મહાભારત · અધ્યાય 4.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.62.1
एवं विद्राव्य तत्सैन्यं पार्थो भीष्ममुपाद्रवत् ।
त्रस्तेषु सर्वसैन्येषु कौरव्यस्य महात्मनः ॥ ४.६२.१ ॥
આ રીતે તે સૈન્યને ભગાડીને પાર્થ ભીષ્મ તરફ ધસ્યો. મહાત્મા કૌરવની સર્વ સેના ભયભીત થઈ ગઈ.
4.62.2
बाणान्धनुषि संधाय चतुरः पाकशासनिः ।
भीष्मं च प्राहिणोद्भीतस्तं द्वाभ्यामभ्यवादयत् ॥ ४.६२.२ ॥
ઇન્દ્રપુત્રે ધનુષ્ય પર ચાર બાણ ચડાવીને ભયભીત થઈ ભીષ્મ પર છોડ્યા; બે બાણથી તેમને ઘાયલ કર્યા.
4.62.3
तस्य कर्णान्तिकं गत्वा द्वावब्रूतां च कौशलम् ।
सोऽप्याशीरवदद्भीष्मः कौन्तेयो जयतामिति ॥ ४.६२.३ ॥
તેના કાન પાસે જઈને બંનેએ કુશળ પૂછ્યું. ભીષ્મે પણ આશીર્વાદ આપતાં કહ્યું, "કૌંતેય, જય પામો."
4.62.4
नरसिंहमुपायान्तं जिगीषन्तं परान्रणे ।
वृषसेनोऽभ्ययात्तूर्णं योद्धुकामो धनंजयम् ॥ ४.६२.४ ॥
યુદ્ધમાં શત્રુઓને જીતવાની ઇચ્છાથી આવી રહેલા નરસિંહ ધનંજય સામે યુદ્ધની ઇચ્છાથી વૃષસેન ઝડપથી ધસ્યો.
4.62.5
वैकर्तनात्मजो वीरः संग्रामे लोकविश्रुतः ।
शौर्यवीर्यादिभिः कर्णाद्बिम्बाद्विम्ब इवोद्धृतः ॥ ४.६२.५ ॥
વૈકર્તન (કર્ણ)નો વીર પુત્ર, યુદ્ધમાં શૌર્ય-પરાક્રમથી વિશ્વવિખ્યાત; જાણે કર્ણમાંથી પ્રતિબિંબની જેમ ઉદ્ધૃત થયો હોય.
4.62.6
आत्मना युध्यतस्तस्य वृषसेनस्य पाण्डवः ।
मुहूर्तं तस्य तद्दृष्ट्वा हस्तलाघवपौरुषे।
तुतोष च ततः पार्थो वृषसेनपराक्रमम् ॥ ४.६२.६ ॥
પોતે યુદ્ધ કરતા વૃષસેનને પાંડવે ક્ષણભર જોયો. તેની હસ્તકુશળતા અને પૌરુષ જોઈને પાર્થ વૃષસેનના પરાક્રમથી પ્રસન્ન થયો.
4.62.7
तस्य पार्थस्तदा क्षिप्रं क्षुरधारेण कार्मुकम् ।
न्यकृन्यद्गृध्रपत्रेण जाम्बूनदपरिष्कृतम् ॥ ४.६२.७ ॥
ત્યારે પાર્થે તરત જ ગીધની પાંખવાળા ક્ષુરધાર બાણથી સુવર્ણથી શણગારેલું તેનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું.
4.62.8
अथैनं पञ्चभिर्भूयः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ।
स पार्थबाणाभिहतो रथात्प्रस्कन्द्य दुद्रुवे ॥ ४.६२.८ ॥
પછી તેને પાંચ બાણોથી ફરી છાતીની વચ્ચે વીંધ્યો. પાર્થના બાણોથી ઘાયલ થઈ તે રથમાંથી કૂદીને ભાગી ગયો.
4.62.9
दुःशासनो विकर्णश्च शकुनिश्च विविंशतिः ।
आयान्तं भीमधन्वानं पर्यकीर्यन्त पाण्डवम् ॥ ४.६२.९ ॥
દુઃશાસન, વિકર્ણ, શકુનિ અને વિવિંશતિ આવતા ભીમધન્વા પાંડવને ઘેરી વળ્યા.
