महाभारत · अध्याय 4.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.72.1
सभाज्यमानः पौरैश्च स्त्रीभिर्जानपदैरपि ।
आसाद्यान्तःपुरद्वारं पित्रे संप्रत्यवेदयत् ॥ ४.७२.१ ॥
नगरवासी, स्त्रिया व ग्रामीण जनांनी सन्मानित होऊन तो अंतःपुराच्या द्वारी पोहोचला आणि आता पित्याला कळवले.
4.72.2
ततो द्वाःस्थः समासाद्य प्रणिपत्य कृताञ्जलिः ।
वर्धयित्वा जयाशीर्भिरिदं वचनमब्रवीत् ॥ ४.७२.२ ॥
मग द्वारपाल जवळ येऊन, नमस्कार करून, हात जोडून, विजयाच्या आशीर्वादांनी गौरवून हे वचन बोलला.
4.72.3
राजन्पृथुयशस्तुभ्यं जित्वा शत्रून्समागतः ।
उत्तरः सह सूतेन द्वारि तिष्ठति वारितः ॥ ४.७२.३ ॥
हे राजा, महायशस्वी, तुमचा (पुत्र) शत्रूंना जिंकून परत आला आहे. उत्तर सारथ्यासह द्वारी अडवला जाऊन उभा आहे.
4.72.4
कुमारो योधमुख्यैस्च गणिकाभिस्च संवृतः ।
पौरजानपदैर्युक्तः पूज्यमानो जयाशिषाः ॥ ४.७२.४ ॥
राजकुमार श्रेष्ठ योद्ध्यांनी व गणिकांनी वेढलेला, नगरवासी व ग्रामीण जनांसह, विजयाच्या आशीर्वादांनी गौरवला जात आहे.
4.72.5
ततो हृष्टो महीपालः क्षत्तारमिदमब्रवीत् ।
प्रवेशयोभौ तौ तूर्णं दर्शनेप्सुरहं तयोः ॥ ४.७२.५ ॥
मग आनंदित झालेला राजा द्वारपालाला म्हणाला: "दोघांना लवकर आत आणा; मला त्यांना पाहायचे आहे."
4.72.6
क्षत्तारं कुरुराजस्तु शनैः कर्ण उपाजपत् ।
उत्तरः प्रविशत्वेको न प्रवेश्या बृहन्नलाः ॥ ४.७२.६ ॥
कुरुराजा (युधिष्ठिर) द्वारपालाला हळू सांगतो: "उत्तर एकटाच आत येऊ दे; बृहन्नलेला आत प्रवेश देऊ नये."
4.72.7
तस्य हि महाबाहोर्व्रतं नित्यं महात्मनः ।
यो ममाङ्गे व्रणं कुर्याच्छोणितं वा प्रदर्शयेत्।
अन्यत्र संग्रामगतान्न स जीवेत्कथंचन ॥ ४.७२.७ ॥
त्या महाबाहू, महात्म्याचे नित्य व्रत हे आहे: जो माझ्या अंगावर जखम करील, किंवा रक्त दाखवील — युद्धात गेलेल्यांवाचून — तो कोणत्याही प्रकारे जिवंत राहणार नाही.
4.72.8
व्यक्तं भृसं सुसंक्रुद्धो मां दृष्ट्वैव सशोणितम् ।
विराटमिह सामात्यं हन्यात्सबलावाहनम् ॥ ४.७२.८ ॥
स्पष्टच आहे, अत्यंत संतप्त होऊन, रक्ताने माखलेल्या मला पाहताच, तो येथे अमात्यांसह विराटाला त्याच्या सैन्य आणि वाहनांसह ठार मारील.
4.72.9
इन्द्रं वापि कुबेरं वा यमं वा वरुणं तथा ।
मम शोणितकर्तारं मृद्गीयात्किं पुनर्नरम् ॥ ४.७२.९ ॥
इंद्र असो, कुबेर असो, यम असो वा वरुण असो — माझे रक्त सांडवणाऱ्याला तो सोडणार नाही; मग मनुष्याची काय गोष्ट?
4.72.10
क्षणमात्रं तु तत्रैव द्वारि तिष्ठतु वीर्यवान् ।
इति प्रोवाच धर्मात्मा युधिष्ठिर उदारधीः ॥ ४.७२.१० ॥
"तो वीर क्षणभर तिथेच दारात उभा राहो" — असे धर्मात्मा, उदार बुद्धीचे युधिष्ठिर म्हणाले.
