మహాభారతం · అధ్యాయం 4.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.72.1
सभाज्यमानः पौरैश्च स्त्रीभिर्जानपदैरपि ।
आसाद्यान्तःपुरद्वारं पित्रे संप्रत्यवेदयत् ॥ ४.७२.१ ॥
పౌరులచేత, స్త్రీలచేత, గ్రామవాసులచేత గౌరవించబడినవాడై, అతడు అంతఃపుర ద్వారానికి చేరి ఇప్పుడు తండ్రికి తెలియజేశాడు.
4.72.2
ततो द्वाःस्थः समासाद्य प्रणिपत्य कृताञ्जलिः ।
वर्धयित्वा जयाशीर्भिरिदं वचनमब्रवीत् ॥ ४.७२.२ ॥
అప్పుడు ద్వారపాలకుడు దగ్గరకు వచ్చి, నమస్కరించి, చేతులు జోడించి, విజయాశీస్సులతో దీవించి ఈ మాటలు పలికాడు.
4.72.3
राजन्पृथुयशस्तुभ्यं जित्वा शत्रून्समागतः ।
उत्तरः सह सूतेन द्वारि तिष्ठति वारितः ॥ ४.७२.३ ॥
ఓ రాజా, మహాయశస్వీ, మీ (కుమారుడు) శత్రువులను జయించి తిరిగి వచ్చాడు. ఉత్తరుడు సారథితో కలిసి ద్వారం వద్ద ఆపబడి నిలిచి ఉన్నాడు.
4.72.4
कुमारो योधमुख्यैस्च गणिकाभिस्च संवृतः ।
पौरजानपदैर्युक्तः पूज्यमानो जयाशिषाः ॥ ४.७२.४ ॥
రాకుమారుడు ప్రధాన యోధులతో, వేశ్యలతో చుట్టుముట్టబడి, పౌరులు మరియు గ్రామవాసులతో కూడి, విజయాశీస్సులతో గౌరవించబడుతూ ఉన్నాడు.
4.72.5
ततो हृष्टो महीपालः क्षत्तारमिदमब्रवीत् ।
प्रवेशयोभौ तौ तूर्णं दर्शनेप्सुरहं तयोः ॥ ४.७२.५ ॥
అప్పుడు సంతోషించిన రాజు ద్వారపాలకునితో ఇలా అన్నాడు: "వారిద్దరినీ త్వరగా లోపలికి తీసుకురా; వారిని చూడాలని నేను కోరుతున్నాను."
4.72.6
क्षत्तारं कुरुराजस्तु शनैः कर्ण उपाजपत् ।
उत्तरः प्रविशत्वेको न प्रवेश्या बृहन्नलाः ॥ ४.७२.६ ॥
కురు రాజు (యుధిష్ఠిరుడు) ద్వారపాలకునితో మెల్లగా చెప్పాడు: "ఉత్తరుడు ఒక్కడే లోపలికి రానివ్వు; బృహన్నలను లోపలికి రానివ్వకూడదు."
4.72.7
तस्य हि महाबाहोर्व्रतं नित्यं महात्मनः ।
यो ममाङ्गे व्रणं कुर्याच्छोणितं वा प्रदर्शयेत्।
अन्यत्र संग्रामगतान्न स जीवेत्कथंचन ॥ ४.७२.७ ॥
ఆ మహాబాహువు, మహాత్ముని నిత్య వ్రతం ఇది: నా శరీరంపై గాయం చేసినవాడో, రక్తాన్ని చూపించినవాడో — యుద్ధానికి వెళ్ళినవారు తప్ప — ఏ విధంగానూ జీవించడు.
4.72.8
व्यक्तं भृसं सुसंक्रुद्धो मां दृष्ट्वैव सशोणितम् ।
विराटमिह सामात्यं हन्यात्सबलावाहनम् ॥ ४.७२.८ ॥
స్పష్టంగా, అత్యంత కోపంతో, రక్తంతో తడిసిన నన్ను చూసిన వెంటనే, అతడు ఇక్కడ మంత్రులతో సహా విరాటుడిని అతని సేన, వాహనాలతో సహా చంపేస్తాడు.
