महाभारत · अध्याय 4.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.69.1
स विजित्य धनं चापि विराटो वाहिनीपतिः ।
प्राविशन्नगरं हृष्टश्चतुर्भिः सह पाण्डवैः ॥ ४.६९.१ ॥
विजय आणि धन मिळवून सेनापती विराट आनंदाने चार पांडवांसह नगरात प्रवेश करता झाला.
4.69.2
जित्वा त्रिगर्तान्संग्रामे गाश्चैवानाय्य केवलाः ।
अशोभत महाराजः सह पार्थैः श्रिया वृतः ॥ ४.६९.२ ॥
युद्धात त्रिगर्तांना जिंकून आणि सर्व गायी परत आणून, पृथेच्या पुत्रांसह वैभवाने वेढलेले ते महाराज शोभले.
4.69.3
तमासनगत वीरं सुहृदां प्रीतिवर्धनम् ।
तपतस्थुः प्रकृतयः समन्ताद्ब्राह्मणैः सह ॥ ४.६९.३ ॥
आसनावर बसलेल्या त्या वीराची, मित्रांचा आनंद वाढवणाऱ्याची, प्रजाजनांनी ब्राह्मणांसह सर्व बाजूंनी सेवा केली.
4.69.4
सभाजितः सभासद्भिः प्रतिनन्द्य स मत्स्यराट् ।
विसर्जयामास तदा द्विजांश्च प्रकृतीस्तथा ॥ ४.६९.४ ॥
सभासदांनी सन्मानलेल्या मत्स्यराजाने त्यांचे प्रत्युत्तरादाखल अभिनंदन करून तेव्हा द्विजांना व प्रजाजनांना निरोप दिला.
4.69.5
ततः स राजा मात्स्यानां विराटो वाहिनीपतिः ।
प्रविश्यान्तःपुरं रम्यं स्त्रीशतैरुपशोभितम्।
उत्तरं तत्र नापश्यत्क्व यात इति चाब्रवीत् ॥ ४.६९.५ ॥
तेव्हा मत्स्यांचा राजा व सेनापती विराट शेकडो स्त्रियांनी शोभिवंत अशा रम्य अंतःपुरात प्रवेश करून तेथे उत्तराला न पाहता म्हणाला, "तो कुठे गेला?"
4.69.6
आचख्युस्तत्र संहृष्टाः स्त्रियः कन्याश्च वेश्मनि ।
अन्तःपुरचराश्चैव कुरुभिर्गोधनं हृतम् ॥ ४.६९.६ ॥
तेथे घरात आनंदाने स्त्रिया, कन्या आणि अंतःपुरातील सेवक म्हणाले की कौरवांनी गोधन हरण केले आहे.
4.69.7
ताञ्जेतुमभिसंरब्ध एक एवातिसाहसात् ।
बृहन्नलासहायश्च निर्यातः पृथिवींजयः ॥ ४.६९.७ ॥
त्यांना जिंकण्यासाठी संतापलेला, एकटाच अतिसाहसाने, बृहन्नलेला सारथी करून पृथ्वीजय निघाला.
4.69.8
उपयातानतिरथान्द्रोणं शान्तनवं कृपम् ।
कर्णं दुर्योधनं चैव द्रोणपुत्रं च षड्रथान् ॥ ४.६९.८ ॥
आलेल्या अतिरथांना — द्रोण, शंतनूचा पुत्र भीष्म, कृप, कर्ण, दुर्योधन आणि द्रोणपुत्र — या सहा महारथांना.
4.69.9
ततो विराटः परमाभितप्तः ।
पुत्रं निशम्यैकरथेन यातम्।
बृहन्नलासारथिमाजिमर्दनं ।
प्रोवाच सर्वानथ मन्त्रिमुख्यान् ॥ ४.६९.९ ॥
तेव्हा विराट अत्यंत व्यथित झाला. पुत्र एकाच रथाने, बृहन्नलेला सारथी करून गेला हे ऐकून, युद्धात शत्रूंना चिरडणाऱ्या त्या पुत्राविषयी तो सर्व प्रमुख मंत्र्यांना म्हणाला.
