महाभारत · अध्याय 4.7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.7.1
स राजधानीं संप्राप्य पार्थिवोऽर्जुनमब्रवीत् ।
इमानि पुरुषव्याघ्र आयुधानि परंतप।
कस्मिन्न्यासयितव्यानि गुप्तिश्चैषां कथं भवेत् ॥ ४.७.१ ॥
राजधानीत पोहोचून राजा अर्जुनाला म्हणाला — हे पुरुषव्याघ्रा, हे शत्रुतापना, ही शस्त्रे कुठे ठेवावीत आणि त्यांचे रक्षण कसे व्हावे?
4.7.2
सायुधा हि वयं तात प्रवेक्ष्यामः पुरं यदि ।
समुद्वेगं जनस्यास्य करिष्यामो न संशयः ॥ ४.७.२ ॥
हे तात, शस्त्रांसह आपण नगरात प्रवेश केला तर या लोकांमध्ये निश्चितच भीती निर्माण होईल.
4.7.3
गाण्डीवं हि नरव्याघ्र त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
कथं नाविष्कृताः स्यामो धार्तराष्ट्रस्य मारिष ॥ ४.७.३ ॥
हे नरव्याघ्रा, गांडीव तर तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे; हे मारिष, धृतराष्ट्रपुत्रापासून आपण कसे लपून राहू?
4.7.4
यदीद धनुरादाय चरेम सजने पुरे ।
क्षिप्र नः प्रतिजानीयुर्मनुष्या नात्र संशयः ॥ ४.७.४ ॥
हे धनुष्य घेऊन जर आपण गर्दीने भरलेल्या नगरात फिरलो, तर लोक लवकर आपल्याला ओळखतील, यात शंका नाही.
4.7.5
एकस्मिन्नपि विज्ञाते समयं नो व्यतीत्य च ।
भूयो द्वादशवर्षाणि प्रविशेम वनं वयम् ॥ ४.७.५ ॥
आपल्यातील एकानेही ओळखले गेले तरी, ठरलेला काळ संपल्यावरही पुन्हा बारा वर्षे आपण वनात प्रवेश करू.
4.7.6
तस्मात्सर्वाणि शस्त्राणि प्रच्छाद्यान्यत्र यत्र वा ।
प्रविशेम पुरश्रेष्ठं तथा सम्यक्कृतं भवेत् ॥ ४.७.६ ॥
म्हणून सर्व शस्त्रे इतरत्र लपवून आपण श्रेष्ठ नगरात प्रवेश करू; तेणेकरून काम व्यवस्थित होईल.
4.7.7
अजातशत्रोर्वचनं श्रुत्वा चैव महायशाः ।
उवाच धर्मपुत्रं तमर्जुनः परवीरहा ॥ ४.७.७ ॥
अजातशत्रूचे बोलणे ऐकून महायशस्वी आणि शत्रुवीरांचा संहार करणारा अर्जुन त्या धर्मपुत्राला म्हणाला.
4.7.8
इयं वने मनुष्येन्द्र महती दृश्यते शमी ।
भीमशाखा दुरारोहा श्मशानस्य समीपतः ॥ ४.७.८ ॥
हे मनुष्येंद्रा, वनात हा मोठा शमीवृक्ष दिसतो; त्याच्या भयानक फांद्या आहेत, चढण्यास कठीण, स्मशानाजवळ.
4.7.9
उत्पथे चापि जातेयं मनुष्यैर्न निषेव्यते ।
विपुलाऽऽकीर्णशाखा च वायसैरुपसेविता ॥ ४.७.९ ॥
हे झाड वाटेपासून दूर उगवले आहे, माणसे त्याच्याजवळ जात नाहीत; त्याच्या विस्तीर्ण दाट फांद्यांवर कावळे वस्ती करतात.
4.7.10
स्नेहानुबद्धां पश्यामि दुरारोहामिमां शमीम् ॥ ४.७.१० ॥
या दुरारोह शमीवृक्षाला मी स्नेहाने बद्ध असलेला पाहतो.