4.72.11
इत्युक्त्वा क्षमया युक्तो धर्मराजो घृणान्वितः ।
सभायां सह मात्स्येन तूष्णीमुपविवेश ह ॥ ४.७२.११ ॥
असे बोलून, क्षमाशील व करुणेने भरलेले धर्मराज मत्स्यराजासह सभेत मौन धरून बसले.
4.72.12
ततो राजसुतो ज्येष्ठः प्राविशत्पृथिवींजयः ।
ववन्दे स पितुः पादौ कङ्कं चाप्युपतिष्ठत ॥ ४.७२.१२ ॥
मग राजाचा ज्येष्ठ पुत्र, पृथ्वी जिंकणारा, आत आला. त्याने पित्याच्या चरणांना वंदन केले आणि कंकाजवळही जाऊन उभा राहिला.
4.72.13
पश्यन्युधिष्ठिरं दृष्ट्या वक्रया चरणौ पितुः ।
अभिवाद्य ततो दृष्ट्वा कङ्कस्य रुधिरप्लुतम् ।
हृदयेऽदह्यत तदा मृत्युग्रस्त इवोत्तरः ॥ ४.७२.१३ ॥
युधिष्ठिराकडे वाकड्या दृष्टीने पाहत, पित्याच्या चरणांना वंदन करून, रक्ताने माखलेल्या कंकाला पाहिल्यावर, मृत्यूने ग्रासलेल्यासारखे उत्तराचे हृदय जळू लागले.
4.72.14
ततो रुधिरसिक्ताङ्गमनेकाग्रमनागसम् ।
भूमावेकान्त आसीनं सैरन्ध्र्या समुपासितम्।
ततः पप्रच्छ राजानं त्वरमाण इवोत्तरः ॥ ४.७२.१४ ॥
मग रक्ताने माखलेल्या शरीराचा, विचलित मनाचा, निरपराध, एकांतात जमिनीवर बसलेल्या, सैरन्ध्रीने सेवा केलेल्या राजाला उत्तर घाईघाईने विचारू लागला.
4.72.15
केनायं ताडितः कङ्कः केन पापमिदं कृतम् ।
को वा जिगमिषुर्मृत्युं केन स्पृष्टः पदोरगः ॥ ४.७२.१५ ॥
या कंकाला कोणी मारले? हे पाप कोणी केले? किंवा मृत्यूची इच्छा करणारा कोण? पायाने सापाला कोणी स्पर्श केला?
4.72.16
श्रोत्रियो ब्राह्मणश्रेष्ठ इन्द्रासनरतिक्षमः ।
पूजनीयोऽभिवाद्यश्च न प्रबाध्योऽयमीदृशः ॥ ४.७२.१६ ॥
हा श्रोत्रिय, श्रेष्ठ ब्राह्मण, इंद्रासनावर आनंद घेण्यास योग्य, पूजनीय आणि वंदनीय आहे; अशा व्यक्तीला छळू नये.
4.72.17
स पुत्रस्य वचः श्रुत्वा विराटो राष्ट्रवर्धनः ।
प्रत्युवाचोत्तरं वाक्यं साध्वसाद्ध्वस्तमानसः ॥ ४.७२.१७ ॥
पुत्राचे बोल ऐकून राष्ट्रवर्धन विराट भयाने विचलित मनाने उत्तराला हे वचन म्हणाला.
4.72.18
पुत्र ते विजयं श्रुत्वा प्रहृष्टोऽहं मुदा भृशम् ।
अक्षक्रीडनयाऽनेन कालक्षेपमकारिषम् ॥ ४.७२.१८ ॥
पुत्रा, तुझा विजय ऐकून मी फार आनंदित झालो होतो; याच फासेखेळात मी वेळ घालवला होता.
4.72.19
तत्राजयत्कुरून्सर्वानुत्तरो राष्ट्रवर्धनः ।
इत्युक्तं हि मया पुत्र नेति कङ्को बृहन्नला।
अजयत्सा कुरून्सर्वानिति मामब्रवीन्मुहुः ॥ ४.७२.१९ ॥
तेथे राष्ट्राची वृद्धी करणारा उत्तर सर्व कुरूंना जिंकला असे मी म्हटले होते, पुत्रा. नाही, बृहन्नलेने सर्व कुरूंना जिंकले, असे कंक मला वारंवार म्हणाला.
