มหาภารตะ · อัธยายะ 4.70
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.70.1
प्रस्थाप्य सेनां कन्याश्च गणिकाश्च स्वलंकृताः ।
मत्स्यराजो महाराजः प्रहृष्ट इदमब्रवीत् ॥ ४.७०.१ ॥
มัตสยราชผู้ยิ่งใหญ่ส่งกองทัพออกไป พร้อมด้วยหญิงสาวและนางคณิกาที่แต่งกายงดงาม แล้วมีความยินดี จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
4.70.2
व्रिगर्ताः कुरवः सर्वे संग्रामे निर्जिता मया ।
प्रविश्यान्तःपुरं हृष्टा द्यूतं दीव्याम ब्राह्मण ॥ ४.७०.२ ॥
ตรีคารตะและกุรุทั้งหมดถูกเราพิชิตในสงคราม เมื่อเข้าไปในท้องพระโรงฝ่ายในด้วยความยินดีแล้ว ข้าแต่พราหมณ์ ให้เราเล่นสกากันเถิด
4.70.3
अक्षानाहर सैरन्ध्रि आसनं चोपकल्पय ।
आदाय व्यजनं त्वं च पार्श्वतोऽनन्तरा भव ॥ ४.७०.३ ॥
ไซรันธรี จงนำลูกเต๋ามาและจัดเตรียมที่นั่ง ถือพัดแล้วยืนเคียงข้างเรา
4.70.4
तं तथावादिनं दृष्ट्वा पाण्डवः प्रत्यभापत ।
न देवितव्यं हृष्टेन कितवेनेति नः श्रुतम् ॥ ४.७०.४ ॥
เมื่อปาณฑพเห็นพระองค์ตรัสเช่นนั้น จึงตอบว่า "เราได้ยินมาว่า ไม่ควรเล่นสกากับนักพนันที่กำลังยินดี"
4.70.5
न त्वामद्य मुदा युक्तमहं देवितुमुत्सहे ।
प्रियं तु ते चिकीर्पामि वर्ततां यदि रोचते।
द्यूतं कर्तुं न वाञ्छामि नरेन्द्र जनसंसदि ॥ ४.७०.५ ॥
วันนี้เราไม่เต็มใจจะเล่นสกากับท่านซึ่งกำลังเปี่ยมด้วยความปีติ แต่เราปรารถนาจะทำสิ่งที่ทำให้ท่านพอพระทัย ถ้าท่านพอใจก็ขอให้เป็นเช่นนั้นเถิด ข้าแต่จอมนรชน เราไม่ปรารถนาจะเล่นสกาในที่ประชุมของผู้คน
4.70.6
स्त्रियो गावो हिरण्यं च यच्चान्यद्वसु किंचन ।
न मे किंचित्त्वया कार्यमन्तरेणापि देवितम् ॥ ४.७०.६ ॥
หญิง โค ทอง และทรัพย์สินอื่นใดก็ตาม เราไม่มีความต้องการสิ่งใดจากท่าน แม้จะไม่มีการเล่นสกาเลยก็ตาม
4.70.7
किं ते द्यूतेन राजेन्द्र बहुदोषेण मानद ।
देवने बहवो दोषास्तस्मात्तत्परिवर्जयेत् ॥ ४.७०.७ ॥
ข้าแต่จอมกษัตริย์ ผู้ประทานเกียรติ การพนันสกามีโทษมากมายจะเป็นประโยชน์อะไรแก่พระองค์เล่า การพนันมีโทษมากมาย เพราะฉะนั้นควรหลีกเลี่ยงเสียจากการพนันนั้น
4.70.8
श्रुतो वा यदि वा दृष्टो धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
स राज्यं धनमक्षय्यं पणमेकममन्यत ॥ ४.७०.८ ॥
ไม่ว่าจะเคยได้ยินหรือได้เห็นมา พระยุธิษฐิระผู้เป็นธรรมราชาเคยคิดว่าเดิมพันเพียงครั้งเดียวก็เป็นราชอาณาจักรและทรัพย์สมบัติที่ไม่มีวันหมดสิ้น