4.7.11
समीपे च श्मशानस्य गृहं नास्य विशेषतः ।
समासज्यायुधान्यस्यां गच्छामो नगरं नृप ॥ ४.७.११ ॥
स्मशानाजवळ असल्यामुळे आणि विशेषतः त्याच्याजवळ घर नसल्यामुळे, हे नृपा, त्यावर शस्त्रे टांगून आपण नगराकडे जाऊ.
4.7.12
न चास्यां चारयिष्यन्ति मनुष्याः पार्थ केचन ॥ ४.७.१२ ॥
आणि हे पार्था, माणसांपैकी कोणीही त्याच्याजवळ फिरणार नाही.
4.7.13
धनुर्भिः पुरुषं कृत्वा चर्मकेशास्थिसंवृतम् ।
उद्बन्धमिव कृत्वा च धनुर्ज्यापाशसंवृतम् ।
अस्यामायुधमासज्य गच्छाम नगरं वयम् ॥ ४.७.१३ ॥
धनुष्यांनी चामडी, केस आणि हाडांनी झाकलेला एक पुरुष करून, गळफास घेतलेल्यासारखा धनुष्याच्या दोरीच्या फासात गुंडाळून, यावर शस्त्रे टांगून आपण नगरास जाऊ.
4.7.14
एवं परिहरिष्यन्ति मनुष्या वनचारिणः ।
अत्रैवं नावबुध्यन्ते मनुष्याः केचिदायुधम् ॥ ४.७.१४ ॥
अशा प्रकारे वनात फिरणारे लोक याच्यापासून दूर राहतील; येथे काही लोक या शस्त्राला ओळखणार नाहीत.
4.7.15
एवमुक्त्वा स राजानं धर्मात्मानं धनञ्जयः ।
प्रचक्रमे निधानाय शश्त्राणां भरतर्षभ ॥ ४.७.१५ ॥
धर्मात्मा राजाला असे सांगून धनंजयाने शस्त्रे ठेवण्याचे काम सुरू केले, हे भरतर्षभ.
4.7.16
तानि सर्वाणि संनह्य पञ्च पञ्चाचलोपमाः ।
आयुधानि कलापांश्च निस्त्रिंशानतुलप्रभान् ॥ ४.७.१६ ॥
ती सर्व बांधून, पर्वतांसारखी पाच-पाच आयुधे, भाते आणि अतुल तेजाची खड्गे (बांधली).
4.7.17
ततो युधिष्ठिरो राजा सहदेवमुवाच ह ।
आरुह्येमां शमीं वीर निधत्स्वेहायुधानि नः ॥ ४.७.१७ ॥
तेव्हा राजा युधिष्ठिर सहदेवाला म्हणाला, 'हे वीरा, या शमी वृक्षावर चढून येथे आमची शस्त्रे ठेव.'
4.7.18
इति संदिश्य तं पार्थः पुनरेव धनञ्जयम् ।
अब्रवीदायुधानीह निधातुं भरतर्षभः ॥ ४.७.१८ ॥
असे त्याला सांगून पार्थ (युधिष्ठिर) पुन्हा धनंजयाला म्हणाला, येथे शस्त्रे ठेवण्यासाठी, हे भरतर्षभ.
4.7.19
येन देवान्मनुष्यांश्च पिशाचोरगराक्षसान् ।
निवातकवचांश्चापि पौलोमांश्च परंतपः ।
कालकेयांश्च दुर्धाषान्सर्वांश्चैकरथोऽजयत् ॥ ४.७.१९ ॥
ज्याच्या साहाय्याने परंतपाने एकाच रथावर उभे राहून देव, मनुष्य, पिशाच, नाग, राक्षस, निवातकवच, पौलोम आणि दुर्धर्ष कालकेय अशा सर्वांना जिंकले.
4.7.20
स्फीताञ्जनपदांश्चान्यानजयत्कुरुनन्दनः ।
तदुदग्रं महाघोरं सपत्नगणमूदनम्।
अपज्यमकरोत्पार्थो गाण्डीवं च भयंकरम् ॥ ४.७.२० ॥
कुरुनंदनाने समृद्ध जनपद आणि इतर देश जिंकले. तो उग्र, अतिभयंकर, शत्रुसमूहाचा संहार करणारा धनुष्य पार्थाने प्रत्यंचाहीन केला; भयंकर गांडीवही.