4.72.20
प्रशंसिते मया पुत्र विजये तव विश्रुते ।
बृहन्नलाया विजयं कङ्कोऽस्तुवत वै रुषा ॥ ४.७२.२० ॥
पुत्रा, मी तुझ्या प्रसिद्ध विजयाची प्रशंसा करत असताना कंकाने रागाने बृहन्नलेच्या विजयाची स्तुती केली.
4.72.21
मया प्रशस्यमाने तु त्वयि पण्डं प्रशंसति ।
बृहन्नलाप्रशंसाभिरभ्यसूयमहं तदा।
ताडितोऽयं मया पुत्र दुरात्मा शत्रुपक्षकृत् ॥ ४.७२.२१ ॥
मी तुझी प्रशंसा करत असताना तो त्या षंढ बृहन्नलेची प्रशंसा करू लागला. बृहन्नलेच्या प्रशंसेने मी तेव्हा चिडलो. पुत्रा, त्या दुरात्म्याला, शत्रुपक्षाला साहाय्य करणाऱ्याला, मी मारले.
4.72.22
ताडितोऽयं यतिः कङ्क इत्युक्तं तद्वचोत्तरः ।
श्रुत्वा पितुर्भृशं क्रुद्धः पितरं वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.७२.२२ ॥
'हा यती कंक मारला गेला' असे वडिलांचे शब्द ऐकून उत्तर अत्यंत संतापला आणि वडिलांना म्हणाला.
4.72.23
अकार्यं ते कृतं राजन्क्षिप्रमेष प्रसाद्यताम् ।
मा त्वा ब्रह्मविषं घोरं समूलमुपनिर्दहेत् ॥ ४.७२.२३ ॥
राजा, तू अयोग्य कृत्य केलेस. याला लवकर प्रसन्न कर; नाहीतर ब्राह्मणांना विषासारखे ते घोर (पाप) तुला मुळासकट जाळून टाकील.
4.72.24
यावन्न क्षयमायाति कुलं सर्वमशेषनः ।
स्फीतं वृद्धं च मात्स्यानामयं तावत्प्रसाद्यताम् ॥ ४.७२.२४ ॥
आमचे सारे कूळ निःशेष नष्ट होण्यापूर्वी, मत्स्यांचे हे समृद्ध आणि वाढते राज्य टिकून असतानाच, त्याला प्रसन्न करून घे.
4.72.25
प्रणम्य पादयोरस्य दण्डवत्क्षितिमण्डले ।
प्रगृह्य पादौ पाणिभ्यामयं तावत्प्रसाद्यताम् ॥ ४.७२.२५ ॥
त्याच्या पायांवर नमस्कार करून, पृथ्वीवर दण्डासारखे पडून, दोन्ही हातांनी त्याचे पाय धरून, त्याला तेव्हाच प्रसन्न करावे.
4.72.26
दक्षेण पाणिना स्पृष्ट्वा शपे त्वां क्षपितं मया ।
इति यावद्वदेत्कङ् अयं तावत्प्रसाद्यताम् ॥ ४.७२.२६ ॥
उजव्या हाताने स्पर्श करून, मी तुला क्षीण केले असे मी शपथ घेतो असे 'कङ्' म्हणेपर्यंत, त्याला तेव्हाच प्रसन्न करावे.
4.72.27
स पुत्रस्य वचः श्रुत्वा विराटः साध्वसाकुलः ।
क्षमयामास कौन्तेयं छन्नं ब्राह्मणवर्चसा ॥ ४.७२.२७ ॥
पुत्राचे बोल ऐकून भीतीने व्याकूळ झालेल्या विराटाने ब्राह्मणाच्या तेजाने झाकलेल्या कौन्तेयाला शान्त केले.
4.72.28
क्षमयन्तं तु राजानं पाण्डवः प्रत्यभाषत ।
चिरं क्षान्तं मया राजन्मन्युर्मम न विद्यते ॥ ४.७२.२८ ॥
राजाला शान्त करत असताना पाण्डव उत्तरला — हे राजा, मी फार काळ क्षमा केली आहे; माझ्या मनात क्रोध नाही.
4.72.29
यदि स्म तत्पतेद्भूमौ रुधिरं मम पार्थिव ।
सराष्ट्रस्त्वमिहोच्छेदमापद्येथा नरर्षभ ॥ ४.७२.२९ ॥
हे राजा, माझे रक्त जमिनीवर पडले तर, हे नरश्रेष्ठा, तू राज्यासह येथे नाशाला प्राप्त होशील.
