महाभारत · अध्याय 4.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.67.1
आहूयमानस्तु स तेन सङ्ख्ये महात्मना वै धृ ।
निवर्तितश्चापि गिराङ्कुशेन गजो मदोन्मत्त इवाङ्कुशेन ॥ ४.६७.१ ॥
युद्धात त्या महात्म्याने आव्हान दिल्यावर तो, मदोन्मत्त हत्ती अंकुशाने वळवला जावा तसा, शब्दरूपी अंकुशाने परत वळवला गेला.
4.67.2
सोमृष्यमाणो वचसाऽभिमृष्टो महारथेनातिरथस्तरस्वी ।
ततः स पर्याववृते रथेन भोगी यथा पादतलाभिमृष्टः ॥ ४.६७.२ ॥
शब्दांनी घायाळ होऊन, सहन न होऊन, महारथाने स्पर्श केलेला तो अतिरथी वेगवान होता; मग पायाखाली चिरडलेल्या सापासारखा तो रथासह वळला.
4.67.3
ततो दुर्योधनः क्रुद्धो विक्षिपन्धनुरुत्तमम् ।
धृतिं कृत्वा सुविपुलां प्रत्युवाच पऩञ्जयम् ॥ ४.६७.३ ॥
मग क्रोधित झालेला दुर्योधन उत्तम धनुष्य हलवत, अत्यंत धीर धरून धनंजयाला म्हणाला.
4.67.4
सोहमिन्द्रादभिक्रुद्धान्न बिभेमीह भारत ।
भुक्त्वा सुविपुलं राज्यं वित्तानि च सुखानि च।
किमर्थं युद्धसमये पलापिष्ये नरोत्तम ॥ ४.६७.४ ॥
भारता, मी येथे इंद्रालाही, अति क्रुद्धालाही भीत नाही. विपुल राज्य, संपत्ती आणि सुख उपभोगून, नरोत्तमा, युद्धसमयी मी का पळू?
4.67.5
एवमुक्त्वा महाराजः प्रत्ययुध्यत भारत ।
संन्यवर्तत शीघ्राश्वस्तोत्रार्दित इव द्विपः ॥ ४.६७.५ ॥
असे बोलून महाराज, भारता, प्रत्युत्तर देऊन लढले. वेगवान घोडे असलेला तो, अंकुशाने टोचलेल्या हत्तीप्रमाणे परत वळला.
4.67.6
आक्रान्तभोगस्तेजस्वी धनुर्वक्र इवोरगः ।
रथं रथेन संगम्य योधयामास पाण्डवम् ॥ ४.६७.६ ॥
वेटोळे दाबलेल्या तेजस्वी सापासारखा, धनुष्यासारखा वाकलेला, रथाला रथ भिडवून त्याने पांडवाशी युद्ध केले.
4.67.7
तं प्रेक्ष्य कर्णः परिवर्तमानं निवृत्य संस्तम्भितसर्वगात्रम् ।
दुर्योधनं दक्षिणतोऽन्वरक्षत्पार्थान्महाबाहुरधिज्यधन्वा ॥ ४.६७.७ ॥
फिरत असलेल्या त्याला पाहून, सर्व अंग स्तब्ध झालेल्या दुर्योधनाला, महाबाहू कर्णाने धनुष्याला दोरी लावून पांडवांपासून उजव्या बाजूने रक्षिले.
4.67.8
गान्धारराजः शकुनिर्निवृत्य द्रौणिश्च सर्वास्त्रविदां वरिष्ठः ।
ररक्षतुः कौरवमभ्युपेत्य पार्थान्नृवीरौ युधि सव्यतश्च ॥ ४.६७.८ ॥
गांधारराज शकुनी आणि सर्व अस्त्रज्ञांमध्ये श्रेष्ठ द्रोणपुत्र परत फिरून, कौरवाजवळ येऊन, युद्धात पांडवांपासून डाव्या बाजूने त्या दोन नरवीरांनी त्याचे रक्षण केले.
4.67.9
भीष्मस्ततः शान्तनवो विवृत्य हिरण्यकक्ष्यांस्त्वरया तुरंगान् ।
दुर्योधनं पश्चिमतो ररक्ष पार्थान्महाबाहुरधिज्यधन्वा ॥ ४.६७.९ ॥
नंतर शंतनूचा पुत्र भीष्म, सोन्याच्या कक्ष्या असलेले घोडे त्वरेने वळवून, महाबाहू धनुष्याला दोरी लावून, पांडवांपासून मागच्या बाजूने दुर्योधनाचे रक्षण केले.