4.70.9
कृष्णां च भार्यां दयितां भ्रातॄंश्च त्रिदशोपमान् ।
निःसंशयं स कितवः पश्चात्तप्यति पाण्डवः ॥ ४.७०.९ ॥
เกี่ยวกับกฤษณาผู้เป็นภริยาอันเป็นที่รัก และพี่น้องของเขาซึ่งเทียบเท่าเทพเจ้า นักพนันปาณฑพผู้นั้นจะเสียใจภายหลังอย่างไม่ต้องสงสัย
4.70.10
विविधानां च रत्नानां धनानां च पराजये ।
अभीप्सितविनाशश्च वाक्पारुष्यमनन्तरम् ॥ ४.७०.१० ॥
เมื่อแพ้อัญมณีและทรัพย์สมบัติต่างๆ ย่อมเกิดความพินาศของสิ่งที่ปรารถนา และหลังจากนั้นก็จะมีถ้อยคำหยาบคาย
4.70.11
अविश्वास्यं बुधैर्नित्यमेकाह्ना द्रव्यनाशनम् ।
द्यूते हारितवान्सर्वं तस्माद्द्यूतं न रोचये ॥ ४.७०.११ ॥
สำหรับผู้มีปัญญา การสูญเสียทรัพย์สินในวันเดียวนั้นย่อมไม่น่าไว้วางใจเสมอ ในการเล่นสกาเขาได้แพ้ทุกสิ่ง เพราะฉะนั้นเราจึงไม่ชอบการเล่นสกา
4.70.12
अथवा मन्यसे राजन्दीव्याव यदि रोचते ।
एवमाभाष्य वाक्यैस्तु क्रीडतस्तौ नरोत्तमौ ॥ ४.७०.१२ ॥
หรือถ้าท่านเห็นว่า ข้าแต่พระราชา หากพอพระทัย เราก็เล่นกันเถิด เมื่อทั้งสองจอมชนผู้ประเสริฐที่สุดกล่าวถ้อยคำเช่นนั้นต่อกันแล้ว จึงเริ่มเล่นกัน
4.70.13
प्रवर्तमाने द्यूते तु मात्स्यः पाण्डवमब्रवीत् ॥ ४.७०.१३ ॥
ขณะที่การเล่นสกากำลังดำเนินอยู่ พระมัตสยราชจึงตรัสกับปาณฑพ
4.70.14
पश्य पुत्रेण मे युद्धे तादृशाः कुरवो जिताः ।
कुरवोऽतिरथाः सर्वे देवैरपि सुदुर्जयाः ॥ ४.७०.१४ ॥
ดูเถิด ในการสงคราม กุรุเช่นนั้นถูกบุตรของเราพิชิตได้ กุรุทั้งหมดเป็นนักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่ แม้แต่เทวดาก็ยากจะพิชิตได้
4.70.15
ततोऽब्रवीद्धर्मराजो द्यूते मात्स्यं युधिष्ठिरः ।
दिष्ट्या ते विजिता गावः कुरवश्च पराजिताः ॥ ४.७०.१५ ॥
ครั้นแล้ว พระยุธิษฐิระผู้เป็นธรรมราชาจึงตรัสกับพระมัตสยราชในการเล่นสกาว่า "โดยโชคดี โคของท่านได้รับชัยชนะ และกุรุก็ปราชัยแล้ว"
4.70.16
अत्यद्भुततमं मन्ये उत्तरश्चेत्कूरूञ्जयेत् ।
यन्ता बृहन्नला यस्य स कथंचिद्विजेष्यते ॥ ४.७०.१६ ॥
เราเห็นว่าเป็นเรื่องอัศจรรย์อย่างยิ่ง หากอุตตรจะพิชิตกุรุได้ ผู้ที่มีพระพฤหันนลาเป็นสารถีจะถูกพิชิตได้อย่างไรก็ไม่รู้
4.70.17
ततो विराटः क्षुभितो मन्युना च परिप्लुतः ।
उवाच वचनं क्रुद्धः परिव्राजमनन्तरम् ॥ ४.७०.१७ ॥
