મહાભારત · અધ્યાય 4.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.72.1
सभाज्यमानः पौरैश्च स्त्रीभिर्जानपदैरपि ।
आसाद्यान्तःपुरद्वारं पित्रे संप्रत्यवेदयत् ॥ ४.७२.१ ॥
નગરજનો, સ્ત્રીઓ અને ગ્રામજનો દ્વારા સન્માનિત થઈને તે અંતઃપુરના દ્વારે પહોંચ્યો અને હવે પિતાને જણાવ્યું.
4.72.2
ततो द्वाःस्थः समासाद्य प्रणिपत्य कृताञ्जलिः ।
वर्धयित्वा जयाशीर्भिरिदं वचनमब्रवीत् ॥ ४.७२.२ ॥
પછી દ્વારપાળ નજીક આવી, પ્રણામ કરી, હાથ જોડી, વિજયના આશીર્વાદ આપી આ વચન બોલ્યો.
4.72.3
राजन्पृथुयशस्तुभ्यं जित्वा शत्रून्समागतः ।
उत्तरः सह सूतेन द्वारि तिष्ठति वारितः ॥ ४.७२.३ ॥
હે રાજા, મહાયશસ્વી, તમારો (પુત્ર) શત્રુઓને જીતીને પાછો ફર્યો છે. ઉત્તર સારથી સાથે દ્વાર પર રોકાઈને ઊભો છે.
4.72.4
कुमारो योधमुख्यैस्च गणिकाभिस्च संवृतः ।
पौरजानपदैर्युक्तः पूज्यमानो जयाशिषाः ॥ ४.७२.४ ॥
રાજકુમાર શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓ અને ગણિકાઓથી ઘેરાયેલો, નગરજનો અને ગ્રામજનો સાથે, વિજયના આશીર્વાદોથી સન્માનિત થઈ રહ્યો છે.
4.72.5
ततो हृष्टो महीपालः क्षत्तारमिदमब्रवीत् ।
प्रवेशयोभौ तौ तूर्णं दर्शनेप्सुरहं तयोः ॥ ४.७२.५ ॥
પછી હર્ષિત થયેલા રાજાએ દ્વારપાળને કહ્યું: "બંનેને ઝડપથી અંદર લાવો; હું તેમને જોવા ઇચ્છું છું."
4.72.6
क्षत्तारं कुरुराजस्तु शनैः कर्ण उपाजपत् ।
उत्तरः प्रविशत्वेको न प्रवेश्या बृहन्नलाः ॥ ४.७२.६ ॥
કુરુરાજા (યુધિષ્ઠિર) દ્વારપાળને ધીમેથી કહે છે: "ઉત્તર એકલો અંદર આવે; બૃહન્નલાને અંદર ન પ્રવેશવા દેવી."
4.72.7
तस्य हि महाबाहोर्व्रतं नित्यं महात्मनः ।
यो ममाङ्गे व्रणं कुर्याच्छोणितं वा प्रदर्शयेत्।
अन्यत्र संग्रामगतान्न स जीवेत्कथंचन ॥ ४.७२.७ ॥
તે મહાબાહુ, મહાત્માનું નિત્ય વ્રત આ છે: જે મારા અંગ પર ઘા કરે, અથવા લોહી બતાવે — યુદ્ધમાં ગયેલાઓ સિવાય — તે કોઈ પણ રીતે જીવશે નહીં.
4.72.8
व्यक्तं भृसं सुसंक्रुद्धो मां दृष्ट्वैव सशोणितम् ।
विराटमिह सामात्यं हन्यात्सबलावाहनम् ॥ ४.७२.८ ॥
સ્પષ્ટ છે કે, અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને, લોહીથી ભીંજાયેલા મને જોતાં જ, તે અહીં અમાત્યો સહિત વિરાટને તેની સેના અને વાહનો સહિત મારી નાખશે.
4.72.9
इन्द्रं वापि कुबेरं वा यमं वा वरुणं तथा ।
मम शोणितकर्तारं मृद्गीयात्किं पुनर्नरम् ॥ ४.७२.९ ॥
ઇન્દ્ર હોય, કુબેર હોય, યમ હોય કે વરુણ પણ — મારું લોહી વહેવડાવનારને તે છોડશે નહીં; તો પછી સામાન્ય માણસની શી વાત?