4.72.30
न दूषयामि राजेन्द्र यस्तु हन्याददूषकम् ।
फलं तस्य महाराज क्षिप्रं दारुणमाप्नुयात् ॥ ४.७२.३० ॥
हे राजेंद्रा, मी त्याला दोष देत नाही; जो निर्दोषाला मारतो, हे महाराजा, त्याला लवकरच भयंकर फळ मिळते.
4.72.31
शोणिते तु व्यतिक्रान्ते प्रविवेश बृहन्नला ।
अभिवाद्य महाराजं कङ्कं चाप्युपतिष्ठत ॥ ४.७२.३१ ॥
रक्तपात संपल्यानंतर बृहन्नला आत आली. महाराजांना अभिवादन करून कङ्कांजवळही ती उभी राहिली.
4.72.32
क्षमयित्वा तु कौरव्यं रणादुत्तरमागतम् ।
परिष्वज्य दृढं राजा प्रवेश्य भवनोत्तमम्।
प्रशशंस ततो मात्स्यः शृण्वतः सव्यसाचिनः ॥ ४.७२.३२ ॥
युद्धातून परतलेल्या कौरव उत्तराला क्षमा करून राजाने त्याला घट्ट आलिंगन दिले आणि उत्तम महालात नेले. मग मत्स्यराजाने सव्यसाची अर्जुन ऐकत असताना त्याची स्तुती केली.
4.72.33
त्वया दायादवानस्मि कैकेयीनन्दिवर्धन ।
त्वया मे सदृशः पुत्रो न भूतो न भविष्यति ॥ ४.७२.३३ ॥
कैकेयीपुत्राच्या आनंदवर्धका, तुझ्यामुळे मला वारस मिळाला. तुझ्यासारखा पुत्र माझा झालेला नाही आणि होणारही नाही.
4.72.34
पदं पदसहस्रेण यश्चरन्नापराध्नुयात् ।
तेन कर्णेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.३४ ॥
हजार पावले चालतानाही एकही पाऊल चुकत नाही अशा कर्णाशी, वत्सा, तुझी गाठ कशी पडली?
4.72.35
रणे यं प्रेक्ष्य सीदन्ति हृतवीर्यपराक्रमाः ।
कृपेन तेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.३५ ॥
रणांगणात ज्याला पाहून वीर्य व पराक्रम गमावलेले योद्धे खचतात, त्या कृपाशी, वत्सा, तुझी गाठ कशी पडली?
4.72.36
यस्य तद्विश्रुतं लोके महद्वृत्तमनुत्तमम् ।
पितुः कृते कृतं घोरं ब्रह्मचर्यमनुत्तमम् ॥ ४.७२.३६ ॥
ज्याचे ते महान व अनुत्तम आचरण जगात प्रसिद्ध आहे, ज्याने पित्यासाठी ते घोर व अनुत्तम ब्रह्मचर्य पाळले.
4.72.37
योऽयोधीत्समरे रामं जामदग्न्यं प्रतापिनम् ।
भीष्मोसौ पुरुषव्याघ्र न च युद्धे पराजितः ॥ ४.७२.३७ ॥
युद्धात प्रतापी जामदग्न्य रामाशी लढलेले ते भीष्म, हे पुरुषव्याघ्रा, युद्धात कधी पराजित झाले नाहीत.
4.72.38
पराक्रमी च दुर्धर्षो विद्वाञ्शूरो जितेन्द्रियः ।
दृढवेधी क्षिप्रकारी विश्रुतः सर्वकर्मसु ॥ ४.७२.३८ ॥
पराक्रमी, दुर्धर्ष, विद्वान, शूर, जितेंद्रिय, दृढ लक्ष्यवेधी, क्षिप्रकारी, सर्व कर्मांत प्रसिद्ध.
4.72.39
तेन ते सह भीष्मेण कुरुवृद्धेन संयुगे ।
युद्धमासीत्कथं तात सर्वमेतद्ब्रवीहि मे ॥ ४.७२.३९ ॥
हे तात, कुरुवृद्ध भीष्मांशी युद्धात तुमचे युद्ध कसे झाले? हे सर्व मला सांगा.