ครั้นแล้ว พระวิราฏ ผู้หวั่นไหวและท่วมท้นด้วยความโกรธ ด้วยความกริ้วจึงกล่าวถ้อยคำนี้ทันทีแก่นักบวชพเนจรผู้นั้น
4.70.18
तादृशेन तु योधेन महेष्वासेन धीमता ।
कुरवो निर्जिता युद्धे तत्र किं ब्राह्मणाद्भुतम् ॥ ४.७०.१८ ॥
ก็โดยนักรบเช่นนั้น ผู้เป็นนักธนูผู้ยิ่งใหญ่และมีปัญญา กุรุจึงถูกพิชิตในสงคราม ข้าแต่พราหมณ์ สิ่งนั้นมีอะไรน่าอัศจรรย์เล่า
4.70.19
समं षण्डेन मे पुत्रं ब्रह्मबन्धो प्रशंससि ।
वाच्यावाच्यं न जानीषे नूनं मामवमन्यसे ॥ ४.७०.१९ ॥
เจ้าญาติผู้ต่ำช้าของพราหมณ์ ท่านกลับยกย่องบุตรของเราโดยวางเขาไว้เคียงกับขันที ท่านไม่รู้ว่าอะไรควรพูดและอะไรไม่ควรพูด แน่แท้ท่านกำลังดูหมิ่นเรา
4.70.20
समं षण्डेन मे पुत्रं ब्रह्मबन्धो प्रशंससि ।
वाच्यावाच्यं न जानीषे नूनं मामवमन्यसे ॥ ४.७०.२० ॥
เจ้าญาติผู้ต่ำช้าของพราหมณ์ ท่านกลับยกย่องบุตรของเราโดยวางเขาไว้เคียงกับขันที ท่านไม่รู้ว่าอะไรควรพูดและอะไรไม่ควรพูด แน่แท้ท่านกำลังดูหมิ่นเรา
4.70.21
पुमांसो बहवो दृष्टाः सूताश्च बहवो मया ।
विक्रम्य यन्ता योद्धा च न मे दृष्टः कदाचन ॥ ४.७०.२१ ॥
ข้าพเจ้าได้เห็นบุรุษมากมายและสารถีมากมาย แต่ข้าพเจ้าไม่เคยเห็นผู้ใดที่เป็นทั้งสารถีและนักรบ ต่อสู้ด้วยความกล้าหาญเลย
4.70.22
विप्रियं न चरेद्राज्ञामनुकूलं प्रियं वदेत् ।
आचरन्विप्रियं राज्ञां न जातु सुखमेधते ॥ ४.७०.२२ ॥
ไม่ควรกระทำสิ่งที่ไม่เป็นที่พอพระทัยของพระราชา พึงกล่าวถ้อยคำที่คล้อยตามและเป็นที่รื่นหู ผู้ใดกระทำสิ่งที่ไม่น่าพอใจต่อพระราชาย่อมไม่มีวันเจริญด้วยความสุข
4.70.23
वयस्यत्वात्तु ते सर्वमपराधमिमं क्षमे ।
नेदृशीं प्रवदर्वाचं यदि जीवितुमिच्छसि ॥ ४.७०.२३ ॥
เพราะเราเป็นมิตรสหายกัน ข้าพเจ้าจึงยกโทษความผิดทั้งหมดนี้ให้แก่ท่าน หากท่านปรารถนาจะมีชีวิตอยู่ อย่ากล่าวถ้อยคำเช่นนี้อีกเลย
4.70.24
ततोऽब्रवीत्पुनः कङ्कः प्रहस्य कुरुवर्धनः ।
बृहन्नलाया सजेन्द्र धुष्यतां नगरे जयः ॥ ४.७०.२४ ॥
จากนั้น กังกะ ผู้ทำให้เผ่ากุรุเจริญรุ่งเรือง หัวเราะแล้วกล่าวขึ้นอีกว่า "โอ้ผู้เสมอเทวราชอินทร์ ขอให้ประกาศในเมืองว่าชัยชนะนี้เป็นของพฤหันนลา"
4.70.25
उत्तरेण तु सारथ्यं कृतं नूनं भविष्यति ।
निमित्तं किंचिदुत्पन्नं तर्कश्चापि दृढो मम।
यतो जानामि राजेन्द्र नान्यथा तद्भविष्यति ॥ ४.७०.२५ ॥
อุตตระย่อมได้ทำหน้าที่สารถีอย่างแน่นอน มีนิมิตบางอย่างเกิดขึ้น และการอนุมานของข้าพเจ้าก็มั่นคง โอ้จอมกษัตริย์ เพราะข้าพเจ้ารู้ว่าเรื่องนี้จะไม่เป็นอย่างอื่นไปได้