4.69.10
गवां शतसहस्राणि उभिभूय ममात्मजम् ।
कुस्वः कालयन्ति स्म सर्वे युद्धविशारदाः ॥ ४.६९.१० ॥
लाखो गायी बळजबरीने हिसकावून, माझ्या पुत्राला — युद्धकुशल कौरव सर्वजण ओढून नेत होते.
4.69.11
तस्माद्गच्छतु मे योधा बलेन महता वृताः ।
उत्तरस्य परीप्सार्थं ये त्रिगर्तैरविक्षताः ॥ ४.६९.११ ॥
म्हणून माझे योद्धे मोठ्या सैन्याने वेढलेले, उत्तराला सोडवण्यासाठी जावोत — त्रिगर्तांकडून जखमी न झालेले.
4.69.12
हयांश्च नागांश्च रथांश्च शीघ्रं ।
वादित्रसङ्घांश्च ततः प्रभूतान्।
प्रस्थापयामास सुतस्य हेतो-
र्विचित्रचित्राभरणोपपन्नान् ॥ ४.६९.१२ ॥
घोडे, हत्ती आणि रथ, तसेच पुष्कळ वाद्यवृंद — विचित्र व तेजस्वी अलंकारांनी सजलेले — पुत्रासाठी त्वरित पाठवले.
4.69.13
एवं स राजा मात्स्यानां महानक्षोहिणीपतिः ।
व्यादिदेशाथ स क्षिप्रं वाहिनीं चतुरङ्गिणीम् ॥ ४.६९.१३ ॥
अशा प्रकारे मत्स्यांचा तो राजा, महान अक्षौहिणी सेनेचा स्वामी, याने तत्काळ चतुरंगिणी सेनेला आज्ञा दिली.
4.69.14
कुमारमाशु जानीत यदि जीवति वा नवा ।
यस्य यन्ता गतः षण्डो मन्येऽहं स न जीवति ॥ ४.६९.१४ ॥
तो कुमार जिवंत आहे की नाही ते लवकर शोधा. ज्याचा सारथी तो षंढ गेला आहे, मला वाटते तो जिवंत नाही.
4.69.15
तमब्रवीद्धर्मसुतो विराट-
मार्तं विदित्वा कुरुभिः प्रतप्तम्।
बृहन्नला सारथिश्चेन्नरेन्द्र ।
परे न नेष्यन्ति तवाद्य गाश्च ॥ ४.६९.१५ ॥
कौरवांनी पीडित व दुःखी झालेल्या विराटाला धर्मपुत्र म्हणाला: 'हे नरेंद्रा, बृहन्नला सारथी असेल तर आज इतर तुझ्या गायी नेणार नाहीत.'
4.69.16
सर्वान्महीपान्सहितान्कुरूंश्च ।
तथैव देवासुरनागयक्षान्।
अलं विजेतुं समरे सुतस्ते ।
अनुष्ठितः सारथिना हि तेन ॥ ४.६९.१६ ॥
सर्व राजांना, एकत्र आलेल्या कौरवांना, तसेच देव, असुर, नाग व यक्ष यांनाही युद्धात जिंकण्यास समर्थ असा तुझा पुत्र त्या सारथ्यासह कार्यरत आहे.
4.69.17
सर्वथा कुरवश्चापि ये चान्ये वसुधाधिपाः ।
त्रिगर्तान्निर्जिताञ्श्रुत्वा न स्थास्यन्ति कथंचन ॥ ४.६९.१७ ॥
कौरव आणि इतर भूपती त्रिगर्त पराजित झाल्याचे ऐकून कोणत्याही प्रकारे टिकणार नाहीत.
4.69.18
अथोत्तरेण प्रहिता दूतास्ते शीघ्रगामिनः ।
विराटनगरं प्राप्य जयं प्रावेदयंस्तदा ॥ ४.६९.१८ ॥
तेव्हा उत्तरेकडून पाठवलेले तुझे वेगवान दूत विराटनगरीला पोहोचले आणि त्यांनी तेव्हा विजयाची वार्ता सांगितली.