4.72.40
पर्वतं यो विनिर्भिन्द्याद्राजपुत्रो वरेषुभिः ।
दुर्योधनेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.४० ॥
जो राजपुत्र उत्तम बाणांनी पर्वतालाही भेदू शकतो, त्या दुर्योधनाशी हे तात, तुमची भेट कशी झाली?
4.72.41
आचार्यो वृष्णिरीराणां पाञ्चालानां च यः प्रभुः ।
कुरूणां पाण्डवानां च सर्वक्षत्रस्य यो गुरुः ॥ ४.७२.४१ ॥
वृष्णी आणि रीरांचे आचार्य, पांचालांचा प्रभू, कौरव आणि पांडवांचा तसेच सर्व क्षत्रियांचा जो गुरु.
4.72.42
सर्वशस्त्रभृतां श्रेष्ठः सर्वलोकेषु विश्रुतः ।
तेन द्रोणेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.४२ ॥
सर्व शस्त्रधार्‍यांमध्ये श्रेष्ठ, सर्व लोकांत प्रसिद्ध त्या द्रोणाशी हे तात, तुमची भेट कशी झाली?
4.72.43
आचार्यपुत्रो यः शूरो द्रोणादनवमो रणे ।
तेन वीरेण ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.४३ ॥
आचार्यपुत्र, जो शूर असून रणात द्रोणांहून कमी नाही, त्या वीराशी, हे तात, तुझी गाठ कशी पडली?
4.72.44
सर्वे चैव महावीर्या धार्तराष्ट्रः महारथाः ।
तैस्तैर्वीरैश्च ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.४४ ॥
महापराक्रमी धृतराष्ट्राचे सर्व पुत्र आणि महारथी, त्या वीरांशी, हे तात, तुझी गाठ कशी पडली?
4.72.45
न मया निर्जिता गावो न मया कुरवो जिताः ।
कृतं च कर्म तत्सर्वं देवपुत्रेण केनचित् ॥ ४.७२.४५ ॥
मी गायी जिंकल्या नाहीत, मी कुरूंना पराभूत केले नाही; ते सर्व कर्म कोणा एका देवपुत्राने केले.
4.72.46
स हि भीतं द्रवन्तं मां भीष्मद्रोणमुखान्कुरून् ।
दृष्ट्वा विषण्णं संग्रामे देवपुत्रो न्यवारयत् ॥ ४.७२.४६ ॥
भयभीत होऊन पळणाऱ्या मला आणि भीष्म-द्रोण यांच्या नेतृत्वाखालील कुरूंना युद्धात खिन्न पाहून, त्या देवपुत्राने मला अडवले.
4.72.47
स हि तिष्ठन्रथोपस्थे वज्रपाणिनिभो युवा ।
तेन ते निर्जिता गावस्तेन ते कुरवो जिताः ॥ ४.७२.४७ ॥
रथावर उभा राहिलेला, वज्रधारी (इंद्रासारखा) तो तरुण— त्यानेच तुझ्या गायी जिंकल्या आणि त्यानेच कुरूंना पराभूत केले.
4.72.48
तस्य तत्कर्म वीरस्य न मया तात तत्कृतम् ।
स हि शारद्वतं द्रोणं द्रोणपुत्रं च वीर्यवान् ।ट
सूतपुत्रं च भीष्मं च चकार विमुखाञ्शरैः ॥ ४.७२.४८ ॥
त्या वीराचे ते कर्म मी केले नाही, हे तात. तो पराक्रमी शारद्वत (कृप), द्रोण, द्रोणपुत्र, सूतपुत्र आणि भीष्म यांनाही बाणांनी विमुख करीत असे.
4.72.49
दुर्योदनं च समरे प्रभिन्नमिव कुञ्जरम् ।
प्रभग्नमब्रवीद्भीतं राजपुत्रं महाबलम् ॥ ४.७२.४९ ॥
युद्धात मोडलेल्या मदोन्मत्त हत्तीप्रमाणे पराभूत, भयभीत अशा महाबलवान राजपुत्र दुर्योधनाला तो म्हणाला.
4.72.50
न हास्तिनपुरे त्राणं तव पश्यामि किंचन ।
न हास्तिनपुरे भोगा भोक्तुं शक्याः पलायता ॥ ४.७२.५० ॥
हस्तिनापुरात तुझे रक्षण मला कुठेही दिसत नाही; पळून जाणाऱ्याला हस्तिनापुरात सुखोपभोग घेणे शक्य नाही.
