มหาภารตะ · อัธยายะ 4.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.72.1
सभाज्यमानः पौरैश्च स्त्रीभिर्जानपदैरपि ।
आसाद्यान्तःपुरद्वारं पित्रे संप्रत्यवेदयत् ॥ ४.७२.१ ॥
ชาวเมือง สตรี และชาวชนบทต่างยกย่องเขา เขาเข้าไปถึงประตูห้องในและแจ้งให้บิดาทราบในบัดนั้น
4.72.2
ततो द्वाःस्थः समासाद्य प्रणिपत्य कृताञ्जलिः ।
वर्धयित्वा जयाशीर्भिरिदं वचनमब्रवीत् ॥ ४.७२.२ ॥
ต่อมา ทวารบาลเข้ามาใกล้ โค้งคำนับ ประนมมือ อวยพรด้วยถ้อยคำอวยชัยอันเป็นมงคล แล้วกล่าวคำเหล่านี้
4.72.3
राजन्पृथुयशस्तुभ्यं जित्वा शत्रून्समागतः ।
उत्तरः सह सूतेन द्वारि तिष्ठति वारितः ॥ ४.७२.३ ॥
ข้าแต่พระราชาผู้มีเกียรติยศกว้างไกล พระโอรสของพระองค์ทรงชนะศัตรูแล้วเสด็จกลับมา อุตตรยืนรอที่ประตูพร้อมกับสารถี ถูกกักไว้อยู่
4.72.4
कुमारो योधमुख्यैस्च गणिकाभिस्च संवृतः ।
पौरजानपदैर्युक्तः पूज्यमानो जयाशिषाः ॥ ४.७२.४ ॥
กุมารผู้นี้ มีเหล่านักรบชั้นหัวหน้าและหญิงโลเล แวดล้อม พร้อมด้วยชาวเมืองและชาวชนบท กำลังได้รับการยกย่องด้วยคำอวยพรแห่งชัยชนะ
4.72.5
ततो हृष्टो महीपालः क्षत्तारमिदमब्रवीत् ।
प्रवेशयोभौ तौ तूर्णं दर्शनेप्सुरहं तयोः ॥ ४.७२.५ ॥
ครั้งนั้น พระราชาทรงยินดีจึงตรัสแก่นายประตูว่า จงให้ทั้งสองเข้ามาโดยเร็ว เราปรารถนาจะพบทั้งสอง
4.72.6
क्षत्तारं कुरुराजस्तु शनैः कर्ण उपाजपत् ।
उत्तरः प्रविशत्वेको न प्रवेश्या बृहन्नलाः ॥ ४.७२.६ ॥
พระราชาแห่งกุรุ (ยุธิษฐิระ) ตรัสกระซิบแก่นายประตูว่า ให้อุตตรเข้ามาคนเดียวเถิด พฤหันนลาไม่ควรให้เข้ามา
4.72.7
तस्य हि महाबाहोर्व्रतं नित्यं महात्मनः ।
यो ममाङ्गे व्रणं कुर्याच्छोणितं वा प्रदर्शयेत्।
अन्यत्र संग्रामगतान्न स जीवेत्कथंचन ॥ ४.७२.७ ॥
ปฏิญาณของผู้มีแขนใหญ่และมีจิตใจสูงส่งนั้นเป็นอยู่เสมอว่า ผู้ใดทำให้กายของเราเป็นแผล หรือแสดงโลหิตให้เห็น เว้นแต่ผู้ที่ไปในสงคราม ผู้นั้นจะไม่มีชีวิตอยู่ได้ไม่ว่าด้วยเหตุใด
4.72.8
व्यक्तं भृसं सुसंक्रुद्धो मां दृष्ट्वैव सशोणितम् ।
विराटमिह सामात्यं हन्यात्सबलावाहनम् ॥ ४.७२.८ ॥
แน่นอนว่า เมื่อเห็นข้าพเจ้าเปื้อนโลหิต เขาจะทรงกริ้วยิ่งนัก และจะสังหารพระวิราฏ ณ ที่นี้ พร้อมด้วยอำมาตย์ กองทัพ และบริวารทั้งหมด
4.72.9
इन्द्रं वापि कुबेरं वा यमं वा वरुणं तथा ।
मम शोणितकर्तारं मृद्गीयात्किं पुनर्नरम् ॥ ४.७२.९ ॥
แม้พระอินทร์ กุเวร ยม หรือวรุณ ผู้ทำให้โลหิตของข้าพเจ้าไหล ก็จะไม่ไว้ชีวิต ไม่ต้องกล่าวถึงมนุษย์ธรรมดาเลย
