महाभारत · अध्याय 4.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.66.1
दक्षिणामेव तु दिशं हयानुत्तर वाहय ।
पुरा सार्थी भवत्येषामयं शब्दोऽत्र तिष्ठताम् ॥ ४.६६.१ ॥
अर्जुन म्हणाला: दक्षिण दिशेनेच घोड्यांना उत्तरेकडे हाक. सारथी, येथे उभ्या असलेल्यांचा हा आवाज पूर्वीपासून आहे.
4.66.2
अश्चत्थाम्नः प्रतिरथं प्राचीमुद्याहि सारथे ।
अचिराद्द्रष्टुमिच्छामि गुरुपुत्रं यशस्विनम् ॥ ४.६६.२ ॥
अर्जुन म्हणाला: सारथी, अश्वत्थाम्याच्या प्रतिरथाकडे पूर्वेकडे चालव. यशस्वी गुरुपुत्राला लवकरच पाहू इच्छितो.
4.66.3
मोहयित्वा तु तान्सर्वान्धनुर्घोषेण पाण्डवः ।
प्रसव्यं चैवमावृत्य क्रोशार्धं प्राद्रवत्तदा ॥ ४.६६.३ ॥
वैशंपायन म्हणाले: पांडवाने धनुष्याच्या टणत्काराने त्या सर्वांना मोहित करून, उजवीकडून फिरत, तेव्हा अर्धा क्रोश पळून गेला.
4.66.4
यथा सततगो वायुः सुपर्णश्चापि शीघ्रगः ।
तथा पार्थरथः शीघ्रमाकाशे पर्यवर्तत ॥ ४.६६.४ ॥
वैशंपायन म्हणाले: सतत वाहणाऱ्या वायूप्रमाणे आणि वेगवान गरुडाप्रमाणे पार्थाचा रथ आकाशात वेगाने फिरला.
4.66.5
मुहूर्तोपरते शब्दे प्रतियाते धनञ्जये ।
हस्त्यश्वरथपादातं पुरस्कृत्य महारथाः ॥ ४.६६.५ ॥
वैशंपायन म्हणाले: एका मुहूर्तानंतर आवाज थांबला आणि धनंजय परत आला, तेव्हा महारथींनी हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळ पुढे करून.
4.66.6
द्रोणभीष्ममुखाः सर्वे सैन्यानां जघने ययुः ।
यत्ताः पार्थमपश्यन्तः सहिताः शरविक्षताः ॥ ४.६६.६ ॥
वैशंपायन म्हणाले: द्रोण आणि भीष्म यांना पुढे करून सर्वजण सैन्याच्या मागील भागाकडे गेले; सावध राहून, पार्थाला न पाहता, बाणांनी जखमी झालेले ते सर्व एकत्र गेले.
4.66.7
दिष्ट्या दुर्योधनो मुक्तः सैन्यं भूयिष्ठमागतम् ।
क्रोशमात्रमतिक्रम्य बलमन्वानयामहे।
यात यत्र वनं गुल्मं नदीमन्वश्मकां प्रति ॥ ४.६६.७ ॥
नशिबाने दुर्योधन सुटला; सैन्य मोठ्या संख्येने परत आले आहे. एक क्रोशभर पुढे जाऊन सैन्याला परत आणू. वन, झुडपे आणि अश्मका नदीकडे जा.
4.66.8
अथ दुर्योधनो दृष्ट्वा भग्नं स्वं बलमाहवे ।
अमृष्यमाणः क्रोधेन प्रतिमार्गन्धनञ्जयम् ॥ ४.६६.८ ॥
नंतर दुर्योधनाने युद्धात आपले सैन्य भग्न झालेले पाहिले; क्रोधाने असह्य होऊन त्याने धनंजयाचा पुन्हा शोध घेतला.
4.66.9
न्यवर्तत कुरुश्रेष्ठ स्वेनानीकेन संवृतः ।
वार्यमाणो दुराधर्षैर्भीष्मद्रोणकृपैर्भृशम् ॥ ४.६६.९ ॥
कुरुश्रेष्ठ आपल्या सैन्याने वेढलेला असा परत फिरला; दुर्धर्ष भीष्म, द्रोण आणि कृप यांनी त्याला फार अडवले.