4.72.10
क्षणमात्रं तु तत्रैव द्वारि तिष्ठतु वीर्यवान् ।
इति प्रोवाच धर्मात्मा युधिष्ठिर उदारधीः ॥ ४.७२.१० ॥
"તે વીર માત્ર એક ક્ષણ ત્યાં જ દ્વાર પર ઊભો રહે" — એમ ધર્માત્મા, ઉદાર બુદ્ધિવાળા યુધિષ્ઠિરે કહ્યું.
4.72.11
इत्युक्त्वा क्षमया युक्तो धर्मराजो घृणान्वितः ।
सभायां सह मात्स्येन तूष्णीमुपविवेश ह ॥ ४.७२.११ ॥
એમ કહીને, ક્ષમાથી યુક્ત, કરુણાથી ભરેલા ધર્મરાજ મત્સ્યરાજ સાથે સભામાં મૌન બેસી ગયા.
4.72.12
ततो राजसुतो ज्येष्ठः प्राविशत्पृथिवींजयः ।
ववन्दे स पितुः पादौ कङ्कं चाप्युपतिष्ठत ॥ ४.७२.१२ ॥
ત્યારે રાજાનો જ્યેષ્ઠ પુત્ર, પૃથ્વીને જીતનાર પ્રવેશ્યો. તેણે પિતાના ચરણોમાં વંદન કર્યા અને કંકની પાસે પણ જઈને ઊભો રહ્યો.
4.72.13
पश्यन्युधिष्ठिरं दृष्ट्या वक्रया चरणौ पितुः ।
अभिवाद्य ततो दृष्ट्वा कङ्कस्य रुधिरप्लुतम् ।
हृदयेऽदह्यत तदा मृत्युग्रस्त इवोत्तरः ॥ ४.७२.१३ ॥
યુધિષ્ઠિર તરફ વાંકી દૃષ્ટિથી જોતાં, પિતાના ચરણોને પ્રણામ કરીને, લોહીથી લથબથ કંકને જોતાં, મૃત્યુગ્રસ્ત હોય તેમ ઉત્તરનું હૃદય બળી ઊઠ્યું.
4.72.14
ततो रुधिरसिक्ताङ्गमनेकाग्रमनागसम् ।
भूमावेकान्त आसीनं सैरन्ध्र्या समुपासितम्।
ततः पप्रच्छ राजानं त्वरमाण इवोत्तरः ॥ ४.७२.१४ ॥
પછી લોહીથી ભીંજાયેલા શરીરવાળા, અસ્થિર મનવાળા, નિર્દોષ, એકાંતમાં ભૂમિ પર બેઠેલા, સૈરંધ્રી દ્વારા સેવાયેલા રાજાને ઉત્તર જાણે ઉતાવળથી પૂછવા લાગ્યો.
4.72.15
केनायं ताडितः कङ्कः केन पापमिदं कृतम् ।
को वा जिगमिषुर्मृत्युं केन स्पृष्टः पदोरगः ॥ ४.७२.१५ ॥
આ કંકને કોણે માર્યો? આ પાપ કોણે કર્યું? અથવા મૃત્યુને ઇચ્છનાર કોણ છે? પગથી સાપને કોણે સ્પર્શ્યો?
4.72.16
श्रोत्रियो ब्राह्मणश्रेष्ठ इन्द्रासनरतिक्षमः ।
पूजनीयोऽभिवाद्यश्च न प्रबाध्योऽयमीदृशः ॥ ४.७२.१६ ॥
આ શ્રોત્રિય, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, ઇન્દ્રાસનમાં આનંદ માણવા યોગ્ય, પૂજનીય અને વંદનીય છે; આવા માણસને પીડવો ન જોઈએ.
4.72.17
स पुत्रस्य वचः श्रुत्वा विराटो राष्ट्रवर्धनः ।
प्रत्युवाचोत्तरं वाक्यं साध्वसाद्ध्वस्तमानसः ॥ ४.७२.१७ ॥
પુત્રના વચન સાંભળીને રાષ્ટ્રવર્ધન વિરાટે ભયથી ભાંગેલા મનથી ઉત્તરને આ વચન કહ્યું.