4.67.10
द्रोणः कृपश्चैव विविंशतिश्च दुःशासनश्चैव निवृत्य शीघ्रम् ।
सर्वे पुरस्तात्प्रणिधाय बाणान्दुर्योधनार्थं त्वरिताऽभ्युपेयुः ॥ ४.६७.१० ॥
द्रोण, कृप, विविंशती आणि दुःशासन हेसुद्धा त्वरेने परत फिरून, सर्वांनी समोरून बाण सोडून, दुर्योधनासाठी घाईने जवळ आले.
4.67.11
सर्वाण्यनीकानि निवर्तितानि संप्रेक्ष्य पूर्णौघनिभानि पार्थः ।
हंसो महामेघमिवापतन्तं धनञ्जयः प्रत्यपतत्तरस्वी ॥ ४.६७.११ ॥
भरलेल्या पुरांसारख्या सर्व सैन्यांना परत फिरवलेले पाहून, पार्थ, जसा हंस महामेघावर झेपावतो, तसा तेजस्वी धनंजय त्यांच्यावर प्रतिझेप घेतला.
4.67.12
ते सर्वतः संपरिवार्य पार्थमस्त्राणि दिव्यानि समाददानाः ।
ववर्षुरभ्येत्य शरैः समग्रैर्मेघा यथा भूधरमम्बुवेगैः ॥ ४.६७.१२ ॥
त्यांनी पार्थाला सर्व बाजूंनी वेढून, दिव्य अस्त्रे घेऊन, जवळ येऊन संपूर्ण बाणांनी, मेघ पाण्याच्या वेगाने पर्वतावर वर्षाव करतात तसा वर्षाव केला.
4.67.13
ततोऽस्रमस्त्रेण निवार्य तेषां गाण्डीवधन्वा कुरुपुङ्गवानाम् ।
संमोहनं शत्रुसहोऽन्यदस्त्रं प्रादुश्चकारैन्द्रमवारणीयम् ॥ ४.६७.१३ ॥
मग गांडीवधारी त्यांचे अस्त्र अस्त्राने निवारून, शत्रूंना सहन करणारे, इंद्राचे अनिवार्य दुसरे अस्त्र प्रकट केले.
4.67.14
ततो दिशश्चानुदिशो निवार्य शरैः सुघोरैर्निशितैः सुपुङ्खैः ।
गाण्डीवशब्देन मनांसि तेषां महाबलं प्रवथयांचकार ॥ ४.६७.१४ ॥
मग दिशा आणि उपदिशा अत्यंत भयंकर, तीक्ष्ण, सुंदर पंख असलेल्या बाणांनी झाकून गांडीवाच्या शब्दाने त्यांची मने आणि महाबल कंपित केले.
4.67.15
ततः पुनर्भीमरवं निगृह्य दोर्भ्यां महाशङ्खमुदारघोषम् ।
व्यनादयन्संप्रदिशो दिशः खं भुवं च पार्थो द्विषतां निहन्ता ॥ ४.६७.१५ ॥
मग पुन्हा पार्थ, शत्रूंचा संहारक, दोन्ही हातांनी भयंकर ध्वनी व उदात्त घोष असलेला महाशंख धरून दिशा, आकाश व पृथ्वी दुमदुमून सोडल्या.
4.67.16
संमोहनास्त्रप्रभवैः शरौघैर्विनष्टदेहाश्च निपत्य योधाः ।
निःसत्ववेगाः कुरुराजसैन्याः कुडयोपमास्तस्थुरनीहमानाः ॥ ४.६७.१६ ॥
संमोहन अस्त्रातून उत्पन्न झालेल्या बाणांच्या प्रवाहाने देह नष्ट होऊन पडलेले योद्धे, आणि शक्ती व वेग गमावलेले कुरुराजाचे सैन्य भिंतीप्रमाणे निश्चल उभे राहिले.
4.67.17
ते शङ्खनादेन कुरुप्रवीराः संमोहिताः पार्थसमीरितेन ।
उत्सृज्य चापानि दुरासदानि सर्वे तदा मोहपरा बभूवुः ॥ ४.६७.१७ ॥
पार्थाने फुंकलेल्या शंखनादाने कुरुवीर मोहित झाले. तेव्हा त्यांनी अजेय धनुष्ये टाकून दिली आणि सर्वजण मोहग्रस्त झाले.
