મહાભારત · અધ્યાય 4.70
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.70.1
प्रस्थाप्य सेनां कन्याश्च गणिकाश्च स्वलंकृताः ।
मत्स्यराजो महाराजः प्रहृष्ट इदमब्रवीत् ॥ ४.७०.१ ॥
સેના અને સુંદર શણગારેલી કન્યાઓ તથા ગણિકાઓને મોકલીને મહારાજ મત્સ્યરાજ આનંદિત થઈને આમ બોલ્યા.
4.70.2
व्रिगर्ताः कुरवः सर्वे संग्रामे निर्जिता मया ।
प्रविश्यान्तःपुरं हृष्टा द्यूतं दीव्याम ब्राह्मण ॥ ४.७०.२ ॥
ત્રિગર્તો અને બધા કૌરવોને યુદ્ધમાં મેં જીત્યા છે. હે બ્રાહ્મણ, અંતઃપુરમાં પ્રવેશીને આનંદથી દ્યૂત રમીએ.
4.70.3
अक्षानाहर सैरन्ध्रि आसनं चोपकल्पय ।
आदाय व्यजनं त्वं च पार्श्वतोऽनन्तरा भव ॥ ४.७०.३ ॥
સૈરંધ્રી, પાસા લાવ અને આસન તૈયાર કર. પંખો લઈને તું પણ બાજુમાં જ રહે.
4.70.4
तं तथावादिनं दृष्ट्वा पाण्डवः प्रत्यभापत ।
न देवितव्यं हृष्टेन कितवेनेति नः श्रुतम् ॥ ४.७०.४ ॥
તેને એ રીતે બોલતો જોઈને પાંડવે ઉત્તર આપ્યો: 'આનંદિત જુગારી સાથે દ્યૂત ન રમવું જોઈએ એમ અમે સાંભળ્યું છે.'
4.70.5
न त्वामद्य मुदा युक्तमहं देवितुमुत्सहे ।
प्रियं तु ते चिकीर्पामि वर्ततां यदि रोचते।
द्यूतं कर्तुं न वाञ्छामि नरेन्द्र जनसंसदि ॥ ४.७०.५ ॥
આજે આનંદમાં મગ્ન તારી સાથે દ્યૂત રમવા હું તૈયાર નથી. તો પણ તારું પ્રિય કરવા ઇચ્છું છું; જો તને ગમે તો એમ થાઓ. હે નરેન્દ્ર, લોકોની સભામાં હું દ્યૂત રમવા ઇચ્છતો નથી.
4.70.6
स्त्रियो गावो हिरण्यं च यच्चान्यद्वसु किंचन ।
न मे किंचित्त्वया कार्यमन्तरेणापि देवितम् ॥ ४.७०.६ ॥
સ્ત્રીઓ, ગાયો, સોનું અને બીજું જે કંઈ ધન — તું દ્યૂત રમ્યા વિના પણ મારે તારી પાસેથી કંઈ જોઈતું નથી.
4.70.7
किं ते द्यूतेन राजेन्द्र बहुदोषेण मानद ।
देवने बहवो दोषास्तस्मात्तत्परिवर्जयेत् ॥ ४.७०.७ ॥
હે રાજેન્દ્ર, હે માનદ, ઘણા દોષોવાળા જુગારથી તને શું લાભ? જુગારમાં ઘણા દોષ છે, તેથી તેનો ત્યાગ કરવો.
4.70.8
श्रुतो वा यदि वा दृष्टो धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
स राज्यं धनमक्षय्यं पणमेकममन्यत ॥ ४.७०.८ ॥
ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર વિશે સાંભળ્યું હોય કે જોયું હોય, તેમણે એક જ પણને અક્ષય રાજ્ય અને ધન માન્યું.
4.70.9
कृष्णां च भार्यां दयितां भ्रातॄंश्च त्रिदशोपमान् ।
निःसंशयं स कितवः पश्चात्तप्यति पाण्डवः ॥ ४.७०.९ ॥
કૃષ્ણા નામની પ્રિય પત્ની અને દેવો સમાન ભાઈઓ માટે તે જુગારી પાંડવ નિઃશંક પછી પસ્તાશે.