4.66.10
ततोऽर्जुनश्चित्रमुदारवेगं समीक्ष्य गाण्डीवमुवाच वाक्यम् ।
भोगीन्द्रकल्पं भुवनेषु रूढमभेद्यमच्छेद्यमदाह्यमाजौ ॥ ४.६६.१० ॥
नंतर अर्जुन अद्भुत आणि उदार वेगाच्या गांडीवाकडे पाहून त्याला म्हणाला: ते नागराजासारखे आहे, जगात प्रसिद्ध, युद्धात अभेद्य, अच्छेद्य आणि अदाह्य आहे.
4.66.11
इदं त्विदानीमनयं कुरूणां शिवं धनुः शत्रुनिबर्हणं च ।
अत्याशुगं वेगवदाशुकर्तृ अवारणीयं महते रणाय ॥ ४.६६.११ ॥
आता हे धनुष्य कुरूंसाठी कल्याणकारी आणि शत्रुसंहारक आहे. अत्यंत वेगाने बाण सोडणारे, वेगवान, त्वरित कार्य करणारे, अनिवार्य असे हे महायुद्धासाठी आहे.
4.66.12
प्रदारणं शत्रुवरूथिनीनामनीकजित्संयति वज्रकल्पम् ।
वैधव्यदं शत्रुनितम्बिनीनां मुखप्रदं कौरववंशजानाम् ॥ ४.६६.१२ ॥
हे शत्रुसेनांना विदीर्ण करणारे, युद्धात सैन्यांना जिंकणारे, वज्रासारखे आहे. शत्रूंच्या स्त्रियांना वैधव्य देणारे आणि कौरववंशातील स्त्रियांच्या मुखावर दुःख आणणारे आहे.
4.66.13
प्रयाहि यत्रैष सुयोधनो हि तं पातयिष्यामि शरैः सुतीक्ष्णैः ।
आचार्यपुत्रं च सुयोधनं च पितामहं सूतसुतं च सङ्ख्ये ।
द्रोणं कृपं चैव निवार्य सर्वाञ्शिरो हरिष्यामि सुयोधनस्य ॥ ४.६६.१३ ॥
जिथे हा सुयोधन आहे तिथे चला. त्याला मी अत्यंत तीक्ष्ण बाणांनी पाडीन. आचार्यपुत्र, सुयोधन, पितामह, सूतपुत्र आणि युद्धात द्रोण व कृप यांनाही अडवून सुयोधनाचे मस्तक मी छाटीन.
4.66.14
तदुत्तरश्चित्रमुदारवेगं धनुश्च दृष्ट्वा निशिताञ्शरांश्च ।
भीतोऽब्रवीदर्जुनमाजिमध्ये नाहं तवाश्वान्विषहे नियन्तुम् ॥ ४.६६.१४ ॥
तेव्हा उत्तर ते अद्भुत, वेगवान धनुष्य आणि तीक्ष्ण बाण पाहून घाबरला आणि अर्जुनाला म्हणाला, "रणमध्यात तुझे घोडे आवरणे मला शक्य नाही."
4.66.15
तमब्रवीन्मात्स्यसुतं प्रहस्य गाण्डीवधन्वा द्विषतां निहन्ता ।
मया सहायेन कुतो भयं ते प्रेह्युत्तराश्वानुपमन्त्रयस्व ॥ ४.६६.१५ ॥
तेव्हा गाण्डीवधारी, शत्रूंचा नाश करणारा अर्जुन हसून मत्स्यराजपुत्राला म्हणाला, "मी सहाय्यक असताना तुला भय कसले? पुढे चल, उत्तरा, घोड्यांना प्रोत्साहन दे."
