महाभारत · अध्याय 4.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.65.1
कर्णं पराजितं दृष्ट्वा पार्थो वैराटिमब्रवीत् ।
एतं मां प्रापयेदानीं रथवृन्दं प्रहारिणाम् ॥ ४.६५.१ ॥
कर्ण पराजित झालेला पाहून पार्थ विराटपुत्राला म्हणाला, 'आता मला त्या प्रहार करणाऱ्या रथसमूहांकडे घेऊन चल.'
4.65.2
यत्र शान्तनवो भीष्मः सर्वेषां नः पितामहः ।
सुयुद्धं काङ्क्षमाणो वै रथे तिष्ठति दंशितः ॥ ४.६५.२ ॥
शंतनूचा पुत्र भीष्म, आमच्या सर्वांचे पितामह, उत्तम युद्धाच्या इच्छेने कवच घालून रथावर उभे आहेत.
4.65.3
तालो वै काञ्चनो यत्र वज्रवैडूर्यभूषितः ।
अतीव समरे भाति मातरिश्वप्रकम्पितः ॥ ४.६५.३ ॥
हिरे आणि वैडूर्याने अलंकृत सोन्याचा तालध्वज तेथे आहे; वाऱ्याने हलताना तो युद्धात अतिशय झळकतो.
4.65.4
दारुणं प्रहरिष्यामि रथबृन्दानि धन्विनाम् ।
आदास्याम्यहमेतेषां धनुर्ज्यावेष्टनानि च ॥ ४.६५.४ ॥
त्या धनुर्धरांच्या रथसमूहांवर मी भयंकर प्रहार करीन; त्यांच्या धनुष्याच्या दोरीची बांधणीही मी घेईन.
4.65.5
अस्यन्तं दिव्यमस्त्राणि चित्रमुत्तर पश्यसि ॥ ४.६५.५ ॥
हे उत्तरा, दिव्य अस्त्रे सोडणारे माझे अद्भुत रूप तू पाहत आहेस.
4.65.6
शतह्रदां जृम्भमाणां मेघस्थां प्रावृषीव च ।
सुवर्णपृष्ठं गाण्डीवं पश्यन्तु कुरवो मम ॥ ४.६५.६ ॥
पावसाळ्यात मेघांत असलेल्या शंभर गर्जनांनी गर्जणाऱ्या विजेसारखे, सोन्याच्या पाठीचे माझे गांडीव कौरवांनी पाहावे.
4.65.7
दक्षिणेनाथ वामेन कतमेन स्विदस्यति ।
इति मां शत्रवः सर्वे न विज्ञास्यन्ति सारथे ॥ ४.६५.७ ॥
उजव्या की डाव्या हाताने, कोणत्या हाताने तो बाण सोडतो — असे शत्रू मला, हे सारथी, ओळखू शकणार नाहीत.
4.65.8
अस्त्रोदकां हयावर्तां नागनक्रां रथह्रदाम् ।
नदीं प्रस्कन्दयिष्यामि परलोकापहारिणीम् ॥ ४.६५.८ ॥
शस्त्रे जिचे पाणी, घोडे जिचे आवर्त, हत्ती जिचे मगर, रथ जिची डोह — परलोकापर्यंत वाहून नेणारी ती नदी मी वाहवीन.
4.65.9
पाणिपादशिरःपृष्ठबाहुशङ्खचराचरम् ।
वनं कुरूणां छेत्स्यामि भल्लैः सन्नतपर्वभिः ॥ ४.६५.९ ॥
हात, पाय, मस्तके, पाठी, बाहू व शंख — चर-अचर सर्व असलेले कौरवांचे ते वन मी वाकलेल्या पेरांच्या भल्लांनी तोडून टाकीन.
4.65.10
तूणीशयाः सुपुङ्खाग्रा विशिखा दुन्दुभिस्वनाः ।
मया प्रमुक्ताः संग्रामे कुरून्धक्ष्यन्ति सायकाः ॥ ४.६५.१० ॥
भात्यात असलेले, सुंदर पंखांच्या टोकांचे, दुंदुभीसारखा नाद करणारे बाण — माझ्याकडून युद्धात सोडलेले ते सायक कौरवांना जाळून टाकतील.