4.72.18
पुत्र ते विजयं श्रुत्वा प्रहृष्टोऽहं मुदा भृशम् ।
अक्षक्रीडनयाऽनेन कालक्षेपमकारिषम् ॥ ४.७२.१८ ॥
પુત્ર, તારી જીત સાંભળીને હું ઘણો આનંદિત થયો હતો; આ પાસાની રમતથી જ મેં સમય વિતાવ્યો હતો.
4.72.19
तत्राजयत्कुरून्सर्वानुत्तरो राष्ट्रवर्धनः ।
इत्युक्तं हि मया पुत्र नेति कङ्को बृहन्नला।
अजयत्सा कुरून्सर्वानिति मामब्रवीन्मुहुः ॥ ४.७२.१९ ॥
ત્યાં રાષ્ટ્રને વધારનાર ઉત્તરે બધા કુરુઓને જીત્યા એમ મેં કહ્યું હતું, પુત્ર. ના, બૃહન્નલાએ બધા કુરુઓને જીત્યા, એમ કંકે મને વારંવાર કહ્યું.
4.72.20
प्रशंसिते मया पुत्र विजये तव विश्रुते ।
बृहन्नलाया विजयं कङ्कोऽस्तुवत वै रुषा ॥ ४.७२.२० ॥
પુત્ર, મેં તારા પ્રસિદ્ધ વિજયની પ્રશંસા કરી ત્યારે કંકે ક્રોધથી બૃહન્નલાના વિજયની સ્તુતિ કરી.
4.72.21
मया प्रशस्यमाने तु त्वयि पण्डं प्रशंसति ।
बृहन्नलाप्रशंसाभिरभ्यसूयमहं तदा।
ताडितोऽयं मया पुत्र दुरात्मा शत्रुपक्षकृत् ॥ ४.७२.२१ ॥
હું તારી પ્રશંસા કરતો હતો ત્યારે તે નપુંસક બૃહન્નલાની પ્રશંસા કરવા લાગ્યો. બૃહન્નલાની પ્રશંસાથી ત્યારે હું ઈર્ષ્યાથી ભરાયો. પુત્ર, એ દુરાત્મા, શત્રુપક્ષનો સહાયક, મારા વડે પ્રહાર પામ્યો.
4.72.22
ताडितोऽयं यतिः कङ्क इत्युक्तं तद्वचोत्तरः ।
श्रुत्वा पितुर्भृशं क्रुद्धः पितरं वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.७२.२२ ॥
'આ યતિ કંકને પ્રહાર કરવામાં આવ્યો' એવા પિતાના શબ્દો સાંભળીને ઉત્તર અતિ ક્રોધિત થયો અને પિતાને આ વાક્ય કહ્યું.
4.72.23
अकार्यं ते कृतं राजन्क्षिप्रमेष प्रसाद्यताम् ।
मा त्वा ब्रह्मविषं घोरं समूलमुपनिर्दहेत् ॥ ४.७२.२३ ॥
રાજન્, તેં અયોગ્ય કર્મ કર્યું છે. એને તરત પ્રસન્ન કર; નહીંતર બ્રાહ્મણ માટે વિષ સમાન તે ઘોર (પાપ) તને મૂળ સહિત બાળી નાખશે.
4.72.24
यावन्न क्षयमायाति कुलं सर्वमशेषनः ।
स्फीतं वृद्धं च मात्स्यानामयं तावत्प्रसाद्यताम् ॥ ४.७२.२४ ॥
આપણું સંપૂર્ણ કુળ શેષ વિના નાશ પામે તે પહેલાં, મત્સ્યોનું આ સમૃદ્ધ અને વધતું રાજ્ય હજુ છે ત્યાં સુધી, તેને પ્રસન્ન કરી લે.
4.72.25
प्रणम्य पादयोरस्य दण्डवत्क्षितिमण्डले ।
प्रगृह्य पादौ पाणिभ्यामयं तावत्प्रसाद्यताम् ॥ ४.७२.२५ ॥
તેના ચરણોમાં પ્રણામ કરીને, ધરતી પર દંડવત્ પડીને, બે હાથે તેના ચરણ પકડીને, તેને તે જ ક્ષણે પ્રસન્ન કરવો.