4.66.16
आश्वासितस्तेन धनञ्जयेन वैराटिरश्वानतुदञ्जवेन ।
विष्फारयंस्तद्धनुरुग्रवेगं युयुत्समानः पुनरेव जिष्णुः ॥ ४.६६.१६ ॥
धनंजयाने दिलेल्या आश्वासनाने विराटपुत्राने वेगाने घोडे हाकले. मग विजयी अर्जुनाने त्या भयंकर वेगवान धनुष्याची दोरी ओढून टणत्कार करत, युद्धाच्या इच्छेने पुन्हा पुढे सरसावला.
4.66.17
गाण्डीवशब्देन तु तत्रतत्र भूमौ निषेदुर्बहवोऽतिवेलम् ।
शङ्खस्य शब्देन तु वानरस्य शब्देन ते योधवराः समन्तात् ॥ ४.६६.१७ ॥
गांडीवाच्या टणत्काराने, शंखाच्या नादाने आणि वानरध्वजाच्या आवाजाने तेथे-तेथे पुष्कळ श्रेष्ठ योद्धे अत्यंत व्याकूळ होऊन सर्व बाजूंनी जमिनीवर बसले.
4.66.18
एषोऽतिमानी धृतराष्ट्रपुत्रः सेनामुखे सर्वसमृद्धतेजाः ।
पराजयं नित्यममृष्यमाणो निवर्तते युद्धमनाः पुरस्तात् ॥ ४.६६.१८ ॥
हा अतिमानी धृतराष्ट्रपुत्र सेनेच्या अग्रभागी सर्व समृद्ध तेजाने उभा आहे. पराजय सतत न सहन झाल्याने युद्धाच्या मनाने तो पुढे परत येत आहे.
4.66.19
तमेव याहि प्रसमीक्ष्य युक्तः सुयोधनं तत्र सहानुजं च ॥ ४.६६.१९ ॥
त्याच्याकडेच जा; नीट लक्ष ठेवून सज्ज होऊन, तेथे सुयोधनाकडे आणि त्याच्या धाकट्या भावाकडे.
4.66.20
तमापतन्तं प्रसमीक्ष्य सर्वे कुरुप्रवीराः सहसाऽभ्यगच्छन् ।
प्रहस्य वीरः स तु तानतीत्य दुर्योधने द्वौ निचखान बाणौ ॥ ४.६६.२० ॥
त्याला धावून येताना पाहून सर्व कुरुश्रेष्ठ वीर अचानक पुढे सरसावले. पण तो वीर हसत त्यांना ओलांडून दुर्योधनावर दोन बाण सोडला.
4.66.21
तेनार्दितो नाग इव प्रभिन्नः पार्थेन विद्धो धृतराष्ट्रपुत्रः ।
युयुत्समानोऽतिरथेन सङ्ख्ये स्वयं विगृह्यार्जुनमाससाद ॥ ४.६६.२१ ॥
पार्थाच्या बाणांनी विद्ध झालेला धृतराष्ट्रपुत्र मदमत्त हत्तीसारखा व्यथित होऊन, युद्धाच्या इच्छेने स्वतः अतिरथ अर्जुनाशी भिडण्यासाठी त्याच्याजवळ पोहोचला.
4.66.22
स भीमधन्वानमुदग्रवेगो धनञ्जयं शत्रुशतैरजेयम् ।
आकर्णपूर्णायतचोदितेन भल्लेन विव्याध ललाटमध्ये ॥ ४.६६.२२ ॥
तो उग्रवेगी, भयंकर धनुष्य असलेला, शेकडो शत्रूंनाही अजेय अशा धनंजयाला, कानापर्यंत पूर्ण ओढलेल्या धनुष्यातून सोडलेल्या भल्ल बाणाने कपाळाच्या मध्यभागी विंधून टाकला.
4.66.23
स तेन बाणेन समर्पितेन जाम्बूनदाभेन सुसंहितेन ।
रराज पार्थो रुधिरं क्षरन्वै यथैकरश्मिर्भगवान्दिवार्कः ॥ ४.६६.२३ ॥
सोन्यासारख्या रंगाच्या, सुसज्ज अशा त्या बाणाने विद्ध झालेला पार्थ रक्त वाहत असताना आकाशातील एकाच किरणाच्या तेजस्वी सूर्याप्रमाणे शोभला.