4.67.18
ततो विसंज्ञानि परेषु पार्थः संस्मृत्य संदेशमथोत्तरायाः ।
निर्याहि वाहादिति मात्स्यपुत्रमुवाच यावत्कुरवो विसंज्ञाः ॥ ४.६७.१८ ॥
तेव्हा शत्रू बेशुद्ध झालेले पाहून पार्थाने उत्तरेचा निरोप आठवला आणि मत्स्यराजपुत्राला म्हणाला, 'रथातून खाली उतर' — कौरव बेशुद्ध असेपर्यंत.
4.67.19
आचार्यशारद्वतयोः सुशुक्ले कर्णस्य पीतं रुचिरं च वस्त्रम् ।
द्रौणेश्च राज्ञश्च तथैव नीले वस्त्रे समादत्स्व नरप्रवीर ॥ ४.६७.१९ ॥
आचार्य (द्रोण) आणि शारद्वत (कृप) यांची अतिशय शुभ्र वस्त्रे, कर्णाचे सुंदर पिवळे वस्त्र, द्रोणपुत्र आणि राजाची निळी वस्त्रे — हे नरश्रेष्ठा, ही घे.
4.67.20
भीष्मस्य संज्ञां तु तथैव मन्ये जानाति मेऽस्त्रप्रतिघातमेषः ।
एतस्य वाहान्कुरु सव्यतस्त्वमेवं प्रयातव्यममूढसंज्ञैः ॥ ४.६७.२० ॥
भीष्माचा संकेतही तसाच असावा असे मला वाटते; तो माझा अस्त्रप्रतिकार जाणतो. याचे घोडे डाव्या बाजूला हाक — अशा रीतीने अमूढ चेतनेने पुढे जायला हवे.
4.67.21
रश्मीन्समुत्सृज्य ततो महात्मा रथादवप्लुत्य विराटपुत्रः ।
वस्त्राण्युपादाय महारथानां नानाविधान्यद्भुतवर्णकानि ॥ ४.६७.२१ ॥
तेव्हा महात्मा विराटपुत्राने लगाम सोडून दिली, रथातून उडी मारली आणि महारथींची विविध प्रकारची, अद्भुत रंगांची वस्त्रे उचलली.
4.67.22
महान्ति चीनांशुदुकूलकानि पट्टांशुकानि विविधानि मनोज्ञकानि ।
हारांश्च राज्ञां मणिभूषणानि सुवर्णनिष्काभरणानि मारिष ॥ ४.६७.२२ ॥
राजांची मोठी चिनी रेशमी व दुकूल वस्त्रे, विविध मनोहर पट्टांशुके, हार आणि मणिभूषणे, सोन्याचे निष्क व अलंकार, हे मारिष.
4.67.23
माणिक्यबाह्वङ्गदकङ्कणानि अन्यानि राज्ञां मणिभूषणानि ।
वस्त्राण्युपादाय महारथानां तूर्णं पुनः खं रथमारुरोह ॥ ४.६७.२३ ॥
माणिक्ये, बाहुबंद, अंगदे व कंकणे, राजांची इतर मणिभूषणे आणि महारथांची वस्त्रे घेऊन त्याने त्वरेने पुन्हा रथावर आरोहण केले.
4.67.24
राज्ञश्च सर्वान्कृतसंनिकाशान्संमोहनास्त्रेण विसंज्ञकल्पान् ।
नासाग्रविन्यस्तकराङ्गुलीकः पार्थो जहास स्मयमानचेताः ॥ ४.६७.२४ ॥
सर्व राजे सैन्यरचनेत उभे असल्यासारखे होते; संमोहन अस्त्राने ते संज्ञाहीनांसारखे झाले होते. नाकाच्या टोकावर बोटे ठेवलेला पार्थ स्मितयुक्त मनाने हसला.
4.67.25
ततोऽन्वशात्तांश्चतुरः सदश्वान्पुत्रो विराटस्य हिरण्यकक्ष्यान् ।
ते तद्व्यतीयुर्द्विषतामनीकं श्वेता वहन्तोऽर्जुनमाजिमध्यात् ॥ ४.६७.२५ ॥
मग विराटपुत्राने सोन्याच्या लगामांचे ते चार उत्तम घोडे हाकले. ते श्वेत घोडे अर्जुनाला वाहून युद्धमध्यातून शत्रूसैन्य ओलांडून गेले.