4.72.10
क्षणमात्रं तु तत्रैव द्वारि तिष्ठतु वीर्यवान् ।
इति प्रोवाच धर्मात्मा युधिष्ठिर उदारधीः ॥ ४.७२.१० ॥
ขอให้ผู้กล้าหาญนั้นยืนอยู่ที่ประตูนั้นเพียงชั่วครู่เถิด ยุธิษฐิระผู้มีจิตใจชอบธรรมและมีปัญญาอันประเสริฐ ตรัสดังนี้
4.72.11
इत्युक्त्वा क्षमया युक्तो धर्मराजो घृणान्वितः ।
सभायां सह मात्स्येन तूष्णीमुपविवेश ह ॥ ४.७२.११ ॥
เมื่อตรัสดังนี้แล้ว พระธรรมราชาผู้มีความอดทนและเปี่ยมด้วยความกรุณา ก็ประทับนิ่งอยู่ในที่ประชุม พร้อมกับพระราชาแห่งมัตสยะ
4.72.12
ततो राजसुतो ज्येष्ठः प्राविशत्पृथिवींजयः ।
ववन्दे स पितुः पादौ कङ्कं चाप्युपतिष्ठत ॥ ४.७२.१२ ॥
ครั้งนั้น พระราชโอรสพระองค์โต ผู้พิชิตแผ่นดิน ได้เสด็จเข้ามา ถวายบังคมที่พระบาทของพระบิดา แล้วไปยืนอยู่ใกล้กังกะ
4.72.13
पश्यन्युधिष्ठिरं दृष्ट्या वक्रया चरणौ पितुः ।
अभिवाद्य ततो दृष्ट्वा कङ्कस्य रुधिरप्लुतम् ।
हृदयेऽदह्यत तदा मृत्युग्रस्त इवोत्तरः ॥ ४.७२.१३ ॥
เมื่อมองยุธิษฐิระด้วยสายตาเหลือบ และถวายบังคมพระบาทของบิดาแล้ว เห็นกังกะเปรอะเปื้อนด้วยโลหิต หัวใจของอุตตรก็ร้อนรุ่มในบัดนั้น ราวกับถูกความตายคว้าจับไว้
4.72.14
ततो रुधिरसिक्ताङ्गमनेकाग्रमनागसम् ।
भूमावेकान्त आसीनं सैरन्ध्र्या समुपासितम्।
ततः पप्रच्छ राजानं त्वरमाण इवोत्तरः ॥ ४.७२.१४ ॥
ครั้งนั้น อุตตรผู้เหมือนรีบร้อนจึงทูลถามพระราชา ผู้ประทับนั่งตามลำพังบนพื้นดิน กายเปื้อนโลหิต จิตใจไม่สงบ ไร้ความผิด และมีสไรนธรีคอยปรนนิบัติ
4.72.15
केनायं ताडितः कङ्कः केन पापमिदं कृतम् ।
को वा जिगमिषुर्मृत्युं केन स्पृष्टः पदोरगः ॥ ४.७२.१५ ॥
กังกะนี้ถูกใครตี บาปนี้ถูกใครกระทำ หรือผู้ใดปรารถนาจะไปสู่ความตาย งูนั้นถูกใครเหยียบด้วยเท้า
4.72.16
श्रोत्रियो ब्राह्मणश्रेष्ठ इन्द्रासनरतिक्षमः ।
पूजनीयोऽभिवाद्यश्च न प्रबाध्योऽयमीदृशः ॥ ४.७२.१६ ॥
ผู้นี้เป็นพราหมณ์ผู้ทรงเวท เป็นผู้ประเสริฐในหมู่พราหมณ์ คู่ควรแก่การได้นั่งบนอาสนะของพระอินทร์ ควรได้รับการบูชาและการกราบไหว้ บุคคลเช่นนี้ไม่ควรถูกทำร้าย
4.72.17
स पुत्रस्य वचः श्रुत्वा विराटो राष्ट्रवर्धनः ।
प्रत्युवाचोत्तरं वाक्यं साध्वसाद्ध्वस्तमानसः ॥ ४.७२.१७ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของบุตร พระวิราฏผู้ทำให้แว่นแคว้นเจริญ มีใจหวาดหวั่นด้วยความกลัว จึงตอบอุตตรด้วยถ้อยคำเหล่านี้
4.72.18
पुत्र ते विजयं श्रुत्वा प्रहृष्टोऽहं मुदा भृशम् ।
अक्षक्रीडनयाऽनेन कालक्षेपमकारिषम् ॥ ४.७२.१८ ॥