4.65.11
ध्वजवृक्षं शरतृणं नागाश्वश्वापदाकुलम् ।
रथसिंहगणैर्युक्तं धनुर्वल्लिसमाकुलम्।
वनमादीपयिष्यामि कुरूणामस्त्रतेजसा ॥ ४.६५.११ ॥
ध्वजरूपी वृक्ष, शररूपी गवत, हत्ती-घोडे-वन्यपशूंनी भरलेले, रथसिंहांच्या समूहांनी युक्त, धनुष्यरूपी वेलींनी दाट असे ते वन कौरवांच्या अस्त्रतेजाने मी पेटवीन.
4.65.12
जयतो भारतीं सेनामेकस्य मम संयुगे ।
शतं मार्गा भविष्यन्ति पावकस्येव कानने ॥ ४.६५.१२ ॥
युद्धात एकटा असलेला मी भारतीय सेनेला जिंकत असताना — अरण्यात अग्नीला जसे शंभर मार्ग होतात, तसे माझ्यासाठीही शंभर मार्ग होतील.
4.65.13
मया चक्रमिवाविद्धं सैन्यं द्रक्ष्यसि केवलम् ।
तानहं रथनीडेभ्यः परलोकाय शात्रवान्।
एकः प्रद्रावयिष्यामि चक्रपाणिरिवासुरान् ॥ ४.६५.१३ ॥
माझ्याकडून चक्राने भेदल्यासारखे सैन्य पूर्णपणे विखुरलेले तू पाहशील. रथांच्या आसनांवरून त्या शत्रूंना मी एकटाच परलोकी पाठवीन; चक्रपाणी असुरांना पळवतो तसा मी पळवीन.
4.65.14
असंभ्रान्तो रथे तिष्ठन्समेषु विषमेषु च ।
मार्गमावृत्य तिष्ठन्तमपि भेत्स्यामि पर्वतम् ॥ ४.६५.१४ ॥
रथावर उभा राहून, सपाट किंवा खडबडीत भूमीवरही न डगमगता, वाट अडवून उभ्या असलेल्या पर्वतालाही मी भेदीन.
4.65.15
अहमिन्द्रस्य संग्रामे द्विषतो बलदर्पितान् ।
मातलिं सारथिं कृत्वा निवातकवचान्रणे ।
हतवान्सर्वतः सर्वान्धावतो युध्यतस्तदा ॥ ४.६५.१५ ॥
इंद्राच्या युद्धात, मातलीला सारथी करून, बलगर्वाने भरलेल्या द्वेषी निवातकवचांना मी रणात मारले; तेव्हा धावत आणि लढत असलेल्या सर्वांना चहूबाजूंनी मी मारले.
4.65.16
निवातकवचान्हत्वा गाण्डीवास्त्रैः सहस्रशः ।
परं पारे समुद्रस्य हिरण्यपुरमारुजम् ॥ ४.६५.१६ ॥
गांडीवाच्या बाणांनी हजारो निवातकवचांना मारून, समुद्राच्या पलीकडील सुवर्णनगरी हिरण्यपुरावर मी हल्ला चढवला.
4.65.17
हत्वा षष्टिसहस्राणि रथानामुग्रधन्विनाम् ।
पौलोमान्कालकेयांश्च समरे भृशदारुणान् ।
असुरानहनं घोरान्रौद्रेणास्त्रेण सारथे ॥ ४.६५.१७ ॥
उग्र धनुर्धारी साठ हजार रथींना मारून, रणात अत्यंत भयंकर पौलोम आणि कालकेयांना मी मारले. हे सारथी, रौद्र अस्त्राने मी घोर असुरांचा वध केला.
