामास सैन्यानि गाण्डीवप्रसृतैः शरैः ॥ ४.५५.३२ ॥
అప్పుడు అర్జునుడు సంతోషంతో తన పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శిస్తూ గాండీవం నుండి ప్రసరించిన బాణాలతో సైన్యాలను పీడించాడు.
4.55.33
तेषां नैवापयाने च नाभियाने भवन्मतिः ।
शीघ्रतामेव पार्थस्य पूजयन्तस्तु विस्मिताः ॥ ४.५५.३३ ॥
వారి మనస్సు వెనక్కి వెళ్లడంలోగానీ ముందుకు సాగడంలోగానీ లేదు; ఆశ్చర్యపోయి పార్థుని వేగాన్నే ప్రశంసిస్తూ ఉన్నారు.
4.55.34
चन्द्रावदातं सामुद्रं कुरुसैन्यभयंकरम् ।
ततः शङ्खमुपाध्मासीद्द्विषतां रोमहर्षणम्।
ज्याघोषं तलघोषं च कृत्वा भूतान्यमोहयत् ॥ ४.५५.३४ ॥
తర్వాత చంద్రునిలా తెల్లనైన, సముద్రంలో పుట్టిన, కౌరవ సైన్యాన్ని భయపెట్టే, శత్రువుల రోమాలు నిక్కబొడిచే శంఖాన్ని పూరించాడు; ధనుష్టంకారం, తలఘోషలతో ప్రాణులను మోహింపజేశాడు.
4.55.35
तस्य शङ्खस्य शब्देन धनुषो निस्वनेन च ।
शब्देनामानुषाणां च भूतानां ध्वजवासिनाम् ।
वियद्गतानां देवानां मानुषाणां रवेण च ॥ ४.५५.३५ ॥
ఆ శంఖధ్వనితో, ధనుర్ధ్వనితో, ధ్వజాలలో నివసించే అమానుష ప్రాణుల ధ్వనితో, ఆకాశంలో సంచరించే దేవతలు, మనుషుల కోలాహలంతో.
4.55.36
ऊर्ध्वं पुच्छं विधून्वाना हेममाणाः समन्ततः ।
गावः सवत्साः संत्रस्ता निवृत्ता दक्षिणां दिशं ॥ ४.५५.३६ ॥
తోకలను పైకెత్తి చుట్టూ అరుస్తూ, దూడలతో కూడిన భయపడ్డ ఆవులు దక్షిణ దిక్కుకు తిరిగిపోయాయి.
4.55.37
ततः स समरे शूरो बीभत्सुः शत्रुपूगहा ।
गोपालांश्चोदयामास गावश्चोदयतेति च ॥ ४.५५.३७ ॥
అప్పుడు ఆ యుద్ధంలో శూరుడైన బీభత్సుడు, శత్రుసమూహాలను సంహరించేవాడు, గోపాలకులను ప్రోత్సహించి "ఆవులను తోలండి" అన్నాడు.
4.55.38
उत्तरं चाह बीभत्सुर्हर्षयन्पाण्डुनन्दनः ।
गवामग्रं समीक्षस्व गश्चैवाशु निवर्तय ॥ ४.५५.३८ ॥
పాండునందనుడైన బీభత్సుడు ఉత్తరుని సంతోషపెడుతూ అన్నాడు, "ఆవుల ముందు భాగాన్ని చూడు, ఆవులను వెంటనే వెనక్కి మళ్లించు."
4.55.39
यावदेते निवर्तन्ते कुरवो जवमास्थिताः ।
याह्युत्तरेण गाश्चैताः सैन्यानां च नृपात्मज ॥ ४.५५.३९ ॥
ఈ కురువులు వేగంగా తిరిగి వస్తున్నంతవరకు, రాజకుమారా, ఈ ఆవులను ఉత్తర దిశగా తోలుకెళ్లు; సైన్యాలను కూడా.
4.55.40
पश्यन्तु कुरवः सर्वे मम वीर्यपराक्रमम् ।
ते लाभमिव मन्वानाः कुरवोऽर्जुनमाहव। ॥ ४.५५.४० ॥
కురువులందరూ నా వీర్యాన్ని, పరాక్రమాన్ని చూడాలి; వారు లాభం పొందినట్లుగా భావించి యుద్ధంలో అర్జునుని చూడాలి.
4.55.41
दृष्टवा यान्तमदूरस्थं क्षिप्रमभ्यपतन्रथैः ।
हस्त्यश्वपरिवारेण महताऽभिविराजता। ॥ ४.५५.४१ ॥
దూరం వెళ్తున్నవాడిని చూసి, ఏనుగులు గుర్రాలతో కూడిన గొప్ప పరివారంతో ప్రకాశిస్తూ, రథాలతో వేగంగా అతనిపై దూకారు.
4.55.42
योधैः प्रासासिहस्तैश्च चापबाणोद्यतायुधैः ।
तान्यनीकान्यशोभन्त कुरूणामाततायिनाम्। ॥ ४.५५.४२ ॥
ఈటెలు, కత్తులు చేతబట్టి, విల్లు బాణాలు ఎత్తిన ఆయుధాలతో ఉన్న యోధులతో, దాడి చేస్తున్న కురువుల ఆ సైన్యాలు ప్రకాశించాయి.
4.55.43
संसर्पन्त इवाकाशे विद्युत्वन्तो वलाहकाः ।
तानि दृष्ट्वाऽप्यनीकानि निवर्तितरथानि च। ॥ ४.५५.४३ ॥
ఆకాశంలో మెరుపులతో కూడిన మేఘాలు కదులుతున్నట్లుగా ఆ సేనలు కనిపించాయి; రథాలు వెనుదిరిగిన ఆ సేనలను చూసి కూడా.
4.55.44
पार्थोऽपि वायुवद्धोरं सैन्याग्रं व्यधुनोच्छरैः ।
तां शत्रुसेनां तरसा प्रणुद्य गाश्चापि जित्वा धनुषा परेण। ॥ ४.५५.४४ ॥
పార్థుడు కూడా వాయువులా భయంకరంగా బాణాలతో సేనాముఖాన్ని కదిలించాడు; ఆ శత్రుసేనను వేగంగా తరిమి, శ్రేష్ఠమైన ధనుస్సుతో గోవులను కూడా జయించి.
4.55.45
दुर्योधनायाभिमुखं प्रयान्तं कुरुप्रवीराः सहसाऽभ्यगच्छन् ।
गोषु प्रयातासु जवेन मात्स्यान्किरीटिनं प्रीतियुतं च दृष्ट्वा। ॥ ४.५५.४५ ॥
దుర్యోధనుని వైపు ముందుకు వెళ్తున్న కురు వీరులు అకస్మాత్తుగా అతనికి ఎదురయ్యారు; గోవులు వేగంగా వెళ్లిపోగా, మత్స్యులను, ప్రీతితో ఉన్న కిరీటిని చూసి.
4.55.46
पशून्समादाय ततो निवृत्ता गोपाः समस्ताः प्रययुश्च राष्ट्रम् ॥ ४.५५.४६ ॥
పశువులను తీసుకుని, అప్పుడు వెనుదిరిగిన గోపులందరూ రాష్ట్రం వైపు వెళ్లారు.