4.62.10
तेषां पार्थो रणे क्रुद्धः शरैः सन्नतपर्वभिः ।
युगं ध्वजं शरासं च चिच्छेद तरसा रणे ॥ ४.६२.१० ॥
તેમના પર રણમાં ક્રોધે ભરાયેલા પાર્થે વાંકા ગાંઠવાળા બાણોથી રણમાં જ તરત તેમનું જુવાળ, ધ્વજ અને ધનુષ્ય કાપી નાખ્યાં.
4.62.11
ते निकृत्तध्वजाः सर्वे छिन्नकार्मुकवेष्टनाः ।
रणमध्यादपययुः पार्थबाणाभिपीडिताः ॥ ४.६२.११ ॥
તેમના ધ્વજ કપાયા, ધનુષ્યની પકડ તૂટી; પાર્થના બાણોથી પીડિત થઈને તેઓ બધા રણમધ્યેથી પાછા વળ્યા.
4.62.12
ततः प्रहस्य बीभत्सुर्वैराटिमिदमब्रवीत् ।
एतं मे प्रापयेदानीं तालं सौवर्णमुच्छ्रितम् ॥ ४.६२.१२ ॥
ત્યારે બીભત્સુએ હસીને વૈરાટિને આ કહ્યું: 'હવે તે ઊંચું સુવર્ણનું તાડવૃક્ષ મારી પાસે લાવો.'
4.62.13
मेघमध्ये यथा विद्युदुज्ज्वलन्ती पुनः पुनः ।
असौ शान्तनवो भीष्मस्तत्र याहि परंतप ॥ ४.६२.१३ ॥
વાદળોની વચ્ચે વારંવાર ઝળકતી વીજળીની જેમ તે શંતનુનો પુત્ર ભીષ્મ છે; હે શત્રુતાપન, ત્યાં જા.
4.62.14
अस्राणि तस्य दिव्यानि दर्शयिष्यामि संयुगे ।
घोररूपाणि चित्राणि लघूनि च गुरूणि च ॥ ४.६२.१४ ॥
યુદ્ધમાં તેને હું મારાં દિવ્ય અસ્ત્રો બતાવીશ — ભયાનક રૂપવાળાં, અદભુત, હલકાં અને ભારે પણ.
4.62.15
अस्माकं पोषको नित्यमाबाल्यान्मत्स्यभूमिप ।
श्रेयस्कामी सदाऽस्माकं योगक्षेमकरः सदा ॥ ४.६२.१५ ॥
હે મત્સ્યભૂમિના સ્વામી, બાળપણથી જ તે સદા આપણો પોષક છે; આપણા કલ્યાણની ઇચ્છા રાખનાર, સદા આપણો યોગક્ષેમ કરનાર.
4.62.16
तस्याङ्के विर्धितो बाल्ये तद्योत्स्येऽनेन सांप्रतम् ।
अस्माकं धार्तराष्ट्राणां शमकामो दिवानिशम् ॥ ४.६२.१६ ॥
બાળપણમાં તેના ખોળામાં ઉછર્યો છું; તેથી હવે તેની સાથે જ યુદ્ધ કરીશ — જે દિવસ-રાત આપણી અને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોની વચ્ચે શાંતિ ઇચ્છે છે.
4.62.17
वैशंपायन उवाच ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वैराटिः पार्थसारथिः।
वाहयच्चोदितस्तेन रथं भीष्मरथं प्रति ॥ ४.६२.१७ ॥
વૈશંપાયન બોલ્યા: તેનાં એ વચનો સાંભળીને પાર્થનો સારથિ વૈરાટિ, તેનાથી પ્રેરિત થઈને, ભીષ્મના રથ તરફ રથ હાંકવા લાગ્યો.