4.70.10
विविधानां च रत्नानां धनानां च पराजये ।
अभीप्सितविनाशश्च वाक्पारुष्यमनन्तरम् ॥ ४.७०.१० ॥
વિવિધ રત્નો અને ધનની હાર થવાથી ઇચ્છિત વસ્તુઓનો નાશ થાય છે, અને પછી કઠોર વચનો પણ આવે છે.
4.70.11
अविश्वास्यं बुधैर्नित्यमेकाह्ना द्रव्यनाशनम् ।
द्यूते हारितवान्सर्वं तस्माद्द्यूतं न रोचये ॥ ४.७०.११ ॥
બુદ્ધિમાનો માટે એક દિવસમાં ધનનો નાશ થવો હંમેશાં અવિશ્વસનીય છે. જુગારમાં તેણે બધું ગુમાવ્યું; તેથી મને જુગાર ગમતો નથી.
4.70.12
अथवा मन्यसे राजन्दीव्याव यदि रोचते ।
एवमाभाष्य वाक्यैस्तु क्रीडतस्तौ नरोत्तमौ ॥ ४.७०.१२ ॥
અથવા હે રાજન, જો તને ગમે તો આપણે રમીએ—એમ વચનોથી કહીને તે બે નરોત્તમ રમવા લાગ્યા.
4.70.13
प्रवर्तमाने द्यूते तु मात्स्यः पाण्डवमब्रवीत् ॥ ४.७०.१३ ॥
જુગાર ચાલતો હતો ત્યારે મત્સ્યરાજે પાંડવને કહ્યું.
4.70.14
पश्य पुत्रेण मे युद्धे तादृशाः कुरवो जिताः ।
कुरवोऽतिरथाः सर्वे देवैरपि सुदुर्जयाः ॥ ४.७०.१४ ॥
જુઓ, મારા પુત્રે યુદ્ધમાં આવા કુરુઓને જીત્યા. કુરુઓ સૌ અતિરથી છે; દેવો માટે પણ દુર્જય છે.
4.70.15
ततोऽब्रवीद्धर्मराजो द्यूते मात्स्यं युधिष्ठिरः ।
दिष्ट्या ते विजिता गावः कुरवश्च पराजिताः ॥ ४.७०.१५ ॥
ત્યારે ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે જુગારમાં મત્સ્યરાજને કહ્યું: 'સદ્ભાગ્યે તમારી ગાયો જીતાઈ; કુરુઓ પરાજિત થયા.'
4.70.16
अत्यद्भुततमं मन्ये उत्तरश्चेत्कूरूञ्जयेत् ।
यन्ता बृहन्नला यस्य स कथंचिद्विजेष्यते ॥ ४.७०.१६ ॥
જો ઉત્તર કુરુઓને જીતે તો હું તેને અતિ અદ્ભુત માનું છું; બૃહન્નલા જેનો સારથિ હોય તે કોઈ રીતે જીતાશે.
4.70.17
ततो विराटः क्षुभितो मन्युना च परिप्लुतः ।
उवाच वचनं क्रुद्धः परिव्राजमनन्तरम् ॥ ४.७०.१७ ॥
ત્યારે વિરાટ ક્ષુબ્ધ અને ક્રોધથી ભરાઈને, ક્રુદ્ધ થઈને તે પરિવ્રાજકને તરત આ વચન બોલ્યો.
4.70.18
तादृशेन तु योधेन महेष्वासेन धीमता ।
कुरवो निर्जिता युद्धे तत्र किं ब्राह्मणाद्भुतम् ॥ ४.७०.१८ ॥
આવા યોદ્ધા, મહાન ધનુર્ધર અને બુદ્ધિમાન દ્વારા યુદ્ધમાં કુરુઓ જીતાયા; એમાં બ્રાહ્મણ માટે શું અદ્ભુત છે?