4.72.9
इन्द्रं वापि कुबेरं वा यमं वा वरुणं तथा ।
मम शोणितकर्तारं मृद्गीयात्किं पुनर्नरम् ॥ ४.७२.९ ॥
ఇంద్రుడైనా, కుబేరుడైనా, యముడైనా, వరుణుడైనా — నా రక్తం చిందించినవాడిని అతడు విడిచిపెట్టడు; అలాంటప్పుడు సామాన్య మనిషి గురించి ఏమి చెప్పాలి?
4.72.10
क्षणमात्रं तु तत्रैव द्वारि तिष्ठतु वीर्यवान् ।
इति प्रोवाच धर्मात्मा युधिष्ठिर उदारधीः ॥ ४.७२.१० ॥
"ఆ వీరుడు ఒక్క క్షణం మాత్రం అక్కడే ద్వారం వద్ద నిలబడనివ్వండి" — అని ధర్మాత్ముడు, ఉదార బుద్ధి గల యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు.
4.72.11
इत्युक्त्वा क्षमया युक्तो धर्मराजो घृणान्वितः ।
सभायां सह मात्स्येन तूष्णीमुपविवेश ह ॥ ४.७२.११ ॥
ఇలా చెప్పి, క్షమతో కూడినవాడు, కరుణతో నిండిన ధర్మరాజు మత్స్య రాజుతో కలిసి సభలో మౌనంగా కూర్చున్నాడు.
4.72.12
ततो राजसुतो ज्येष्ठः प्राविशत्पृथिवींजयः ।
ववन्दे स पितुः पादौ कङ्कं चाप्युपतिष्ठत ॥ ४.७२.१२ ॥
అప్పుడు రాజు జ్యేష్ఠ పుత్రుడు, పృథ్వీజయుడు లోపలికి ప్రవేశించాడు. అతడు తండ్రి పాదాలకు నమస్కరించి, కంకుని దగ్గరకు కూడా వెళ్ళి నిలబడ్డాడు.
4.72.13
पश्यन्युधिष्ठिरं दृष्ट्या वक्रया चरणौ पितुः ।
अभिवाद्य ततो दृष्ट्वा कङ्कस्य रुधिरप्लुतम् ।
हृदयेऽदह्यत तदा मृत्युग्रस्त इवोत्तरः ॥ ४.७२.१३ ॥
యుధిష్ఠిరుని వంకర చూపుతో చూసి, తండ్రి పాదాలకు నమస్కరించి, రక్తంలో తడిసిన కంకుని చూసినప్పుడు, మృత్యువుచే పట్టబడినవానివలె ఉత్తరుని హృదయం మండిపోయింది.
4.72.14
ततो रुधिरसिक्ताङ्गमनेकाग्रमनागसम् ।
भूमावेकान्त आसीनं सैरन्ध्र्या समुपासितम्।
ततः पप्रच्छ राजानं त्वरमाण इवोत्तरः ॥ ४.७२.१४ ॥
అప్పుడు రక్తంతో తడిసిన శరీరం కలవాడు, చలించిన మనసు కలవాడు, నిర్దోషి, ఏకాంతంలో నేలపై కూర్చున్నవాడు, సైరంధ్రిచే సేవింపబడినవాడు అయిన రాజును ఉత్తరుడు త్వరపడుతున్నవానివలె అడిగాడు.
4.72.15
केनायं ताडितः कङ्कः केन पापमिदं कृतम् ।
को वा जिगमिषुर्मृत्युं केन स्पृष्टः पदोरगः ॥ ४.७२.१५ ॥
ఈ కంకుని ఎవరు కొట్టారు? ఈ పాపాన్ని ఎవరు చేశారు? లేక మృత్యువును కోరుకొనేవాడు ఎవరు? కాలితో పాముని ఎవరు తాకారు?
4.72.16
श्रोत्रियो ब्राह्मणश्रेष्ठ इन्द्रासनरतिक्षमः ।
पूजनीयोऽभिवाद्यश्च न प्रबाध्योऽयमीदृशः ॥ ४.७२.१६ ॥
ఈయన వేదజ్ఞుడు, శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుడు, ఇంద్రాసనంలో ఆనందించదగినవాడు, పూజనీయుడు, నమస్కరించదగినవాడు; ఇలాంటివారిని బాధించకూడదు.