4.66.24
अथास्य बाणेन विदारितस्य प्रादुर्वभूवास्रमजस्रमुष्णम् ।
सा तस्य जाम्बूनदपुष्पचित्रा मालेव धाराऽभिविराजते स्म ॥ ४.६६.२४ ॥
मग त्या बाणाने विदीर्ण झालेल्या त्याच्यातून सतत गरम रक्त वाहू लागले; सोन्याच्या फुलांनी चित्रित माळेप्रमाणे ती धार शोभली.
4.66.25
स तेन बाणाभिहतस्तरस्वी दुयोधनेनोद्धतमन्युवेगः ।
शरानुपादाय विषाग्निकल्पान्विव्याध राजानमदीनसत्वः ॥ ४.६६.२५ ॥
दुर्योधनाच्या बाणाने घायाळ झालेल्या त्या वेगवान वीराने उसळत्या क्रोधाच्या वेगाने विष व अग्नीसारखे बाण घेऊन, अदीन पराक्रमाने राजाला विंधले.
4.66.26
दुर्योधनश्चापि तमुग्रतेजाः पार्थश्च दुर्योधनमेकवीरः ।
अन्योन्यमाजौ पुरुषप्रवीरौ सम समाजघ्नतुराजमीढौ ॥ ४.६६.२६ ॥
उग्र तेजाचा दुर्योधनही त्याला, आणि एकवीर पार्थही दुर्योधनाला — युद्धात एकमेकांना प्रहार करू लागले; अजमीढाच्या वंशातील ते दोन श्रेष्ठ पुरुष.
4.66.27
ततः प्रभिन्नेन महागजेन महीधराभेन पुनर्विकर्णः ।
रथैश्चतुर्भिर्गजपादरक्षैः कुन्तीसुतं पाण्डवमभ्यधावत् ॥ ४.६६.२७ ॥
मग विकर्ण मदोन्मत्त, पर्वतासारख्या महागजावर आरूढ होऊन, गजपादरक्षकांनी संरक्षिलेल्या चार रथांसह कुंतीपुत्र पांडवावर धावून गेला.
4.66.28
तमापतन्तं त्वरितं गजेन्द्रं धनञ्जयः कुम्भललाटमध्ये ।
आकर्णपूर्णेन दृढायसेन बाणेन विव्याध भृशं तु वीरः ॥ ४.६६.२८ ॥
वेगाने चालून येणाऱ्या त्या गजेंद्राच्या कुंभस्थळाच्या मध्यभागी, कानापर्यंत ओढलेल्या कठीण लोखंडी बाणाने त्या वीर धनंजयाने जोरदार प्रहार केला.
4.66.29
पार्थेन सृष्टः स तु गृध्रपत्रो ह्यापुङ्खदेशं प्रविवेश नागम् ।
विदार्य शैलप्रवरप्रकाशं यथाऽशनिः पर्वतमिन्द्रसृष्टः ॥ ४.६६.२९ ॥
पार्थाने सोडलेला तो गिधाडाच्या पंखांचा बाण, श्रेष्ठ पर्वतासारख्या चमकणाऱ्या त्या हत्तीला फाडून त्याच्या पिसांच्या टोकापर्यंत आत शिरला, इंद्राने फेकलेल्या वज्राने पर्वत फुटावा तसा.
4.66.30
शरप्रतप्तः स तु नागराजः प्रवेपिताङ्गो व्यथितान्तरात्मा ।
संसीदमानो निपपात भूमौ वज्राहतं शृङ्गमिवाचलस्य ॥ ४.६६.३० ॥
बाणाने पोळलेला तो गजराज, थरथरणाऱ्या अवयवांसह आणि व्याकुळ मनाने, वज्राने आदळलेल्या पर्वतशिखराप्रमाणे कोसळून जमिनीवर पडला.
4.66.31
निपातिते दन्तिवरे पृथिव्यां त्रासाद्विकर्णः सहसाऽवतीर्य ।
तूर्णं पदान्यष्टशतानि गत्वा विविंशतेः स्यन्दनमारुरोह ॥ ४.६६.३१ ॥
तो श्रेष्ठ हत्ती जमिनीवर पडल्यावर भीतीने विकर्ण अचानक खाली उतरला, वेगाने आठशे पावले चालून विविंशतीच्या रथावर चढला.