4.72.26
दक्षेण पाणिना स्पृष्ट्वा शपे त्वां क्षपितं मया ।
इति यावद्वदेत्कङ् अयं तावत्प्रसाद्यताम् ॥ ४.७२.२६ ॥
જમણા હાથે સ્પર્શ કરીને, 'મેં તને ક્ષીણ કર્યો' એવા સોગંદ લઉં છું એમ 'કઙ્' કહેવા સુધી, તેને તે જ વેળાએ પ્રસન્ન કરવો.
4.72.27
स पुत्रस्य वचः श्रुत्वा विराटः साध्वसाकुलः ।
क्षमयामास कौन्तेयं छन्नं ब्राह्मणवर्चसा ॥ ४.७२.२७ ॥
પુત્રના વચન સાંભળીને ભયથી વ્યાકુળ થયેલા વિરાટે બ્રાહ્મણના તેજથી છુપાયેલા કૌન્તેયને શાંત કર્યો.
4.72.28
क्षमयन्तं तु राजानं पाण्डवः प्रत्यभाषत ।
चिरं क्षान्तं मया राजन्मन्युर्मम न विद्यते ॥ ४.७२.२८ ॥
રાજાને શાંત કરતાં પાંડવે ઉત્તર આપ્યો — હે રાજન, મેં લાંબા સમયથી ક્ષમા આપી છે; મારા મનમાં ક્રોધ નથી.
4.72.29
यदि स्म तत्पतेद्भूमौ रुधिरं मम पार्थिव ।
सराष्ट्रस्त्वमिहोच्छेदमापद्येथा नरर्षभ ॥ ४.७२.२९ ॥
હે રાજન, જો મારું લોહી ધરતી પર પડે, તો હે નરશ્રેષ્ઠ, તું તારા રાજ્ય સહિત અહીં વિનાશ પામીશ.
4.72.30
न दूषयामि राजेन्द्र यस्तु हन्याददूषकम् ।
फलं तस्य महाराज क्षिप्रं दारुणमाप्नुयात् ॥ ४.७२.३० ॥
હે રાજેન્દ્ર, હું તેને દોષ આપતો નથી; જે નિર્દોષને મારે છે, હે મહારાજ, તેને શીઘ્ર ભયંકર ફળ મળે છે.
4.72.31
शोणिते तु व्यतिक्रान्ते प्रविवेश बृहन्नला ।
अभिवाद्य महाराजं कङ्कं चाप्युपतिष्ठत ॥ ४.७२.३१ ॥
રક્તપાત પૂરો થતાં બૃહન્નલા અંદર પ્રવેશી. મહારાજને પ્રણામ કરીને કંકની પાસે પણ તે ઊભી રહી.
4.72.32
क्षमयित्वा तु कौरव्यं रणादुत्तरमागतम् ।
परिष्वज्य दृढं राजा प्रवेश्य भवनोत्तमम्।
प्रशशंस ततो मात्स्यः शृण्वतः सव्यसाचिनः ॥ ४.७२.३२ ॥
યુદ્ધમાંથી પાછા ફરેલા કૌરવ ઉત્તરને ક્ષમા કરીને રાજાએ તેને દૃઢતાથી આલિંગ્યો અને ઉત્તમ મહેલમાં લઈ ગયા. પછી મત્સ્યરાજે સવ્યસાચી સાંભળતા હતા ત્યારે તેની પ્રશંસા કરી.
4.72.33
त्वया दायादवानस्मि कैकेयीनन्दिवर्धन ।
त्वया मे सदृशः पुत्रो न भूतो न भविष्यति ॥ ४.७२.३३ ॥
કૈકેયીપુત્રના આનંદ વધારનારા, તારા કારણે મને વારસદાર મળ્યો. તારા સમાન પુત્ર મારો થયો નથી અને થશે પણ નહીં.