4.72.17
स पुत्रस्य वचः श्रुत्वा विराटो राष्ट्रवर्धनः ।
प्रत्युवाचोत्तरं वाक्यं साध्वसाद्ध्वस्तमानसः ॥ ४.७२.१७ ॥
కుమారుని మాటలు విన్న రాష్ట్రాన్ని వృద్ధి చేసే విరాటుడు, భయంతో కలత చెందిన మనసుతో ఉత్తరునికి ఈ మాట చెప్పాడు.
4.72.18
पुत्र ते विजयं श्रुत्वा प्रहृष्टोऽहं मुदा भृशम् ।
अक्षक्रीडनयाऽनेन कालक्षेपमकारिषम् ॥ ४.७२.१८ ॥
కుమారా, నీ విజయం విని నేను ఎంతో సంతోషించాను; ఈ పాచికల ఆటతోనే నేను కాలం గడిపాను.
4.72.19
तत्राजयत्कुरून्सर्वानुत्तरो राष्ट्रवर्धनः ।
इत्युक्तं हि मया पुत्र नेति कङ्को बृहन्नला।
अजयत्सा कुरून्सर्वानिति मामब्रवीन्मुहुः ॥ ४.७२.१९ ॥
అక్కడ రాజ్యాన్ని వర్ధిల్లజేసే ఉత్తరుడు కౌరవులందరినీ జయించాడని నేను చెప్పాను, కుమారా. కాదు, బృహన్నల వారందరినీ జయించింది అని కంకుడు నాతో మళ్లీ మళ్లీ అన్నాడు.
4.72.20
प्रशंसिते मया पुत्र विजये तव विश्रुते ।
बृहन्नलाया विजयं कङ्कोऽस्तुवत वै रुषा ॥ ४.७२.२० ॥
కుమారా, నేను నీ ప్రసిద్ధ విజయాన్ని ప్రశంసించగా, కంకుడు కోపంతో బృహన్నల విజయాన్ని స్తుతించాడు.
4.72.21
मया प्रशस्यमाने तु त्वयि पण्डं प्रशंसति ।
बृहन्नलाप्रशंसाभिरभ्यसूयमहं तदा।
ताडितोऽयं मया पुत्र दुरात्मा शत्रुपक्षकृत् ॥ ४.७२.२१ ॥
నేను నిన్ను ప్రశంసిస్తుండగా అతడు ఆ నపుంసకుడైన బృహన్నలను ప్రశంసించాడు. బృహన్నల ప్రశంసలతో నేను అప్పుడు అసూయపడ్డాను. కుమారా, ఆ దుష్టుడు, శత్రుపక్షానికి పనిచేసేవాడు, నా చేత కొట్టబడ్డాడు.
4.72.22
ताडितोऽयं यतिः कङ्क इत्युक्तं तद्वचोत्तरः ।
श्रुत्वा पितुर्भृशं क्रुद्धः पितरं वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.७२.२२ ॥
'ఈ యతి కంకుడు కొట్టబడ్డాడు' అని తండ్రి చెప్పిన మాటలు విని ఉత్తరుడు అత్యంత కోపించి తండ్రితో ఇలా అన్నాడు.
4.72.23
अकार्यं ते कृतं राजन्क्षिप्रमेष प्रसाद्यताम् ।
मा त्वा ब्रह्मविषं घोरं समूलमुपनिर्दहेत् ॥ ४.७२.२३ ॥
రాజా, నీవు అనుచితమైన పని చేశావు. వెంటనే అతన్ని ప్రసన్నం చేసుకో; బ్రాహ్మణునికి విషమైన ఆ ఘోరం నిన్ను వేళ్ళతో సహా దహించకముందే.
4.72.24
यावन्न क्षयमायाति कुलं सर्वमशेषनः ।
स्फीतं वृद्धं च मात्स्यानामयं तावत्प्रसाद्यताम् ॥ ४.७२.२४ ॥
మన కులమంతా నిశ్శేషంగా నశించక ముందే, మత్స్యుల ఈ సంపన్నత, అభివృద్ధి ఉండగానే, అతన్ని ప్రసన్నం చేసుకో.
4.72.25
प्रणम्य पादयोरस्य दण्डवत्क्षितिमण्डले ।
प्रगृह्य पादौ पाणिभ्यामयं तावत्प्रसाद्यताम् ॥ ४.७२.२५ ॥
అతని పాదాలకు నమస్కరించి, నేలపై దండంలా పడి, రెండు చేతులతో అతని పాదాలను పట్టుకుని, అతడిని అప్పుడు శాంతింపజేయాలి.