4.70.19
समं षण्डेन मे पुत्रं ब्रह्मबन्धो प्रशंससि ।
वाच्यावाच्यं न जानीषे नूनं मामवमन्यसे ॥ ४.७०.१९ ॥
ઓ બ્રાહ્મણાધમ! મારા પુત્રને એક નપુંસક સાથે સરખાવીને તું તેની પ્રશંસા કરે છે. શું કહેવું અને શું ન કહેવું એ તું જાણતો નથી; ચોક્કસ તું મારું અપમાન કરે છે.
4.70.20
समं षण्डेन मे पुत्रं ब्रह्मबन्धो प्रशंससि ।
वाच्यावाच्यं न जानीषे नूनं मामवमन्यसे ॥ ४.७०.२० ॥
ઓ બ્રાહ્મણાધમ! મારા પુત્રને એક નપુંસક સાથે સરખાવીને તું તેની પ્રશંસા કરે છે. શું કહેવું અને શું ન કહેવું એ તું જાણતો નથી; ચોક્કસ તું મારું અપમાન કરે છે.
4.70.21
पुमांसो बहवो दृष्टाः सूताश्च बहवो मया ।
विक्रम्य यन्ता योद्धा च न मे दृष्टः कदाचन ॥ ४.७०.२१ ॥
મેં ઘણા પુરુષો અને ઘણા સારથિઓ જોયા છે; પરંતુ પરાક્રમથી યુદ્ધ કરનાર સારથિ અને યોદ્ધો એવો કોઈ મેં ક્યારેય જોયો નથી.
4.70.22
विप्रियं न चरेद्राज्ञामनुकूलं प्रियं वदेत् ।
आचरन्विप्रियं राज्ञां न जातु सुखमेधते ॥ ४.७०.२२ ॥
રાજાઓ પ્રત્યે અપ્રિય આચરણ ન કરવું; અનુકૂળ અને પ્રિય વચન જ બોલવું. રાજાઓ પ્રત્યે અપ્રિય આચરણ કરનાર ક્યારેય સુખમાં વૃદ્ધિ પામતો નથી.
4.70.23
वयस्यत्वात्तु ते सर्वमपराधमिमं क्षमे ।
नेदृशीं प्रवदर्वाचं यदि जीवितुमिच्छसि ॥ ४.७०.२३ ॥
મિત્રતાને કારણે હું તારો આ સર્વ અપરાધ ક્ષમા કરું છું; જો તું જીવવા ઇચ્છતો હોય તો આવું વચન ફરી ન બોલતો.
4.70.24
ततोऽब्रवीत्पुनः कङ्कः प्रहस्य कुरुवर्धनः ।
बृहन्नलाया सजेन्द्र धुष्यतां नगरे जयः ॥ ४.७०.२४ ॥
ત્યારે કુરુવંશની વૃદ્ધિ કરનાર કંકે (યુધિષ્ઠિરે) હસીને ફરી કહ્યું, "હે ઇન્દ્રતુલ્ય! નગરમાં ઘોષણા કરો કે આ વિજય બૃહન્નલાનો છે."
4.70.25
उत्तरेण तु सारथ्यं कृतं नूनं भविष्यति ।
निमित्तं किंचिदुत्पन्नं तर्कश्चापि दृढो मम।
यतो जानामि राजेन्द्र नान्यथा तद्भविष्यति ॥ ४.७०.२५ ॥
ઉત્તરે ચોક્કસ સારથ્ય કર્યું હશે. કોઈ શુકન દેખાયું છે અને મારો તર્ક પણ દૃઢ છે, કેમ કે હે રાજેન્દ્ર, હું જાણું છું કે તે બીજી રીતે નહીં થાય.
4.70.26
कुरवोऽपि महावीर्या देवैरपि सुदुर्जयाः ।
ससोमवरुणादित्यैः सयक्षेशहुताशनैः ॥ ४.७०.२६ ॥
કુરુઓ મહાપરાક્રમી છે; દેવોને પણ જીતવા મુશ્કેલ — સોમ, વરુણ, આદિત્યો સાથે, યક્ષેશ અને અગ્નિ સાથે.