4.66.32
निहत्य नागं तु शरेण तेन वज्रोपमेनाद्रिवरप्रकाशम् ।
तथाविधेनैव शरेण पार्थो दुर्योधनं वक्षसि निर्बिभेद ॥ ४.६६.३२ ॥
वज्रासारख्या त्या बाणाने, पर्वतशिखरासारख्या चमकणाऱ्या त्या हत्तीला ठार मारून, पार्थाने तसाच आणखी एक बाण मारून दुर्योधनाची छाती भेदली.
4.66.33
हते गजे राजनि चैव भिन्ने भग्ने विकर्णे च सपादरक्षे ।
गाण्डीवमुक्तैर्विशिखैः प्रभिन्नास्ते योधमुख्याः सहसा प्रजग्मुः ॥ ४.६६.३३ ॥
राजाचा हत्ती मारला गेला, विकर्ण जखमी होऊन पडला आणि पादरक्षक विखुरले, तेव्हा गाण्डीवातून सुटलेल्या बाणांनी विद्ध झालेले ते प्रमुख योद्धे अचानक पळून गेले.
4.66.34
दृष्ट्वैव बाणेन हतं च नागं योधांश्च सर्वान्नृपतिर्निरीक्ष्य ।
रथं समावृत्य कुरग्नवीरो रणात्प्रदुद्राव यतो न पार्थः ॥ ४.६६.३४ ॥
बाणाने मारलेला हत्ती आणि सर्व योद्धे पाहून राजाने रथ परतवला; कुरुवीरांमध्ये अग्रगण्य असलेला तो पार्थ जिथे नव्हता तिकडे युद्धातून पळाला.
4.66.35
तं भीतरूपं त्वरितं व्रजन्तं दुर्योधनं शत्रुगणावमर्दी ।
अन्वाह्वयद्योद्धुमनाः किरीटी बाणाभिविद्धं रुधिरं वमन्तम् ॥ ४.६६.३५ ॥
भीतीने वेगाने पळणाऱ्या दुर्योधनाला, शत्रुसमूह चिरडणाऱ्या किरीटीने युद्धाची इच्छा धरून आव्हान दिले; बाणांनी विद्ध होऊन रक्त ओकणाऱ्या त्याला.
4.66.36
तस्मिन्महेष्वासवरेऽतिविद्धे धनञ्जयेनाप्रतिमेन युद्धे ।
सर्वाणि सैन्यानि भयार्दितानि त्रासं ययुः पार्थमुदीक्ष्य तानि ॥ ४.६६.३६ ॥
त्या महान धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला अत्यंत विद्ध झाला, तेव्हा अतुल्य धनंजयाबरोबरच्या युद्धात, भयाने पीडित सर्व सेना पार्थाला पाहून त्रस्त झाल्या.
4.66.37
ततस्तु ते शान्तिपराश्च सर्वे दृष्ट्वाऽर्जुनं नागमिव प्रभिन्नम् ।
उच्चैर्नदन्तं बलमत्तमाजौ मध्ये स्थितं सिंहमिवर्षभाणाम् ॥ ४.६६.३७ ॥
तेव्हा शांती इच्छिणारे सर्वजण मदोन्मत्त हत्तीसारखा मोठ्याने गर्जणाऱ्या अर्जुनाला पाहत होते; युद्धात उन्मत्त सैन्याच्या मध्ये, वृषभांच्या मध्ये उभ्या असलेल्या सिंहासारखा उभा असलेला तो.
4.66.38
गाण्डीवशब्देन तु पाण्डवस्य योधा निपेतुः सहसा रथेभ्यः ।
भयार्दिताः पार्थशराभितप्ताः सिंहाभिपन्ना इव वारणेन्द्राः ॥ ४.६६.३८ ॥
गाण्डीवाच्या टणत्काराने पाण्डवांचे योद्धे भयपीडित होऊन, पार्थाच्या बाणांनी तप्त होऊन, सिंहाने आक्रमिलेल्या श्रेष्ठ हत्तींप्रमाणे अचानक रथांवरून कोसळले.