4.65.18
अहमिन्द्राद्दृढां मुष्टिं ब्रह्मणः क्षिप्रहस्तताम् ।
प्रगाढनिपुणं चित्रमतिवृद्धं प्रजापतेः ॥ ४.६५.१८ ॥
मी इंद्राकडून दृढ मुष्टी, ब्रह्मदेवाकडून चपळ हस्तकौशल्य, आणि प्रजापतीकडून अत्यंत खोल, निपुण आणि अद्भुत विद्या प्राप्त केली आहे.
4.65.19
रौद्रं रुद्रादहं वेद्मि वारुणं वरुणादपि ।
सौर्यं सूर्यादहं वेद्मि याम्यं दण्डधरादपि ॥ ४.६५.१९ ॥
रुद्रापासूनचे रौद्र आणि वरुणापासूनचे वारुण हे अस्त्र मला माहीत आहे; सूर्यापासूनचे सौर्य आणि दंडधारी यमापासूनचे याम्य हेही मला माहीत आहे.
4.65.20
अस्त्रमाग्नेयमग्नेश्च वायव्यं मातरिश्वनः ।
अन्यैर्देवैरहं प्राप्तः को मां विषहते पुमान् ॥ ४.६५.२० ॥
अग्नीकडून आग्नेय अस्त्र आणि मातरिश्वा वायूकडून वायव्य अस्त्र, तसेच इतर देवांकडूनही मी (अस्त्रे) प्राप्त केली आहेत; माझा सामना कोण पुरुष करू शकेल?
4.65.21
अद्य गाण्डीवनिर्मुक्तैःशरौघै रोमहर्षणैः ।
कुरूणां पातयिष्यामि रथवृन्दानि धन्विनाम् ॥ ४.६५.२१ ॥
आज गांडीवातून सोडलेल्या, अंगावर रोमांच उभे करणाऱ्या बाणांच्या प्रवाहांनी मी कौरवांच्या धनुर्धर रथसमूहांना पाडीन.
4.65.22
एवमाश्वासितस्तेन वैराटिः सव्यसाचिना ।
व्यगाहत रथानीकं भीमं भीष्मस्य वाजिभिः ॥ ४.६५.२२ ॥
अशाप्रकारे सव्यसाची (अर्जुन) याने आश्वस्त केलेला विराटपुत्र (उत्तर) भीष्माच्या भयंकर रथसेनेत घोड्यांसह शिरला.
4.65.23
रथिसिंहमनाधृष्यं जिगीषन्तं परान्रणे ।
अभ्यधावत्तदैवोग्रो ज्यां विकर्षन्धनञ्जयः ॥ ४.६५.२३ ॥
रणांगणात शत्रूंना जिंकू इच्छिणाऱ्या, अजिंक्य रथसिंह (भीष्म) यांच्याकडे तेव्हा उग्र धनंजयाने धनुष्याची दोरी ओढत धाव घेतली.
4.65.24
दुःशासनोऽभ्ययात्तूर्णमर्जुनं भरतर्षभः ॥ ४.६५.२४ ॥
भरतवंशातील श्रेष्ठ दुःशासन त्वरेने अर्जुनाकडे चालून गेला.
4.65.25
अन्येऽपि चित्राभरणा युवानो मृष्टकुण्डलाः ।
अभ्ययुर्भीमधन्वानो मौवी पर्यस्य बाहुभिः ॥ ४.६५.२५ ॥
विचित्र अलंकार आणि चमकणारी कुंडले घातलेले इतर तरुणही भयंकर धनुर्धर म्हणून पुढे सरसावले आणि बाहूंनी धनुष्याची दोरी ओढू लागले.
4.65.26
दुःशासनो विकर्णश्च वृषसेनो विविशतिः ।
अभीता भीमधन्वानं पाण्डवं पर्यवारयन् ॥ ४.६५.२६ ॥
दुःशासन, विकर्ण, वृषसेन आणि विविंशती निर्भयपणे त्या भयंकर धनुर्धर पांडवाला वेढू लागले.
4.65.27
तस्य दुःशासनः षष्टिं वामपार्श्वे समार्पयत् ।
अस्यतः प्रतिसन्धाय कुन्तीपुत्रस्य धीमतः ॥ ४.६५.२७ ॥
बुद्धिमान कुंतीपुत्र बाण सांधून सोडत असताना दुःशासनाने त्याच्या डाव्या बाजूला साठ बाण मारले.