ลูกเอ๋ย เมื่อได้ยินข่าวชัยชนะของเจ้า พ่อยินดียิ่งนัก ด้วยความปีติ พ่อใช้เวลาไปกับการเล่นพนันลูกเต๋าครั้งนี้
4.72.19
तत्राजयत्कुरून्सर्वानुत्तरो राष्ट्रवर्धनः ।
इत्युक्तं हि मया पुत्र नेति कङ्को बृहन्नला।
अजयत्सा कुरून्सर्वानिति मामब्रवीन्मुहुः ॥ ४.७२.१९ ॥
ณ ที่นั้น อุตตรผู้ทำให้แว่นแคว้นเจริญ ได้ชนะชาวกุรุทั้งหมด ดังที่พ่อได้กล่าวไว้ ลูกเอ๋ย แต่กังกะบอกว่าไม่ใช่ พฤหันนลาต่างหากที่ชนะชาวกุรุทั้งหมด นางได้บอกพ่ออย่างซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่าเช่นนั้น
4.72.20
प्रशंसिते मया पुत्र विजये तव विश्रुते ।
बृहन्नलाया विजयं कङ्कोऽस्तुवत वै रुषा ॥ ४.७२.२० ॥
เมื่อพ่อชมเชยชัยชนะอันเลื่องลือของเจ้า ลูกเอ๋ย กังกะก็กล่าวสรรเสริญชัยชนะของพฤหันนลาด้วยความโกรธ
4.72.21
मया प्रशस्यमाने तु त्वयि पण्डं प्रशंसति ।
बृहन्नलाप्रशंसाभिरभ्यसूयमहं तदा।
ताडितोऽयं मया पुत्र दुरात्मा शत्रुपक्षकृत् ॥ ४.७२.२१ ॥
ขณะที่เราสรรเสริญท่าน เขากลับสรรเสริญขันทีพฤหันนลา เราโกรธที่นางถูกสรรเสริญ จึงตีเขาเสียในตอนนั้น ลูกเอ๋ย คนชั่วร้ายผู้เข้าข้างฝ่ายศัตรูผู้นี้ เราได้ตีเขาแล้ว
4.72.22
ताडितोऽयं यतिः कङ्क इत्युक्तं तद्वचोत्तरः ।
श्रुत्वा पितुर्भृशं क्रुद्धः पितरं वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.७२.२२ ॥
เมื่ออุตตรได้ยินคำของบิดาที่ว่า "ฤๅษีกังกะผู้นี้ถูกตี" เขาโกรธจัดยิ่งนัก จึงกล่าวคำนี้กับบิดา
4.72.23
अकार्यं ते कृतं राजन्क्षिप्रमेष प्रसाद्यताम् ।
मा त्वा ब्रह्मविषं घोरं समूलमुपनिर्दहेत् ॥ ४.७२.२३ ॥
ข้าแต่พระราชา พระองค์ได้กระทำการอันมิควรแล้ว ขอให้รีบปลอบประโลมเขาเสียเถิด เกรงว่าพิษร้ายต่อพราหมณ์นั้นจะเผาผลาญพระองค์ทั้งรากทั้งโคน
4.72.24
यावन्न क्षयमायाति कुलं सर्वमशेषनः ।
स्फीतं वृद्धं च मात्स्यानामयं तावत्प्रसाद्यताम् ॥ ४.७२.२४ ॥
ก่อนที่วงศ์ตระกูลทั้งหมดของเราจะวอดวายไม่เหลือ และตราบที่แคว้นมัตสยะอันรุ่งเรืองและเจริญยังคงอยู่ ขอให้ปลอบประโลมเขาในเวลานี้เถิด
4.72.25
प्रणम्य पादयोरस्य दण्डवत्क्षितिमण्डले ।
प्रगृह्य पादौ पाणिभ्यामयं तावत्प्रसाद्यताम् ॥ ४.७२.२५ ॥
ขอให้กราบลงที่พระบาทของเขาให้ราบกับพื้นดินดุจท่อนไม้ และจับพระบาททั้งสองด้วยพระหัตถ์ทั้งสอง ขอให้ปลอบประโลมเขาในเวลานี้เถิด
4.72.26
दक्षेण पाणिना स्पृष्ट्वा शपे त्वां क्षपितं मया ।
इति यावद्वदेत्कङ् अयं तावत्प्रसाद्यताम् ॥ ४.७२.२६ ॥