4.72.34
पदं पदसहस्रेण यश्चरन्नापराध्नुयात् ।
तेन कर्णेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.३४ ॥
હજાર પગલાં ચાલવા છતાં એક પગલું પણ ન ચૂકનાર કર્ણ સાથે, હે પુત્ર, તારો મુકાબલો કેવી રીતે થયો?
4.72.35
रणे यं प्रेक्ष्य सीदन्ति हृतवीर्यपराक्रमाः ।
कृपेन तेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.३५ ॥
રણમાં જેને જોઈને વીર્ય અને પરાક્રમ ગુમાવેલા યોદ્ધાઓ ઢીલા પડી જાય છે, તે કૃપ સાથે, હે પુત્ર, તારો મુકાબલો કેવી રીતે થયો?
4.72.36
यस्य तद्विश्रुतं लोके महद्वृत्तमनुत्तमम् ।
पितुः कृते कृतं घोरं ब्रह्मचर्यमनुत्तमम् ॥ ४.७२.३६ ॥
જેનું એ મહાન અને અનુત્તમ આચરણ જગતમાં પ્રસિદ્ધ છે, જેણે પિતા માટે તે ઘોર અને અનુત્તમ બ્રહ્મચર્ય ધારણ કર્યું હતું.
4.72.37
योऽयोधीत्समरे रामं जामदग्न्यं प्रतापिनम् ।
भीष्मोसौ पुरुषव्याघ्र न च युद्धे पराजितः ॥ ४.७२.३७ ॥
યુદ્ધમાં પ્રતાપી જામદગ્ન્ય રામ સાથે લડનાર તે ભીષ્મ, હે પુરુષવ્યાઘ્ર, યુદ્ધમાં ક્યારેય પરાજિત થયા નહોતા.
4.72.38
पराक्रमी च दुर्धर्षो विद्वाञ्शूरो जितेन्द्रियः ।
दृढवेधी क्षिप्रकारी विश्रुतः सर्वकर्मसु ॥ ४.७२.३८ ॥
પરાક્રમી, દુર્ધર્ષ, વિદ્વાન, શૂર, જિતેન્દ્રિય, દૃઢ લક્ષ્યવેધી, ક્ષિપ્રકારી, સર્વ કર્મોમાં વિખ્યાત.
4.72.39
तेन ते सह भीष्मेण कुरुवृद्धेन संयुगे ।
युद्धमासीत्कथं तात सर्वमेतद्ब्रवीहि मे ॥ ४.७२.३९ ॥
હે તાત, કુરુવૃદ્ધ ભીષ્મ સાથે યુદ્ધમાં તમારું યુદ્ધ કેવી રીતે થયું? આ બધું મને કહો.
4.72.40
पर्वतं यो विनिर्भिन्द्याद्राजपुत्रो वरेषुभिः ।
दुर्योधनेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.४० ॥
જે રાજપુત્ર ઉત્તમ બાણોથી પર્વતને પણ ભેદી શકે, તે દુર્યોધન સાથે હે તાત, તમારો સામનો કેવી રીતે થયો?
4.72.41
आचार्यो वृष्णिरीराणां पाञ्चालानां च यः प्रभुः ।
कुरूणां पाण्डवानां च सर्वक्षत्रस्य यो गुरुः ॥ ४.७२.४१ ॥
વૃષ્ણિ અને રીરોના આચાર્ય, પાંચાલોના પ્રભુ, કૌરવો અને પાંડવોના તથા સર્વ ક્ષત્રિયોના જે ગુરુ.
4.72.42
सर्वशस्त्रभृतां श्रेष्ठः सर्वलोकेषु विश्रुतः ।
तेन द्रोणेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.४२ ॥
સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, સર્વ લોકોમાં વિખ્યાત તે દ્રોણ સાથે હે તાત, તમારો સામનો કેવી રીતે થયો?
4.72.43
आचार्यपुत्रो यः शूरो द्रोणादनवमो रणे ।
तेन वीरेण ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.४३ ॥
આચાર્યનો પુત્ર, જે શૂર છે અને યુદ્ધમાં દ્રોણથી ઊતરતો નથી, તે વીર સાથે, હે તાત, તારો સામનો કેવી રીતે થયો?