4.65.28
पुनश्चैव स भल्लेन विद्ध्वा वैराटिमुत्तरम् ।
द्वितीयेनार्जुनं वीरं प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ॥ ४.६५.२८ ॥
मग त्याने भल्लाने विराटपुत्र उत्तराला विद्ध करून दुसऱ्या बाणाने वीर अर्जुनाच्या छातीच्या मध्यभागी प्रहार केला.
4.65.29
तस्य जिष्णुरुदावृत्य क्षुरधारेण कार्मुकम् ।
प्राकृन्तद्गृध्रपत्रेण जातरूपपरिष्कृतम् ॥ ४.६५.२९ ॥
विजयी अर्जुनाने वळून क्षुरधार बाणाने त्याचे सोन्याने सजवलेले धनुष्य गिधाड-पंखी बाणाने तोडले.
4.65.30
अथैनं पञ्चभिर्बाणैः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ।
सोपयातो रथोपस्थात्पार्थबाणाभिपीडितः ॥ ४.६५.३० ॥
मग अर्जुनाने त्याला पाच बाणांनी त्याच्या छातीच्या मध्यभागी विद्ध केले. पार्थाच्या बाणांनी पीडित होऊन तो रथाच्या आसनावरून पुढे आला.
4.65.31
सर्वा दिशश्चाभ्यपतद्बीभत्सुरपाराजितः ।
तं विकर्णः शरैस्तीक्ष्णैर्गृध्रपक्षैः शिलाशितैः।
विव्याध परवीरध्नमर्जुनं धृतराष्ट्रजः ॥ ४.६५.३१ ॥
अपराजित बीभत्सु (अर्जुन) सर्व दिशांकडे धावला. तेव्हा धृतराष्ट्राचा पुत्र विकर्ण याने दगडावर धार लावलेल्या गिधाडाच्या पंखांच्या तीक्ष्ण बाणांनी शत्रुवीरांचा संहार करणाऱ्या अर्जुनाला विद्ध केले.
4.65.32
ततस्तमपि कौन्तेयः शरेण नतपर्वणा ।
ललाटेऽभ्यहनद्गाढं स विद्धः प्राद्रवद्भयात् ॥ ४.६५.३२ ॥
मग कुंतीपुत्राने त्यालाही वाकलेल्या पेराच्या बाणाने कपाळावर जोरात प्रहार केला. विद्ध होऊन तो भयाने पळून गेला.
4.65.33
ततः पार्थमुपाद्रुत्य दुस्सहः सविविंशतिः ।
अवाकिरच्छरैस्तीक्ष्णैः परीप्सन्भ्रातरं रणे ॥ ४.६५.३३ ॥
मग दुःसह आणि विविंशती यांनी पार्थावर धाव घेऊन, रणात आपल्या भावाचे रक्षण करण्याच्या इच्छेने तीक्ष्ण बाणांचा वर्षाव केला.
4.65.34
तावुभौ गृध्रपत्राभ्यां निशिताभ्यां धनञ्जयः ।
विव्याध युगपद्व्यग्रस्तयोर्वाहानसूदयत् ॥ ४.६५.३४ ॥
धनंजयाने त्या दोघांना गिधाडाच्या पंखांच्या दोन तीक्ष्ण बाणांनी एकाच वेळी विद्ध केले; अविचल राहून त्यांचे घोडे मारले.
4.65.35
तौ हताश्वौ तु विद्धाङ्गौ धृतराष्ट्रात्मजावुभौ ।
अभिपत्य रथैरन्यैरपनीतौ पदानुगैः ॥ ४.६५.३५ ॥
घोडे मारले गेलेले आणि अंग विद्ध झालेले ते धृतराष्ट्राचे दोन पुत्र दुसऱ्या रथांजवळ पोहोचले; पायदळ सैनिकांनी त्यांना तेथून नेले.
4.65.36
व्यद्रावयदशेषांश्च धृतराष्ट्रसुतांस्तदा ।
विद्राव्य च रणे पार्थो रणभूमिं व्यराजयत् ॥ ४.६५.३६ ॥
तेव्हा पार्थाने धृतराष्ट्राच्या सर्व पुत्रांना पळवून लावले; युद्धात त्यांना पिटाळून रणभूमी उजळून टाकली.
4.65.37
किरीटमाली कौन्तेयो लब्धलक्षः प्रतापवान् ।
पातयन्नुत्तमाङ्गानि बाहूश्च परिघोपमान् ॥ ४.६५.३७ ॥
किरीटमाळा धारण करणारा, कुंतीपुत्र, लक्ष्यभेदी, प्रतापी (अर्जुन) मस्तके आणि परिघासारखे बाहू पाडत होता.
4.65.38
अशेरत महावीराः शतशो रुक्ममालिनः ॥ ४.६५.३८ ॥
सोन्याच्या माळा घातलेले शेकडो महावीर तेथे पडले होते.
4.65.39
कमलदिनकरेन्दुसन्निभैः सितदशनैः सुमुखाक्षिनासिकैः ।
रुचिरमकरकुण्डलैर्मही पुरुषशिरोभिरथास्तृता बभौ ॥ ४.६५.३९ ॥
कमळ, सूर्य व चंद्रासारखे, शुभ्र दात, सुंदर मुख, डोळे व नाक असलेल्या, चमकणारी मकरकुंडले घातलेल्या पुरुषांच्या मस्तकांनी आच्छादलेली पृथ्वी शोभून दिसली.
4.65.40
सुनसं चारुदीप्ताश्चं क्लृप्तश्मश्रु स्वलंकृतम् ।
अदृश्यत शिरश्छिन्नमनेकं हेमकुण्डलम् ॥ ४.६५.४० ॥
सुंदर नाक, चमकणारे सुंदर कान, नीट कातरलेली दाढी, चांगले अलंकृत, सोन्याची कुंडले असलेली अनेक छिन्न मस्तके दिसली.
4.65.41
एवं तत्प्रहतं सैन्यं समन्तात्प्रद्रुतं भयात् ॥ ४.६५.४१ ॥
अशा प्रकारे प्रहार झालेले ते सैन्य भयाने चहूकडे पळू लागले.
4.65.42
अथ दुर्योधनः कर्णः सौबलः शकुनिस्तदा ।
द्रोणश्च द्रोणपुत्रश्च कृपश्चातिरथो रणे ॥ ४.६५.४२ ॥
तेव्हा दुर्योधन, कर्ण, सौबल शकुनी, द्रोण, द्रोणपुत्र आणि युद्धात अतिरथ कृप.
4.65.43
सहिता विजयं तत्र योधयन्तो महारथाः ।
विष्फारयन्तश्चापानि बलवन्ति महाबलाः ॥ ४.६५.४३ ॥
तेथे विजयासाठी एकत्र लढणारे महारथी, बलवान धनुष्ये ताणणारे महाबलवान योद्धे.
4.65.44
ततः कीर्णपताकेन रथेनादित्यवर्चसा ।
पुनरावृत्य मार्गस्थं ददृशुर्वानरध्वजम् ॥ ४.६५.४४ ॥
मग विखुरलेल्या ध्वजेच्या, सूर्यासारख्या तेजस्वी रथाने परत फिरून त्यांनी मार्गावर उभ्या असलेल्या वानरध्वजाला पाहिले.
4.65.45
ते महास्त्रैर्महेष्वासाः परिवार्य धनञ्जयम् ।
अभ्यवर्षन्सुसंक्रुद्धा महामेघा इवाचलम् ॥ ४.६५.४५ ॥
त्या महाधनुर्धरांनी महास्त्रांनी धनंजयाला वेढले आणि अत्यंत संतप्त होऊन महामेघ पर्वतावर वर्षाव करतात तसा त्याच्यावर वर्षाव केला.