4.62.18
तं रथं चोदितं दृष्ट्वा फल्गुनस्य रथोत्तमम् ।
वायुनेव महामेघं सहसाऽभिसमीरितम्।
तं प्रत्ययाच्च गाङ्गेयो रथेनादित्यवर्चसा ॥ ४.६२.१८ ॥
ફલ્ગુનના તે ઉત્તમ રથને વેગથી હંકારાતો જોઈને — પવનથી મહામેઘ અચાનક આગળ ધકેલાય તેમ — ગંગાપુત્રે તેને ઓળખી લીધો અને સૂર્ય સમાન તેજસ્વી રથમાં તેની તરફ આવ્યો.
4.62.19
आयान्तमर्जुनं दृष्ट्वा भीष्मः परपुंजयः ।
प्रत्युञ्जगाम युद्धार्थी महर्षभमिवर्षभः ॥ ४.६२.१९ ॥
અર્જુનને આવતો જોઈને શત્રુસેનાને જીતનારા ભીષ્મ યુદ્ધની ઇચ્છાથી તેની સામે આગળ વધ્યા, જેમ એક મહાન વૃષભ બીજા મહાન વૃષભ તરફ જાય છે.
4.62.20
तथा हि गुप्त एतेषां दुराधर्षः पितामहः ।
हन्यमानेषु योघेषु धनंजयमुपाद्रवत् ॥ ४.६२.२० ॥
તેમના રક્ષક, અજેય પિતામહ ભીષ્મ, યોદ્ધાઓ હણાતા હોવા છતાં ધનંજય તરફ ધસી ગયા.
4.62.21
प्रगृह्य कार्मुकश्रेष्ठं जातरूपपरिष्कृतम् ।
शरानादाय तीक्ष्णाग्रान्मर्मदेहप्रमाथिनः ॥ ४.६२.२१ ॥
સોનાથી શણગારેલું શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય ઉપાડીને, શરીરના મર્મસ્થાનોને વીંધનારા તીક્ષ્ણ અગ્રભાગવાળા બાણો લીધા.
4.62.22
पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि ।
शुशुभे स नरव्याघ्रो गिरिः सूर्योत्तरे यथा ॥ ४.६२.२२ ॥
માથા પર શ્વેત છત્ર ધરાયેલું હોવાથી તે નરશ્રેષ્ઠ સૂર્યોદય પછીના પર્વતની જેમ શોભ્યા.
4.62.23
प्राध्माप्य शङ्खं गाङ्गेयो धार्तराष्ट्रान्प्रहर्षयन् ।
प्रदक्षिणमुपावृत्य बीभत्सुं प्रत्यवारयत् ॥ ४.६२.२३ ॥
શંખ વગાડીને, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને હર્ષિત કરતા, ગાંગેયે પ્રદક્ષિણા કરીને બીભત્સુને રોક્યો.
4.62.24
तमवेक्ष्य समायान्तं कौन्तेयः परवीरहा ।
प्रत्यगृह्णादमेयात्मा प्रियातिथिमिवागतम् ।
देवदत्तं महाशङ्खं प्रदध्मौ युधि वीर्यवान् ॥ ४.६२.२४ ॥
તેને આવતો જોઈને શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર, અમેય આત્માવાળો કૌંતેય, પ્રિય અતિથિ આવ્યો હોય તેમ તેનું સ્વાગત કર્યું; અને યુદ્ધમાં પરાક્રમી તેણે દેવદત્ત નામનો મહાશંખ ફૂંક્યો.
4.62.25
तौ शङ्खनादावत्यर्थं भीष्मपाण्डवयोस्तदा ।
नादयामासतुर्द्यां च खं च भूमिं च सर्वशः ॥ ४.६२.२५ ॥
ત્યારે ભીષ્મ અને પાંડવોના તે બે શંખનાદોએ અત્યંત પ્રબળતાથી આકાશ, અંતરિક્ષ અને પૃથ્વીને સર્વત્ર ગજાવી દીધાં.
4.62.26
अन्तरिक्षे च जल्पन्ति सर्वे देवाः सवासवाः ।
यदर्जुनः कुरून्सर्वान्प्राकृन्तच्छस्रतेजसा ॥ ४.६२.२६ ॥
આકાશમાં રહેલા સર્વ દેવો ઇન્દ્ર સહિત કહેવા લાગ્યા કે અર્જુન પોતાના બાણોના તેજથી બધા કુરુઓને કાપી નાખશે.