4.72.44
सर्वे चैव महावीर्या धार्तराष्ट्रः महारथाः ।
तैस्तैर्वीरैश्च ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.४४ ॥
મહાપરાક્રમી ધૃતરાષ્ટ્રના સર્વ પુત્રો અને મહારથીઓ, તે વીરો સાથે, હે તાત, તારો સામનો કેવી રીતે થયો?
4.72.45
न मया निर्जिता गावो न मया कुरवो जिताः ।
कृतं च कर्म तत्सर्वं देवपुत्रेण केनचित् ॥ ४.७२.४५ ॥
મેં ગાયો જીતી નથી, મેં કુરુઓને હરાવ્યા નથી; તે બધું કર્મ કોઈ એક દેવપુત્રે કર્યું.
4.72.46
स हि भीतं द्रवन्तं मां भीष्मद्रोणमुखान्कुरून् ।
दृष्ट्वा विषण्णं संग्रामे देवपुत्रो न्यवारयत् ॥ ४.७२.४६ ॥
ભયથી ભાગતા મને અને ભીષ્મ-દ્રોણ આગળ રાખેલા કુરુઓને યુદ્ધમાં ખિન્ન જોઈને, તે દેવપુત્રે મને રોક્યો.
4.72.47
स हि तिष्ठन्रथोपस्थे वज्रपाणिनिभो युवा ।
तेन ते निर्जिता गावस्तेन ते कुरवो जिताः ॥ ४.७२.४७ ॥
રથ પર ઊભેલો, વજ્રધારી સમાન તે યુવાન— તેણે જ તારી ગાયો જીતી અને તેણે જ કુરુઓને હરાવ્યા.
4.72.48
तस्य तत्कर्म वीरस्य न मया तात तत्कृतम् ।
स हि शारद्वतं द्रोणं द्रोणपुत्रं च वीर्यवान् ।ट
सूतपुत्रं च भीष्मं च चकार विमुखाञ्शरैः ॥ ४.७२.४८ ॥
તે વીરનું તે કર્મ મેં કર્યું નથી, હે તાત. તે પરાક્રમી શારદ્વત (કૃપ), દ્રોણ, દ્રોણપુત્ર, સૂતપુત્ર અને ભીષ્મને પણ બાણોથી વિમુખ કરી દીધા.
4.72.49
दुर्योदनं च समरे प्रभिन्नमिव कुञ्जरम् ।
प्रभग्नमब्रवीद्भीतं राजपुत्रं महाबलम् ॥ ४.७२.४९ ॥
યુદ્ધમાં ભાંગેલા મદોન્મત્ત હાથીની જેમ પરાજિત, ભયભીત મહાબલી રાજપુત્ર દુર્યોધનને તેણે કહ્યું.
4.72.50
न हास्तिनपुरे त्राणं तव पश्यामि किंचन ।
न हास्तिनपुरे भोगा भोक्तुं शक्याः पलायता ॥ ४.७२.५० ॥
હસ્તિનાપુરમાં મને તારું કોઈ રક્ષણ દેખાતું નથી; ભાગનારને હસ્તિનાપુરમાં ભોગ ભોગવવા શક્ય નથી.
4.72.51
व्यायामेन परीप्सस्व जीवितं कौरवात्मज ।
न मोक्ष्यसे पलायंस्त्वं लोके युद्धमना भव।
पृथिवीं भोक्ष्यसे जित्वा हतो वा स्वर्गमाप्स्यसि ॥ ४.७२.५१ ॥
હે કૌરવપુત્ર, પ્રયત્નથી તારા પ્રાણની રક્ષા કરવાનો પ્રયત્ન કર. ભાગવાથી તને મુક્તિ નહીં મળે; જગતમાં યુદ્ધમાં મન રાખ. જીતીને પૃથ્વી ભોગવીશ, અથવા મરીને સ્વર્ગ પામીશ.
4.72.52
स निवृत्तो नरव्याघ्रो मुञ्चन्वज्रनिभाञ्शरान् ।
सचिवैः संवृतो राजा भीष्मद्रोणकृपादिभिः ।
ततो मे रोमहर्षोऽभूदूरुस्तम्भश्च मेऽभवत् ॥ ४.७२.५२ ॥
તે નરવ્યાઘ્ર વજ્ર સમાન બાણો છોડતો પાછો ફર્યો, ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ વગેરે મંત્રીઓથી ઘેરાયેલો રાજા. ત્યારે મારા રૂંવાડા ઊભા થઈ ગયા અને મારી જાંઘો જકડાઈ ગઈ.
