ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 4.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.64.1
भीष्मं विजित्य संग्रामे कुरूणां मिषतां रणे ।
ततो युद्धमनाः प्रायात्पार्थः पञ्च महारथान् ॥ ४.६४.१ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਫਿਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾਈ ਬੈਠਾ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਪੰਜ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਵੱਲ ਗਿਆ।
4.64.2
आददानश्च नाराचान्विमृशन्निषुधी अपि ।
संस्पृशानश्च गाण्डीवं भूयः कर्णं समभ्यगाम् ॥ ४.६४.२ ॥
ਨਾਰਾਚ ਬਾਣ ਚੁੱਕਦਿਆਂ, ਦੋਵੇਂ ਤਰਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖਦਿਆਂ, ਗਾਂਡੀਵ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਿਆਂ, ਫਿਰ ਕਰਨ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।
4.64.3
कर्ण यत्तत्सभामध्ये बह्वबद्धं प्रभाषसे ।
न मे युधि समोऽस्तीति तदिदं प्रत्युपस्थितम् ॥ ४.६४.३ ॥
ਕਰਨ! ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਗੱਲ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ।
4.64.4
एषोऽन्तक इव क्रुद्धः सर्वभूतावमर्दनः ।
अदूरात्प्रत्युपस्थाय जृम्भते केसरी यथा।
न पलायस्व शूरश्चेत्स्थित्वा युध्यस्व फल्गुनम् ॥ ४.६४.४ ॥
ਕ੍ਰੋਧੀ ਯਮ ਵਾਂਗ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਅੰਗੜਾਈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਸੂਰਮਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਭੱਜ ਨਾ; ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਫਲਗੁਨ ਨਾਲ ਲੜ।
4.64.5
नाहं बिभेमि बीभत्सोः कृष्णाद्वा देवकीसुतात् ।
पाण्डवेभ्योपि सर्वेभ्यः क्षत्रधर्ममनुव्रतः ॥ ४.६४.५ ॥
ਮੈਂ ਬੀਭਤਸੂ (ਅਰਜੁਨ) ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ, ਨਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ, ਨਾ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਤੋਂ; ਮੈਂ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।
4.64.6
सत्वाधिकानां शूराणां धनुर्वेदोपजीविनाम् ।
दर्शनाञ्जायते दर्पः स्वरश्च न विषीदति ॥ ४.६४.६ ॥
ਧਨੁਰਵੇਦ ਉੱਤੇ ਜੀਣ ਵਾਲੇ, ਬਲ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹੰਕਾਰ ਜਾਗਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੀ।
4.64.7
पश्यत्वाचार्यपुत्रो मामर्जुनेन समं युधि ।
युध्यमानं सुसंयुक्तं दैवं तु दुरतिक्रमम् ॥ ४.६४.७ ॥
ਆਚਾਰਯ-ਪੁੱਤਰ ਵੇਖੇ ਕਿ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਲੜ ਰਿਹਾ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਹਾਂ; ਪਰ ਦੈਵ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।
4.64.8
को दोषः कर्ण शूराणां वाचा साकं हि पौरुषम् ।
विद्यते यदि तल्लोके गुणोत्तरमिहोच्यते ॥ ४.६४.८ ॥
ਹੇ ਕਰਨ, ਸੂਰਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਨਾਲ ਪੌਰਖ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਕੀ ਦੋਸ਼ ਹੈ? ਜੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਇੱਥੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4.64.9
युव्यस्व त्वमभीः पार्थं प्रपलायस्व मा रणात् ।
उक्तं वचः स्मरन्कर्ण नाहमित्यादि संयुगे ॥ ४.६४.९ ॥
ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਪਾਰਥ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ, ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਭੱਜ ਨਾ ਜਾ। ਹੇ ਕਰਨ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ' ਆਦਿ ਜੋ ਬਚਨ ਤੂੰ ਕਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਯਾਦ ਕਰ।
4.64.10
तं समन्ताद्रथाः पञ्च परिवार्य धनञ्जयम् ।
त इषून्सम्यगस्यन्तो मुमुक्षन्तोपि जीवितात् ॥ ४.६४.१० ॥
ਪੰਜ ਰਥਾਂ ਨੇ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਚਹੁੰ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਜਾਨ ਵੀ ਤਿਆਗਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਣ ਚਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।
4.64.11
ते लाभमिव मन्वानाः क्षिप्रमार्च्छन्धनञ्जयम् ।
शरौघान्सम्यगस्यन्तो जीमूता इव वार्षिकाः ॥ ४.६४.११ ॥
ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਭ ਸਮਝ ਕੇ ਉਹ ਛੇਤੀ ਧਨੰਜਯ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ; ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਝੜੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਸਾਉਣ ਲੱਗੇ।
4.64.12
बहुभिर्निशितैर्बाणैर्विविधैर्लोमवापिभिः ।
आद्रवन्प्रत्यवस्थाय प्रत्यविध्यन्धनञ्जयम् ॥ ४.६४.१२ ॥
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਿੱਖੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਦੌੜ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
4.64.13
ततः प्रहस्य बीभत्सुः सर्वशस्त्रभृतांवरः ।
दिव्यमस्त्रं विकुर्वाणः प्रत्ययाद्रथसत्तमान् ॥ ४.६४.१३ ॥