4.62.27
कुरुश्रेष्ठाविमौ वीरौ रणे भीष्मधनंजयौ ।
सर्वास्त्रकुशलौ वीरावप्रमत्तौ रणे सदा ॥ ४.६२.२७ ॥
કુરુશ્રેષ્ઠ આ બે વીરો, ભીષ્મ અને ધનંજય, યુદ્ધમાં સર્વ શસ્ત્રાસ્ત્રોમાં કુશળ છે અને યુદ્ધમાં સદા સાવધ રહે છે.
4.62.28
उभौ देवमनुष्येषु विश्रुतौ स्वपराक्रमैः ।
उभौ परमसंरब्धावुभौ दीप्तधनुर्धरौ ॥ ४.६२.२८ ॥
બંને પોતાના પરાક્રમથી દેવો અને મનુષ્યોમાં વિખ્યાત છે; બંને અત્યંત ક્રોધિત છે; બંને દીપ્ત ધનુષ્ય ધારણ કરનારા છે.
4.62.29
समागतौ नरव्याघ्रौ व्याघ्राविव तरस्विनौ ।
उभौ सदृशकर्माणौ सूर्यस्याग्नेश्च भारत ॥ ४.६२.२९ ॥
હે ભારત, આ બે નરવ્યાઘ્રો, વાઘ જેવા વેગવાન અને પરાક્રમી, એકઠા થયા છે; બંનેનાં કર્મો સૂર્ય અને અગ્નિ સમાન છે.
4.62.30
वासुदेवस्य सदृशौ कार्तवीर्यसमावुभौ ।
उभौ विश्रुतकर्माणावुभौ शूरौ महाबलौ ।
सर्वास्त्रविदुषां श्रेष्ठौ सर्वशस्त्रभृतां वरौ ॥ ४.६२.३० ॥
વાસુદેવ સમાન, કાર્તવીર્ય સમાન; બંને વિખ્યાત કર્મોવાળા, શૂરવીર અને મહાબલી છે; સર્વ અસ્ત્રજ્ઞોમાં અને સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.
4.62.31
अग्नेरिन्द्रस्य सोमस्य यमस्य वरुणस्य च ।
अनयोः सदृशं वीर्यं मित्रस्य वरुणस्य च ॥ ४.६२.३१ ॥
અગ્નિ, ઇન્દ્ર, સોમ, યમ અને વરુણના પરાક્રમ સમાન આ બંનેનું પરાક્રમ છે; મિત્ર અને વરુણના પરાક્રમ સમાન પણ.
4.62.32
को वा कुन्तीसुतं युद्धे द्वैरथेनोपयास्यति ।
ऋते शान्तनवादन्यः क्षत्रियो भुवि विद्यते ॥ ४.६२.३२ ॥
યુદ્ધમાં કુંતીપુત્રને દ્વંદ્વયુદ્ધ માટે કોણ સામનો કરશે? પૃથ્વી પર શંતનુના પુત્ર સિવાય બીજો કયો ક્ષત્રિય છે?
4.62.33
इति संपूजयामासुर्भीष्मं दृष्ट्वाऽर्जुनं गतम् ।
तं रणे संप्रहृष्यन्तं दृष्ट्वा देवाः सवासवाः ॥ ४.६२.३३ ॥
આ રીતે અર્જુનને જતો જોઈને તેમણે ભીષ્મને સન્માન આપ્યું; યુદ્ધમાં તેને અત્યંત હર્ષિત જોઈને ઇન્દ્ર સહિત દેવોએ (તેની પ્રશંસા કરી).
4.62.34
अथ बहुविधतूर्यशङ्खयोषैर्विविधरवैः सह सिंहनादमिश्रैः ।
कुरुवृषभमपूजयत्कुरूणां बलममराधिपसैन्यसप्रभं तत् ॥ ४.६२.३४ ॥
પછી અનેક પ્રકારના વાદ્યો, શંખો, વિવિધ ધ્વનિઓ અને સિંહનાદ ભળેલા સ્વરો સાથે તેમણે કુરુવૃષભ (ભીષ્મ)નું સન્માન કર્યું; ઇન્દ્રની સેના સમાન તેજસ્વી કુરુઓની તે સેના.