4.7.21
येन वीरः कुरुक्षेत्रमभ्यरक्षत्परंतपः ।
जृम्भिते च धनुःश्रेष्ठे न्यासार्थं नृपसत्तमः ॥ ४.७.२१ ॥
ज्याच्या साहाय्याने वीर परंतपाने कुरुक्षेत्राचे रक्षण केले; श्रेष्ठ धनुष्याची प्रत्यंचा ओढली गेल्यावर नृपश्रेष्ठाने ते न्यासासाठी ठेवले.
4.7.22
धर्मपुत्रो महातेजाः सर्वलोकवशंकरम् ।
भुजङ्गभोगसदृशं मणिकाञ्चनभूषितम् ॥ ४.७.२२ ॥
महातेजस्वी धर्मपुत्राने सर्वलोकांना वश करणारे, सर्पवेटोळ्यासारखे, मणी व सोन्याने अलंकृत ते धनुष्य ठेवले.
4.7.23
वित्रासनं दानवानां राक्षसानां च नित्यशः ।
धनूरत्नं महातेजा जृम्भयामास पाण्डवः ॥ ४.७.२३ ॥
दानव आणि राक्षसांना सतत भय देणारे ते धनुर्रत्न महातेजस्वी पांडवाने ओढले.
4.7.24
पाञ्चालान्येन संग्रामे भीमसेनोऽजयत्पुरा ।
प्रत्यषेधद्बहूनेकः सपत्नांश्चापि दिग्जये ॥ ४.७.२४ ॥
ज्याच्या साहाय्याने भीमसेनाने पूर्वी युद्धात पांचालांना जिंकले; दिग्विजयात एकट्यानेच अनेक शत्रूंना परतवले.
4.7.25
निशम्य यस्य विष्कारं विद्रवन्ति रणे परे ।
पर्वतस्येव दीर्णस्य विस्फोटमशनेरिव ॥ ४.७.२५ ॥
ज्याच्या धनुष्याची टणत्कार ऐकून रणांगणात शत्रू पळून जातात, जणू फुटलेल्या पर्वताचा किंवा वज्राचा विस्फोट.
4.7.26
सैन्धवं येन राजानं जित्वा क्रुद्धः परामृशत् ।
येन क्रोधवशाञ्जघ्ने पर्वते गन्धमादने ॥ ४.७.२६ ॥
सिंधुराजाला जिंकून क्रोधाने ज्याने त्याला धरले, आणि क्रोधवशात गंधमादन पर्वतावर त्याला ठार मारले.
4.7.27
दिव्यं सौगन्धिकं पुष्पं येनाजैषीत्स पाण्डवः। ॥ ४.७.२७ ॥
दिव्य सौगंधिक फूल जिंकणारा तो पांडव.
4.7.28
इन्द्राशनिसमस्पर्शं वज्रहाटकभूषितम् ।
ज्यापाशं धनुषस्तस्य भीमसेनोऽवतारयत् ॥ ४.७.२८ ॥
इंद्राच्या वज्रासारखा स्पर्श असलेल्या, हिरे आणि सोन्याने शोभित त्याच्या धनुष्याची प्रत्यंचा भीमसेनाने उतरवली.
4.7.29
नकुलं पुनराहूय धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
उवाच येन संग्रामे सर्वशत्रूञ्जिघांससि ॥ ४.७.२९ ॥
धर्मराज युधिष्ठिर नकुलाला पुन्हा बोलावून म्हणाला: "युद्धात सर्व शत्रूंना मारण्याची तुझी इच्छा आहे."
4.7.30
सुराष्ट्राञ्जितवान्येन शार्ङ्गगाण्डीवसन्निभम् ।
सुवर्णविकृतं सारमिन्द्रायुधनिभं वरम् ॥ ४.७.३० ॥
शार्ङ्ग आणि गांडीवासारखे, सोन्याने घडवलेले, इंद्रधनुष्यासारखे श्रेष्ठ धनुष्य घेऊन ज्याने सुराष्ट्र जिंकले.
