મહાભારત · અધ્યાય 4.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.73.1
प्रदाय वस्त्राणि किरीटमाली ।
विराटगेहे मुदितः सखीभ्यः ।
कृत्वा महर्तर्म तदाऽऽजिमध्ये ।
दिदृक्षया सोऽभिजगाम पार्थम् ॥ ४.७३.१ ॥
કિરીટમાલી (અર્જુન) સખીઓને વસ્ત્રો આપીને, વિરાટના ગૃહમાં આનંદિત થઈને, યુદ્ધની વચ્ચે કરેલા મહાન કાર્ય પછી, જોવાની ઇચ્છાથી પાર્થ પાસે ગયો.
4.73.2
तं प्रेक्षमाणस्त्वथ धर्मराजं ।
पप्रच्छ पार्थोऽथ स भीमसेनम्।
किं धर्मराजो हि यथापुरं मां ।
मुखं प्रतिच्छाद्य न चाह किंचित् ॥ ४.७३.२ ॥
તે ધર્મરાજને જોતાં પાર્થે ભીમસેનને પૂછ્યું: "ધર્મરાજ પહેલાંની જેમ મારાથી મુખ છુપાવીને કેમ કંઈ કહેતા નથી?"
4.73.3
तमेवमुक्त्वा परिशङ्कमानं ।
दृष्ट्वाऽर्जुनं भीमसेनं च राजा।
तदाऽब्रवीत्तावभिवीक्ष्य राज-
न्युधिष्ठिरस्तत्परिमृज्य रक्तम् ॥ ४.७३.३ ॥
આમ કહીને, શંકા કરતા અર્જુન અને ભીમસેનને જોઈને, રાજા યુધિષ્ઠિરે તે લોહી લૂછીને તેમને કહ્યું.
4.73.4
मन्युं नियच्छन्नुपविष्ट आसम् ॥ ४.७३.४ ॥
શોક અને ક્રોધને રોકીને તેઓ બેઠા હતા.
4.73.5
शुभार्ह राष्ट्रं न खिलीकृतं भवे-
द्वयं तु यस्मिन्सुखिनोऽभवाम।
क्रुद्धे तु वीरे त्वयि चाप्रतीते ।
राजा विराटो न लभेत शर्म ॥ ४.७३.५ ॥
જે રાષ્ટ્રમાં આપણે સુખી હતા તે શુભને યોગ્ય છે, તે ઉજ્જડ ન થવું જોઈએ. પણ વીર, તું ક્રોધિત અને અપ્રસન્ન થશે તો રાજા વિરાટને શાંતિ નહીં મળે.
4.73.6
अजानता तेन च शौर्यमाजौ ।
छन्नस्य सत्रेण बलं च पार्थ।
इदं विराटेन मयि प्रयुक्तं ।
त्वां वीक्षमाणो न गतोस्मि हर्षम् ॥ ४.७३.६ ॥
યુદ્ધમાં મારા શૌર્ય અને બળને ન જાણનાર તેણે, હે પાર્થ, છુપાયેલી સ્થિતિમાં યજ્ઞ જેવા છદ્મવેશથી આ કર્યું. વિરાટે આ મારા પર પ્રયોજ્યું; તને જોઈને પણ મને આનંદ થયો નહીં.
4.73.7
तेनाप्रमेयेन महाबलेन ।
तस्मिंस्तथोक्ते शममास्थितेन।
तं भीमसेनो बलवानमर्षी ।
धनंजयं क्रुद्धमुवाच वाक्यम् ॥ ४.७३.७ ॥
તે અમાપ મહાબળવાન એમ કહીને શાંત રહ્યો ત્યારે, બળવાન અને અસહિષ્ણુ ભીમસેને ક્રુદ્ધ ધનંજયને આ વચન કહ્યું.
4.73.8
न पार्थ नित्यं क्षमकालमाह ।
बृहस्पतिर्ज्ञानवतां वरिष्ठः ।
क्षमीह सर्वैः परिभूयतेसौ ।
यथा भुडङ्गो विषवीर्यहीनः ॥ ४.७३.८ ॥
હે પાર્થ, જ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ બૃહસ્પતિ કહે છે કે ક્ષમાનો સમય સદા હોતો નથી. અહીં ક્ષમાવાન સૌ દ્વારા તિરસ્કૃત થાય છે, વિષશક્તિ વિનાના સર્પની જેમ.
4.73.9
विराटमद्यैव निहत्य शीघ्रं ।
सपुत्रपौत्रं सकुलं ससैन्यम्।
योक्ष्यामहे धर्मसुतं च राज्ये ।
अद्यैव शीघ्रं त्वरिरेष मात्स्यः ॥ ४.७३.९ ॥
આજે જ ઝડપથી વિરાટને પુત્રો, પૌત્રો, કુળ અને સેના સહિત હણીને, ધર્મપુત્રને રાજ્ય પર સ્થાપીશું. આ મત્સ્યરાજ આજે જ ઉતાવળ કરે છે.