4.72.26
दक्षेण पाणिना स्पृष्ट्वा शपे त्वां क्षपितं मया ।
इति यावद्वदेत्कङ् अयं तावत्प्रसाद्यताम् ॥ ४.७२.२६ ॥
కుడి చేతితో తాకి, నేను నిన్ను నాశనం చేశానని ప్రమాణం చేస్తున్నాను అని, 'కఙ్' అనే పదంతో చెప్పేంత వరకు, అతడు అప్పటివరకు శాంతింపజేయబడాలి.
4.72.27
स पुत्रस्य वचः श्रुत्वा विराटः साध्वसाकुलः ।
क्षमयामास कौन्तेयं छन्नं ब्राह्मणवर्चसा ॥ ४.७२.२७ ॥
అతడు కుమారుని మాటలు విని, భయంతో కలత చెందిన విరాటుడు, బ్రాహ్మణ తేజస్సుతో కప్పబడిన కౌంతేయుడిని శాంతింపజేశాడు.
4.72.28
क्षमयन्तं तु राजानं पाण्डवः प्रत्यभाषत ।
चिरं क्षान्तं मया राजन्मन्युर्मम न विद्यते ॥ ४.७२.२८ ॥
రాజును శాంతింపజేస్తూ ఉండగా పాండవుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: "ఓ రాజా, నేను చాలాకాలంగా క్షమించాను; నాకు కోపం లేదు."
4.72.29
यदि स्म तत्पतेद्भूमौ रुधिरं मम पार्थिव ।
सराष्ट्रस्त्वमिहोच्छेदमापद्येथा नरर्षभ ॥ ४.७२.२९ ॥
ఓ రాజా, నా రక్తం నేలపై పడితే, ఓ నరశ్రేష్ఠుడా, నీవు నీ రాజ్యంతో సహా ఇక్కడ వినాశాన్ని పొందుదువు.
4.72.30
न दूषयामि राजेन्द्र यस्तु हन्याददूषकम् ।
फलं तस्य महाराज क्षिप्रं दारुणमाप्नुयात् ॥ ४.७२.३० ॥
ఓ రాజేంద్రా, నేను అతడిని నిందించను; దోషం లేనివానిని చంపేవాడు, ఓ మహారాజా, త్వరలోనే భయంకర ఫలాన్ని పొందును.
4.72.31
शोणिते तु व्यतिक्रान्ते प्रविवेश बृहन्नला ।
अभिवाद्य महाराजं कङ्कं चाप्युपतिष्ठत ॥ ४.७२.३१ ॥
రక్తపాతం ముగిసిన తర్వాత బృహన్నల లోపలికి ప్రవేశించింది. మహారాజుకు నమస్కరించి, కంకుడి దగ్గర కూడా నిలిచింది.
4.72.32
क्षमयित्वा तु कौरव्यं रणादुत्तरमागतम् ।
परिष्वज्य दृढं राजा प्रवेश्य भवनोत्तमम्।
प्रशशंस ततो मात्स्यः शृण्वतः सव्यसाचिनः ॥ ४.७२.३२ ॥
యుద్ధం నుండి తిరిగివచ్చిన కౌరవుడైన ఉత్తరుని క్షమించి, రాజు గట్టిగా కౌగలించుకుని ఉత్తమ భవనంలోకి తీసుకువెళ్ళాడు. తరువాత మత్స్యరాజు సవ్యసాచి వింటుండగా ఆయనను ప్రశంసించాడు.
4.72.33
त्वया दायादवानस्मि कैकेयीनन्दिवर्धन ।
त्वया मे सदृशः पुत्रो न भूतो न भविष्यति ॥ ४.७२.३३ ॥
కైకేయీ పుత్రునికి ఆనందాన్ని పెంచువాడా, నీ వల్ల నాకు వారసుడు కలిగాడు. నీకు సమానమైన కుమారుడు నాకు ఎన్నడూ లేడు, ఇకముందూ ఉండడు.
4.72.34
पदं पदसहस्रेण यश्चरन्नापराध्नुयात् ।
तेन कर्णेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.३४ ॥
వేయి అడుగులు నడిచినా ఒక్క అడుగు కూడా తప్పని కర్ణునితో, వత్సా, నీకు ఎలా ఎదురుపడింది?