ขอให้แตะด้วยมือขวาและกล่าวว่า "ข้าขอสาบานว่าข้าได้ทำลายท่านแล้ว" ตราบเท่าที่ยังกล่าวคำว่า "กัง" ได้ ขอให้ปลอบประโลมเขาในเวลานั้นเถิด
4.72.27
स पुत्रस्य वचः श्रुत्वा विराटः साध्वसाकुलः ।
क्षमयामास कौन्तेयं छन्नं ब्राह्मणवर्चसा ॥ ४.७२.२७ ॥
เมื่อท้าววิราฏได้ยินคำของพระโอรส พระองค์ก็ทรงหวั่นกลัวจนใจกระวนกระวาย จึงทรงปลอบประโลมกุนตีบุตร ผู้ถูกบดบังด้วยรัศมีแห่งพราหมณ์
4.72.28
क्षमयन्तं तु राजानं पाण्डवः प्रत्यभाषत ।
चिरं क्षान्तं मया राजन्मन्युर्मम न विद्यते ॥ ४.७२.२८ ॥
ขณะที่พระราชากำลังปลอบประโลม ปาณฑพจึงตรัสตอบว่า "ข้าแต่พระราชา ข้าได้ให้อภัยมานานแล้ว ความโกรธของข้าไม่มีเหลืออยู่อีกเลย"
4.72.29
यदि स्म तत्पतेद्भूमौ रुधिरं मम पार्थिव ।
सराष्ट्रस्त्वमिहोच्छेदमापद्येथा नरर्षभ ॥ ४.७२.२९ ॥
ข้าแต่พระราชา หากโลหิตของข้าพึงหยดลงสู่พื้นดิน ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ พระองค์พร้อมทั้งแว่นแคว้นจะประสบความพินาศที่นี่แน่
4.72.30
न दूषयामि राजेन्द्र यस्तु हन्याददूषकम् ।
फलं तस्य महाराज क्षिप्रं दारुणमाप्नुयात् ॥ ४.७२.३० ॥
ข้าแต่จอมราชันย์ ข้ามิได้โทษเขา ผู้ใดทำร้ายผู้ที่ไม่มีความผิด ข้าแต่มหาราช ผู้นั้นจะได้รับผลอันน่าสะพรึงกลัวอย่างรวดเร็ว
4.72.31
शोणिते तु व्यतिक्रान्ते प्रविवेश बृहन्नला ।
अभिवाद्य महाराजं कङ्कं चाप्युपतिष्ठत ॥ ४.७२.३१ ॥
เมื่อการนองเลือดสิ้นสุดลง พฤหันนลาก็เข้ามา นางถวายความเคารพมหาราชแล้วยืนปรนนิบัติกังกะ
4.72.32
क्षमयित्वा तु कौरव्यं रणादुत्तरमागतम् ।
परिष्वज्य दृढं राजा प्रवेश्य भवनोत्तमम्।
प्रशशंस ततो मात्स्यः शृण्वतः सव्यसाचिनः ॥ ४.७२.३२ ॥
เมื่อปลอบประโลมอุตตรแห่งกุรุวงศ์ผู้กลับมาจากสนามรบแล้ว พระราชากอดเขาไว้แน่น นำเข้าสู่ปราสาทอันงดงามที่สุด แล้วพระราชาแห่งมัตสยะจึงสรรเสริญเขาต่อหน้าสัวยสาจิน ผู้กำลังฟังอยู่
4.72.33
त्वया दायादवानस्मि कैकेयीनन्दिवर्धन ।
त्वया मे सदृशः पुत्रो न भूतो न भविष्यति ॥ ४.७२.३३ ॥
ข้าแต่ผู้เพิ่มความยินดีแก่โอรสของไกเกยี ข้าได้ทายาทสืบสกุลเพราะท่าน ไม่เคยมีโอรสใดเสมอเหมือนท่านมาก่อน และจะไม่มีอีกในภายหน้า
4.72.34
पदं पदसहस्रेण यश्चरन्नापराध्नुयात् ।
तेन कर्णेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.३४ ॥
ลูกเอ๋ย กับกรรณะผู้ซึ่งแม้เดินพันก้าวก็ไม่พลาดแม้เพียงก้าวเดียว การพบกันของเจ้ากับเขาเกิดขึ้นได้อย่างไร
4.72.35
रणे यं प्रेक्ष्य सीदन्ति हृतवीर्यपराक्रमाः ।
कृपेन तेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.३५ ॥
ลูกเอ๋ย กับกฤปะผู้ที่ทุกคนในสนามรบเมื่อเห็นเข้าก็สิ้นกำลังและความกล้าหาญ ทรุดลงไป การพบกันของเจ้ากับเขาเกิดขึ้นได้อย่างไร
4.72.36
यस्य तद्विश्रुतं लोके महद्वृत्तमनुत्तमम् ।
पितुः कृते कृतं घोरं ब्रह्मचर्यमनुत्तमम् ॥ ४.७२.३६ ॥
ผู้มีความประพฤติอันยิ่งใหญ่และไม่มีผู้ใดเทียบได้ซึ่งเลื่องลือไปทั่วโลก ผู้ได้ปฏิบัติพรหมจรรย์อันน่าสะพรึงกลัวและไม่มีใครเทียบได้ เพื่อประโยชน์แก่บิดา
4.72.37
योऽयोधीत्समरे रामं जामदग्न्यं प्रतापिनम् ।
भीष्मोसौ पुरुषव्याघ्र न च युद्धे पराजितः ॥ ४.७२.३७ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐดุจพยัคฆ์ ภีษมะผู้ได้ต่อสู้ในสงครามกับพระรามผู้เป็นบุตรของชมทัคนีผู้มีอานุภาพ และไม่เคยพ่ายแพ้ในการรบเลย
4.72.38
पराक्रमी च दुर्धर्षो विद्वाञ्शूरो जितेन्द्रियः ।
दृढवेधी क्षिप्रकारी विश्रुतः सर्वकर्मसु ॥ ४.७२.३८ ॥
ผู้มีความกล้าหาญ ยากที่ใครจะต่อกรได้ มีปัญญา เป็นวีรบุรุษ ข่มใจตนเองได้ เล็งแม่นมั่นคง ลงมือรวดเร็ว และเลื่องชื่อในการกระทำทั้งปวง
4.72.39
तेन ते सह भीष्मेण कुरुवृद्धेन संयुगे ।
युद्धमासीत्कथं तात सर्वमेतद्ब्रवीहि मे ॥ ४.७२.३९ ॥
ลูกเอ๋ย การรบระหว่างเจ้ากับภีษมะ ผู้เป็นผู้อาวุโสสูงสุดของกุรุ เกิดขึ้นได้อย่างไร จงเล่าเรื่องทั้งหมดนี้ให้เราฟัง
4.72.40
पर्वतं यो विनिर्भिन्द्याद्राजपुत्रो वरेषुभिः ।
दुर्योधनेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.४० ॥
ลูกเอ๋ย โอรสของพระราชาผู้สามารถผ่าภูเขาให้แตกได้ด้วยลูกศรอันประเสริฐ การพบกันของเจ้ากับทุรโยธน์เกิดขึ้นได้อย่างไร
4.72.41
आचार्यो वृष्णिरीराणां पाञ्चालानां च यः प्रभुः ।
कुरूणां पाण्डवानां च सर्वक्षत्रस्य यो गुरुः ॥ ४.७२.४१ ॥
พระองค์เป็นอาจารย์ของวีรบุรุษแห่งวฤษณิและรีระ เป็นเจ้าผู้ครองปัญจาละ และเป็นครูของเหล่าเการพและปาณฑพ ตลอดจนนักรบทั้งปวง
4.72.42
सर्वशस्त्रभृतां श्रेष्ठः सर्वलोकेषु विश्रुतः ।
तेन द्रोणेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.४२ ॥
ผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้ถืออาวุธ มีชื่อเสียงไปทั่วทุกโลก ลูกรัก เจ้าได้พบกับท่านโทรณะนั้นได้อย่างไร
4.72.43
आचार्यपुत्रो यः शूरो द्रोणादनवमो रणे ।
तेन वीरेण ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.४३ ॥
ผู้เป็นบุตรของอาจารย์ เป็นวีรบุรุษที่ไม่ด้อยไปกว่าโทรณะในการรบ ลูกรัก เจ้าได้พบกับวีรบุรุษผู้นั้นได้อย่างไร
4.72.44
सर्वे चैव महावीर्या धार्तराष्ट्रः महारथाः ।
तैस्तैर्वीरैश्च ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.४४ ॥
บรรดาโอรสของธฤตราษฎร์ทั้งหมด ล้วนมีกำลังมหาศาลและเป็นมหารถี ลูกรัก เจ้าได้พบกับวีรบุรุษเหล่านั้นได้อย่างไร
4.72.45
न मया निर्जिता गावो न मया कुरवो जिताः ।
कृतं च कर्म तत्सर्वं देवपुत्रेण केनचित् ॥ ४.७२.४५ ॥
ข้าไม่ได้พิชิตฝูงโค และข้าไม่ได้ปราบเการพ การกระทำนั้นทั้งหมดเป็นผลของบุตรแห่งเทพผู้หนึ่ง
4.72.46
स हि भीतं द्रवन्तं मां भीष्मद्रोणमुखान्कुरून् ।
दृष्ट्वा विषण्णं संग्रामे देवपुत्रो न्यवारयत् ॥ ४.७२.४६ ॥
เพราะเมื่อเห็นข้าหนีด้วยความกลัว และเห็นเการพที่มีภีษมะกับโทรณะนำหน้าหมดกำลังใจในการรบ บุตรแห่งเทพผู้นั้นจึงห้ามข้าไว้
4.72.47
स हि तिष्ठन्रथोपस्थे वज्रपाणिनिभो युवा ।
तेन ते निर्जिता गावस्तेन ते कुरवो जिताः ॥ ४.७२.४७ ॥
เขายืนอยู่บนพื้นรถ เหมือนผู้ถือสายฟ้า เป็นหนุ่มผู้นั้นที่พิชิตฝูงโคของเจ้า และเป็นผู้ที่ปราบเการพ
4.72.48
तस्य तत्कर्म वीरस्य न मया तात तत्कृतम् ।
स हि शारद्वतं द्रोणं द्रोणपुत्रं च वीर्यवान् ।ट
सूतपुत्रं च भीष्मं च चकार विमुखाञ्शरैः ॥ ४.७२.४८ ॥
การกระทำของวีรบุรุษผู้นั้นมิได้เป็นของข้า ลูกรัก ผู้มีพลังนั้นได้ทำให้ศารทวัตะ โทรณะ บุตรของโทรณะ บุตรของสารถี และภีษมะ ต้องหันหลังหนีด้วยลูกศร
4.72.49
दुर्योदनं च समरे प्रभिन्नमिव कुञ्जरम् ।
प्रभग्नमब्रवीद्भीतं राजपुत्रं महाबलम् ॥ ४.७२.४९ ॥
เขาได้กล่าวกับทุรโยธน์ เจ้าชายผู้ยิ่งใหญ่และมีกำลังมาก ผู้ตกใจหนีแตกพ่ายในการรบ เหมือนช้างตกมันที่ถูกผ่าครึ่ง
4.72.50
न हास्तिनपुरे त्राणं तव पश्यामि किंचन ।
न हास्तिनपुरे भोगा भोक्तुं शक्याः पलायता ॥ ४.७२.५० ॥
ในหัสตินาปุระข้าไม่เห็นที่พึ่งใดๆ ของเจ้าเลย และผู้ที่หนีไปจะไม่อาจเสวยความสุขในหัสตินาปุระได้
4.72.51
व्यायामेन परीप्सस्व जीवितं कौरवात्मज ।
न मोक्ष्यसे पलायंस्त्वं लोके युद्धमना भव।
पृथिवीं भोक्ष्यसे जित्वा हतो वा स्वर्गमाप्स्यसि ॥ ४.७२.५१ ॥
โอรสของเการพ จงพยายามด้วยความเพียรเพื่อรักษาชีวิตของตน เมื่อหนีไป เจ้าจะไม่พ้นภัย จงตั้งใจในโลกนี้ให้มุ่งต่อการรบ ชนะแล้วเจ้าจะได้เสวยแผ่นดิน หรือถูกฆ่าแล้วเจ้าจะได้ไปสวรรค์
4.72.52
स निवृत्तो नरव्याघ्रो मुञ्चन्वज्रनिभाञ्शरान् ।
सचिवैः संवृतो राजा भीष्मद्रोणकृपादिभिः ।
ततो मे रोमहर्षोऽभूदूरुस्तम्भश्च मेऽभवत् ॥ ४.७२.५२ ॥
เจ้าชายผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ผู้นั้นได้หันกลับมา ระดมลูกศรดั่งสายฟ้า โดยมีเหล่าที่ปรึกษาล้อมรอบ ได้แก่ภีษมะ โทรณะ กฤปะ และคนอื่นๆ ข้าจึงขนลุกซู่ และขาทั้งสองแข็งทื่อ
4.72.53
यदभूद्धनसंकाशमनीकं व्यधमच्छरैः ।
तत्प्रपुद्य रथानीकं सिंहदर्पसमो युवा।
तान्कुरुन्द्रावयद्राजन्रणे नाग इव श्वसन् ॥ ४.७२.५३ ॥
กองทัพนั้นที่ดั่งเมฆ เขาได้ทำลายด้วยลูกศร ชายหนุ่มผู้มีความทระนงเท่าราชสีห์นั้น ได้ตัดกระบวนรถศึกให้แตกกระจาย ข้าแต่พระราชา ในการรบ เขาได้ไล่เการพไปดั่งช้างที่หายใจฟืดฟาด
4.72.54
एकेन तेन शूरेण षड्रथाः परिनिर्जिताः ।
शार्दूलेनेव मत्तेन मृगास्तृणचरा यथा ॥ ४.७२.५४ ॥
ด้วยวีรบุรุษผู้เดียวนั้น นักรบรถศึกหกคนถูกพิชิตจนราบคาบ เหมือนเสือที่บ้าคลั่งพิชิตกวางที่กินหญ้า
4.72.55
हयानां च गजानां च शूराणां च धनुष्मताम् ।
निहतानि सहस्राणि भग्ना च कुरुवाहिनी ॥ ४.७२.५५ ॥
ม้า ช้าง และวีรบุรุษผู้ถือธนูนับพันถูกฆ่า และกองทัพของเการพก็แตกพ่ายแล้ว
4.72.56
सूतपुत्रं शतैर्विद्ध्वा हयान्हत्वा महारथः ।
अस्त्रेण मोहयित्वा तं रक्तवस्त्रं समाददे ॥ ४.७२.५६ ॥
เขาได้ยิงบุตรของสารถีด้วยลูกศรนับร้อย และฆ่าม้าของเขาแล้ว มหารถีผู้นั้นได้ทำให้เขาหลงด้วยอาวุธ แล้วคว้าเอาผ้าสีแดงไปได้
4.72.57
चतुर्भिः पुनरानर्च्छद्भीष्मं शान्तनवं शरैः ।
स तं विद्ध्वा हयांश्चाशु नास्य वस्त्रं समाददे ॥ ४.७२.५७ ॥
อีกครั้ง เขาได้โจมตีภีษมะ บุตรของศานตนุ ด้วยลูกศรสี่ดอก เมื่อยิงภีษมะและฆ่าม้าอย่างรวดเร็ว เขาก็มิได้เอาผ้านุ่งของภีษมะไป
4.72.58
दुर्योधनं च बलवान्बाणैर्विव्याध सप्तभिः ।
तं स विद्ध्वा हयांश्चास्य पीतवस्त्रं समाददे ॥ ४.७२.५८ ॥
และผู้มีกำลังนั้นได้ยิงทุรโยธน์ด้วยลูกศรเจ็ดดอก เมื่อยิงทุรโยธน์และฆ่าม้าของเขาแล้ว เขาก็เอาผ้าสีเหลืองของทุรโยธน์ไป
4.72.59
द्रोणं कृपं च बलवान्सोमदत्तं जयद्रथम् ।
भूरिश्रवसमिन्द्राभं शकुनिं च महारथम् ॥ ४.७२.५९ ॥
และผู้มีกำลังนั้นได้ยิงโทรณะ กฤปะ โสมทัตตะ ชัยทรถ ภูริศรวัส ผู้เปรียบเหมือนพระอินทร์ และศกุนิ นักรบมหารถี
4.72.60
त्रिभिस्त्रिभिः स विद्ध्वा तु दुःशासनमुखानपि ।
विविधानि च वस्त्राणि महार्हाण्याजहार सः ॥ ४.७२.६० ॥
เขายิงทุศศาสนะและคนอื่นๆ คนละสามดอก แล้วนำเอาผ้าอันมีค่ามากหลายชนิดไปได้
4.72.61
द्वाभ्यां शराभ्यां विद्ध्वाऽथ तथाऽऽचार्यसुतं रणे ।
चापं छित्त्वा विकर्णस्य नीले चादत्त वाससी ॥ ४.७२.६१ ॥