4.67.26
तथा प्रयान्तं पुरुषप्रवीरं भीष्मः शरैरभ्यहनत्तरस्वी ।
स चापि भीष्मस्य हयान्निहत्य विव्याध भीष्मं दशभिः पृषत्कैः ॥ ४.६७.२६ ॥
असा पुढे जाणाऱ्या त्या पुरुषश्रेष्ठाला तेजस्वी भीष्मांनी बाणांनी प्रहार केला. त्यानेही भीष्मांचे घोडे मारून दहा पृषत्क बाणांनी भीष्मांना विद्ध केले.
4.67.27
ततोऽर्जुनो भीष्ममपास्य युद्धे विद्ध्वाऽस्य यन्तारमरिष्टधन्वा ।
तस्थौ विमुक्तो रथवृन्दमध्याद्राहुं विदार्येव सहस्ररश्मिः ॥ ४.६७.२७ ॥
नंतर अर्जुनाने युद्धात भीष्माला सोडून त्याच्या सारथ्याला बाणांनी विंधले; रथसमूहाच्या मध्यातून मुक्त होऊन तो उभा राहिला, राहूला फोडून बाहेर येणाऱ्या सहस्ररश्मीप्रमाणे.
4.67.28
लब्ध्वा तु संज्ञां पुरुषप्रवीरः पार्थं निरीक्ष्याथ महेन्द्रकल्पम् ।
रणात्प्रमुक्तं पुरुषप्रवीरं स धार्तराष्ट्रस्त्वरितो बभाषे ॥ ४.६७.२८ ॥
शुद्धीत येऊन त्या पुरुषश्रेष्ठाने इंद्रासारख्या पार्थाला पाहिले; युद्धातून मुक्त झालेल्या त्या वीराला पाहून धृतराष्ट्रपुत्र त्वरेने बोलला.
4.67.29
अयं कथंचिद्भवतो विमुक्तस्तं वै प्रबध्नीत यथा न मुच्येत् ।
तमब्रवीच्छान्तनवः प्रहस्य क्व ते गता बुद्धिरभूत्क्क वीर्यम् ॥ ४.६७.२९ ॥
"हा कसाबसा तुझ्यातून सुटला आहे; याला पुन्हा सुटता येणार नाही असे बांध." तेव्हा शंतनूचा पुत्र हसून त्याला म्हणाला, "तुझी बुद्धी कुठे गेली होती, आणि तुझे पराक्रम कुठे आहे?"
4.67.30
शान्तिं परां प्राप्य यथा स्थितस्त्वमुत्सृज्य बाणांश्च धनुश्च चित्रम् ।
न त्वेव बीभत्सुरलं नृशंसं कर्तुं न पापेऽस्य मनो निविष्टम् ॥ ४.६७.३० ॥
परम शांती मिळवलेल्यासारखा बाण आणि विचित्र धनुष्य टाकून तू उभा आहेस—पण बीभत्सु (अर्जुन) क्रूर कर्म करण्यास समर्थ नाही; त्याचे मन पापात गुंतलेले नाही.
4.67.31
जह्यान्न धर्मं त्रिदिवस्य हेतोः सर्वे तु तस्मान्न हता रणेऽस्मिन् ।
क्षिप्रं कुरून्याहि कुरुप्रवीर विजित्य गाश्च प्रतियातु पार्थः ॥ ४.६७.३१ ॥
स्वर्गासाठीही धर्म सोडू नये; म्हणून या युद्धात ते सर्व मारले गेले नाहीत. हे कुरुश्रेष्ठा, लवकर कुरूंकडे जा; पार्थाने गाई जिंकून परत जावे.
4.67.32
संमोहनास्त्रप्रतिमोहिताः स्थ यूयं न जानीथ धनापहारम् ।
पश्यामि वस्त्राभरणानि राजन्विराटपुत्रेण समाहृतानि ॥ ४.६७.३२ ॥
संमोहन अस्त्राने तुम्ही सर्वजण पूर्णपणे मोहित झाला आहात; धनाचे अपहरण तुम्हाला कळत नाही. हे राजा, विराटपुत्राने वस्त्रे व अलंकार गोळा केलेले मी पाहतो.