4.70.27
यत्र शान्तनवो भीष्मो द्रोणकर्णौ सुदुर्जयौ ।
अश्वत्थामा विकर्णश्च सोमदत्तो जयद्रथः ॥ ४.७०.२७ ॥
શાંતનુના પુત્ર ભીષ્મ, દ્રોણ અને કર્ણ — અતિ દુર્જય; અશ્વત્થામા, વિકર્ણ, સોમદત્ત અને જયદ્રથ પણ છે.
4.70.28
भूरिश्रवाः शलो भूरिर्जलसन्धिश्च वीर्यवान् ।
दुर्योधनो दुष्प्रसहो दुःशासनविविंशती ॥ ४.७०.२८ ॥
ભૂરિશ્રવા, શલ, ભૂરિ, વીર્યવાન જલસંધ, દુર્યોધન — જેને સહન કરવો કઠિન — દુઃશાસન અને વિવિંશતિ.
4.70.29
वृषसेनोऽश्ववेगश्च वायुवेगसुवर्चसौ ।
बाह्लीकः शूरसेनश्च युयुत्सुश्च परन्तपः ॥ ४.७०.२९ ॥
વૃષસેન, અશ્વવેગ, વાયુવેગ અને સુવર્ચસ, બાહ્લીક, શૂરસેન, યુયુત્સુ અને શત્રુઓને તપાવનાર.
4.70.30
सौबलः शकुनिश्चैव द्युमत्सेनश्च साल्वराट् ।
अन्ये च बहवः शूरा नानाजनपदेश्वराः ॥ ४.७०.३० ॥
સૌબલ શકુનિ, દ્યુમત્સેન, શાલ્વોનો રાજા, અને અન્ય અનેક શૂરવીરો — વિવિધ જનપદોના સ્વામી.
4.70.31
कृपेणाचार्यमुख्येन सहिताः कुरवो नृपाः ।
सञ्जकार्मुकनिस्त्रिंशा रथिनो रथयूथपाः।
अन्ये चैव महावीर्या राजपुत्रा महारथाः ॥ ४.७०.३१ ॥
કૃપ અને મુખ્ય આચાર્ય સહિત કૌરવ રાજાઓ, ધનુષ્ય-તલવાર સજ્જ રથીઓ અને રથયૂથપતિઓ, તથા અન્ય મહાપરાક્રમી રાજકુમારો અને મહારથીઓ.
4.70.32
मरुद्गणैः परिवृतः साक्षादपि पुरंदरः ।
तद्बलं न जयेत्क्रुद्धो भीष्मद्रोणादिभिर्वृतम् ॥ ४.७०.३२ ॥
મરુદ્ગણોથી ઘેરાયેલ સાક્ષાત્ ઇન્દ્ર પણ ક્રોધે ભરાઈને ભીષ્મ, દ્રોણ આદિથી સુરક્ષિત તે સેનાને જીતી શકે નહીં.
4.70.33
कस्तद्बृहन्नलादन्यो मनुष्यः प्रतियोत्स्यति ।
यस्य बाहुबले तुल्यो न भविष्यति कश्चन ॥ ४.७०.३३ ॥
બૃહન્નલા સિવાય બીજો કયો મનુષ્ય તેની સાથે યુદ્ધ કરશે? જેના બાહુબળની બરાબરીનું કોઈ નથી.
4.70.34
अतीव समरं दृष्ट्वा हर्षो यस्याभिवर्धते ।
किमेवं पुरुषो लोको दिवि वा भुवि विद्यते ॥ ४.७०.३४ ॥
યુદ્ધને અતિશય જોઈને જેનો હર્ષ વધે છે, એવો પુરુષ આ લોકમાં, સ્વર્ગમાં કે પૃથ્વી પર છે શું?