4.7.31
तवानुरूपं सुकृतं चापमेतदलङ्कृतम् ।
तद्व्यंसयित्वा ज्यापाशं निधातुं धनुराहर ॥ ४.७.३१ ॥
हे तुला साजेसे, सुबक घडवलेले, अलंकृत धनुष्य आहे. त्याचा दोरीचा पाश सैल करून धनुष्य ठेवण्यासाठी घेऊन ये.
4.7.32
अजयत्पश्चिमामाशां धनुषा येन पाण्डवः ।
माद्रीपुत्रो महाबाहुस्ताम्रास्यो मितभाषिता ॥ ४.७.३२ ॥
ज्या धनुष्याने पांडवाने पश्चिम दिशा जिंकली, ते मद्रीचा पुत्र, महाबाहू, ताम्रमुख, मितभाषी (नकुलाचे) होते.
4.7.33
कुले नास्ति समो रूपे यस्येति नकुलः स्मृतः ॥ ४.७.३३ ॥
कुलात आणि रूपात ज्याच्याबरोबरीचा कोणी नाही, म्हणून त्याला नकुल असे म्हटले जाते.
4.7.34
सहदेवं च संप्रेक्ष्य पुनर्धर्मसुतोऽब्रवीत् ।
कलिङ्गान्द्राक्षिणात्यांश्च मागधांश्चाजिशोभनः ॥ ४.७.३४ ॥
सहदेवाकडे पाहून धर्मपुत्र पुन्हा बोलला — रणात शोभणारा तो कलिंग, दक्षिणेतील लोक आणि मागधांबद्दल म्हणाला.
4.7.35
येनैव शत्रून्समरे अधाक्षीररिमर्दन ।
तत्स्रंसयित्वा ज्यापाशं निधातुं धनुराहर ॥ ४.७.३५ ॥
हे शत्रुमर्दना, ज्या धनुष्याने तू रणात शत्रूंना जाळलेस, त्याचा दोरीचा पाश सैल करून धनुष्य ठेवण्यासाठी घेऊन ये.
4.7.36
दक्षिणां दक्षिणाचारो दिशं येनाजयत्प्रभुः ।
अपज्यमकरोद्वीरः सहदेवस्तदायुधम् ॥ ४.७.३६ ॥
दक्षिण दिशा ज्या धनुष्याने सदाचारी प्रभूने जिंकली, त्या शस्त्राची दोरी वीर सहदेवाने सैल केली.
4.7.37
दीप्तान्खण्डांश्च सुदृढान्सुतीक्ष्णान्कनकत्सरून् ।
विविधान्क्षुरनाराचान्निस्त्रिंशांश्च शरानपि ।
आयुधानि कलापांश्च गदाश्च निदधुः सह ॥ ४.७.३७ ॥
चमकणारे, अतिदृढ, अति तीक्ष्ण खड्ग, सोन्याच्या मुठीची शस्त्रे, विविध क्षुरप्र व नाराच बाण, तलवारी, बाण, शस्त्रे, भाते व गदा — हे सर्व एकत्र ठेवले.
4.7.38
अथाब्रवीद्धर्मराजः सहदेवं परन्तपः ।
आरुह्येमां शमीं वीर निधत्स्वेहायुधानि नः ॥ ४.७.३८ ॥
तेव्हा शत्रूंना तापवणारे धर्मराज सहदेवाला म्हणाले — हे वीरा, या शमी वृक्षावर चढून येथे आमची शस्त्रे ठेव.
4.7.39
इदं गोमृगमभ्याशे गतसत्वमचेतनम् ।
एतदुत्कृत्य वै वीर धनूंपि परिवेष्टय ॥ ४.७.३९ ॥
जवळच हे गाय-मृगाचे प्रेत पडले आहे, प्राणरहित आणि निर्जीव. हे वीरा, हे कापून त्याच्या चामड्याने धनुष्ये गुंडाळ.