ਤਦ ਹੱਸ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬੀਭਤਸੁ ਦਿਵ ਅਸਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ।
4.64.14
यथा रश्मिभिरादित्यः प्रच्छादयति मेदिनीम् ।
एवं गाण्डीवनिर्मुक्तैः शरैः प्राच्छादयद्दिशः ॥ ४.६४.१४ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਗਾਂਡੀਵ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਤੀਰਾਂ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਢਕ ਦਿੱਤਾ।
4.64.15
न रथानां न नगानां न ध्वजानां न वाजिनाम् ।
अविद्धं निशितैर्बाणैरासीद्द्यूङ्गुलमन्तरम् ॥ ४.६४.१५ ॥
ਰਥ, ਰੁੱਖ, ਝੰਡੇ ਜਾਂ ਘੋੜੇ — ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਬਚਿਆ; ਦੋ ਉਂਗਲਾਂ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਫ਼ਾਸਲਾ ਨਾ ਰਿਹਾ।
4.64.16
सर्वे शान्तिपरा योधाः स्वचित्तं नाभिजझिरे ।
हस्तिनोऽश्वाश्च वित्रस्ता व्यवलीयन्त भारत ॥ ४.६४.१६ ॥
ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਟਿਕਾ ਨਾ ਸਕੇ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।
4.64.17
यथा नलवनं नागः प्रभिन्नः षाष्टिहायनः ।
एवं सर्वानपामृद्गादर्जुनः शस्त्रतेजसा ॥ ४.६४.१७ ॥
ਸੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਜਿਵੇਂ ਨਰਕਟ ਦੇ ਬਣ ਨੂੰ ਰੌਂਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਮਸਲ ਦਿੱਤਾ।
4.64.18
गाण्डीवस्य तु घोषेण पृथिवी समकम्पत ।
मनांसि धार्तराष्ट्राणामप्यकृन्तद्धनञ्जयः ॥ ४.६४.१८ ॥
ਗਾਂਡੀਵ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉੱਠੀ; ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।
4.64.19
ततो विगाह्य सैन्यानां मध्यं शस्त्रभृतांवरः ।
सारथिं समरे शूरस्त्वभ्यभाषत वीर्यवान् ॥ ४.६४.१९ ॥
ਫਿਰ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵੀਰਜਵਾਨ ਸੂਰਵੀਰ ਨੇ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੜ ਕੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
4.64.20
संनियम्य हयानेतान्मन्दं वाहय सारथे ।
आचार्यपुत्रं समरे योधयिष्येऽपराजितम् ॥ ४.६४.२० ॥
ਹੇ ਸਾਰਥੀ! ਇਹਨਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕ ਕੇ ਹੌਲੀ ਚਲਾ; ਮੈਂ ਅਜੇਯ ਆਚਾਰੀਆ-ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਾਂਗਾ।
4.64.21
पुरा ह्येष मया युक्तः स मे भवति पृष्ठतः ।
एवमुक्तेऽर्जुनेनासावश्वत्थामरथं प्रति। ॥ ४.६४.२१ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਸੀ। ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਤੇ ਉਹ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਦੇ ਰਥ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।
4.64.22
विराटपुत्रो जवनान्भृशमश्वानचोदयत् ।
एषोपयाति बीभत्सुर्व्यथितो गाढवेदनः। ॥ ४.६४.२२ ॥
ਵਿਰਾਟ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਾਇਆ। ਇਹ ਬੀਭਤਸੁ (ਅਰਜੁਨ) ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਵੇਦਨਾ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
4.64.23
तं तु तत्रैव यास्यामि नासौ मुच्येत जीवितात् ॥ ४.६४.२३ ॥
ਪਰ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਉਹ ਜਾਨ ਨਾਲ ਬਚੇਗਾ ਨਹੀਂ।
4.64.24
नासौ भयेन निर्यातो महात्मा पाकशासनिः ।
नैवं भीता निवर्तन्ते न पुनर्गाढवेदनाः ॥ ४.६४.२४ ॥
ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨੀ (ਅਰਜੁਨ) ਡਰ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਏਦਾਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਵੇਦਨਾ ਵਿੱਚ ਪਏ ਲੋਕ ਨਾ ਮੁੜਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਫਿਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
4.64.25
यद्येनमभिसंरब्धं पुनरेवाभियास्यसि ।
बहून्यस्त्राणि जानीते न पुनर्मोक्ष्यते भवान् ॥ ४.६४.२५ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਉਸ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਵੀਰ ਉੱਤੇ ਫਿਰ ਹਮਲਾ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਸਤ੍ਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਫਿਰ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕੇਂਗਾ।
4.64.26
दिष्ट्या दुर्योधनो मुक्तो दिष्ट्या गावः पलायिताः ।
मुक्तो दिष्ट्या च संग्रामे किं रणेन करिष्यसि ॥ ४.६४.२६ ॥
ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਦੁਰਯੋਧਨ ਛੁੱਟ ਗਿਆ, ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਗਾਵਾਂ ਭੱਜ ਗਈਆਂ; ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਤੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਛੁੱਟ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਲੜਾਈ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕੀ ਕਰੇਂਗਾ?
4.64.27
क्रोशमात्रमपाक्रम्य बलमन्वानयामहे ।
अन्वागतबलाः पार्थं पुनरेवाभियास्यथ ॥ ४.६४.२७ ॥
ਇੱਕ ਕੋਸ ਦੂਰ ਹਟ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਲੈ ਆਵਾਂਗੇ; ਫੌਜ ਆ ਜਾਣ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਪਾਰਥ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰੋਗੇ।