महाभारत · अध्याय 4.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.64.1
भीष्मं विजित्य संग्रामे कुरूणां मिषतां रणे ।
ततो युद्धमनाः प्रायात्पार्थः पञ्च महारथान् ॥ ४.६४.१ ॥
युद्धात भीष्माला जिंकून, कौरवांच्या देखत, नंतर युद्धात मन लावलेला पार्थ (अर्जुन) पाच महारथांकडे गेला.
4.64.2
आददानश्च नाराचान्विमृशन्निषुधी अपि ।
संस्पृशानश्च गाण्डीवं भूयः कर्णं समभ्यगाम् ॥ ४.६४.२ ॥
नाराच बाण उचलत, दोन्ही भाते तपासत, गांडीव धनुष्याला स्पर्श करत, पुन्हा कर्णाकडे गेला.
4.64.3
कर्ण यत्तत्सभामध्ये बह्वबद्धं प्रभाषसे ।
न मे युधि समोऽस्तीति तदिदं प्रत्युपस्थितम् ॥ ४.६४.३ ॥
कर्णा! सभेच्या मध्यभागी तू अतिशय बढाईने 'युद्धात माझ्यासारखा कोणीही नाही' असे म्हटले होतेस; तेच आता तुझ्यासमोर उभे आहे.
4.64.4
एषोऽन्तक इव क्रुद्धः सर्वभूतावमर्दनः ।
अदूरात्प्रत्युपस्थाय जृम्भते केसरी यथा।
न पलायस्व शूरश्चेत्स्थित्वा युध्यस्व फल्गुनम् ॥ ४.६४.४ ॥
क्रुद्ध झालेल्या यमासारखा, सर्वभूतांचा संहार करणारा हा जवळ येऊन सिंहासारखा जांभई देत आहे. तू शूर असशील तर पळू नकोस; उभा राहून फाल्गुनाशी युद्ध कर.
4.64.5
नाहं बिभेमि बीभत्सोः कृष्णाद्वा देवकीसुतात् ।
पाण्डवेभ्योपि सर्वेभ्यः क्षत्रधर्ममनुव्रतः ॥ ४.६४.५ ॥
मी बीभत्सू (अर्जुन) याला घाबरत नाही, कृष्णाला किंवा देवकीपुत्राला नाही, किंवा सर्व पांडवांनाही नाही; मी क्षात्रधर्माचे पालन करणारा आहे.
4.64.6
सत्वाधिकानां शूराणां धनुर्वेदोपजीविनाम् ।
दर्शनाञ्जायते दर्पः स्वरश्च न विषीदति ॥ ४.६४.६ ॥
धनुर्वेदावर जगणाऱ्या, बलात श्रेष्ठ असलेल्या शूरांना पाहिल्यानेच अभिमान उत्पन्न होतो; आणि त्यांचा स्वर खचत नाही.
4.64.7
पश्यत्वाचार्यपुत्रो मामर्जुनेन समं युधि ।
युध्यमानं सुसंयुक्तं दैवं तु दुरतिक्रमम् ॥ ४.६४.७ ॥
आचार्यपुत्र पाहो, युद्धात अर्जुनाशी समान लढत असलेल्या मला; परंतु दैव ओलांडणे कठीण आहे.
4.64.8
को दोषः कर्ण शूराणां वाचा साकं हि पौरुषम् ।
विद्यते यदि तल्लोके गुणोत्तरमिहोच्यते ॥ ४.६४.८ ॥
हे कर्णा, शूरांच्या ठायी वाणीसह पौरुष असण्यात दोष काय? जगात उत्तम गुण असलेल्यालाच येथे श्रेष्ठ म्हटले जाते ना.
4.64.9
युव्यस्व त्वमभीः पार्थं प्रपलायस्व मा रणात् ।
उक्तं वचः स्मरन्कर्ण नाहमित्यादि संयुगे ॥ ४.६४.९ ॥
निर्भयपणे पार्थाशी युद्ध कर, युद्धातून पळू नकोस. हे कर्णा, युद्धात 'मी नव्हे' इत्यादी जे शब्द तू बोललास ते स्मर.
4.64.10
तं समन्ताद्रथाः पञ्च परिवार्य धनञ्जयम् ।
त इषून्सम्यगस्यन्तो मुमुक्षन्तोपि जीवितात् ॥ ४.६४.१० ॥
पाच रथांनी धनंजयाला चहूकडून वेढले. प्राणही त्यागण्याची इच्छा असलेल्यांप्रमाणे ते नीट बाण सोडत राहिले.
4.64.11
ते लाभमिव मन्वानाः क्षिप्रमार्च्छन्धनञ्जयम् ।
शरौघान्सम्यगस्यन्तो जीमूता इव वार्षिकाः ॥ ४.६४.११ ॥
त्याला लाभ मानून ते लवकर धनंजयाजवळ पोहोचले; पावसाळी मेघांप्रमाणे बाणांचा वर्षाव नीट करू लागले.
4.64.12
बहुभिर्निशितैर्बाणैर्विविधैर्लोमवापिभिः ।
आद्रवन्प्रत्यवस्थाय प्रत्यविध्यन्धनञ्जयम् ॥ ४.६४.१२ ॥
अनेक धारदार, विविध पिसांच्या बाणांनी ते धावत येऊन समोर उभे राहिले आणि धनंजयावर प्रहार करू लागले.
4.64.13
ततः प्रहस्य बीभत्सुः सर्वशस्त्रभृतांवरः ।
दिव्यमस्त्रं विकुर्वाणः प्रत्ययाद्रथसत्तमान् ॥ ४.६४.१३ ॥
तेव्हा हसून, सर्व शस्त्रधाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ बीभत्सु दिव्य अस्त्र प्रकट करत श्रेष्ठ रथींवर तुटून पडले.
4.64.14
यथा रश्मिभिरादित्यः प्रच्छादयति मेदिनीम् ।
एवं गाण्डीवनिर्मुक्तैः शरैः प्राच्छादयद्दिशः ॥ ४.६४.१४ ॥
सूर्य आपल्या किरणांनी पृथ्वीला झाकून टाकतो, तसे गांडीवातून सुटलेल्या बाणांनी दिशा झाकून टाकल्या.
4.64.15
न रथानां न नगानां न ध्वजानां न वाजिनाम् ।
अविद्धं निशितैर्बाणैरासीद्द्यूङ्गुलमन्तरम् ॥ ४.६४.१५ ॥
रथ, वृक्ष, ध्वज किंवा घोडे — तीक्ष्ण बाणांनी न बिंधलेले काहीच राहिले नाही; दोन बोटांइतकीही जागा उरली नाही.
4.64.16
सर्वे शान्तिपरा योधाः स्वचित्तं नाभिजझिरे ।
हस्तिनोऽश्वाश्च वित्रस्ता व्यवलीयन्त भारत ॥ ४.६४.१६ ॥
शांतीची इच्छा करणारे सर्व योद्धे आपले मन स्थिर ठेवू शकले नाहीत; हे भारता, हत्ती आणि घोडे घाबरून पळून गेले.
4.64.17
यथा नलवनं नागः प्रभिन्नः षाष्टिहायनः ।
एवं सर्वानपामृद्गादर्जुनः शस्त्रतेजसा ॥ ४.६४.१७ ॥
साठ वर्षांचा मदोन्मत्त हत्ती जसा नळाच्या वनाला तुडवतो, तसे अर्जुनाने शस्त्रतेजाने सर्वांना चिरडून टाकले.
4.64.18
गाण्डीवस्य तु घोषेण पृथिवी समकम्पत ।
मनांसि धार्तराष्ट्राणामप्यकृन्तद्धनञ्जयः ॥ ४.६४.१८ ॥
गांडीवाच्या टंकाराने पृथ्वी थरथरली; धनंजयाने धृतराष्ट्रपुत्रांची मनेही चिरून टाकली.
4.64.19
ततो विगाह्य सैन्यानां मध्यं शस्त्रभृतांवरः ।
सारथिं समरे शूरस्त्वभ्यभाषत वीर्यवान् ॥ ४.६४.१९ ॥
तेव्हा शस्त्रधारकांमध्ये श्रेष्ठ, पराक्रमी शूर सैन्यांच्या मध्यभागात शिरून युद्धात आपल्या सारथ्याला म्हणाला.
4.64.20
संनियम्य हयानेतान्मन्दं वाहय सारथे ।
आचार्यपुत्रं समरे योधयिष्येऽपराजितम् ॥ ४.६४.२० ॥
हे सारथ्या! हे घोडे नीट आवरून हळू चालव; अपराजित आचार्यपुत्राशी मी युद्ध करीन.
4.64.21
पुरा ह्येष मया युक्तः स मे भवति पृष्ठतः ।
एवमुक्तेऽर्जुनेनासावश्वत्थामरथं प्रति। ॥ ४.६४.२१ ॥
पूर्वी हा माझ्या मागे होता. अर्जुनाने असे म्हटल्यावर तो अश्वत्थाम्याच्या रथाकडे गेला.
4.64.22
विराटपुत्रो जवनान्भृशमश्वानचोदयत् ।
एषोपयाति बीभत्सुर्व्यथितो गाढवेदनः। ॥ ४.६४.२२ ॥
विराटपुत्राने घोडे अतिशय वेगाने दामटले. हा बीभत्सु (अर्जुन) व्यथित होऊन तीव्र वेदनेने येत आहे.
4.64.23
तं तु तत्रैव यास्यामि नासौ मुच्येत जीवितात् ॥ ४.६४.२३ ॥
पण मी तिथेच त्याच्याकडे जाईन; तो जिवंत सुटणार नाही.
4.64.24
नासौ भयेन निर्यातो महात्मा पाकशासनिः ।
नैवं भीता निवर्तन्ते न पुनर्गाढवेदनाः ॥ ४.६४.२४ ॥
तो महात्मा पाकशासनि (अर्जुन) भयाने बाहेर पडलेला नाही. असे भयभीत आणि तीव्र वेदनेत असलेले लोक परत फिरत नाहीत, पुन्हा येतही नाहीत.
4.64.25
यद्येनमभिसंरब्धं पुनरेवाभियास्यसि ।
बहून्यस्त्राणि जानीते न पुनर्मोक्ष्यते भवान् ॥ ४.६४.२५ ॥
जर तू त्या संतप्त वीरावर पुन्हा हल्ला करशील, तर तो अनेक अस्त्रे जाणतो; तू पुन्हा सुटणार नाहीस.
4.64.26
दिष्ट्या दुर्योधनो मुक्तो दिष्ट्या गावः पलायिताः ।
मुक्तो दिष्ट्या च संग्रामे किं रणेन करिष्यसि ॥ ४.६४.२६ ॥
नशिबाने दुर्योधन सुटला, नशिबाने गायी पळाल्या; नशिबाने तू युद्धात सुटलास, आता युद्धाने तू काय करशील?
4.64.27
क्रोशमात्रमपाक्रम्य बलमन्वानयामहे ।
अन्वागतबलाः पार्थं पुनरेवाभियास्यथ ॥ ४.६४.२७ ॥
एक कोस दूर मागे सरून आपले सैन्य आणू; सैन्य आल्यावर तुम्ही पुन्हा पार्थावर हल्ला कराल.