4.7.40
एवमुक्तो महाबाहुः सहदेवो यथोक्तवत् ।
शमीमारुह्य त्वरितो धनूंपि परिवेष्टयत् ॥ ४.७.४० ॥
असे सांगितल्यावर महाबाहू सहदेवाने, सांगितल्याप्रमाणेच शमी वृक्षावर त्वरेने चढून धनुष्ये गुंडाळली.
4.7.41
शीतवातातपभयाद्वर्पत्राणाय दुर्जयः ।
तानि वीरो यथा जानन्निरावाधानि सर्वशः ।
पुनः पुनः सुसंवेष्ट्य कृत्वा सुकृतमावरम् ॥ ४.७.४१ ॥
थंडी, वारा व ऊन यांच्या भीतीने, पावसापासून संरक्षणासाठी — दुर्जय वीराने ते नीट जाणून, सर्वत्र अबाधित राहील असे, वारंवार चांगले गुंडाळून उत्तम आवरण केले.
4.7.42
यत्र चापश्यत स वै तिरोवर्पाणि वर्पति ।
तत्र तानि दृढैः पाशैः सुगाढं पर्यवन्धत ॥ ४.७.४२ ॥
जिथे त्याला पाऊस लपून पडताना दिसला, तिथे त्याने त्यांना बळकट दोरांनी अतिशय घट्ट बांधून टाकले.
4.7.43
ततः परमदूरस्थमुञ्छवृत्तिकलेवरम् ।
प्रायोपवेशनाच्छुष्कं स्नायुचर्मास्थिसंयुतम् ॥ ४.७.४३ ॥
नंतर दूर पडलेले ते शरीर — उञ्छवृत्तीने जगलेले, प्रायोपवेशनाने सुकलेले, स्नायू, त्वचा आणि हाडे यांनीच युक्त.
4.7.44
तच्चानीय धनुर्मध्ये निबबन्धु पाण्डवाः ।
उपायकुशलाः सर्वे प्रणदन्तः समब्रुवन् ॥ ४.७.४४ ॥
ते आणून पांडवांनी धनुष्याच्या मध्यभागी बांधले. उपायकुशल ते सर्व हसत बोलले.
4.7.45
अस्य बद्धस्य दौर्गन्ध्यान्मनुष्या वनचारिणः ।
दूरात्परिहरिष्यन्ति सशवेयं शमी इति ॥ ४.७.४५ ॥
या बांधलेल्या शवाच्या दुर्गंधीमुळे वनात फिरणारे लोक ही शमी वृक्ष दुरूनच टाळतील.
4.7.46
अथाब्रवीन्महाराजो धर्मात्मा स युधिष्ठिरः ।
रञ्जुभिः सुकृतं प्राज्ञ विनिर्वध्नीहि पाण्डव ॥ ४.७.४६ ॥
तेव्हा धर्मात्मा महाराज युधिष्ठिर म्हणाले — हे प्राज्ञ, हे पांडवा, दोरखंडांनी हे नीट बांध.
4.7.47
यानि चात्र विशालानि रूढमूलानि मन्यसे ।
तेपामुपरि बध्नीहि इदं विप्रकलवरम् ॥ ४.७.४७ ॥
येथे जी मोठी आणि मुळे रुजलेली झाडे तुला वाटतात, त्यांच्या वरच हे ब्राह्मणाचे शव बांध.
4.7.48
तच्छ्रुत्वा सहदेवस्तु पर्यबध्नत तच्छवम् ॥ ४.७.४८ ॥
ते ऐकून सहदेवाने ते शव चहूबाजूंनी बांधले.
4.7.49
युधिष्ठिरः शुचिर्भूत्वा मनसाऽभिप्रणम्य च ।
ब्रह्माणामिन्द्रं वरदं कुबेरं वरुणानिलौ ॥ ४.७.४९ ॥
युधिष्ठिराने शुचिर्भूत होऊन मनाने नमस्कार करून ब्रह्मा, वरदाता इंद्र, कुबेर, वरुण आणि वायू यांना (वंदन केले).
4.7.50
रुद्रं यमं च विष्णुं च सोमार्कौ धर्ममेव च ।
पृथिवीमन्तरिक्षं च दिशश्चोपदिशस्तथा ।
वसूश्चं मरुतश्चैव ज्वलनं चातितेजसम् ॥ ४.७.५० ॥
रुद्र, यम, विष्णू, सोम आणि सूर्य, धर्म, पृथ्वी, अंतरिक्ष, दिशा व उपदिशा, वसू, मरुत आणि अत्यंत तेजस्वी अग्नी (यांना वंदन केले).
4.7.51
दिवाचरा रात्रिचराणि वाऽपि यानीह भूतान्यनुकीर्तितानि ।
तेभ्यो नमस्कृत्य च सुव्रतेभ्यः प्रणम्य तेपां शरणं गतोऽहम् ॥ ४.७.५१ ॥
येथे सांगितलेल्या दिवसा संचार करणाऱ्या व रात्री संचार करणाऱ्या प्राण्यांना नमस्कार करून, त्या सुव्रतांना प्रणाम करून मी त्यांना शरण गेलो आहे.
4.7.52
सर्वायुधानीह महाबलानि न्यासं महादेवसमीपतो वै ।
न्यस्याम्यहं वायुसमीपतश्च वनस्पतीनां च सपर्वतानाम् ॥ ४.७.५२ ॥
येथील सर्व महाबलशाली शस्त्रे मी महादेवाजवळ, वायूजवळ आणि वृक्ष व पर्वत यांच्याजवळ न्यास म्हणून ठेवीन.
4.7.53
एष न्यासो मया दत्तः सोममूर्यानिलान्तिके ।
मम पार्थस्य वा देयं पूर्णे वर्षे त्रयोदशे ॥ ४.७.५३ ॥
हा न्यास मी सोम, सूर्य आणि वायू यांच्या समक्ष दिला आहे. तेरावे वर्ष पूर्ण झाल्यावर तो मला किंवा पार्थाला परत द्यावा.
4.7.54
नेदं भीमे प्रदातव्यमयं क्रुद्धो वृकोदरः ।
आमर्षान्नित्यसंक्रुद्धो धृतराष्ट्रसुतान्प्रति।
अपूर्णकाले प्रहरेत्क्रोधसंजातमत्सरः ॥ ४.७.५४ ॥
हे भीमाला देऊ नये; हा वृकोदर क्रुद्ध आहे. अमर्षामुळे तो सदैव संतप्त असतो आणि काळ पूर्ण होण्यापूर्वीच क्रोध व मत्सराने धृतराष्ट्राच्या पुत्रांवर प्रहार करू शकतो.
4.7.55
पुनः प्रवेशो नः स्यात्तु वनवासाय सर्वदा ।
समये परिपूर्णे तु धार्तराष्ट्रान्निहन्महे ॥ ४.७.५५ ॥
वनवासासाठी आम्हांला पुन्हा जावे लागेल; परंतु काळ पूर्ण झाल्यावर आम्ही धृतराष्ट्राच्या पुत्रांचा वध करू.
4.7.56
एष चार्थश्च धर्मश्च कामः कीर्तिरलं यशः ।
मदायत्तमिदं सर्वं जीवितं च न संशयः ॥ ४.७.५६ ॥
हे धन, धर्म, काम, कीर्ती आणि यश—सर्व काही माझ्यावर अवलंबून आहे, जीवनही; यात संशय नाही.
4.7.57
वैशंपायन उवाच ।
दैवतेभ्यो नमस्कृत्य शमीं कृत्वा प्रदक्षिणम्।
नगरं गन्तुमायाताः सर्वे ते भ्रातरः सह ॥ ४.७.५७ ॥
वैशंपायन म्हणाले: देवतांना नमस्कार करून, शमीला प्रदक्षिणा घालून, ते सर्व बंधू एकत्र नगराकडे जाण्यास आले.
4.7.58
आगोपालाविपालेभ्यः कर्षकेभ्यः परंतप ।
आजग्मुर्नगराभ्याशं दर्शयन्तः पुनः पुनः ॥ ४.७.५८ ॥
हे परंतपा, गोपाळ, मेंढपाळ आणि शेतकरी यांना वारंवार दर्शन देत ते नगराजवळ आले.