4.72.35
रणे यं प्रेक्ष्य सीदन्ति हृतवीर्यपराक्रमाः ।
कृपेन तेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.३५ ॥
యుద్ధంలో ఎవరిని చూసి వీర్యం, పరాక్రమం కోల్పోయిన యోధులు కృంగిపోతారో, ఆ కృపునితో, వత్సా, నీకు ఎలా ఎదురుపడింది?
4.72.36
यस्य तद्विश्रुतं लोके महद्वृत्तमनुत्तमम् ।
पितुः कृते कृतं घोरं ब्रह्मचर्यमनुत्तमम् ॥ ४.७२.३६ ॥
ఎవరి ఆ మహత్తరమైన, అనుత్తమమైన ఆచరణ లోకంలో ప్రసిద్ధమో, తండ్రి కోసం ఆ ఘోరమైన, అనుత్తమమైన బ్రహ్మచర్యాన్ని ఆచరించిన వాడు.
4.72.37
योऽयोधीत्समरे रामं जामदग्न्यं प्रतापिनम् ।
भीष्मोसौ पुरुषव्याघ्र न च युद्धे पराजितः ॥ ४.७२.३७ ॥
యుద్ధంలో ప్రతాపశాలి జామదగ్న్య రాముడితో పోరాడిన ఆ భీష్ముడు, నరవ్యాఘ్రమా, యుద్ధంలో ఓటమి పొందలేదు.
4.72.38
पराक्रमी च दुर्धर्षो विद्वाञ्शूरो जितेन्द्रियः ।
दृढवेधी क्षिप्रकारी विश्रुतः सर्वकर्मसु ॥ ४.७२.३८ ॥
పరాక్రమవంతుడు, దుర్ధర్షుడు, విద్వాంసుడు, శూరుడు, జితేంద్రియుడు, దృఢ లక్ష్యవేధి, శీఘ్రకార్యుడు, అన్ని కర్మలలో ప్రసిద్ధుడు.
4.72.39
तेन ते सह भीष्मेण कुरुवृद्धेन संयुगे ।
युद्धमासीत्कथं तात सर्वमेतद्ब्रवीहि मे ॥ ४.७२.३९ ॥
ప్రియుడా, కురువృద్ధుడైన భీష్ముడితో యుద్ధంలో నీకు ఎలా యుద్ధం జరిగింది? ఇవన్నీ నాకు చెప్పు.
4.72.40
पर्वतं यो विनिर्भिन्द्याद्राजपुत्रो वरेषुभिः ।
दुर्योधनेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.४० ॥
ఉత్తమ బాణాలతో పర్వతాన్ని కూడా చీల్చగల ఆ రాకుమారుడు దుర్యోధనుడితో, ప్రియుడా, నీకు ఎలా ఎదురుపడింది?
4.72.41
आचार्यो वृष्णिरीराणां पाञ्चालानां च यः प्रभुः ।
कुरूणां पाण्डवानां च सर्वक्षत्रस्य यो गुरुः ॥ ४.७२.४१ ॥
వృష్ణి, రీర వీరులకు ఆచార్యుడు, పాంచాలుర ప్రభువు, కురువులకు, పాండవులకు, సమస్త క్షత్రియులకు గురువుగా ఉన్నవాడు.
4.72.42
सर्वशस्त्रभृतां श्रेष्ठः सर्वलोकेषु विश्रुतः ।
तेन द्रोणेन ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.४२ ॥
సమస్త శస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడు, సమస్త లోకాలలో ప్రసిద్ధుడు అయిన ఆ ద్రోణునితో, ప్రియుడా, నీకు ఎలా ఎదురుపడింది?
4.72.43
आचार्यपुत्रो यः शूरो द्रोणादनवमो रणे ।
तेन वीरेण ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.४३ ॥
ఆచార్యుని కుమారుడు, రణంలో ద్రోణునికంటే తక్కువ కాని శూరుడు అయిన ఆ వీరునితో, నాయనా, నీకు ఎలా ఎదురుపడటం జరిగింది?
4.72.44
सर्वे चैव महावीर्या धार्तराष्ट्रः महारथाः ।
तैस्तैर्वीरैश्च ते तात कथमासीत्समागमः ॥ ४.७२.४४ ॥
మహాపరాక్రమశాలురైన ధృతరాష్ట్ర కుమారులందరూ, మహారథులైన ఆ వీరులతో, నాయనా, నీకు ఎలా ఎదురుపడటం జరిగింది?
