महाभारत · अध्याय 4.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.62.1
एवं विद्राव्य तत्सैन्यं पार्थो भीष्ममुपाद्रवत् ।
त्रस्तेषु सर्वसैन्येषु कौरव्यस्य महात्मनः ॥ ४.६२.१ ॥
अशा प्रकारे त्या सैन्याला पळवून लावून पार्थ भीष्माकडे धावला. महात्मा कौरवाची सर्व सेना भयभीत झाली.
4.62.2
बाणान्धनुषि संधाय चतुरः पाकशासनिः ।
भीष्मं च प्राहिणोद्भीतस्तं द्वाभ्यामभ्यवादयत् ॥ ४.६२.२ ॥
इंद्रपुत्राने धनुष्यावर चार बाण लावून भयभीत होऊन भीष्मावर सोडले; दोन बाणांनी त्याने त्यांना घायाळ केले.
4.62.3
तस्य कर्णान्तिकं गत्वा द्वावब्रूतां च कौशलम् ।
सोऽप्याशीरवदद्भीष्मः कौन्तेयो जयतामिति ॥ ४.६२.३ ॥
त्याच्या कानाजवळ जाऊन दोघांनी कुशल विचारले. भीष्मानेही आशीर्वाद देत म्हटले, "कौंतेया, जय मिळव."
4.62.4
नरसिंहमुपायान्तं जिगीषन्तं परान्रणे ।
वृषसेनोऽभ्ययात्तूर्णं योद्धुकामो धनंजयम् ॥ ४.६२.४ ॥
रणांगणात शत्रूंना जिंकण्याच्या इच्छेने येणाऱ्या नरसिंह धनंजयावर युद्धाच्या इच्छेने वृषसेन त्वरेने चालून गेला.
4.62.5
वैकर्तनात्मजो वीरः संग्रामे लोकविश्रुतः ।
शौर्यवीर्यादिभिः कर्णाद्बिम्बाद्विम्ब इवोद्धृतः ॥ ४.६२.५ ॥
वैकर्तन (कर्ण) यांचा वीर पुत्र, युद्धात शौर्य-पराक्रमाने लोकविख्यात; जणू कर्णापासूनच प्रतिबिंबाप्रमाणे उद्धृत झालेला.
4.62.6
आत्मना युध्यतस्तस्य वृषसेनस्य पाण्डवः ।
मुहूर्तं तस्य तद्दृष्ट्वा हस्तलाघवपौरुषे।
तुतोष च ततः पार्थो वृषसेनपराक्रमम् ॥ ४.६२.६ ॥
स्वतः युद्ध करणाऱ्या वृषसेनाला पांडवाने क्षणभर पाहिले. त्याचे हस्तलाघव व पौरुष पाहून पार्थ वृषसेनाच्या पराक्रमाने संतुष्ट झाला.
4.62.7
तस्य पार्थस्तदा क्षिप्रं क्षुरधारेण कार्मुकम् ।
न्यकृन्यद्गृध्रपत्रेण जाम्बूनदपरिष्कृतम् ॥ ४.६२.७ ॥
तेव्हा पार्थाने शीघ्र गृध्रपंखी क्षुरधार बाणाने सोन्याने सजवलेले त्याचे धनुष्य तोडले.
4.62.8
अथैनं पञ्चभिर्भूयः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ।
स पार्थबाणाभिहतो रथात्प्रस्कन्द्य दुद्रुवे ॥ ४.६२.८ ॥
मग त्याला पाच बाणांनी पुन्हा छातीच्या मध्यभागी भेदले. पार्थाच्या बाणांनी घायाळ झालेला तो रथातून उडी मारून पळून गेला.
4.62.9
दुःशासनो विकर्णश्च शकुनिश्च विविंशतिः ।
आयान्तं भीमधन्वानं पर्यकीर्यन्त पाण्डवम् ॥ ४.६२.९ ॥
दुःशासन, विकर्ण, शकुनी आणि विविंशती यांनी येत असलेल्या भीमधन्वा पांडवाला वेढा घातला.