4.70.35
तेन संक्षुभितो राजा दीर्यमाणेन चेतसा ।
अब्रवीद्वचनं क्रूरमजानन्वै युधिष्ठिरम् ॥ ४.७०.३५ ॥
તેનાથી ક્ષુબ્ધ થયેલા રાજાએ, ચિત્ત વિદીર્ણ થતાં, યુધિષ્ઠિરને ન ઓળખીને ક્રૂર વચન કહ્યું.
4.70.36
कङ्ख मा ब्रूहि मे वाक्यं प्रतिकूलं द्विजोत्तम ।
बहुशः प्रतिषिद्धस्त्वं न च वाचं नियच्छसि ॥ ४.७०.३६ ॥
હે કંક, દ્વિજોત્તમ, મને પ્રતિકૂળ વાક્ય ન કહે. ઘણી વાર મનાઈ થઈ છતાં તું વાણી રોકતો નથી.
4.70.37
नियन्ता चेन्न विद्येत न कश्चिद्धर्ममाचरेत् ।
इति प्रक्षुभितो राजा सोऽक्षेणाभ्यहनद्भृशम् ॥ ४.७०.३७ ॥
નિયંતા ન હોય તો કોઈ ધર્મનું આચરણ ન કરે, એમ વિચારી ક્રોધિત રાજાએ તેને પાસાની લાકડીથી ખૂબ જોરથી માર્યો.
4.70.38
तस्य तक्षकभोगाभं बाहुमुत्क्षिप्य दक्षिणम् ।
विराटः प्राहनत्क्रुद्धः कर्णमाश्रित्य दक्षिणम् ॥ ४.७०.३८ ॥
તક્ષકના વીંટાળા જેવો તેનો જમણો હાથ ઊંચો કરીને ક્રોધિત વિરાટે જમણા કાનને લક્ષ્ય બનાવી તેને માર્યો.
4.70.39
मुखे युधिष्ठिरं कोपान्मैवमित्यवभर्त्सयन् ।
बलवत्प्रतिविद्धस्य नस्तः शोणितमास्रवत् ॥ ४.७०.३९ ॥
"આમ ન કર" એમ કહીને ક્રોધથી યુધિષ્ઠિરના મુખ પર ધમકાવતાં તેણે જોરથી માર્યું; એ પ્રહારથી લોહી વહેવા લાગ્યું.
4.70.40
अक्षेणाभिहतो राजा विराटेन युधिष्ठिरः ।
तूष्णीमासीन्महाबाहुः कृष्णां पश्यन्सुदुःखिताम् ॥ ४.७०.४० ॥
વિરાટ દ્વારા પાસાની લાકડીથી માર ખાધેલો રાજા યુધિષ્ઠિર, મહાબાહુ, અત્યંત દુઃખી કૃષ્ણા (દ્રૌપદી)ને જોતાં ચૂપચાપ બેસી રહ્યો.
4.70.41
तस्य रक्तोत्पलनिभं शिरसः शोणितं तदा ।
प्रावर्तत महाबाहोरभिघातान्महात्मनः ॥ ४.७०.४१ ॥
ત્યારે એ મહાબાહુ મહાત્માના મસ્તકમાંથી પ્રહારને કારણે લાલ કમળ જેવું લોહી વહેવા લાગ્યું.
4.70.42
तदप्राप्तं महीं पार्थः पाणिभ्यां समधारयत् ।
अवैक्षत च धर्मात्मा द्रौपदीं पार्श्वतः स्थिताम् ॥ ४.७०.४२ ॥
લોહી ધરતી સુધી ન પહોંચે એ માટે પૃથાપુત્ર પાર્થે પોતાના હાથે તેને ઝીલી લીધું; ધર્માત્માએ પાસે ઊભેલી દ્રૌપદી તરફ જોયું.
4.70.43
सा वेदनामभिज्ञाय भर्तुश्चित्तवशानुगा ।
सा विषण्णा च भीता च क्रुद्धा च द्रुपदात्मजा ॥ ४.७०.४३ ॥
પતિની વેદના સમજીને, તેમના મનને અનુસરનારી તે દ્રુપદપુત્રી ખિન્ન, ભયભીત અને ક્રોધિત થઈ.