4.72.51
व्यायामेन परीप्सस्व जीवितं कौरवात्मज ।
न मोक्ष्यसे पलायंस्त्वं लोके युद्धमना भव।
पृथिवीं भोक्ष्यसे जित्वा हतो वा स्वर्गमाप्स्यसि ॥ ४.७२.५१ ॥
हे कौरवपुत्रा, प्रयत्नाने आपला प्राण वाचवण्याचा प्रयत्न कर. पळून जाऊन तुला मुक्ती मिळणार नाही; जगात युद्धावर मन ठेव. जिंकून पृथ्वी भोगशील, किंवा मारला जाऊन स्वर्ग मिळवशील.
4.72.52
स निवृत्तो नरव्याघ्रो मुञ्चन्वज्रनिभाञ्शरान् ।
सचिवैः संवृतो राजा भीष्मद्रोणकृपादिभिः ।
ततो मे रोमहर्षोऽभूदूरुस्तम्भश्च मेऽभवत् ॥ ४.७२.५२ ॥
तो नरव्याघ्र वज्रासारखे बाण सोडत परतला, भीष्म, द्रोण, कृप इत्यादी सचिवांनी वेढलेला राजा. तेव्हा माझे अंगावर रोमांच उभे राहिले आणि माझ्या मांड्या ताठरल्या.
4.72.53
यदभूद्धनसंकाशमनीकं व्यधमच्छरैः ।
तत्प्रपुद्य रथानीकं सिंहदर्पसमो युवा।
तान्कुरुन्द्रावयद्राजन्रणे नाग इव श्वसन् ॥ ४.७२.५३ ॥
मेघासारखे असलेले ते सैन्य त्याने बाणांनी नष्ट केले. सिंहाच्या अहंकाराइतका तो तरुण रथसेनेला फोडून, राजा, युद्धात हत्तीसारखा सुस्कारे टाकत कौरवांना पळवून लावत होता.
4.72.54
एकेन तेन शूरेण षड्रथाः परिनिर्जिताः ।
शार्दूलेनेव मत्तेन मृगास्तृणचरा यथा ॥ ४.७२.५४ ॥
त्या एका वीराने सहा रथी पूर्णपणे जिंकले, जसा मदोन्मत्त वाघ गवत खाणाऱ्या हरणांना जिंकतो.
4.72.55
हयानां च गजानां च शूराणां च धनुष्मताम् ।
निहतानि सहस्राणि भग्ना च कुरुवाहिनी ॥ ४.७२.५५ ॥
घोडे, हत्ती आणि धनुर्धारी शूरांपैकी हजारो मारले गेले, आणि कुरुसेना भंग पावली.
4.72.56
सूतपुत्रं शतैर्विद्ध्वा हयान्हत्वा महारथः ।
अस्त्रेण मोहयित्वा तं रक्तवस्त्रं समाददे ॥ ४.७२.५६ ॥
सूतपुत्राला शेकडो बाणांनी विद्ध करून, त्याचे घोडे मारून, त्या महारथ्याने अस्त्राने त्याला मोहित करून लाल वस्त्र घेतले.
4.72.57
चतुर्भिः पुनरानर्च्छद्भीष्मं शान्तनवं शरैः ।
स तं विद्ध्वा हयांश्चाशु नास्य वस्त्रं समाददे ॥ ४.७२.५७ ॥
पुन्हा चार बाणांनी त्याने शंतनूचा पुत्र भीष्मावर हल्ला केला; त्यांना विद्ध करून आणि त्यांचे घोडे लवकर मारूनही त्याने त्यांचे वस्त्र घेतले नाही.
4.72.58
दुर्योधनं च बलवान्बाणैर्विव्याध सप्तभिः ।
तं स विद्ध्वा हयांश्चास्य पीतवस्त्रं समाददे ॥ ४.७२.५८ ॥
बलवान त्याने दुर्योधनाला सात बाणांनी विद्ध केले; त्याला विद्ध करून आणि त्याचे घोडे मारून त्याने त्याचे पिवळे वस्त्र घेतले.
4.72.59
द्रोणं कृपं च बलवान्सोमदत्तं जयद्रथम् ।
भूरिश्रवसमिन्द्राभं शकुनिं च महारथम् ॥ ४.७२.५९ ॥
बलवान्याने द्रोण, कृप, सोमदत्त, जयद्रथ, इंद्रासारखा भूरिश्रवा आणि महारथी शकुनी यांनाही (विद्ध केले).
4.72.60
त्रिभिस्त्रिभिः स विद्ध्वा तु दुःशासनमुखानपि ।
विविधानि च वस्त्राणि महार्हाण्याजहार सः ॥ ४.७२.६० ॥
तीन तीन बाणांनी दुःशासन आदींनाही विद्ध करून त्याने अनेक मौल्यवान वस्त्रे घेतली.
4.72.61
द्वाभ्यां शराभ्यां विद्ध्वाऽथ तथाऽऽचार्यसुतं रणे ।
चापं छित्त्वा विकर्णस्य नीले चादत्त वाससी ॥ ४.७२.६१ ॥
दोन बाणांनी विद्ध करून, तसेच रणात आचार्यपुत्रालाही, विकर्णाचे धनुष्य तोडून त्याची दोन निळी वस्त्रे घेतली.
4.72.62
क्व स वीरो महाबाहुर्देवपुत्रो महायशाः ।
यो ममामोचयत्पुत्रं कुरुभिर्ग्रस्तमाहवे ॥ ४.७२.६२ ॥
ते वीर, महाबाहू, देवपुत्र, महायशस्वी कुठे आहेत? ज्यांनी युद्धात कौरवांनी पकडलेल्या माझ्या पुत्राला सोडवले.
4.72.63
इच्छामि तममित्रघ्नं दुष्टुमर्चितुमेव च ।
येन मे त्वं च गावश्च मोक्षिता देवसूनुना ॥ ४.७२.६३ ॥
त्या शत्रुघातकाचा मी सन्मान व पूजन करू इच्छितो; ज्या देवपुत्राने तुला आणि माझ्या गायांना मुक्त केले.
4.72.64
तस्मै दास्यामि तां पुत्रीं ग्रामांश्चैव तु हाटकान् ।
स्फुरितं कटिसूत्रं च स्त्रीसहस्रशतानि च ॥ ४.७२.६४ ॥
त्याला मी ती कन्या देईन; गावे, चमचमणारी सोन्याची कटिसूत्र आणि शेकडो हजार स्त्रिया देईन.
4.72.65
अन्तर्धानं गतस्तात देवपुत्रः प्रतापवान् ।
अद्य श्वो वा परश्वो वा मन्ये प्रादुर्भविष्यति ॥ ४.७२.६५ ॥
हे तात, प्रतापी देवपुत्र अंतर्धान पावले आहेत. आज, उद्या किंवा परवा ते पुन्हा प्रकट होतील असे मला वाटते.
4.72.66
एवमाख्यायमानस्तु छन्नं सत्रेण पाण्डवम् ।
वसन्तं तं तु नाज्ञासीद्विराटः पार्थमर्जुनम् ॥ ४.७२.६६ ॥
असे सांगितले गेले तरीही, वेषाने लपलेले पाण्डव, तेथे राहणारे ते पार्थ अर्जुन यांना विराटाने ओळखले नाही.
4.72.67
ततः पार्थोऽभ्यनुज्ञातो विराटेन महात्मना ।
सह पुत्रेण मात्स्यस्य मन्त्रयित्वा धनंजयः ॥ ४.७२.६७ ॥
नंतर महात्मा विराटाची अनुज्ञा मिळवून पार्थ धनंजयाने मत्स्यराजाच्या पुत्राशी मसलत केली.
4.72.68
इत्येवं ब्रूहि राजानं विराटं समुपस्थितम् ।
इत्युक्त्वा सहसा पार्थः प्रविश्यान्तःपुरं शुभम्।
ददौ वस्त्राणि रन्तानि विराटदुहितुः स्वयम् ॥ ४.७२.६८ ॥
"असे जवळ आलेल्या राजा विराटाला सांग" असे म्हणून पार्थ अचानक शुभ अंतःपुरात शिरला आणि विराटाच्या कन्येला स्वतः वस्त्रे व रत्ने दिली.
4.72.69
उत्तरा तु महार्हाणि वस्त्राण्याभरणानि च ।
प्रगृह्य तानि सर्वाणि प्रीता सानुचराऽभवत् ॥ ४.७२.६९ ॥
उत्तरेने ते अतिमौल्यवान वस्त्रे व अलंकार सर्व घेतले आणि आनंदित होऊन आपल्या सेविकांसह राहिली.