4.69.19
राजानं वृतमाचख्युर्मन्त्रिभिर्जयमुत्तमम् ।
पराजयं कुरूणां च उपायान्तं तथोत्तरम् ॥ ४.६९.१९ ॥
मंत्र्यांनी वेढलेल्या राजाला त्यांनी उत्तम विजयाची, कौरवांच्या पराभवाची आणि उत्तर परत येत असल्याची वार्ता सांगितली.
4.69.20
सर्वा विनिर्जिता गावः कुरवश्च पराजिताः ।
उत्तरः सह सूतेन कुशली च परंतपः ॥ ४.६९.२० ॥
सर्व गायी जिंकल्या गेल्या, कौरव पराभूत झाले; शत्रूंना तापवणारा उत्तर सारथ्यासह सुखरूप आहे.
4.69.21
दिष्ट्या ते निर्जिता गावः कुरवश्च पराजिताः ।
दिष्ट्या ते विजयी पुत्रः श्रूयते पार्थिवर्षभः ॥ ४.६९.२१ ॥
सुदैवाने आपल्या गायी जिंकल्या गेल्या, कौरव पराभूत झाले; सुदैवाने आपला विजयी पुत्र, राजांमधील वृषभ, प्रसिद्ध होत आहे.
4.69.22
नाद्भुतं त्विह मन्येऽहं यत्ते पुत्रोऽजयत्कुरून् ।
ध्रुव एव जयस्तस्य यस्य यन्ता बृहन्नला ॥ ४.६९.२२ ॥
आपल्या पुत्राने कौरवांना जिंकले यात मला काही अद्भुत वाटत नाही; ज्याचा सारथी बृहन्नला आहे, त्याचा विजय निश्चित आहे.
4.69.23
देवेन्द्रसारथिश्चैव मातलिः ख्यातविक्रमः ।
कृष्णस्य सारथिश्चैव न बृहन्नलया समौ ॥ ४.६९.२३ ॥
देवेंद्राचा सारथी मातलि, आपल्या पराक्रमासाठी प्रसिद्ध; कृष्णाचा सारथीही बृहन्नलाच्या बरोबरीचा नाही.
4.69.24
ततो विराटो नृपतिः संप्रहृष्टतनूरुह ।
श्रुत्वा तु विजयं तस्य कुमारस्यामितौजसः।
संतोषयित्वा दूतांस्तान्धनरत्नैश्च सर्वशः ॥ ४.६९.२४ ॥
नंतर राजा विराट, आनंदाने रोमांचित होऊन, अमिततेजस्वी कुमाराचा विजय ऐकून, त्या दूतांना धनरत्नांनी सर्वथा संतुष्ट करून...
4.69.25
गते त्वनुजने तस्मिन्दूतवाक्यं निशम्य च ।
उत्तरस्य जयात्प्रीतो विराटः प्रत्यभाषत ॥ ४.६९.२५ ॥
दूत गेल्यानंतर त्यांचे बोल ऐकून, उत्तराच्या विजयामुळे आनंदित झालेला विराट उत्तर देऊ लागला.
4.69.26
राजमार्गाः क्रियन्तां वै पताकाभिरलंकृताः ।
पुष्पोपहारैरर्च्यतां देवताश्चापि सर्वशः ॥ ४.६९.२६ ॥
राजमार्ग पताकांनी सजवावेत; फुलांच्या नैवेद्याने सर्वत्र देवतांची पूजा करावी.
4.69.27
कुमारा योधमुख्याश्च गणिकाश्च स्वलंकृताः ।
वादित्राणि च सर्वाणि प्रत्युद्यान्तु सुतं मम ॥ ४.६९.२७ ॥
कुमार, प्रमुख योद्धे, सुशोभित गणिका आणि सर्व वाद्ये माझ्या पुत्राला सामोरे जावोत.