4.62.10
तेषां पार्थो रणे क्रुद्धः शरैः सन्नतपर्वभिः ।
युगं ध्वजं शरासं च चिच्छेद तरसा रणे ॥ ४.६२.१० ॥
त्यांच्यावर रणात क्रुद्ध झालेल्या पार्थाने वाकलेल्या पेरांच्या बाणांनी रणातच त्यांचे जूं, ध्वज आणि धनुष्य तत्काळ तोडले.
4.62.11
ते निकृत्तध्वजाः सर्वे छिन्नकार्मुकवेष्टनाः ।
रणमध्यादपययुः पार्थबाणाभिपीडिताः ॥ ४.६२.११ ॥
त्यांचे ध्वज तुटले, धनुष्याची वेटणे तुटली; पार्थाच्या बाणांनी पीडित होऊन ते सर्व रणाच्या मध्यातून मागे फिरले.
4.62.12
ततः प्रहस्य बीभत्सुर्वैराटिमिदमब्रवीत् ।
एतं मे प्रापयेदानीं तालं सौवर्णमुच्छ्रितम् ॥ ४.६२.१२ ॥
तेव्हा बीभत्सू हसून वैराटीला म्हणाला, 'आता तो उंच सोनेरी ताडवृक्ष माझ्याकडे आण.'
4.62.13
मेघमध्ये यथा विद्युदुज्ज्वलन्ती पुनः पुनः ।
असौ शान्तनवो भीष्मस्तत्र याहि परंतप ॥ ४.६२.१३ ॥
ढगांच्या मध्ये वारंवार चमकणाऱ्या विजेप्रमाणे तो शंतनूचा पुत्र भीष्म आहे; हे शत्रुतापना, तिथे चल.
4.62.14
अस्राणि तस्य दिव्यानि दर्शयिष्यामि संयुगे ।
घोररूपाणि चित्राणि लघूनि च गुरूणि च ॥ ४.६२.१४ ॥
युद्धात त्याला मी माझी दिव्य अस्त्रे दाखवीन — भयंकर रूपाची, विचित्र, हलकी आणि जडही.
4.62.15
अस्माकं पोषको नित्यमाबाल्यान्मत्स्यभूमिप ।
श्रेयस्कामी सदाऽस्माकं योगक्षेमकरः सदा ॥ ४.६२.१५ ॥
हे मत्स्यभूमीच्या राजा, बालपणापासून तो नेहमी आमचा पोषक आहे; आमच्या कल्याणाची इच्छा करणारा, सदैव आमचा योगक्षेम साधणारा.
4.62.16
तस्याङ्के विर्धितो बाल्ये तद्योत्स्येऽनेन सांप्रतम् ।
अस्माकं धार्तराष्ट्राणां शमकामो दिवानिशम् ॥ ४.६२.१६ ॥
बालपणी त्याच्या मांडीवर मी वाढलो आहे; म्हणून आता त्याच्याशीच मी युद्ध करीन — जो रात्रंदिवस आमच्यात आणि धृतराष्ट्राच्या पुत्रांमध्ये शांतीची इच्छा करतो.
4.62.17
वैशंपायन उवाच ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वैराटिः पार्थसारथिः।
वाहयच्चोदितस्तेन रथं भीष्मरथं प्रति ॥ ४.६२.१७ ॥
वैशंपायन म्हणाले: त्याचे ते शब्द ऐकून पार्थाचा सारथी वैराटी, त्याच्याकडून प्रेरित होऊन, भीष्माच्या रथाकडे रथ हाकू लागला.
4.62.18
तं रथं चोदितं दृष्ट्वा फल्गुनस्य रथोत्तमम् ।
वायुनेव महामेघं सहसाऽभिसमीरितम्।
तं प्रत्ययाच्च गाङ्गेयो रथेनादित्यवर्चसा ॥ ४.६२.१८ ॥
फाल्गुनाचा तो उत्तम रथ वेगाने हाकला जात असलेला पाहून — वाऱ्याने महामेघ अचानक पुढे ढकलला जावा तसा — गंगापुत्राने त्याला ओळखले आणि सूर्यासारख्या तेजस्वी रथाने त्याच्याकडे धाव घेतली.