4.72.53
यदभूद्धनसंकाशमनीकं व्यधमच्छरैः ।
तत्प्रपुद्य रथानीकं सिंहदर्पसमो युवा।
तान्कुरुन्द्रावयद्राजन्रणे नाग इव श्वसन् ॥ ४.७२.५३ ॥
મેઘ સમાન જે સેના હતી તેને તેણે બાણોથી નષ્ટ કરી. સિંહના દર્પ સમાન તે યુવાન રથસેનાને તોડીને, હે રાજન, યુદ્ધમાં હાથીની જેમ શ્વાસ લેતાં કૌરવોને ભગાડ્યા.
4.72.54
एकेन तेन शूरेण षड्रथाः परिनिर्जिताः ।
शार्दूलेनेव मत्तेन मृगास्तृणचरा यथा ॥ ४.७२.५४ ॥
તે એક વીરથી છ રથીઓ સંપૂર્ણ રીતે જીતાયા, જેમ મદમસ્ત વાઘ ઘાસ ચરતાં મૃગોને જીતે.
4.72.55
हयानां च गजानां च शूराणां च धनुष्मताम् ।
निहतानि सहस्राणि भग्ना च कुरुवाहिनी ॥ ४.७२.५५ ॥
ઘોડા, હાથી અને ધનુર્ધારી શૂરવીરોના હજારો માર્યા ગયા, અને કુરુસેના ભાંગી પડી.
4.72.56
सूतपुत्रं शतैर्विद्ध्वा हयान्हत्वा महारथः ।
अस्त्रेण मोहयित्वा तं रक्तवस्त्रं समाददे ॥ ४.७२.५६ ॥
સૂતપુત્રને સેંકડો બાણોથી વીંધીને, તેના ઘોડા મારીને, તે મહારથીએ અસ્ત્રથી તેને મોહિત કરીને લાલ વસ્ત્ર લઈ લીધું.
4.72.57
चतुर्भिः पुनरानर्च्छद्भीष्मं शान्तनवं शरैः ।
स तं विद्ध्वा हयांश्चाशु नास्य वस्त्रं समाददे ॥ ४.७२.५७ ॥
ફરીથી ચાર બાણોથી તેણે શાંતનુના પુત્ર ભીષ્મ પર હુમલો કર્યો; તેમને વીંધીને અને તેમના ઘોડા ઝડપથી મારીને પણ તેણે તેમનું વસ્ત્ર લીધું નહીં.
4.72.58
दुर्योधनं च बलवान्बाणैर्विव्याध सप्तभिः ।
तं स विद्ध्वा हयांश्चास्य पीतवस्त्रं समाददे ॥ ४.७२.५८ ॥
બલવાને દુર્યોધનને સાત બાણોથી વીંધ્યો; તેને વીંધીને અને તેના ઘોડા મારીને તેણે તેનું પીળું વસ્ત્ર લઈ લીધું.
4.72.59
द्रोणं कृपं च बलवान्सोमदत्तं जयद्रथम् ।
भूरिश्रवसमिन्द्राभं शकुनिं च महारथम् ॥ ४.७२.५९ ॥
બલવાને દ્રોણ, કૃપ, સોમદત્ત, જયદ્રથ, ઇન્દ્ર સમાન ભૂરિશ્રવા અને મહારથી શકુનિને (પણ વીંધ્યા).
4.72.60
त्रिभिस्त्रिभिः स विद्ध्वा तु दुःशासनमुखानपि ।
विविधानि च वस्त्राणि महार्हाण्याजहार सः ॥ ४.७२.६० ॥
ત્રણ ત્રણ બાણોથી દુઃશાસન વગેરેને પણ વીંધીને તેણે ઘણાં મૂલ્યવાન વસ્ત્રો લઈ લીધાં.