4.72.45
न मया निर्जिता गावो न मया कुरवो जिताः ।
कृतं च कर्म तत्सर्वं देवपुत्रेण केनचित् ॥ ४.७२.४५ ॥
నేను గోవులను జయించలేదు, నేను కురువులను ఓడించలేదు; ఆ కర్మ అంతా ఏదో ఒక దేవపుత్రుడు చేశాడు.
4.72.46
स हि भीतं द्रवन्तं मां भीष्मद्रोणमुखान्कुरून् ।
दृष्ट्वा विषण्णं संग्रामे देवपुत्रो न्यवारयत् ॥ ४.७२.४६ ॥
భయంతో పారిపోతున్న నన్నూ, భీష్ముడు-ద్రోణుడు ముందున్న కురువులు యుద్ధంలో దుఃఖితులై ఉండటాన్నీ చూసి, ఆ దేవపుత్రుడు నన్ను ఆపాడు.
4.72.47
स हि तिष्ठन्रथोपस्थे वज्रपाणिनिभो युवा ।
तेन ते निर्जिता गावस्तेन ते कुरवो जिताः ॥ ४.७२.४७ ॥
రథంపై నిలిచిన, వజ్రపాణితో సమానమైన ఆ యువకుడే నీ గోవులను జయించాడు, అతడే కురువులను ఓడించాడు.
4.72.48
तस्य तत्कर्म वीरस्य न मया तात तत्कृतम् ।
स हि शारद्वतं द्रोणं द्रोणपुत्रं च वीर्यवान् ।ट
सूतपुत्रं च भीष्मं च चकार विमुखाञ्शरैः ॥ ४.७२.४८ ॥
ఆ వీరుని ఆ కార్యాన్ని నేను చేయలేదు, నాయనా. ఆ పరాక్రమశాలి శారద్వతుడిని (కృపుడిని), ద్రోణుని, ద్రోణపుత్రుని, సూతపుత్రుని, భీష్ముని కూడా తన బాణాలతో వెనుతిరిగేలా చేశాడు.
4.72.49
दुर्योदनं च समरे प्रभिन्नमिव कुञ्जरम् ।
प्रभग्नमब्रवीद्भीतं राजपुत्रं महाबलम् ॥ ४.७२.४९ ॥
యుద్ధంలో విరిగిపోయిన మదపుటేనుగులా ఓడిపోయి భయపడిన మహాబలుడైన రాజకుమారుడు దుర్యోధనుడితో అతడు అన్నాడు.
4.72.50
न हास्तिनपुरे त्राणं तव पश्यामि किंचन ।
न हास्तिनपुरे भोगा भोक्तुं शक्याः पलायता ॥ ४.७२.५० ॥
హాస్తినాపురంలో నీకు ఏ రక్షణా నాకు కనబడదు; పారిపోయేవాడికి హాస్తినాపురంలో సుఖాలు అనుభవించడం సాధ్యం కాదు.
4.72.51
व्यायामेन परीप्सस्व जीवितं कौरवात्मज ।
न मोक्ष्यसे पलायंस्त्वं लोके युद्धमना भव।
पृथिवीं भोक्ष्यसे जित्वा हतो वा स्वर्गमाप्स्यसि ॥ ४.७२.५१ ॥
కౌరవ కుమారుడా, శ్రమతో నీ ప్రాణాన్ని రక్షించుకోవడానికి ప్రయత్నించు. పారిపోవడం వల్ల నీకు విముక్తి లభించదు; లోకంలో యుద్ధంపై మనసు పెట్టు. గెలిచి భూమిని అనుభవిస్తావు, లేదా చచ్చి స్వర్గాన్ని పొందుతావు.
4.72.52
स निवृत्तो नरव्याघ्रो मुञ्चन्वज्रनिभाञ्शरान् ।
सचिवैः संवृतो राजा भीष्मद्रोणकृपादिभिः ।
ततो मे रोमहर्षोऽभूदूरुस्तम्भश्च मेऽभवत् ॥ ४.७२.५२ ॥
ఆ నరవ్యాఘ్రుడు, వజ్రాల్లాంటి బాణాలు ప్రయోగిస్తూ, భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపుడు మొదలైన మంత్రులతో చుట్టబడిన రాజు వెనుదిరిగాడు. అప్పుడు నా శరీరం పులకించింది, నా తొడలు బిగుసుకుపోయాయి.