4.62.19
आयान्तमर्जुनं दृष्ट्वा भीष्मः परपुंजयः ।
प्रत्युञ्जगाम युद्धार्थी महर्षभमिवर्षभः ॥ ४.६२.१९ ॥
अर्जुनाला येताना पाहून शत्रुसैन्य जिंकणारे भीष्म युद्धाच्या इच्छेने त्याच्यासमोर गेले, जसा एक मोठा वृषभ दुसऱ्या मोठ्या वृषभाकडे जातो.
4.62.20
तथा हि गुप्त एतेषां दुराधर्षः पितामहः ।
हन्यमानेषु योघेषु धनंजयमुपाद्रवत् ॥ ४.६२.२० ॥
यांचा रक्षक, अजेय पितामह भीष्म, योद्धे मारले जात असतानाही धनंजयावर धावून गेले.
4.62.21
प्रगृह्य कार्मुकश्रेष्ठं जातरूपपरिष्कृतम् ।
शरानादाय तीक्ष्णाग्रान्मर्मदेहप्रमाथिनः ॥ ४.६२.२१ ॥
सोन्याने सजवलेले श्रेष्ठ धनुष्य घेऊन, शरीराच्या मर्मस्थानांना भेदणारे तीक्ष्ण टोकाचे बाण घेतले.
4.62.22
पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि ।
शुशुभे स नरव्याघ्रो गिरिः सूर्योत्तरे यथा ॥ ४.६२.२२ ॥
डोक्यावर पांढरे छत्र धरलेले असताना तो नरश्रेष्ठ सूर्य उगवल्यावर पर्वत शोभावा तसा शोभला.
4.62.23
प्राध्माप्य शङ्खं गाङ्गेयो धार्तराष्ट्रान्प्रहर्षयन् ।
प्रदक्षिणमुपावृत्य बीभत्सुं प्रत्यवारयत् ॥ ४.६२.२३ ॥
शंख फुंकून, धृतराष्ट्राच्या पुत्रांना हर्षित करीत, गांगेय प्रदक्षिणा घालून बीभत्सूला अडवला.
4.62.24
तमवेक्ष्य समायान्तं कौन्तेयः परवीरहा ।
प्रत्यगृह्णादमेयात्मा प्रियातिथिमिवागतम् ।
देवदत्तं महाशङ्खं प्रदध्मौ युधि वीर्यवान् ॥ ४.६२.२४ ॥
त्याला येताना पाहून शत्रुवीरांचा संहार करणारा, अमेय आत्मा असलेला कौन्तेय, प्रिय पाहुणा आल्याप्रमाणे त्याचे स्वागत केले; आणि युद्धात पराक्रमी त्याने देवदत्त नावाचा महाशंख फुंकला.
4.62.25
तौ शङ्खनादावत्यर्थं भीष्मपाण्डवयोस्तदा ।
नादयामासतुर्द्यां च खं च भूमिं च सर्वशः ॥ ४.६२.२५ ॥
तेव्हा भीष्म आणि पाण्डवांच्या त्या दोन्ही शङ्खनादांनी अत्यंत जोरात आकाश, अंतरिक्ष आणि पृथ्वी सर्वत्र निनादून टाकली.
4.62.26
अन्तरिक्षे च जल्पन्ति सर्वे देवाः सवासवाः ।
यदर्जुनः कुरून्सर्वान्प्राकृन्तच्छस्रतेजसा ॥ ४.६२.२६ ॥
आकाशात असलेले सर्व देव वासवासह बोलू लागले की अर्जुन आपल्या बाणांच्या तेजाने सर्व कुरूंना छेदून टाकील.