4.70.26
कुरवोऽपि महावीर्या देवैरपि सुदुर्जयाः ।
ससोमवरुणादित्यैः सयक्षेशहुताशनैः ॥ ४.७०.२६ ॥
พวกกุรุนั้นมีพลานุภาพยิ่งใหญ่ แม้เทวดาก็ยากที่จะเอาชนะได้ พร้อมด้วยพระโสม พระวรุณ และอาทิตย์ทั้งหลาย พร้อมด้วยจอมยักษ์และพระอัคนี
4.70.27
यत्र शान्तनवो भीष्मो द्रोणकर्णौ सुदुर्जयौ ।
अश्वत्थामा विकर्णश्च सोमदत्तो जयद्रथः ॥ ४.७०.२७ ॥
ที่ซึ่งมีภีษมะ บุตรของศานตนุ กับโทรณะและกรรณะ ซึ่งเอาชนะได้ยากยิ่ง อัศวัตถามา วิกรรณ โสมทัตตะ และชยัทรถ
4.70.28
भूरिश्रवाः शलो भूरिर्जलसन्धिश्च वीर्यवान् ।
दुर्योधनो दुष्प्रसहो दुःशासनविविंशती ॥ ४.७०.२८ ॥
ภูริศรวัส ศัลยะ ภูริ ชลสันธะผู้มีกำลัง ทุรโยธน์ผู้ยากจะต้านทาน ทุศาสนและวิวิงศติ
4.70.29
वृषसेनोऽश्ववेगश्च वायुवेगसुवर्चसौ ।
बाह्लीकः शूरसेनश्च युयुत्सुश्च परन्तपः ॥ ४.७०.२९ ॥
วฤษเสนะ อัศววีคะ วายุวีคะและสุวรรจสะ พาหลีกะ ศูรเสนะ ยุยุตสุ และผู้เผาผลาญศัตรู
4.70.30
सौबलः शकुनिश्चैव द्युमत्सेनश्च साल्वराट् ।
अन्ये च बहवः शूरा नानाजनपदेश्वराः ॥ ४.७०.३० ॥
เสาพละศกุนิ ทยุมัตเสนะ และพระราชาแห่งแคว้นศาลวะ กับวีรบุรุษอื่นอีกมากมาย ผู้เป็นใหญ่ในแคว้นต่างๆ
4.70.31
कृपेणाचार्यमुख्येन सहिताः कुरवो नृपाः ।
सञ्जकार्मुकनिस्त्रिंशा रथिनो रथयूथपाः।
अन्ये चैव महावीर्या राजपुत्रा महारथाः ॥ ४.७०.३१ ॥
บรรดากษัตริย์กุรุพร้อมด้วยกฤปะและอาจารย์ผู้ประเสริฐ บรรดารถีและหัวหน้ากองรถ ถือธนูและดาบเตรียมพร้อม และบรรดาราชกุมารและมหารถีอื่นๆ ผู้มีพลานุภาพยิ่งใหญ่
4.70.32
मरुद्गणैः परिवृतः साक्षादपि पुरंदरः ।
तद्बलं न जयेत्क्रुद्धो भीष्मद्रोणादिभिर्वृतम् ॥ ४.७०.३२ ॥
แม้พระอินทร์ผู้ทำลายเมืองเอง ล้อมรอบด้วยกองทัพมรุตทั้งหลาย ก็ไม่อาจเอาชนะกองทัพนั้นได้แม้ทรงพิโรธ ซึ่งมีภีษมะ โทรณะ และผู้อื่นๆ คุ้มกันอยู่
4.70.33
कस्तद्बृहन्नलादन्यो मनुष्यः प्रतियोत्स्यति ।
यस्य बाहुबले तुल्यो न भविष्यति कश्चन ॥ ४.७०.३३ ॥
นอกจากพฤหันนลาแล้ว มนุษย์ผู้ใดเล่าจะต่อสู้กับเขาได้ ผู้ซึ่งไม่มีใครเทียบเท่ากำลังแขนได้เลย
4.70.34
अतीव समरं दृष्ट्वा हर्षो यस्याभिवर्धते ।
किमेवं पुरुषो लोको दिवि वा भुवि विद्यते ॥ ४.७०.३४ ॥
เมื่อเห็นการรบอันดุเดือดเช่นนี้ ความยินดีของผู้ใดจะเพิ่มพูนขึ้น บุรุษเช่นนี้มีอยู่ในโลกนี้ ในสวรรค์ หรือบนแผ่นดินหรือไม่