4.72.53
यदभूद्धनसंकाशमनीकं व्यधमच्छरैः ।
तत्प्रपुद्य रथानीकं सिंहदर्पसमो युवा।
तान्कुरुन्द्रावयद्राजन्रणे नाग इव श्वसन् ॥ ४.७२.५३ ॥
మేఘంలా ఉన్న ఆ సైన్యాన్ని అతడు బాణాలతో నాశనం చేశాడు. సింహగర్వంతో సమానమైన ఆ యువకుడు రథసైన్యాన్ని బద్దలు చేసి, ఓ రాజా, యుద్ధంలో ఏనుగులా ఊపిరి పీలుస్తూ కౌరవులను పారద్రోలాడు.
4.72.54
एकेन तेन शूरेण षड्रथाः परिनिर्जिताः ।
शार्दूलेनेव मत्तेन मृगास्तृणचरा यथा ॥ ४.७२.५४ ॥
ఆ ఒకే వీరుడు ఆరుగురు రథికులను పూర్తిగా జయించాడు, మదించిన పులి గడ్డి మేసే జింకలను ఓడించినట్లు.
4.72.55
हयानां च गजानां च शूराणां च धनुष्मताम् ।
निहतानि सहस्राणि भग्ना च कुरुवाहिनी ॥ ४.७२.५५ ॥
గుఱ్ఱాలు, ఏనుగులు, విల్లు ధరించిన శూరుల వేలకొద్దీ హతమయ్యారు; కురు సైన్యం చెదిరిపోయింది.
4.72.56
सूतपुत्रं शतैर्विद्ध्वा हयान्हत्वा महारथः ।
अस्त्रेण मोहयित्वा तं रक्तवस्त्रं समाददे ॥ ४.७२.५६ ॥
సూతపుత్రుడిని వందలాది బాణాలతో గాయపరచి, అతని గుఱ్ఱాలను చంపి, ఆ మహారథుడు అస్త్రంతో అతడిని మోహింపజేసి ఎర్రని వస్త్రాన్ని తీసుకున్నాడు.
4.72.57
चतुर्भिः पुनरानर्च्छद्भीष्मं शान्तनवं शरैः ।
स तं विद्ध्वा हयांश्चाशु नास्य वस्त्रं समाददे ॥ ४.७२.५७ ॥
మళ్ళీ నాలుగు బాణాలతో శంతనుని కుమారుడు భీష్ముని అతడు ఎదుర్కొన్నాడు; అతడిని గాయపరచి, అతని గుఱ్ఱాలను వెంటనే చంపినా, అతని వస్త్రాన్ని తీసుకోలేదు.
4.72.58
दुर्योधनं च बलवान्बाणैर्विव्याध सप्तभिः ।
तं स विद्ध्वा हयांश्चास्य पीतवस्त्रं समाददे ॥ ४.७२.५८ ॥
బలవంతుడు దుర్యోధనుడిని ఏడు బాణాలతో గాయపరిచాడు; అతడిని గాయపరచి, అతని గుఱ్ఱాలను చంపి, అతని పసుపు వస్త్రాన్ని తీసుకున్నాడు.
4.72.59
द्रोणं कृपं च बलवान्सोमदत्तं जयद्रथम् ।
भूरिश्रवसमिन्द्राभं शकुनिं च महारथम् ॥ ४.७२.५९ ॥
బలవంతుడు ద్రోణుడిని, కృపుడిని, సోమదత్తుడిని, జయద్రథుని, ఇంద్రునితో సమానుడైన భూరిశ్రవుడిని, మహారథుడైన శకునిని (గాయపరిచాడు).
4.72.60
त्रिभिस्त्रिभिः स विद्ध्वा तु दुःशासनमुखानपि ।
विविधानि च वस्त्राणि महार्हाण्याजहार सः ॥ ४.७२.६० ॥
మూడేసి బాణాలతో దుఃశాసనుడు మొదలైన వారిని కూడా గాయపరిచి, అనేక విలువైన వస్త్రాలను అతడు తీసుకున్నాడు.