ด้วยลูกศรสองดอก และในการรบนั้นเอง เขาก็ยิงบุตรของอาจารย์เช่นกัน แล้วตัดคันธนูของวิกรรณะ จากนั้นจึงเอาผ้าสีน้ำเงินเข้มทั้งสองผืนไป
4.72.62
क्व स वीरो महाबाहुर्देवपुत्रो महायशाः ।
यो ममामोचयत्पुत्रं कुरुभिर्ग्रस्तमाहवे ॥ ४.७२.६२ ॥
วีรบุรุษแขนใหญ่ผู้นั้น โอ้ บุตรแห่งเทพผู้มีเกียรติยศยิ่งใหญ่ อยู่ที่ใดเล่า ผู้ที่ช่วยบุตรของข้าซึ่งถูกเการพจับกุมในการรบให้พ้นจากการจองจำ
4.72.63
इच्छामि तममित्रघ्नं दुष्टुमर्चितुमेव च ।
येन मे त्वं च गावश्च मोक्षिता देवसूनुना ॥ ४.७२.६३ ॥
ข้าปรารถนาจะยกย่องและบูชาวีรบุรุษผู้ปราบศัตรูนั้น ผู้ซึ่งด้วยบุตรของเทพองค์นั้น ท่านและโคทั้งหลายของข้าได้รับการปลดปล่อย
4.72.64
तस्मै दास्यामि तां पुत्रीं ग्रामांश्चैव तु हाटकान् ।
स्फुरितं कटिसूत्रं च स्त्रीसहस्रशतानि च ॥ ४.७२.६४ ॥
ข้าจะยกลูกสาวคนนั้นให้แก่เขา พร้อมด้วยหมู่บ้าน ทองคำแท่งงดงาม สายรัดเอวที่แวววาว และสตรีอีกนับแสนนาง
4.72.65
अन्तर्धानं गतस्तात देवपुत्रः प्रतापवान् ।
अद्य श्वो वा परश्वो वा मन्ये प्रादुर्भविष्यति ॥ ४.७२.६५ ॥
ท่านพ่อที่รัก บุตรของเทพผู้ทรงอานุภาพนั้นได้หายตัวไปแล้ว ข้าคิดว่าท่านจะปรากฏอีกในวันนี้ พรุ่งนี้ หรือมะรืนนี้
4.72.66
एवमाख्यायमानस्तु छन्नं सत्रेण पाण्डवम् ।
वसन्तं तं तु नाज्ञासीद्विराटः पार्थमर्जुनम् ॥ ४.७२.६६ ॥
แม้ได้รับการกล่าวเช่นนั้น วิราฏก็ยังไม่รู้จักอรชุน บุตรแห่งปฤถา ผู้ปาณฑพ ผู้ซ่อนตัวอยู่ที่นั่นด้วยการปลอมตัว
4.72.67
ततः पार्थोऽभ्यनुज्ञातो विराटेन महात्मना ।
सह पुत्रेण मात्स्यस्य मन्त्रयित्वा धनंजयः ॥ ४.७२.६७ ॥
ต่อมา ปารถะ ธนัญชัย ได้รับอนุญาตจากวิราฏผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ จึงปรึกษาหารือกับโอรสของพระราชาแห่งมัตสยะ
4.72.68
इत्येवं ब्रूहि राजानं विराटं समुपस्थितम् ।
इत्युक्त्वा सहसा पार्थः प्रविश्यान्तःपुरं शुभम्।
ददौ वस्त्राणि रन्तानि विराटदुहितुः स्वयम् ॥ ४.७२.६८ ॥
จงบอกกษัตริย์วิราฏผู้มาถึงแล้วดังนี้เถิด เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว ปารถะก็เข้าไปในที่พำนักฝ่ายในอันเป็นมงคลโดยพลัน และด้วยพระองค์เองได้มอบผ้าและอัญมณีแก่พระธิดาของวิราฏ
4.72.69
उत्तरा तु महार्हाणि वस्त्राण्याभरणानि च ।
प्रगृह्य तानि सर्वाणि प्रीता सानुचराऽभवत् ॥ ४.७२.६९ ॥
อุตตรา เมื่อรับผ้าและเครื่องประดับอันมีค่ายิ่งทั้งหมดนั้นไว้แล้ว ก็มีความยินดี และอยู่พร้อมด้วยบริวารของนาง