4.70.35
तेन संक्षुभितो राजा दीर्यमाणेन चेतसा ।
अब्रवीद्वचनं क्रूरमजानन्वै युधिष्ठिरम् ॥ ४.७०.३५ ॥
พระราชาทรงสะเทือนพระทัยด้วยเหตุนั้น จิตใจถูกบีบคั้น ไม่ทรงจำพระยุธิษฐิระได้ จึงตรัสถ้อยคำอันรุนแรง
4.70.36
कङ्ख मा ब्रूहि मे वाक्यं प्रतिकूलं द्विजोत्तम ।
बहुशः प्रतिषिद्धस्त्वं न च वाचं नियच्छसि ॥ ४.७०.३६ ॥
โอ้กังกะ ผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชเอ๋ย อย่าได้กล่าวถ้อยคำที่ไม่เป็นที่พอพระทัยแก่เรา ท่านถูกห้ามหลายครั้งแล้ว แต่ท่านก็ยังไม่ระวังถ้อยคำของตน
4.70.37
नियन्ता चेन्न विद्येत न कश्चिद्धर्ममाचरेत् ।
इति प्रक्षुभितो राजा सोऽक्षेणाभ्यहनद्भृशम् ॥ ४.७०.३७ ॥
"หากไม่มีผู้ควบคุม ก็จะไม่มีใครประพฤติธรรม" เมื่อทรงดำริเช่นนี้ พระราชาผู้ทรงพระพิโรธก็ทรงฟาดกังกะอย่างแรงด้วยไม้ลูกเต๋า
4.70.38
तस्य तक्षकभोगाभं बाहुमुत्क्षिप्य दक्षिणम् ।
विराटः प्राहनत्क्रुद्धः कर्णमाश्रित्य दक्षिणम् ॥ ४.७०.३८ ॥
วิราฏทรงยกพระกรขวาที่เหมือนขดของพญานาคตักษกะ ทรงพระพิโรธ ฟาดไปที่หูขวาของกังกะ
4.70.39
मुखे युधिष्ठिरं कोपान्मैवमित्यवभर्त्सयन् ।
बलवत्प्रतिविद्धस्य नस्तः शोणितमास्रवत् ॥ ४.७०.३९ ॥
ทรงตำหนิพระยุธิษฐิระด้วยความโกรธว่า "อย่าทำเช่นนั้นเลย" แล้วฟาดเข้าที่พระพักตร์อย่างแรง เลือดจึงไหลออกจากจมูกจากการถูกฟาด
4.70.40
अक्षेणाभिहतो राजा विराटेन युधिष्ठिरः ।
तूष्णीमासीन्महाबाहुः कृष्णां पश्यन्सुदुःखिताम् ॥ ४.७०.४० ॥
พระยุธิษฐิระผู้มีพระกรยาวดั่งเป็นพระราชาถูกวิราฏฟาดด้วยไม้ลูกเต๋า ทรงนิ่งเงียบประทับอยู่ ทอดพระเนตรกฤษณา (เทราปที) ผู้ทรงโศกเศร้าอย่างยิ่ง
4.70.41
तस्य रक्तोत्पलनिभं शिरसः शोणितं तदा ।
प्रावर्तत महाबाहोरभिघातान्महात्मनः ॥ ४.७०.४१ ॥
จากการถูกตี เลือดสีดุจดอกบัวแดงก็เริ่มไหลออกจากศีรษะของผู้ยิ่งใหญ่ใจกว้างและมีแขนทรงพลังนั้นในตอนนั้น
4.70.42
तदप्राप्तं महीं पार्थः पाणिभ्यां समधारयत् ।
अवैक्षत च धर्मात्मा द्रौपदीं पार्श्वतः स्थिताम् ॥ ४.७०.४२ ॥
ยุธิษฐิระ บุตรของปฤถา ไม่ยอมให้เลือดนั้นตกถึงพื้นดิน จึงรองรับไว้ด้วยมือทั้งสอง และผู้มีใจธรรมมองไปยังเทราปทีที่ยืนอยู่ข้างกาย
4.70.43
सा वेदनामभिज्ञाय भर्तुश्चित्तवशानुगा ।
सा विषण्णा च भीता च क्रुद्धा च द्रुपदात्मजा ॥ ४.७०.४३ ॥