4.65.46
शरौघान्सम्यगस्यन्तो जीमूता इव शारदाः ।
युद्धे तस्थुर्महावीर्याः प्रतपन्तः किरीटिनम् ॥ ४.६५.४६ ॥
शरद्ऋतूतील मेघांप्रमाणे उत्तम प्रकारे बाणांचा प्रवाह सोडत, युद्धात महापराक्रमी उभे राहून किरीटीला तापवीत होते.
4.65.47
इषुभिर्बहुभिस्तूर्णं निशितैर्लोमवापिभिः ।
अदूरात्प्रत्यवस्थाय पाण्डवं समयोधयन् ॥ ४.६५.४७ ॥
अनेक तीक्ष्ण, केस कापणाऱ्या बाणांनी लगेच, जवळून समोर उभे राहून त्यांनी पांडवाशी युद्ध केले.
4.65.48
ततः प्रहस्य बीभत्सुस्तमैन्द्रं पञ्चवार्षिकम् ।
अस्त्रमादित्यसंकाशं गाण्डीवे समयोजयत् ॥ ४.६५.४८ ॥
तेव्हा हसून बीभत्सु (अर्जुन) इंद्राचे ते पाच वर्षांपूर्वीचे, सूर्यासारखे तेजस्वी अस्त्र गांडीवावर जोडले.
4.65.49
नाक्षणां न च चक्राणां न रथानां न वाजिनाम् ।
अङ्गुलाद्दव्यङ्गुलाद्वापि विवृतं प्रत्यदृश्यत ॥ ४.६५.४९ ॥
आस, चाके, रथ किंवा घोडे यांचा एक बोट किंवा अर्धे बोट इतकाही भाग उघडा दिसला नाही.
4.65.50
यथा रश्मिभिरादित्यो वृणुते सर्वतो दिशम् ।
एवं किरीटिना मुक्तं सर्वं प्राच्छादयञ्जगत् ॥ ४.६५.५० ॥
सूर्य आपल्या किरणांनी सर्व दिशा झाकतो, त्याप्रमाणे किरीटीने (अर्जुनाने) सोडलेल्या बाणांनी संपूर्ण जग झाकले.
4.65.51
यथा बलाहके विद्युत्पावको वा शिलोच्चये ।
तथा गाण्डीवमभवच्चक्राभुधमिवाततम् ॥ ४.६५.५१ ॥
ढगात वीज किंवा डोंगरमाथ्यावरील अग्नी जसा, तसे ताणलेले गांडीव चक्रधारी (विष्णू) सारखे प्रकाशले.
4.65.52
यथा वर्षति पर्जन्यो विद्युत्पतति पर्वते ।
विस्फूर्जिता दिशः सर्वा ज्वलद्गाण्डीवमावृणोत् ॥ ४.६५.५२ ॥
मेघ बरसतो आणि डोंगरावर वीज कोसळते तसे सर्व दिशा गर्जनेने भरल्या; तेजस्वी गांडीवाने सर्व काही झाकले.
4.65.53
त्रस्ताश्च रथिनःक सर्वे चैन्द्रमस्त्रं विकुर्वति ।
सर्वे शान्तिपरा योधाः स्वचित्तं नाभिजझिरे ।
सहिता द्रोणभीष्माभ्यां प्रमोहगतचेतनाः ॥ ४.६५.५३ ॥
सर्व रथी भयभीत झाले; इंद्राचे अस्त्र प्रकट होताच सर्व योद्धे शांतीची याचना करू लागले; त्यांना आपले चित्त सावरता आले नाही — द्रोण व भीष्मांसह असलेले ते सर्व मोहग्रस्त चेतनेचे झाले.
4.65.54
तानि सर्वाणि सैन्यानि भग्नानि भरतर्षभ ।
प्राद्रवन्त दिशः सर्वा भयाद्वै सव्यसाचिनः ॥ ४.६५.५४ ॥
हे भरतर्षभा, ते सर्व सैन्य भग्न झाले; सव्यसाची (अर्जुन) याच्या भयाने ते सर्व दिशांना पळाले.