4.69.28
भवन्तु ते लब्धजये सुते मे ।
पौराश्च मर्त्याश्च परे च नार्यः ।
ते शुक्लवस्त्राः प्रभवन्तु मार्गे ।
सुगन्धमाल्याभरणाश्च नार्यः ॥ ४.६९.२८ ॥
विजय मिळवलेल्या माझ्या पुत्रांसाठी नागरिक, मनुष्य आणि इतर स्त्रिया शुभ्र वस्त्रे परिधान करून मार्गात पुढे चालोत; सुगंधी माळा व अलंकार धारण केलेल्या स्त्रियाही.
4.69.29
भजन्तु सर्वा गणिकाः सुतं मे ।
नार्यश्च कन्याः सहसैनिकाश्च ।
स्वलंकृतास्ताः सुभगाः सुवेषाः ।
पुत्रस्य पन्थानमनुव्रजन्तु ॥ ४.६९.२९ ॥
माझ्या पुत्राची सर्व गणिका सेवा करोत; स्त्रिया, कन्या आणि सैनिक सुशोभित, सुंदर व सुवेषात पुत्राच्या मार्गाने जावोत.
4.69.30
घण्टापणवकाः शीघ्रं मत्तमारुह्य कुञ्जरम् ।
शृङ्गाटकेषु सर्वेषु समाख्यान्तु जयं मम् ॥ ४.६९.३० ॥
घंटा व पणव वाजवणाऱ्यांनी लवकर हत्तीवर चढून सर्व चौकांमध्ये माझ्या विजयाची घोषणा करावी.
4.69.31
उत्तरा च कुमारीभिर्बह्वाभरणभूषिता ।
सखीं विजितसंग्रामां प्रत्युद्यातु बृहन्नलाम् ॥ ४.६९.३१ ॥
अनेक अलंकारांनी सजलेली उत्तरा कुमारिकांसह युद्धविजयी सखी बृहन्नलेला सामोरी जावो.
4.69.32
श्रुत्वा तु वचनं तस्य पार्थिवस्य महात्मन ।
तथैव चक्रुः संहृष्टाः पौराः स्वस्तिकपाणयः ॥ ४.६९.३२ ॥
त्या महात्म्या राजाचे वचन ऐकून हर्षित झालेले पौर हाती स्वस्तिकचिन्हे घेऊन तसेच करू लागले.
4.69.33
मूताश्च सर्वे सहमागधाश्च ।
हृष्टा विराटस्य पुरे जनौघाः ।
भेर्यश्च तूर्याणि च वारिजाश्च ।
वेपैः परार्ध्यैः प्रमदाजनाश्च ॥ ४.६९.३३ ॥
विराटाच्या नगरात सूत, मागध आणि हर्षित जनसमुदाय, भेरी, तूर्ये व शंख, आणि उत्तम वेषातील स्त्रिया होत्या.
4.69.34
वन्दिप्रवादाः पणवादिकाश्च ।
तथैव वाद्यानि च वंशशब्दाः ।
कांस्यं सतालं मधुरं च गीत-
मादाय नार्यो नगरान्निरीयुः ॥ ४.६९.३४ ॥
वंदींचे स्तुतिवचन, पणव आदी वाद्ये, वेणूचे स्वर, तालासह कांस्यवाद्ये व मधुर गीत घेऊन स्त्रिया नगरातून बाहेर पडल्या.
4.69.35
प्रत्युद्ययुः पुत्रमनन्तवीर्यं ।
ते ब्राह्मणाः शान्तिपराः प्रधानाः ।
स्वाध्यायवेदाध्ययनक्रमज्ञाः ॥ ४.६९.३५ ॥
अनंतपराक्रमी पुत्राला सामोरे शांतिप्रिय प्रमुख ब्राह्मण गेले; ते स्वाध्याय व वेदाध्ययनाचा क्रम जाणणारे होते.
4.69.36
स्वस्तिक्रियागीतजपप्रधानाः ॥ ४.६९.३६ ॥
स्वस्तिक्रिया, गीत व जप यांत प्रमुख.