4.66.39
संरक्तनेत्रः पुनरिन्द्रकर्मा वैकर्तनं द्वादशभिः पृषत्कैः ।
वित्रास्य तेषां द्रवतां समैक्षद्दुःशासनं चैकरथेन पार्थः ॥ ४.६६.३९ ॥
लालसर डोळ्यांचा, इंद्रासारखे कर्म करणारा पार्थ पुन्हा बारा बाणांनी वैकर्तनाला (कर्णाला) भयभीत करून, पळणाऱ्यांत दुःशासनाला एकाच रथात पाहिले.
4.66.40
कर्णोऽब्रवीत्पार्थशराभितप्तो दुर्योधनं दुष्प्रसहं च दृष्ट्वा ।
दृष्टोऽर्जुनोऽयं प्रतियाम शीघ्रं श्रेयो विधास्याम इतो गतेन ॥ ४.६६.४० ॥
पार्थाच्या बाणांनी तप्त झालेल्या कर्णाने दुष्प्रसह दुर्योधनाला पाहून म्हटले, "हा अर्जुन दिसला आहे; आपण लवकर परत फिरू. येथून निघून जाणेच आपल्यासाठी श्रेयस्कर होईल."
4.66.41
मन्ये त्वया तात कृतं च कार्यं यदर्जुनोऽस्माभिरिहाद्य दृष्टः ।
भूयो वनं गच्छतु सव्यसाची पश्यामि पूर्णं समयं न तेषाम् ॥ ४.६६.४१ ॥
हे तात, तू आपले कर्तव्य पार पाडलेस असे मला वाटते, कारण आज येथे आम्ही अर्जुनाला पाहिले. सव्यसाची पुन्हा वनात जावो; त्यांचा पूर्ण कालावधी मी पाहत नाही.
4.66.42
शरार्दितास्ते युधि पाण्डवेन प्रससुरन्योन्यमथाह्वयन्तः ।
कर्णोऽब्रवीदापतत्येष जिष्णुर्दुर्योधनं संपरिवार्य यामः ॥ ४.६६.४२ ॥
पाण्डवाच्या बाणांनी पीडित झालेले ते युद्धात एकमेकांना हाका मारत पळाले. तेव्हा कर्ण म्हणाला, "हा जिष्णु (अर्जुन) धावत येत आहे; दुर्योधनाला वेढून चला."
4.66.43
सर्वास्त्रविद्वारणयूथपाभः काले प्रहर्ता युधि शात्रवाणाम् ।
अयं च पार्थः पुनरागतो नो मूलं च रक्ष्यं भरतर्षभाणाम् ॥ ४.६६.४३ ॥
सर्व अस्त्रांचा जाणकार, हत्तींच्या कळपाच्या स्वामीसारखा, योग्य वेळी युद्धात शत्रूंवर प्रहार करणारा, हा पार्थ पुन्हा आपल्याकडे आला आहे; भरतश्रेष्ठांचे मूळ रक्षिले पाहिजे.
4.66.44
समीक्ष्य पार्थं तरसाऽऽपतन्तं दुर्योधनः कालमिवात्तशस्त्रम् ।
भयार्तरूपः शरणं प्रपेदे द्रोणं च कर्णं च कृपं च भीष्मम् ॥ ४.६६.४४ ॥
हाती शस्त्र घेतलेल्या कालासारखा वेगाने धावून येणाऱ्या पार्थाला पाहून भयाने व्याकूळ झालेल्या दुर्योधनाने द्रोण, कर्ण, कृप आणि भीष्म यांना शरण घेतले.
4.66.45
तं भीतरूपं शरणं व्रजन्तं दुर्योधनं शत्रुसहो निषङ्गी ।
इत्यब्रवीत्प्रीतमनाः किरीटी बाणाभितप्तं रुधिरं वमन्तम् ॥ ४.६६.४५ ॥
भयभीत रूपाने शरण जाणाऱ्या दुर्योधनाला, शत्रूंना सहन करणारा, भात्यांनी युक्त किरीटी प्रसन्न मनाने, बाणांनी घायाळ होऊन रक्त ओकणाऱ्याला असे म्हणाला.