เมื่อรู้ถึงความเจ็บปวดของสามี และคล้อยตามความปรารถนาในใจของเขา บุตรีของท้าวทรุปทะจึงทั้งเศร้าหมอง หวาดกลัว และโกรธ
4.70.44
बाष्पं नियम्य कृच्छ्रेण भर्तुर्निःश्रेयसैषिणी ।
उत्तरीयेण सूक्ष्मेण तूर्णं जग्राह शोणितम् ॥ ४.७०.४४ ॥
นางกลั้นน้ำตาไว้ด้วยความยากลำบาก ด้วยปรารถนาความดีของสามี แล้วรีบใช้ผ้าอุตตรียะบางเบารองรับเลือดนั้นไว้
4.70.45
निगृह्य रक्तं वस्त्रेण सैरन्ध्री दुःखमोहिता ।
सौवर्णं गृह्य भृङ्गारं शोणितं तदपामृजत् ।
युधिष्ठिरस्य राजेन्द्र द्रुपदेन्द्रसुता तदा ॥ ४.७०.४५ ॥
สัยรันธรี ถูกความทุกข์และความหลงทำให้สับสน จึงห่อเลือดไว้ด้วยผ้า แล้วหยิบภาชนะทองคำขึ้นมาเช็ดเลือดนั้นออก ข้าแต่จอมกษัตริย์ บุตรีของเจ้าแห่งทรุปทะในตอนนั้นได้เช็ดเลือดของยุธิษฐิระ
4.70.46
सैरन्ध्रि किमिदं रक्तमुत्तरीयेण गृह्यते ।
कोत्र हेतुर्विशालाक्षि तन्मप्राचक्ष्व तत्वतः ॥ ४.७०.४६ ॥
สัยรันธรี นี่มันคืออะไร ทำไมจึงใช้ผ้าอุตตรียะรองรับเลือดนี้ ข้าแต่ผู้มีดวงตากว้าง มีเหตุอะไรหรือ จงบอกข้าให้ตรงตามความจริงเถิด
4.70.47
रक्तबिन्दनि यावन्ति कङ्कस्य धरणीतले ।
तावद्वर्षाणि राष्ट्रे ते अनावृष्टिर्भविष्यति ॥ ४.७०.४७ ॥
เลือดของกังกะที่หยดลงบนพื้นดินมีเพียงเท่าใด ประเทศของเจ้าก็จะแล้งฝนนานเท่านั้นปี
4.70.48
एतन्निमित्तं मात्स्येन्द्र कङ्कस्य रुधिरं मया ।
गृहीतमुत्तरीयेण विनाशो मा भवेत्तव ॥ ४.७०.४८ ॥
ด้วยเหตุนี้ ข้าแต่เจ้าแห่งมัตสยะ ข้าจึงได้รองรับเลือดของกังกะไว้ด้วยผ้าอุตตรียะ เพื่อมิให้ความพินาศเกิดแก่พระองค์
4.70.49
यतीशं यो विहन्येत तस्यायुर्विनशिष्यति ।
यो यतीशं नियम्येत सहस्रं यातना यमे ॥ ४.७०.४९ ॥
ผู้ใดทำร้ายเจ้าแห่งนักพรต อายุของผู้นั้นจะสิ้นสุดลง ผู้ใดขังเจ้าแห่งนักพรตไว้ จะต้องทนทรมานนับพันในอาณาจักรของยมะ
4.70.50
यतौ रक्तं दर्शयति यावत्पांसुरगृह्यत ।
तावन्तः पितृलोकस्थाः पितरः प्रपतन्त्यधः ॥ ४.७०.५० ॥
เลือดที่ปรากฏบนนักพรตมีเท่าใด และฝุ่นที่ถูกเก็บขึ้นมามีเท่าใด บรรพบุรุษที่สถิตอยู่ในโลกของปิตฤก็จะตกลงสู่ที่ต่ำเท่านั้น
4.70.51
इति ज्ञात्वा विराटेन्द्र धृतं रक्तं च वाससा ।
मया तव हितार्थाय त्वयि प्रणयकारणात् ॥ ४.७०.५१ ॥
รู้เช่นนี้แล้ว ข้าแต่จอมกษัตริย์แห่งวิราฏ ข้าจึงรองรับเลือดไว้ด้วยผ้า เพื่อประโยชน์ของพระองค์ เพราะความรักใคร่ที่มีต่อพระองค์