4.70.44
बाष्पं नियम्य कृच्छ्रेण भर्तुर्निःश्रेयसैषिणी ।
उत्तरीयेण सूक्ष्मेण तूर्णं जग्राह शोणितम् ॥ ४.७०.४४ ॥
આંસુ મુશ્કેલીથી રોકીને, પતિનું કલ્યાણ ઇચ્છતી તેણીએ પોતાના પાતળા ઉત્તરીયથી તરત જ લોહી ઝીલી લીધું.
4.70.45
निगृह्य रक्तं वस्त्रेण सैरन्ध्री दुःखमोहिता ।
सौवर्णं गृह्य भृङ्गारं शोणितं तदपामृजत् ।
युधिष्ठिरस्य राजेन्द्र द्रुपदेन्द्रसुता तदा ॥ ४.७०.४५ ॥
રક્તને વસ્ત્રથી રોકીને, દુઃખથી મોહિત થયેલી સૈરંધ્રીએ સોનાનો ભૃંગાર લઈને તે લોહી લૂછ્યું. હે રાજેન્દ્ર, ત્યારે દ્રુપદેન્દ્રની પુત્રીએ યુધિષ્ઠિરનું લોહી લૂછ્યું.
4.70.46
सैरन्ध्रि किमिदं रक्तमुत्तरीयेण गृह्यते ।
कोत्र हेतुर्विशालाक्षि तन्मप्राचक्ष्व तत्वतः ॥ ४.७०.४६ ॥
હે સૈરંધ્રી, આ લોહી ઉત્તરીયથી કેમ ઝીલાઈ રહ્યું છે? હે વિશાળાક્ષી, તેનું કારણ શું છે? મને સાચેસાચું કહે.
4.70.47
रक्तबिन्दनि यावन्ति कङ्कस्य धरणीतले ।
तावद्वर्षाणि राष्ट्रे ते अनावृष्टिर्भविष्यति ॥ ४.७०.४७ ॥
કંકના લોહીનાં જેટલાં ટીપાં ધરતી પર પડશે, તેટલાં વર્ષ તારા રાષ્ટ્રમાં અનાવૃષ્ટિ થશે.
4.70.48
एतन्निमित्तं मात्स्येन्द्र कङ्कस्य रुधिरं मया ।
गृहीतमुत्तरीयेण विनाशो मा भवेत्तव ॥ ४.७०.४८ ॥
હે મત્સ્યેન્દ્ર, આ કારણે મેં કંકનું લોહી ઉત્તરીયથી ઝીલ્યું છે; તારો વિનાશ ન થાઓ.
4.70.49
यतीशं यो विहन्येत तस्यायुर्विनशिष्यति ।
यो यतीशं नियम्येत सहस्रं यातना यमे ॥ ४.७०.४९ ॥
જે યતીશનો વધ કરે છે, તેનું આયુષ્ય નાશ પામશે. જે યતીશને બાંધે છે, તેને યમલોકમાં હજાર યાતનાઓ મળે છે.
4.70.50
यतौ रक्तं दर्शयति यावत्पांसुरगृह्यत ।
तावन्तः पितृलोकस्थाः पितरः प्रपतन्त्यधः ॥ ४.७०.५० ॥
યતિમાં જેટલું લોહી દેખાય અને જેટલી ધૂળ લેવાય, તેટલા પિતૃલોકમાં રહેલા પિતૃઓ નીચે પડે છે.
4.70.51
इति ज्ञात्वा विराटेन्द्र धृतं रक्तं च वाससा ।
मया तव हितार्थाय त्वयि प्रणयकारणात् ॥ ४.७०.५१ ॥
આ જાણીને, હે વિરાટેન્દ્ર, મેં લોહી વસ્ત્રથી પકડી રાખ્યું; તારા હિત માટે, તારા પ્રત્યેના સ્નેહને કારણે.