4.72.61
द्वाभ्यां शराभ्यां विद्ध्वाऽथ तथाऽऽचार्यसुतं रणे ।
चापं छित्त्वा विकर्णस्य नीले चादत्त वाससी ॥ ४.७२.६१ ॥
రెండు బాణాలతో కొట్టి, అలాగే రణంలో ఆచార్యుని కుమారుని కొట్టి, వికర్ణుని విల్లును తెగగొట్టి అతని రెండు నీలి వస్త్రాలను తీసుకున్నాడు.
4.72.62
क्व स वीरो महाबाहुर्देवपुत्रो महायशाः ।
यो ममामोचयत्पुत्रं कुरुभिर्ग्रस्तमाहवे ॥ ४.७२.६२ ॥
ఆ వీరుడు, మహాబాహువు, దేవపుత్రుడు, మహాయశస్వి ఎక్కడ ఉన్నాడు? యుద్ధంలో కౌరవులు పట్టుకున్న నా కుమారుని విడిపించినవాడు ఎవరు?
4.72.63
इच्छामि तममित्रघ्नं दुष्टुमर्चितुमेव च ।
येन मे त्वं च गावश्च मोक्षिता देवसूनुना ॥ ४.७२.६३ ॥
ఆ శత్రుసంహారకుడిని నేను గౌరవించి పూజించాలనుకుంటున్నాను; దేవపుత్రుడు నిన్ను, నా గోవులను విడిపించాడు.
4.72.64
तस्मै दास्यामि तां पुत्रीं ग्रामांश्चैव तु हाटकान् ।
स्फुरितं कटिसूत्रं च स्त्रीसहस्रशतानि च ॥ ४.७२.६४ ॥
అతనికి నేను ఆ కుమార్తెను ఇస్తాను; గ్రామాలు, బంగారు మెరిసే నడుముదారం, వందలాది స్త్రీలను కూడా ఇస్తాను.
4.72.65
अन्तर्धानं गतस्तात देवपुत्रः प्रतापवान् ।
अद्य श्वो वा परश्वो वा मन्ये प्रादुर्भविष्यति ॥ ४.७२.६५ ॥
తండ్రీ, దేవపుత్రుడు ప్రతాపవంతుడు అంతర్ధానమయ్యాడు. అతడు నేడో రేపో ఎల్లుండో మళ్ళీ ప్రత్యక్షమవుతాడని నేను భావిస్తున్నాను.
4.72.66
एवमाख्यायमानस्तु छन्नं सत्रेण पाण्डवम् ।
वसन्तं तं तु नाज्ञासीद्विराटः पार्थमर्जुनम् ॥ ४.७२.६६ ॥
ఇలా చెప్పబడినప్పటికీ, వేషంతో దాగి ఉన్న పాండవుడు, అక్కడ నివసిస్తున్న ఆ పార్థుడు అర్జునుని విరాటుడు గుర్తించలేదు.
4.72.67
ततः पार्थोऽभ्यनुज्ञातो विराटेन महात्मना ।
सह पुत्रेण मात्स्यस्य मन्त्रयित्वा धनंजयः ॥ ४.७२.६७ ॥
అప్పుడు మహాత్ముడైన విరాటుని అనుమతి పొందిన పార్థుడు ధనంజయుడు, మత్స్యరాజ పుత్రునితో కలిసి ఆలోచించాడు.
4.72.68
इत्येवं ब्रूहि राजानं विराटं समुपस्थितम् ।
इत्युक्त्वा सहसा पार्थः प्रविश्यान्तःपुरं शुभम्।
ददौ वस्त्राणि रन्तानि विराटदुहितुः स्वयम् ॥ ४.७२.६८ ॥
"ఈ విధంగా దగ్గరకు వచ్చిన రాజు విరాటుకు చెప్పు" అని పలికి, పార్థుడు అకస్మాత్తుగా శుభకరమైన అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించి, విరాటుని కుమార్తెకు స్వయంగా వస్త్రాలు, రత్నాలు ఇచ్చాడు.
4.72.69
उत्तरा तु महार्हाणि वस्त्राण्याभरणानि च ।
प्रगृह्य तानि सर्वाणि प्रीता सानुचराऽभवत् ॥ ४.७२.६९ ॥
ఉత్తర అత్యంత విలువైన వస్త్రాలను, ఆభరణాలను అన్నిటినీ స్వీకరించి, ఆనందంతో తన పరివారంతో కలిసి ఉండిపోయింది.