4.67.33
नृपेषु सर्वेषु च मोहितेषु हन्तुं यदीच्छेत्स हनिष्यतीति ।
तदा तु धर्मात्मतया नृवीरो न चाहनद्वो बलभित्तनूजः ॥ ४.६७.३३ ॥
सर्व राजे मोहित झाले असताना, त्याने इच्छा केली तर त्यांना मारू शकेल — असा विचार करून. पण धर्मात्मा असल्यामुळे त्या नरवीराने, बलभित्पुत्राने, प्रहार केला नाही.
4.67.34
भाग्येन युष्मानवधीन्न पार्थः संधिं कुरूणामनुमन्यमानः ।
तद्यात यूयं सहसैनिकैस्तैर्हतावशिष्टैर्गजसाह्वयं पुरुम् ॥ ४.६७.३४ ॥
सुदैवाने पार्थाने तुम्हाला मारले नाही; कौरवांशी संधी मान्य करून. म्हणून तुम्ही सैनिकांसह व उरलेल्यांसह गजसाह्वय नगराकडे जा.
4.67.35
दुर्योधनस्तस्य निशम्य वाक्यं पितामहस्यात्महितं प्रशस्य ।
अतीतकामो युधि सोऽत्यमर्षी राजा विनिश्वस्य बभूव तूष्णीम् ॥ ४.६७.३५ ॥
दुर्योधनाने पितामहांचे ते वचन ऐकले, ते त्याच्या हिताचे म्हणून प्रशंसा करून — युद्धात त्याची इच्छा फसल्याने अत्यंत क्रोधित झालेला तो राजा दीर्घ निःश्वास टाकून गप्प बसला.
4.67.36
तद्भीष्मवाक्यं हि निशम्य सर्वे धनञ्जयाग्निं च विवर्धमानम् ।
निवर्तनायैव मतिं निदध्युर्दुर्योधनं तं परिरक्षमाणाः ॥ ४.६७.३६ ॥
भीष्माचे ते वचन ऐकून आणि धनंजयाचा वाढता अग्निसदृश पराक्रम पाहून, सर्वजण दुर्योधनाचे रक्षण करत परतण्याचाच निश्चय करू लागले.
4.67.37
तान्प्रस्थितान्प्रीतमनाः समर्थो धनञ्जयः सर्वकुरुप्रवीरः ।
आमन्त्र्य वीरोऽनुययौ मुहूर्तं गाण्डीवघोषेण विनद्य लोकम् ॥ ४.६७.३७ ॥
ते निघालेले पाहून प्रसन्न मनाचा, समर्थ, सर्व कुरूंमध्ये श्रेष्ठ वीर धनंजय त्यांना हाक मारून काही क्षण त्यांच्या मागोमाग गेला; गाण्डीवाच्या घोषाने जग दुमदुमवले.
4.67.38
तेषामनीकानि निरीक्ष्य पार्थो विकीर्णयानध्वजकार्मुकाणि ।
गाण्डीवधन्वा प्रहसन्कुरूणां शङ्ख प्रदध्मौ बलवान्बलेन ॥ ४.६७.३८ ॥
त्यांची सेना रथ, ध्वज आणि धनुष्ये विखुरलेली पाहून गाण्डीवधारी पार्थ हसत, बलवान होऊन बलपूर्वक शंख फुंकला.
4.67.39
ते शङ्खशब्दं तुमुलं निशम्य ध्वजस्य शब्दं च ततोऽन्तरिक्षे ।
गाण्डीवशब्देन मुहुर्मुहुस्ते भीता ययुः सर्वधनं विहाय ॥ ४.६७.३९ ॥
त्यांनी शंखाचा तुमुल ध्वनी ऐकला आणि नंतर आकाशात ध्वजाचा ध्वनी व गाण्डीवाचा नाद वारंवार ऐकून भयभीत होऊन आपले सर्व धन सोडून पळ काढला.
4.67.40
तानर्जुनो दूरतरं विभज्य धनं च सर्वं निखिलं निवर्त्य ।
आपृच्छ्य तान्दूरमनुप्रयात्वा धनञ्जयस्तत्र कुरून्महात्मा।
गुरूंश्च सर्वानभिवाद्य बाणैर्न्यवर्ततोदग्रमनाः शरैः सह ॥ ४.६७.४० ॥
अर्जुनाने त्यांना दूरवर पिटाळून, सर्व धन पूर्णपणे परत करून, त्यांचा निरोप घेऊन दूरपर्यंत पाठलाग केला; मग तेथे महात्मा धनंजयाने कुरूंना आणि सर्व वडीलधाऱ्यांना बाणांनी अभिवादन करून, उंचावलेल्या मनाने बाणांसह परत फिरला.