4.62.27
कुरुश्रेष्ठाविमौ वीरौ रणे भीष्मधनंजयौ ।
सर्वास्त्रकुशलौ वीरावप्रमत्तौ रणे सदा ॥ ४.६२.२७ ॥
कुरूश्रेष्ठ हे दोन वीर, भीष्म आणि धनंजय, युद्धात सर्व शस्त्रास्त्रांत कुशल आहेत आणि युद्धात नेहमी सावध असतात.
4.62.28
उभौ देवमनुष्येषु विश्रुतौ स्वपराक्रमैः ।
उभौ परमसंरब्धावुभौ दीप्तधनुर्धरौ ॥ ४.६२.२८ ॥
हे दोघेही आपल्या पराक्रमाने देव आणि मनुष्यांमध्ये प्रसिद्ध आहेत; दोघेही अत्यंत संतप्त आहेत; दोघेही तेजस्वी धनुष्य धारण करणारे आहेत.
4.62.29
समागतौ नरव्याघ्रौ व्याघ्राविव तरस्विनौ ।
उभौ सदृशकर्माणौ सूर्यस्याग्नेश्च भारत ॥ ४.६२.२९ ॥
हे भरता, हे दोन नरव्याघ्र, वाघांप्रमाणे वेगवान आणि पराक्रमी, एकत्र आले आहेत; दोघांची कर्मे सूर्य आणि अग्नीसारखी समान आहेत.
4.62.30
वासुदेवस्य सदृशौ कार्तवीर्यसमावुभौ ।
उभौ विश्रुतकर्माणावुभौ शूरौ महाबलौ ।
सर्वास्त्रविदुषां श्रेष्ठौ सर्वशस्त्रभृतां वरौ ॥ ४.६२.३० ॥
वासुदेवासारखे, कार्तवीर्यासारखे; दोघेही प्रसिद्ध कर्मांचे, शूर आणि महाबलवान आहेत; सर्व अस्त्रज्ञांत आणि सर्व शस्त्रधारकांत श्रेष्ठ आहेत.
4.62.31
अग्नेरिन्द्रस्य सोमस्य यमस्य वरुणस्य च ।
अनयोः सदृशं वीर्यं मित्रस्य वरुणस्य च ॥ ४.६२.३१ ॥
अग्नी, इंद्र, सोम, यम आणि वरुण यांच्या पराक्रमाइतके यांचे पराक्रम आहे; मित्र आणि वरुण यांच्या पराक्रमाशीही ते समान आहे.
4.62.32
को वा कुन्तीसुतं युद्धे द्वैरथेनोपयास्यति ।
ऋते शान्तनवादन्यः क्षत्रियो भुवि विद्यते ॥ ४.६२.३२ ॥
युद्धात कुंतीपुत्राशी द्वंद्वासाठी कोण जाईल? पृथ्वीवर शंतनूच्या पुत्रावाचून दुसरा कोणता क्षत्रिय आहे?
4.62.33
इति संपूजयामासुर्भीष्मं दृष्ट्वाऽर्जुनं गतम् ।
तं रणे संप्रहृष्यन्तं दृष्ट्वा देवाः सवासवाः ॥ ४.६२.३३ ॥
असे अर्जुनाला जाताना पाहून त्यांनी भीष्मांचा सन्मान केला; रणात त्याला अत्यंत हर्षित पाहून इंद्रासह देवांनीही (त्याची स्तुती केली).
4.62.34
अथ बहुविधतूर्यशङ्खयोषैर्विविधरवैः सह सिंहनादमिश्रैः ।
कुरुवृषभमपूजयत्कुरूणां बलममराधिपसैन्यसप्रभं तत् ॥ ४.६२.३४ ॥
नंतर विविध वाद्ये, शंख, विविध ध्वनी आणि सिंहनाद मिसळलेल्या ध्वनींनी त्यांनी कुरुवृषभाचा (भीष्मांचा) सन्मान केला; इंद्रसेनेसारखे तेजस्वी असे कुरूंचे ते सैन्य.