ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 4.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.72.1
सभाज्यमानः पौरैश्च स्त्रीभिर्जानपदैरपि ।
आसाद्यान्तःपुरद्वारं पित्रे संप्रत्यवेदयत् ॥ ४.७२.१ ॥
ନଗରବାସୀ, ନାରୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ସେ ଅନ୍ତଃପୁର ଦ୍ୱାରରେ ପହଞ୍ଚି ବର୍ତ୍ତମାନ ପିତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
4.72.2
ततो द्वाःस्थः समासाद्य प्रणिपत्य कृताञ्जलिः ।
वर्धयित्वा जयाशीर्भिरिदं वचनमब्रवीत् ॥ ४.७२.२ ॥
ତା'ପରେ ଦ୍ୱାରପାଳ ନିକଟକୁ ଆସି, ପ୍ରଣାମ କରି, କର ଯୋଡ଼ି, ଜୟର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।
4.72.3
राजन्पृथुयशस्तुभ्यं जित्वा शत्रून्समागतः ।
उत्तरः सह सूतेन द्वारि तिष्ठति वारितः ॥ ४.७२.३ ॥
ହେ ରାଜା, ମହାଯଶସ୍ୱୀ, ଆପଣଙ୍କ (ପୁତ୍ର) ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜିତି ଫେରି ଆସିଛନ୍ତି। ଉତ୍ତର ସାରଥି ସହିତ ଦ୍ୱାରରେ ଅଟକାଯାଇ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି।
4.72.4
कुमारो योधमुख्यैस्च गणिकाभिस्च संवृतः ।
पौरजानपदैर्युक्तः पूज्यमानो जयाशिषाः ॥ ४.७२.४ ॥
ରାଜକୁମାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧା ଓ ଗଣିକାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ସହିତ, ଜୟର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଛନ୍ତି।
4.72.5
ततो हृष्टो महीपालः क्षत्तारमिदमब्रवीत् ।
प्रवेशयोभौ तौ तूर्णं दर्शनेप्सुरहं तयोः ॥ ४.७२.५ ॥
ତା'ପରେ ହର୍ଷିତ ରାଜା ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଦୁହିଁଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଭିତରକୁ ଆଣ; ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।"
4.72.6
क्षत्तारं कुरुराजस्तु शनैः कर्ण उपाजपत् ।
उत्तरः प्रविशत्वेको न प्रवेश्या बृहन्नलाः ॥ ४.७२.६ ॥
କୁରୁରାଜା (ଯୁଧିଷ୍ଠିର) ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ ଧୀରେ କହିଲେ: "ଉତ୍ତର ଏକା ଭିତରକୁ ଆସୁ; ବୃହନ୍ନଳାଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ ଦିଆଯିବ ନାହିଁ।"
4.72.7
तस्य हि महाबाहोर्व्रतं नित्यं महात्मनः ।
यो ममाङ्गे व्रणं कुर्याच्छोणितं वा प्रदर्शयेत्।
अन्यत्र संग्रामगतान्न स जीवेत्कथंचन ॥ ४.७२.७ ॥
ସେହି ମହାବାହୁ, ମହାତ୍ମାଙ୍କର ନିତ୍ୟ ବ୍ରତ ଏହା: ଯିଏ ମୋ ଅଙ୍ଗରେ କ୍ଷତ କରିବ, କିମ୍ବା ରକ୍ତ ଦେଖାଇବ — ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ — ସେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ବଞ୍ଚିବ ନାହିଁ।
4.72.8
व्यक्तं भृसं सुसंक्रुद्धो मां दृष्ट्वैव सशोणितम् ।
विराटमिह सामात्यं हन्यात्सबलावाहनम् ॥ ४.७२.८ ॥
ସ୍ପଷ୍ଟ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ରକ୍ତରେ ତିନ୍ତା ମୋତେ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ, ସେ ଏଠାରେ ଅମାତ୍ୟ ସହିତ ବିରାଟଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସେନା ଓ ବାହନ ସହିତ ମାରିବ।
4.72.9
इन्द्रं वापि कुबेरं वा यमं वा वरुणं तथा ।
मम शोणितकर्तारं मृद्गीयात्किं पुनर्नरम् ॥ ४.७२.९ ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ହେଉ, କୁବେର ହେଉ, ଯମ ହେଉ ବା ବରୁଣ ହେଉ — ମୋ ରକ୍ତ ବୁହାଇଥିବା ଲୋକକୁ ସେ ଛାଡ଼ିବ ନାହିଁ; ତେବେ ସାଧାରଣ ମଣିଷର କଥା କ'ଣ?