4.67.41
पितामहं शान्तनवं महात्मा द्वाभ्यां शराभ्यामभिवाद्य वीरः ।
द्रोणं कृपं चैव कुरूंश्च मान्याञ्शरैश्च सर्वानभिवाद्य सङ्ख्ये।
दुर्योधनस्योत्तमरत्नचित्रं चिच्छेद पार्थो मकुटं शरौघैः ॥ ४.६७.४१ ॥
महात्मा आणि वीर पार्थाने पितामह शंतनूपुत्र भीष्मांना दोन बाणांनी अभिवादन केले, द्रोण, कृप आणि मान्य कुरूंनाही बाणांनी अभिवादन करून, युद्धात सर्वांना नमस्कार करून, बाणांच्या वर्षावाने दुर्योधनाचा उत्तम रत्नजडित मुकुट छेदला.
4.67.42
अराजवंशस्य किमर्थमेतन्नित्यं न धार्यं मकुटं त्वयेति ।
संपातितं भूमितले सरत्नं प्रीतस्तुतो मात्स्यसुतो बभूव ॥ ४.६७.४२ ॥
"राजाविरहित वंशाच्या तुला हा मुकुट का नेहमी धारण करता येत नाही?" असे म्हणून मत्स्यपुत्राने रत्नांसह मुकुट जमिनीवर फेकला; तो प्रसन्न होऊन त्याची स्तुती करण्यात आली.
4.67.43
धनञ्जयं नागमिव प्रभिन्नं विजित्य शत्रून्परिवर्तमानम् ।
गास्ता विजित्याभिमुखं प्रयान्तं न शक्नुवन्तः कुरवः प्रयाताः ॥ ४.६७.४३ ॥
मदोन्मत्त हत्तीसारखा फिरणाऱ्या, शत्रूंना जिंकलेल्या आणि गाई जिंकून समोर येणाऱ्या धनंजयाला थांबवू न शकलेले कुरू निघून गेले.
4.67.44
धनञ्जयं सिंहमिवात्तशस्त्रं गा वै विजित्याभिमुखं प्रयान्तम् ।
उदीक्षितुं पार्थिवास्ते न शेकुर्यथैव मध्याह्नगतं हि सूर्यम् ॥ ४.६७.४४ ॥
शस्त्र धारण केलेल्या सिंहासारख्या धनंजयाने गायी जिंकून समोरून पुढे जाताना पाहून ते राजे त्याच्याकडे पाहू शकले नाहीत, जसे मध्याह्नी आलेल्या सूर्याकडे पाहता येत नाही.
4.67.45
रक्तानि वासांसि च तानि गृह्य रणोत्कटो नाग इव प्रभिन्नः ।
जित्वा च वैराटिमुवाच पार्थः प्रहृष्टरूपो रथिनां वरिष्ठः ॥ ४.६७.४५ ॥
ती लाल वस्त्रे घेऊन, युद्धात उग्र आणि मदोन्मत्त हत्तीसारखा, जिंकून पार्थ (अर्जुन) वैराटी (उत्तर)ला म्हणाला—आनंदित रूपाने, रथिकांमध्ये श्रेष्ठ.
4.67.46
आवर्तयाश्वान्पशवो जितास्ते याताः परे प्रैहि पुरं प्रहृष्टः ।
उद्धुष्यतां ते विजयोऽद्य शीघ्रं गात्रं तु ते सेवतु माल्यगन्धः ।
माता तु ते नन्दतु बान्धवाश्च त्वामद्य दृष्ट्वा समुदीर्णहर्षम् ॥ ४.६७.४६ ॥
तुझे घोडे परत फिरव; तुझी गुरे जिंकली गेली आहेत, शत्रू निघून गेले आहेत. आनंदाने नगराकडे जा. आजच तुझा विजय त्वरित घोषित होवो; तुझ्या शरीराला माळ आणि सुगंध लावला जावो. आज हर्षाने भरलेल्या तुला पाहून तुझी माता आणि नातेवाईक आनंदित होवोत.