4.73.10
अनेन पाञ्चालसुताऽथ कृष्णा ।
उपेक्षिता कीचकेनाभियुक्ता।
तस्मादयं नार्हति राजशब्दं ।
राजा भव त्वं नृप पार्थवीर्यात् ॥ ४.७३.१० ॥
આના દ્વારા પાંચાલની પુત્રી કૃષ્ણાની ઉપેક્ષા થઈ, કીચકે તેના પર આક્રમણ કર્યું. તેથી આ રાજા શબ્દને યોગ્ય નથી. હે નૃપ, પાર્થના પરાક્રમથી તું જ રાજા થા.
4.73.11
राजा कुरूणां च युधिष्ठिरोऽयं ।
मात्स्येषु राजा भवतु प्रवीरः
तं मात्स्यदेहं शतधा भिनद्मि ।
पूर्णोदकं कुम्भमिवाश्मनीह ॥ ४.७३.११ ॥
કુરુઓનો રાજા આ યુધિષ્ઠિર છે; મત્સ્યોમાં પણ તે વીર રાજા બનો. પાણીથી ભરેલા ઘડાને અહીં પથ્થરથી ફોડે તેમ હું તે મત્સ્યદેહને સો ટુકડા કરી નાખીશ.
4.73.12
भवतः क्षमया राजन्त्सर्वे दोषाश्च नोऽभवन् ।
तं मात्स्यं सबलं हत्वा सपुत्रज्ञातिबान्धवम्।
पश्चाच्चैव कुरून्सर्वान्हनिष्यामि न संशयः ॥ ४.७३.१२ ॥
હે રાજન, તમારી ક્ષમાથી અમારા બધા દોષ દૂર થયા છે. તે મત્સ્યને તેની સેના, પુત્રો, જ્ઞાતિઓ અને બાંધવો સહિત મારીને, પછી બધા કુરુઓને પણ હું નિશ્ચે મારીશ, એમાં સંશય નથી.
4.73.13
भीमसेनश्च ये चान्ये तथैवेति तमब्रुवन् ॥ ४.७३.१३ ॥
ભીમસેન અને બીજા જેઓ હતા, તેમણે પણ તેને એ જ પ્રમાણે કહ્યું.
4.73.14
तमब्रवीद्धर्मसुतो महात्मा ।
क्षमी वदान्यः कुपितं च भीमम्।
न प्रत्युपस्थास्यति चेत्सदारः ।
प्रसादने सम्यगथास्तु वध्यः ॥ ४.७३.१४ ॥
મહાત્મા ધર્મપુત્રે તેને કહ્યું — ક્ષમાશીલ અને ઉદાર તે, ક્રોધિત ભીમને: જો તે પત્ની સાથે આવીને યોગ્ય રીતે પ્રસન્ન ન કરે, તો જ તે વધ્ય છે.
4.73.15
न हन्तव्यो दुरात्माऽयं विराटश्चापि तेऽर्जुन ॥ ४.७३.१५ ॥
હે અર્જુન, આ દુરાત્મા વિરાટ પણ તારા વડે મારવો ન જોઈએ.
4.73.16
श्वः प्रभाते प्रवेक्ष्यामः सभां सिंहासनेष्वपि ।
राजवेषेण संयुक्ताः स्थानमस्व स्वलंकृताः ॥ ४.७३.१६ ॥
કાલે પ્રભાતે આપણે રાજસભામાં પ્રવેશીશું, સિંહાસનો પર પણ, રાજવેશ ધારણ કરીને અને સારી રીતે અલંકૃત થઈને; તમારું સ્થાન ગ્રહણ કરો.
4.73.17
विराटो यदि तत्रस्थान्राजालङ्कारशोभितान् ।
राजलक्षणसंपन्नान्यदि तत्र न मंस्यते।
पश्चाद्धन्यामहे पार्थ विराटं सहबान्धवम् ॥ ४.७३.१७ ॥
વિરાટ ત્યાં ઊભેલા, રાજાલંકારોથી શોભતા, રાજલક્ષણોથી સંપન્ન લોકોને જો રાજા ન માને, તો હે પાર્થ, પછી આપણે વિરાટને તેના બંધુઓ સહિત હણીશું.
4.73.18
इतिकर्तव्यतां सर्वे मन्त्रयित्वा तु पाण्डवाः ।
न्यवसंश्चैव तां रात्रिं धर्मज्ञा धर्मवत्सलाः ॥ ४.७३.१८ ॥
પાંડવોએ બધાએ શું કરવું તેની મંત્રણા કરીને તે રાત્રિ ત્યાં જ વિતાવી; તેઓ ધર્મજ્ઞ અને ધર્મપ્રિય હતા.
4.73.19
सहपुत्रेण मात्स्यः स संप्रहृष्टो नराधिपः ।
तां रात्रिमवसत्प्रीतः संप्रहृष्टेन चेतसा ॥ ४.७३.१९ ॥
મત્સ્ય દેશનો એ નરાધિપ પુત્ર સહિત અત્યંત હર્ષિત મનથી, પ્રસન્નતાપૂર્વક તે રાત્રિ ત્યાં રહ્યો.