4.72.10
क्षणमात्रं तु तत्रैव द्वारि तिष्ठतु वीर्यवान् ।
इति प्रोवाच धर्मात्मा युधिष्ठिर उदारधीः ॥ ४.७२.१० ॥
"ସେହି ବୀର କ୍ଷଣମାତ୍ର ସେଠାରେ ଦ୍ୱାରରେ ଠିଆ ହେଉ" — ଏହିପରି ଧର୍ମାତ୍ମା, ଉଦାରବୁଦ୍ଧି ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ।
4.72.11
इत्युक्त्वा क्षमया युक्तो धर्मराजो घृणान्वितः ।
सभायां सह मात्स्येन तूष्णीमुपविवेश ह ॥ ४.७२.११ ॥
ଏହିପରି କହି, କ୍ଷମାଯୁକ୍ତ, କରୁଣାପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମରାଜ ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କ ସହିତ ସଭାରେ ମୌନ ହୋଇ ବସିଲେ।
4.72.12
ततो राजसुतो ज्येष्ठः प्राविशत्पृथिवींजयः ।
ववन्दे स पितुः पादौ कङ्कं चाप्युपतिष्ठत ॥ ४.७२.१२ ॥
ତା'ପରେ ରାଜାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର, ପୃଥିବୀ ଜିତିଥିବା ଲୋକ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ପିତାଙ୍କ ଚରଣରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ କଙ୍କଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ମଧ୍ୟ ଠିଆ ହେଲେ।
4.72.13
पश्यन्युधिष्ठिरं दृष्ट्या वक्रया चरणौ पितुः ।
अभिवाद्य ततो दृष्ट्वा कङ्कस्य रुधिरप्लुतम् ।
हृदयेऽदह्यत तदा मृत्युग्रस्त इवोत्तरः ॥ ४.७२.१३ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ବଙ୍କା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ପିତାଙ୍କ ଚରଣରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା କଙ୍କକୁ ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁଗ୍ରସ୍ତ ଭଳି ଉତ୍ତରଙ୍କ ହୃଦୟ ଜଳିଉଠିଲା।
4.72.14
ततो रुधिरसिक्ताङ्गमनेकाग्रमनागसम् ।
भूमावेकान्त आसीनं सैरन्ध्र्या समुपासितम्।
ततः पप्रच्छ राजानं त्वरमाण इवोत्तरः ॥ ४.७२.१४ ॥
ତା'ପରେ ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଶରୀର, ଅସ୍ଥିର ମନ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଏକାନ୍ତରେ ଭୂମିରେ ବସିଥିବା, ସୈରନ୍ଧ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଯେପରି ଶୀଘ୍ର ପଚାରିଲା।
4.72.15
केनायं ताडितः कङ्कः केन पापमिदं कृतम् ।
को वा जिगमिषुर्मृत्युं केन स्पृष्टः पदोरगः ॥ ४.७२.१५ ॥
ଏହି କଙ୍କକୁ କିଏ ପ୍ରହାର କଲା? ଏହି ପାପ କିଏ କଲା? ଅଥବା ମୃତ୍ୟୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା କିଏ? ପାଦରେ ସାପକୁ କିଏ ଛୁଇଁଲା?
4.72.16
श्रोत्रियो ब्राह्मणश्रेष्ठ इन्द्रासनरतिक्षमः ।
पूजनीयोऽभिवाद्यश्च न प्रबाध्योऽयमीदृशः ॥ ४.७२.१६ ॥
ଏ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଇନ୍ଦ୍ରାସନରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ପୂଜନୀୟ ଓ ବନ୍ଦନୀୟ; ଏପରି ଲୋକକୁ ପୀଡ଼ା ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
4.72.17
स पुत्रस्य वचः श्रुत्वा विराटो राष्ट्रवर्धनः ।
प्रत्युवाचोत्तरं वाक्यं साध्वसाद्ध्वस्तमानसः ॥ ४.७२.१७ ॥
ପୁଅର କଥା ଶୁଣି ରାଷ୍ଟ୍ର ବଢ଼ାଇଥିବା ବିରାଟ ଭୟରେ ବିଚଳିତ ମନରେ ଉତ୍ତରଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
4.72.18
पुत्र ते विजयं श्रुत्वा प्रहृष्टोऽहं मुदा भृशम् ।
अक्षक्रीडनयाऽनेन कालक्षेपमकारिषम् ॥ ४.७२.१८ ॥
ପୁଅ, ତୁମ ବିଜୟ ଶୁଣି ମୁଁ ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଥିଲି; ଏହି ପଶା ଖେଳରେ ମୁଁ ସମୟ କଟାଇଥିଲି।
4.72.19
तत्राजयत्कुरून्सर्वानुत्तरो राष्ट्रवर्धनः ।
इत्युक्तं हि मया पुत्र नेति कङ्को बृहन्नला।
अजयत्सा कुरून्सर्वानिति मामब्रवीन्मुहुः ॥ ४.७२.१९ ॥
ସେଠାରେ ରାଷ୍ଟ୍ରର ବୃଦ୍ଧି ସାଧନକାରୀ ଉତ୍ତର ସମସ୍ତ କୁରୁଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ ବୋଲି ମୁଁ କହିଥିଲି, ପୁତ୍ର। ନା, ବୃହନ୍ନଳା ସମସ୍ତ କୁରୁଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ ବୋଲି କଙ୍କ ମୋତେ ବାରମ୍ବାର କହିଥିଲା।
4.72.20
प्रशंसिते मया पुत्र विजये तव विश्रुते ।
बृहन्नलाया विजयं कङ्कोऽस्तुवत वै रुषा ॥ ४.७२.२० ॥
ପୁତ୍ର, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଜୟର ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ବେଳେ କଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ବୃହନ୍ନଳାଙ୍କ ବିଜୟର ସ୍ତୁତି କଲା।
4.72.21
मया प्रशस्यमाने तु त्वयि पण्डं प्रशंसति ।
बृहन्नलाप्रशंसाभिरभ्यसूयमहं तदा।
ताडितोऽयं मया पुत्र दुरात्मा शत्रुपक्षकृत् ॥ ४.७२.२१ ॥
ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ବେଳେ ସେ ସେ ନପୁଂସକ ବୃହନ୍ନଳାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କଲା। ବୃହନ୍ନଳାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ ମୁଁ ସେତେବେଳେ ଈର୍ଷାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲି। ପୁତ୍ର, ସେଇ ଦୁରାତ୍ମା, ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ସହାୟକକୁ ମୁଁ ପ୍ରହାର କଲି।
4.72.22
ताडितोऽयं यतिः कङ्क इत्युक्तं तद्वचोत्तरः ।
श्रुत्वा पितुर्भृशं क्रुद्धः पितरं वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.७२.२२ ॥
'ଏହି ଯତି କଙ୍କ ପ୍ରହାରିତ ହୋଇଛି' ପିତାଙ୍କର ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଉତ୍ତର ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ପିତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲା।
4.72.23
अकार्यं ते कृतं राजन्क्षिप्रमेष प्रसाद्यताम् ।
मा त्वा ब्रह्मविषं घोरं समूलमुपनिर्दहेत् ॥ ४.७२.२३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଅନୁଚିତ କର୍ମ କରିଛ। ଏହାକୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ କର; ନହେଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ବିଷ ସଦୃଶ ସେହି ଘୋର (ପାପ) ତୁମକୁ ମୂଳ ସହିତ ଦହନ କରିବ।
4.72.24
यावन्न क्षयमायाति कुलं सर्वमशेषनः ।
स्फीतं वृद्धं च मात्स्यानामयं तावत्प्रसाद्यताम् ॥ ४.७२.२४ ॥
ଆମ ସମଗ୍ର ବଂଶ ଅବଶେଷ ନ ରହି ନାଶ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କର ଏହି ସମୃଦ୍ଧ ଓ ବର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଣୁ ରାଜ୍ୟ ରହିଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର।
4.72.25
प्रणम्य पादयोरस्य दण्डवत्क्षितिमण्डले ।
प्रगृह्य पादौ पाणिभ्यामयं तावत्प्रसाद्यताम् ॥ ४.७२.२५ ॥
ତାଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ି, ଦୁଇ ହାତରେ ତାଙ୍କ ପାଦ ଧରି, ତାଙ୍କୁ ସେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ କରାଯାଉ।
4.72.26
दक्षेण पाणिना स्पृष्ट्वा शपे त्वां क्षपितं मया ।
इति यावद्वदेत्कङ् अयं तावत्प्रसाद्यताम् ॥ ४.७२.२६ ॥
ଡାହାଣ ହାତରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ଷୟ କରିଛି ବୋଲି ଶପଥ କରେ ଏହିପରି 'କଙ୍' କହିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ସେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ କରାଯାଉ।
4.72.27
स पुत्रस्य वचः श्रुत्वा विराटः साध्वसाकुलः ।
क्षमयामास कौन्तेयं छन्नं ब्राह्मणवर्चसा ॥ ४.७२.२७ ॥
ପୁତ୍ରର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଭୟରେ ବ୍ୟାକୁଳ ବିରାଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତେଜରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ କୌନ୍ତେୟଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
4.72.28
क्षमयन्तं तु राजानं पाण्डवः प्रत्यभाषत ।
चिरं क्षान्तं मया राजन्मन्युर्मम न विद्यते ॥ ४.७२.२८ ॥
ରାଜାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଥିବା ବେଳେ ପାଣ୍ଡବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ — ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ବହୁ ସମୟରୁ କ୍ଷମା କରିଛି; ମୋ ମନରେ କ୍ରୋଧ ନାହିଁ।
4.72.29
यदि स्म तत्पतेद्भूमौ रुधिरं मम पार्थिव ।
सराष्ट्रस्त्वमिहोच्छेदमापद्येथा नरर्षभ ॥ ४.७२.२९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯଦି ମୋ ରକ୍ତ ଭୂମିରେ ପଡ଼େ, ତେବେ ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ସହିତ ଏଠାରେ ବିନାଶ ପାଇବ।
4.72.30
न दूषयामि राजेन्द्र यस्तु हन्याददूषकम् ।
फलं तस्य महाराज क्षिप्रं दारुणमाप्नुयात् ॥ ४.७२.३० ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଉନାହିଁ; ନିର୍ଦୋଷଙ୍କୁ ଯିଏ ମାରେ, ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଭୟଙ୍କର ଫଳ ପାଏ।
4.72.31
शोणिते तु व्यतिक्रान्ते प्रविवेश बृहन्नला ।
अभिवाद्य महाराजं कङ्कं चाप्युपतिष्ठत ॥ ४.७२.३१ ॥
ରକ୍ତପାତ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ ବୃହନ୍ନଳା ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମହାରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କଙ୍କଙ୍କ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ଠିଆ ହେଲେ।
4.72.32
क्षमयित्वा तु कौरव्यं रणादुत्तरमागतम् ।
परिष्वज्य दृढं राजा प्रवेश्य भवनोत्तमम्।
प्रशशंस ततो मात्स्यः शृण्वतः सव्यसाचिनः ॥ ४.७२.३२ ॥
ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରିଥିବା କୌରବ ଉତ୍ତରଙ୍କୁ କ୍ଷମା କରି ରାଜା ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପ୍ରାସାଦକୁ ନେଇଗଲେ। ତା'ପରେ ମତ୍ସ୍ୟରାଜ ସବ୍ୟସାଚୀ ଶୁଣୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
4.72.33
त्वया दायादवानस्मि कैकेयीनन्दिवर्धन ।
त्वया मे सदृशः पुत्रो न भूतो न भविष्यति ॥ ४.७२.३३ ॥
କୈକେୟୀ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଉଥିବା ହେ, ତୁମ ଯୋଗୁଁ ମୋର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଅଛି। ତୁମ ସମାନ ପୁତ୍ର ମୋର ହୋଇ ନାହିଁ ଏବଂ ହେବନାହିଁ।
4.72.34
पदं पदसहस्रेण यश्चरन्नापराध्नुयात् ।
तेन कर्णेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.३४ ॥
ହଜାର ପାଦ ଚାଲିଲେ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ପାଦ ବି ଭୁଲ ନ କରୁଥିବା କର୍ଣ୍ଣ ସହିତ, ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମର ମୁକାବିଲା କେମିତି ହେଲା?
4.72.35
रणे यं प्रेक्ष्य सीदन्ति हृतवीर्यपराक्रमाः ।
कृपेन तेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.३५ ॥
ରଣରେ ଯାହାକୁ ଦେଖି ବୀର୍ଯ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମ ହରାଇଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ନ୍ତି, ସେହି କୃପ ସହିତ, ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମର ମୁକାବିଲା କେମିତି ହେଲା?
4.72.36
यस्य तद्विश्रुतं लोके महद्वृत्तमनुत्तमम् ।
पितुः कृते कृतं घोरं ब्रह्मचर्यमनुत्तमम् ॥ ४.७२.३६ ॥
ଯାହାର ସେହି ମହାନ ଓ ଅନୁତ୍ତମ ଆଚରଣ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯିଏ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ଘୋର ଓ ଅନୁତ୍ତମ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
4.72.37
योऽयोधीत्समरे रामं जामदग्न्यं प्रतापिनम् ।
भीष्मोसौ पुरुषव्याघ्र न च युद्धे पराजितः ॥ ४.७२.३७ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତାପୀ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିବା ସେହି ଭୀଷ୍ମ, ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ପରାଜିତ ହୋଇ ନ ଥିଲେ।
4.72.38
पराक्रमी च दुर्धर्षो विद्वाञ्शूरो जितेन्द्रियः ।
दृढवेधी क्षिप्रकारी विश्रुतः सर्वकर्मसु ॥ ४.७२.३८ ॥
ପରାକ୍ରମୀ, ଦୁର୍ଧର୍ଷ, ବିଦ୍ୱାନ, ଶୂର, ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ, ଦୃଢ଼ଲକ୍ଷ୍ୟଭେଦୀ, କ୍ଷିପ୍ରକାରୀ, ସବୁ କର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
4.72.39
तेन ते सह भीष्मेण कुरुवृद्धेन संयुगे ।
युद्धमासीत्कथं तात सर्वमेतद्ब्रवीहि मे ॥ ४.७२.३९ ॥
ହେ ତାତ, କୁରୁବୃଦ୍ଧ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ହେଲା? ଏସବୁ ମୋତେ କୁହ।
4.72.40
पर्वतं यो विनिर्भिन्द्याद्राजपुत्रो वरेषुभिः ।
दुर्योधनेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.४० ॥
ଯେଉଁ ରାଜପୁତ୍ର ଉତ୍ତମ ବାଣରେ ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ଭେଦ କରିପାରନ୍ତି, ସେହି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ସହ ହେ ତାତ, ତୁମର ସାକ୍ଷାତ କିପରି ହେଲା?
4.72.41
आचार्यो वृष्णिरीराणां पाञ्चालानां च यः प्रभुः ।
कुरूणां पाण्डवानां च सर्वक्षत्रस्य यो गुरुः ॥ ४.७२.४१ ॥
ବୃଷ୍ଣି ଓ ରୀରଙ୍କ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ପାଞ୍ଚାଳଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କର, ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ଗୁରୁ।
4.72.42
सर्वशस्त्रभृतां श्रेष्ठः सर्वलोकेषु विश्रुतः ।
तेन द्रोणेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.४२ ॥
ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ସେହି ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସହ ହେ ତାତ, ତୁମର ସାକ୍ଷାତ କିପରି ହେଲା?
4.72.43
आचार्यपुत्रो यः शूरो द्रोणादनवमो रणे ।
तेन वीरेण ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.४३ ॥
ଆଚାର୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ଶୂର ଏବଂ ରଣରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କଠାରୁ କମ୍ ନୁହେଁ, ସେହି ବୀର ସହିତ, ହେ ତାତ, ତୁମର ସାମନା କିପରି ହେଲା?
4.72.44
सर्वे चैव महावीर्या धार्तराष्ट्रः महारथाः ।
तैस्तैर्वीरैश्च ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.४४ ॥
ମହାପରାକ୍ରମୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ଏବଂ ମହାରଥୀମାନେ, ସେହି ବୀରମାନଙ୍କ ସହିତ, ହେ ତାତ, ତୁମର ସାମନା କିପରି ହେଲା?
4.72.45
न मया निर्जिता गावो न मया कुरवो जिताः ।
कृतं च कर्म तत्सर्वं देवपुत्रेण केनचित् ॥ ४.७२.४५ ॥
ମୁଁ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଜିତିନାହିଁ, ମୁଁ କୁରୁମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିନାହିଁ; ସେ ସମସ୍ତ କର୍ମ କୌଣସି ଏକ ଦେବପୁତ୍ର କରିଛନ୍ତି।
4.72.46
स हि भीतं द्रवन्तं मां भीष्मद्रोणमुखान्कुरून् ।
दृष्ट्वा विषण्णं संग्रामे देवपुत्रो न्यवारयत् ॥ ४.७२.४६ ॥
ଭୟରେ ପଳାଉଥିବା ମୋତେ ଏବଂ ଭୀଷ୍ମ-ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ କୁରୁମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଷଣ୍ଣ ଦେଖି, ସେହି ଦେବପୁତ୍ର ମୋତେ ରୋକିଲେ।
4.72.47
स हि तिष्ठन्रथोपस्थे वज्रपाणिनिभो युवा ।
तेन ते निर्जिता गावस्तेन ते कुरवो जिताः ॥ ४.७२.४७ ॥
ରଥ ଉପରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା, ବଜ୍ରଧାରୀ ସଦୃଶ ସେହି ଯୁବକ— ସେ ହିଁ ତୁମର ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଜିତିଲେ, ସେ ହିଁ କୁରୁମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କଲେ।
4.72.48
तस्य तत्कर्म वीरस्य न मया तात तत्कृतम् ।
स हि शारद्वतं द्रोणं द्रोणपुत्रं च वीर्यवान् ।ट
सूतपुत्रं च भीष्मं च चकार विमुखाञ्शरैः ॥ ४.७२.४८ ॥
ସେହି ବୀରଙ୍କ ସେ କର୍ମ ମୁଁ କରିନାହିଁ, ହେ ତାତ। ସେହି ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ଶାରଦ୍ଵତ (କୃପ), ଦ୍ରୋଣ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର, ସୂତପୁତ୍ର ଏବଂ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବାଣରେ ବିମୁଖ କରିଦେଲେ।
4.72.49
दुर्योदनं च समरे प्रभिन्नमिव कुञ्जरम् ।
प्रभग्नमब्रवीद्भीतं राजपुत्रं महाबलम् ॥ ४.७२.४९ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଗ୍ନ ମଦମତ୍ତ ହାତୀ ପରି ପରାଜିତ, ଭୀତ ମହାବଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ସେ କହିଲା।
4.72.50
न हास्तिनपुरे त्राणं तव पश्यामि किंचन ।
न हास्तिनपुरे भोगा भोक्तुं शक्याः पलायता ॥ ४.७२.५० ॥
ହସ୍ତିନାପୁରରେ ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ କୌଣସି ରକ୍ଷା ଦେଖୁନାହିଁ; ପଳାଇଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
4.72.51
व्यायामेन परीप्सस्व जीवितं कौरवात्मज ।
न मोक्ष्यसे पलायंस्त्वं लोके युद्धमना भव।
पृथिवीं भोक्ष्यसे जित्वा हतो वा स्वर्गमाप्स्यसि ॥ ४.७२.५१ ॥
ହେ କୌରବପୁତ୍ର, ପ୍ରୟାସରେ ତୁମ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର। ପଳାଇ ତୁମେ ମୁକ୍ତି ପାଇବ ନାହିଁ; ଜଗତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମନ ଦିଅ। ଜିତି ପୃଥିବୀ ଭୋଗିବ, କିମ୍ବା ହତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବ।
4.72.52
स निवृत्तो नरव्याघ्रो मुञ्चन्वज्रनिभाञ्शरान् ।
सचिवैः संवृतो राजा भीष्मद्रोणकृपादिभिः ।
ततो मे रोमहर्षोऽभूदूरुस्तम्भश्च मेऽभवत् ॥ ४.७२.५२ ॥
ସେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର ବଜ୍ର ସମାନ ବାଣ ମାରି ଫେରିଲା, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ ପ୍ରଭୃତି ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ ରାଜା। ସେତେବେଳେ ମୋ ଲୋମ ଠିଆ ହେଲା, ମୋ ଉରୁ ଅବଶ ହେଲା।
4.72.53
यदभूद्धनसंकाशमनीकं व्यधमच्छरैः ।
तत्प्रपुद्य रथानीकं सिंहदर्पसमो युवा।
तान्कुरुन्द्रावयद्राजन्रणे नाग इव श्वसन् ॥ ४.७२.५३ ॥
ମେଘ ସମାନ ଯେଉଁ ସୈନ୍ୟ ଥିଲା, ତାକୁ ସେ ବାଣରେ ଧ୍ୱଂସ କଲା। ସିଂହର ଦର୍ପ ସମାନ ସେଇ ଯୁବକ ରଥସେନା ଭାଙ୍ଗି, ହେ ରାଜନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀ ପରି ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି କୌରବମାନଙ୍କୁ ପଳାଇଲା।
4.72.54
एकेन तेन शूरेण षड्रथाः परिनिर्जिताः ।
शार्दूलेनेव मत्तेन मृगास्तृणचरा यथा ॥ ४.७२.५४ ॥
ସେ ଜଣେ ବୀରଦ୍ୱାରା ଛଅ ରଥୀ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପରାଜିତ ହେଲେ, ଯେପରି ମଦମତ୍ତ ବାଘ ଘାସ ଖାଉଥିବା ହରିଣମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରେ।
4.72.55
हयानां च गजानां च शूराणां च धनुष्मताम् ।
निहतानि सहस्राणि भग्ना च कुरुवाहिनी ॥ ४.७२.५५ ॥
ଘୋଡା, ହାତୀ ଓ ଧନୁର୍ଧାରୀ ବୀରମାନଙ୍କର ହଜାରେ ନିହତ ହେଲେ, ଏବଂ କୁରୁ ସେନା ଭଗ୍ନ ହେଲା।
4.72.56
सूतपुत्रं शतैर्विद्ध्वा हयान्हत्वा महारथः ।
अस्त्रेण मोहयित्वा तं रक्तवस्त्रं समाददे ॥ ४.७२.५६ ॥
ସୂତପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଶହ ଶହ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କରି, ତାଙ୍କ ଘୋଡା ବଧ କରି, ସେହି ମହାରଥୀ ଅସ୍ତ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କରି ରକ୍ତ ବସ୍ତ୍ର ନେଲେ।
4.72.57
चतुर्भिः पुनरानर्च्छद्भीष्मं शान्तनवं शरैः ।
स तं विद्ध्वा हयांश्चाशु नास्य वस्त्रं समाददे ॥ ४.७२.५७ ॥
ପୁଣି ଚାରି ବାଣରେ ସେ ଶାନ୍ତନୁ-ପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କରି ଓ ତାଙ୍କ ଘୋଡା ଶୀଘ୍ର ବଧ କରି ମଧ୍ୟ ସେ ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ନେଲେ ନାହିଁ।
4.72.58
दुर्योधनं च बलवान्बाणैर्विव्याध सप्तभिः ।
तं स विद्ध्वा हयांश्चास्य पीतवस्त्रं समाददे ॥ ४.७२.५८ ॥
ବଳବାନ୍ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ସାତ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କରି ଓ ତାଙ୍କ ଘୋଡା ବଧ କରି ସେ ତାଙ୍କର ପୀତ ବସ୍ତ୍ର ନେଲେ।
4.72.59
द्रोणं कृपं च बलवान्सोमदत्तं जयद्रथम् ।
भूरिश्रवसमिन्द्राभं शकुनिं च महारथम् ॥ ४.७२.५९ ॥
ବଳବାନ୍ ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, ସୋମଦତ୍ତ, ଜୟଦ୍ରଥ, ଇନ୍ଦ୍ରତୁଲ୍ୟ ଭୂରିଶ୍ରବା ଓ ମହାରଥୀ ଶକୁନିଙ୍କୁ (ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ଧ କଲେ)।
4.72.60
त्रिभिस्त्रिभिः स विद्ध्वा तु दुःशासनमुखानपि ।
विविधानि च वस्त्राणि महार्हाण्याजहार सः ॥ ४.७२.६० ॥
ତିନି ତିନି ବାଣରେ ଦୁଃଶାସନ ପ୍ରମୁଖଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ଧ କରି ସେ ବହୁମୂଲ୍ୟ ନାନା ବସ୍ତ୍ର ନେଲେ।
4.72.61
द्वाभ्यां शराभ्यां विद्ध्वाऽथ तथाऽऽचार्यसुतं रणे ।
चापं छित्त्वा विकर्णस्य नीले चादत्त वाससी ॥ ४.७२.६१ ॥
ଦୁଇ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କରି, ସେହିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ବିକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଧନୁ କାଟି ତାଙ୍କର ଦୁଇ ନୀଳ ବସ୍ତ୍ର ନେଲା।
4.72.62
क्व स वीरो महाबाहुर्देवपुत्रो महायशाः ।
यो ममामोचयत्पुत्रं कुरुभिर्ग्रस्तमाहवे ॥ ४.७२.६२ ॥
ସେହି ବୀର, ମହାବାହୁ, ଦେବପୁତ୍ର, ମହାଯଶସ୍ବୀ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ କୌରବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସ୍ତ ମୋ ପୁତ୍ରକୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ।
4.72.63
इच्छामि तममित्रघ्नं दुष्टुमर्चितुमेव च ।
येन मे त्वं च गावश्च मोक्षिता देवसूनुना ॥ ४.७२.६३ ॥
ସେହି ଶତ୍ରୁଘାତକଙ୍କୁ ମୁଁ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ଯାଁହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଓ ମୋ ଗାଈମାନେ ମୁକ୍ତ ହେଲ।
4.72.64
तस्मै दास्यामि तां पुत्रीं ग्रामांश्चैव तु हाटकान् ।
स्फुरितं कटिसूत्रं च स्त्रीसहस्रशतानि च ॥ ४.७२.६४ ॥
ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ସେହି କନ୍ୟାକୁ ଦେବି; ଗ୍ରାମ, ଝଲମଲ ସୁନାର କଟିସୂତ୍ର, ଏବଂ ଶହ ହଜାର ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଦେବି।
4.72.65
अन्तर्धानं गतस्तात देवपुत्रः प्रतापवान् ।
अद्य श्वो वा परश्वो वा मन्ये प्रादुर्भविष्यति ॥ ४.७२.६५ ॥
ହେ ତାତ, ପ୍ରତାପୀ ଦେବପୁତ୍ର ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଛନ୍ତି। ମୁଁ ଭାବେ ଆଜି, କାଲି କିମ୍ବା ପରଦିନ ସେ ପୁଣି ପ୍ରକଟ ହେବେ।
4.72.66
एवमाख्यायमानस्तु छन्नं सत्रेण पाण्डवम् ।
वसन्तं तं तु नाज्ञासीद्विराटः पार्थमर्जुनम् ॥ ४.७२.६६ ॥
ଏପରି କୁହାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବେଶରେ ଲୁଚିଥିବା ପାଣ୍ଡବ, ସେଠାରେ ରହୁଥିବା ସେହି ପାର୍ଥ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବିରାଟ ଜାଣି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
4.72.67
ततः पार्थोऽभ्यनुज्ञातो विराटेन महात्मना ।
सह पुत्रेण मात्स्यस्य मन्त्रयित्वा धनंजयः ॥ ४.७२.६७ ॥
ତା'ପରେ ମହାତ୍ମା ବିରାଟଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ପାର୍ଥ ଧନଞ୍ଜୟ ମତ୍ସ୍ୟରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କଲେ।
4.72.68
इत्येवं ब्रूहि राजानं विराटं समुपस्थितम् ।
इत्युक्त्वा सहसा पार्थः प्रविश्यान्तःपुरं शुभम्।
ददौ वस्त्राणि रन्तानि विराटदुहितुः स्वयम् ॥ ४.७२.६८ ॥
"ଏହିପରି ନିକଟକୁ ଆସିଥିବା ରାଜା ବିରାଟଙ୍କୁ କୁହ" ଏହା କହି ପାର୍ଥ ସହସା ଶୁଭ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ବିରାଟଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ନିଜେ ବସ୍ତ୍ର ଓ ରତ୍ନ ଦେଲେ।
4.72.69
उत्तरा तु महार्हाणि वस्त्राण्याभरणानि च ।
प्रगृह्य तानि सर्वाणि प्रीता सानुचराऽभवत् ॥ ४.७२.६९ ॥
ଉତ୍ତରା ଅତି ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ସବୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନିଜ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ ରହିଲେ।