4.66.46
विहाय कीर्तिं च यशश्च लोके युद्धात्परावृत्य पलायसे किम् ।
न नन्दयिष्यन्ति तवाहतानि तूर्याणि युद्धादवरोपितस्य ॥ ४.६६.४६ ॥
जगात कीर्ती आणि यश सोडून युद्धातून माघार घेऊन तू का पळतोस? युद्धातून खाली उतरवलेल्या तुला वाजवलेली वाद्ये आनंद देणार नाहीत.
4.66.47
न भोक्ष्यसे सोऽद्य महीं समग्रां यानानि वस्त्राण्यथ भोजनानि ।
कल्याणगन्धीनि च चन्दनानि युद्धात्परावृत्य तु भोक्ष्यसे किम् ।
सुवर्णमाल्यानि च कुण्डलानि हारांश्च वैडूर्यकृतोपधानान् ॥ ४.६६.४७ ॥
युद्धातून परतून पळालेला तू आज संपूर्ण पृथ्वीचा उपभोग घेणार नाहीस; मग वाहने, वस्त्रे, भोजने, शुभगंधी चंदन, सोन्याच्या माळा, कुंडले, हार आणि वैडूर्य उशा तू कसा उपभोगशील?
4.66.48
च्युतरा युद्धान्न तु शङ्खशब्दास्तथा भविष्यन्ति तवाद्य पाप ।
न भोगहेतोर्वरचन्दनं च स्त्रियश्च मुख्या मधुरप्रलापाः ।
युद्धात्प्रयातस्य नरेन्द्रसूनो परे च लोके फलिता न चेह ॥ ४.६६.४८ ॥
हे पापी, युद्धातून माघार घेतलेल्या तुझ्यासाठी आज शंखध्वनी होणार नाहीत; भोगासाठी उत्तम चंदन, प्रमुख स्त्रिया आणि त्यांचे मधुर बोलणे असणार नाही. हे राजपुत्रा, युद्धातून निघून गेलेल्या तुला येथे किंवा परलोकात फळ मिळणार नाही.
4.66.49
युधिष्ठिरस्यास्मि निदेशकारी पार्थस्तृतीयो युधि च स्थिरोस्मि ।
तदर्थमावृत्य मुखं प्रयच्छनरेन्द्रवृत्तं स्मर धार्तराष्ट्रः ॥ ४.६६.४९ ॥
मी युधिष्ठिराच्या आज्ञेचे पालन करणारा आहे; तिसरा पार्थ युद्धात स्थिर आहे. म्हणून तोंड झाकून परत न फिरता राजाला शोभेल असे वर्तन आठव, हे धृतराष्ट्रपुत्रा.
4.66.50
मोघं तवैतद्भुवि नामधेयं दुर्योधनेतीह कृतं पुरस्तात् ।
दुर्योधनस्त्वं प्रथितोसि नाम्ना सुयोधनः सन्निकृतिप्रधानः । ॥ ४.६६.५० ॥
या पृथ्वीवर पूर्वी तुला दिलेले 'दुर्योधन' हे नाव व्यर्थ आहे; नावाने तू 'सुयोधन' म्हणून प्रसिद्ध आहेस, पण कपटात तू प्रमुख आहेस.
4.66.51
न ते पुरस्तादथ पृष्ठतो वा पश्यामि दुर्योधन रक्षितारम् ।
परीप्स युद्धेन कुरुप्रवीर प्राणान्मया बाणबलाभितप्तान् ॥ ४.६६.५१ ॥
हे दुर्योधना, तुझ्या समोर किंवा मागे तुझे रक्षण करणारा कोणीही मला दिसत नाही. हे कुरुश्रेष्ठा, माझ्या बाणबलाने पीडित झालेल्या तुझ्या प्राणांचे युद्धाने रक्षण करण्याचा प्रयत्न कर.