4.7.59
अशीतिशतवर्पेयं माताऽस्माकमिहान्तिके ।
बहुकालपरीणामा मृत्योस्तु वशमेयुपी ।
न चाग्निसंस्कारमियं प्रापिता कुलधर्मतः ॥ ४.७.५९ ॥
आपली ही माता येथे जवळच आहे; ती एकशे ऐंशी वर्षांची आहे, दीर्घकाळाने क्षीण होऊन मृत्यूच्या वशात गेली आहे; पण कुलधर्मानुसार तिचा अग्निसंस्कार झालेला नाही.
4.7.60
यः समासाद्यते कश्चित्तस्मिन्देशे यदृच्छया ।
तमेवमृचुर्धर्मज्ञाः कुलधर्मो न ईदृशः ॥ ४.७.६० ॥
त्या ठिकाणी योगायोगाने कोणी भेटला तर धर्मज्ञ लोक त्याला म्हणत, आमचा कुलधर्म असा नाही.
4.7.61
विश्रावयन्तस्ते हृष्टा दिशः सर्वा व्यनादयन् ।
स्वर्गतेयमिहास्माकं जननी शोकविह्वला ॥ ४.७.६१ ॥
ते आनंदाने मोठ्याने घोषणा करत सर्व दिशा दुमदुमवू लागले: शोकाने व्याकूळ झालेली आमची ही माता येथे स्वर्गवासी झाली आहे.
4.7.62
वने विचरमाणानां लुब्धानां वनचारिणाम् ।
कुलधर्मोऽयमस्माकं पूर्वैराचरितः पुरा ॥ ४.७.६२ ॥
वनात फिरणाऱ्या, शिकार करणाऱ्या वनचारी आम्हा लोकांचा हा कुलधर्म आहे, जो पूर्वजांनी पूर्वी आचरला होता.
4.7.63
एवं ते सुकृतं कृत्वा समन्तादवघुष्य च ।
भीमसेनोऽर्जुनश्चैव माद्रीपुत्रावुभावपि ॥ ४.७.६३ ॥
अशा प्रकारे शुभ कर्म करून आणि सर्वत्र घोषणा करून भीमसेन, अर्जुन आणि माद्रीचे दोन्ही पुत्रही (तेथून निघाले).
4.7.64
युधिष्ठिरश्च कृष्णा च राजपत्नी सुमध्यमा ।
ततो यथासमाज्ञप्तं नगरं प्राविशंस्तदा ॥ ४.७.६४ ॥
युधिष्ठिर आणि कृष्णा आणि सुंदर कंबरेची राजपत्नी, नंतर ठरल्याप्रमाणे, तेव्हा नगरात प्रवेशली.
4.7.65
मत्स्यराज्ञो विराटस्य समीपं वस्तुमञ्जसा ।
अज्ञातचर्यां चरितुं वर्षं राष्ट्रे त्रयोदशम् ॥ ४.७.६५ ॥
मत्स्यराज विराटाच्या समीप थेट राहण्यासाठी आणि राज्यात तेराव्या वर्षी अज्ञातवास करण्यासाठी.
4.7.66
अतश्छन्नानि नामानि चकारैषां युधिष्ठिरः ।
जयो जयेशो विजयो जयत्सेनो जयद्बलः। ॥ ४.७.६६ ॥
म्हणून युधिष्ठिराने यांना गुप्त नावे दिली: जय, जयेश, विजय, जयत्सेन आणि जयद्बल.
4.7.67
आपत्सु नामभिस्त्वेतैः समाह्वामः परस्परम् ।
ततो यथाप्रतिज्ञाभिः प्राविशन्नगरं महत्। ॥ ४.७.६७ ॥
संकटात याच नावांनी आपण एकमेकांना हाक मारू. मग प्रतिज्ञेनुसार ते त्या महान नगरात प्रविष्ट झाले.
4.7.68
अज्ञातचर्यां वत्स्यन्तो राष्ट्रे वर्षं त्रयोदशम् ॥ ४.७.६८ ॥
राज्यात तेराव्या वर्षी अज्ञातपणे राहणारे.