4.72.61
द्वाभ्यां शराभ्यां विद्ध्वाऽथ तथाऽऽचार्यसुतं रणे ।
चापं छित्त्वा विकर्णस्य नीले चादत्त वाससी ॥ ४.७२.६१ ॥
બે બાણોથી વીંધીને, તેમજ રણમાં આચાર્યના પુત્રને પણ, વિકર્ણનું ધનુષ્ય કાપીને તેનાં બે નીલ વસ્ત્રો લઈ લીધાં.
4.72.62
क्व स वीरो महाबाहुर्देवपुत्रो महायशाः ।
यो ममामोचयत्पुत्रं कुरुभिर्ग्रस्तमाहवे ॥ ४.७२.६२ ॥
તે વીર, મહાબાહુ, દેવપુત્ર, મહાયશસ્વી ક્યાં છે? જેમણે યુદ્ધમાં કૌરવોએ પકડેલા મારા પુત્રને છોડાવ્યો.
4.72.63
इच्छामि तममित्रघ्नं दुष्टुमर्चितुमेव च ।
येन मे त्वं च गावश्च मोक्षिता देवसूनुना ॥ ४.७२.६३ ॥
તે શત્રુનાશકનું હું સન્માન અને પૂજન કરવા ઇચ્છું છું; જેમના દ્વારા તમે અને મારી ગાયો છોડાવાઈ.
4.72.64
तस्मै दास्यामि तां पुत्रीं ग्रामांश्चैव तु हाटकान् ।
स्फुरितं कटिसूत्रं च स्त्रीसहस्रशतानि च ॥ ४.७२.६४ ॥
તેને હું તે પુત્રી આપીશ; ગામો, ચમકતો સોનાનો કમરપટો અને સેંકડો હજારો સ્ત્રીઓ પણ આપીશ.
4.72.65
अन्तर्धानं गतस्तात देवपुत्रः प्रतापवान् ।
अद्य श्वो वा परश्वो वा मन्ये प्रादुर्भविष्यति ॥ ४.७२.६५ ॥
હે તાત, પ્રતાપી દેવપુત્ર અંતર્ધાન થયા છે. મને લાગે છે કે આજે, કાલે કે પરમદિવસે તેઓ ફરી પ્રગટ થશે.
4.72.66
एवमाख्यायमानस्तु छन्नं सत्रेण पाण्डवम् ।
वसन्तं तं तु नाज्ञासीद्विराटः पार्थमर्जुनम् ॥ ४.७२.६६ ॥
આ રીતે કહેવાયા છતાં, વેશથી છુપાયેલા પાંડવ, ત્યાં વસતા તે પાર્થ અર્જુનને વિરાટ ઓળખી શક્યો નહીં.
4.72.67
ततः पार्थोऽभ्यनुज्ञातो विराटेन महात्मना ।
सह पुत्रेण मात्स्यस्य मन्त्रयित्वा धनंजयः ॥ ४.७२.६७ ॥
પછી મહાત્મા વિરાટની અનુમતિ મેળવીને પાર્થ ધનંજયે મત્સ્યરાજના પુત્ર સાથે મંત્રણા કરી.
4.72.68
इत्येवं ब्रूहि राजानं विराटं समुपस्थितम् ।
इत्युक्त्वा सहसा पार्थः प्रविश्यान्तःपुरं शुभम्।
ददौ वस्त्राणि रन्तानि विराटदुहितुः स्वयम् ॥ ४.७२.६८ ॥
"આ રીતે નજીક આવેલા રાજા વિરાટને કહેજો" એમ કહીને પાર્થ અચાનક શુભ અંતઃપુરમાં પ્રવેશ્યો અને વિરાટની પુત્રીને પોતે વસ્ત્રો અને રત્નો આપ્યાં.
4.72.69
उत्तरा तु महार्हाणि वस्त्राण्याभरणानि च ।
प्रगृह्य तानि सर्वाणि प्रीता सानुचराऽभवत् ॥ ४.७२.६९ ॥
ઉત્તરાએ અતિ મૂલ્યવાન વસ્ત્રો અને આભૂષણો બધાં લઈ લીધાં, અને પ્રસન્ન થઈને પોતાની સખીઓ સાથે રહી.