महाभारत · अध्याय 4.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.73.1
प्रदाय वस्त्राणि किरीटमाली ।
विराटगेहे मुदितः सखीभ्यः ।
कृत्वा महर्तर्म तदाऽऽजिमध्ये ।
दिदृक्षया सोऽभिजगाम पार्थम् ॥ ४.७३.१ ॥
किरीटमाली (अर्जुन) सख्यांना वस्त्रे देऊन, विराटाच्या गृही आनंदाने, युद्धमध्ये केलेल्या महान कर्मानंतर, पहावे म्हणून पार्थाकडे गेला.
4.73.2
तं प्रेक्षमाणस्त्वथ धर्मराजं ।
पप्रच्छ पार्थोऽथ स भीमसेनम्।
किं धर्मराजो हि यथापुरं मां ।
मुखं प्रतिच्छाद्य न चाह किंचित् ॥ ४.७३.२ ॥
त्या धर्मराजाकडे पाहत पार्थाने भीमसेनाला विचारले: "धर्मराज पूर्वीप्रमाणे माझ्यापासून तोंड लपवून काही का बोलत नाही?"
4.73.3
तमेवमुक्त्वा परिशङ्कमानं ।
दृष्ट्वाऽर्जुनं भीमसेनं च राजा।
तदाऽब्रवीत्तावभिवीक्ष्य राज-
न्युधिष्ठिरस्तत्परिमृज्य रक्तम् ॥ ४.७३.३ ॥
असे बोलून, शंका घेणाऱ्या अर्जुन आणि भीमसेनाकडे पाहून, राजा युधिष्ठिराने ते रक्त पुसून त्यांना सांगितले.
4.73.4
मन्युं नियच्छन्नुपविष्ट आसम् ॥ ४.७३.४ ॥
शोक व क्रोध आवरून तो बसला होता.
4.73.5
शुभार्ह राष्ट्रं न खिलीकृतं भवे-
द्वयं तु यस्मिन्सुखिनोऽभवाम।
क्रुद्धे तु वीरे त्वयि चाप्रतीते ।
राजा विराटो न लभेत शर्म ॥ ४.७३.५ ॥
ज्या राष्ट्रात आपण सुखी होतो ते राष्ट्र शुभासाठी योग्य आहे, ते ओसाड होऊ नये. पण वीरा, तू क्रुद्ध व असमाधानी झालास तर राजा विराटाला शांती मिळणार नाही.
4.73.6
अजानता तेन च शौर्यमाजौ ।
छन्नस्य सत्रेण बलं च पार्थ।
इदं विराटेन मयि प्रयुक्तं ।
त्वां वीक्षमाणो न गतोस्मि हर्षम् ॥ ४.७३.६ ॥
युद्धात माझे शौर्य आणि बल न जाणणाऱ्या त्याने, हे पार्था, लपलेल्या स्थितीत यज्ञासारख्या छद्मवेषाने हे केले. विराटाने हे माझ्यावर प्रयुक्त केले; तुला पाहूनही मला आनंद झाला नाही.
4.73.7
तेनाप्रमेयेन महाबलेन ।
तस्मिंस्तथोक्ते शममास्थितेन।
तं भीमसेनो बलवानमर्षी ।
धनंजयं क्रुद्धमुवाच वाक्यम् ॥ ४.७३.७ ॥
त्या अमर्याद महाबलाने असे म्हटल्यावर, शांत राहिलेल्या त्याला, बलवान आणि असहिष्णू भीमसेनाने क्रुद्ध धनंजयाला हे वचन सांगितले.
4.73.8
न पार्थ नित्यं क्षमकालमाह ।
बृहस्पतिर्ज्ञानवतां वरिष्ठः ।
क्षमीह सर्वैः परिभूयतेसौ ।
यथा भुडङ्गो विषवीर्यहीनः ॥ ४.७३.८ ॥
हे पार्था, ज्ञानवंतांत श्रेष्ठ बृहस्पती सांगतात की क्षमेचा काळ नेहमी नसतो. येथे क्षमाशील माणसाचा सर्वजण अपमान करतात, विषशक्ती नसलेल्या सापाप्रमाणे.
4.73.9
विराटमद्यैव निहत्य शीघ्रं ।
सपुत्रपौत्रं सकुलं ससैन्यम्।
योक्ष्यामहे धर्मसुतं च राज्ये ।
अद्यैव शीघ्रं त्वरिरेष मात्स्यः ॥ ४.७३.९ ॥
आजच लवकर विराटाला, त्याच्या पुत्रपौत्रांसह, कुळासह आणि सैन्यासह ठार मारून, धर्मपुत्राला राज्यावर बसवू. हा मत्स्यराज आजच घाई करीत आहे.
4.73.10
अनेन पाञ्चालसुताऽथ कृष्णा ।
उपेक्षिता कीचकेनाभियुक्ता।
तस्मादयं नार्हति राजशब्दं ।
राजा भव त्वं नृप पार्थवीर्यात् ॥ ४.७३.१० ॥
याच्याकडून पांचालाची कन्या कृष्णा दुर्लक्षित झाली, कीचकाने तिच्यावर आक्रमण केले. म्हणून हा राजशब्दाला योग्य नाही. हे नृपा, पार्थाच्या पराक्रमाने तूच राजा हो.
4.73.11
राजा कुरूणां च युधिष्ठिरोऽयं ।
मात्स्येषु राजा भवतु प्रवीरः
तं मात्स्यदेहं शतधा भिनद्मि ।
पूर्णोदकं कुम्भमिवाश्मनीह ॥ ४.७३.११ ॥
कुरूंचा राजा हा युधिष्ठिर; मत्स्यांमध्येही तो वीर राजा होवो. पाण्याने भरलेला घडा येथे दगडाने फोडावा त्याप्रमाणे त्या मत्स्यदेहाचे मी शंभर तुकडे करीन.
4.73.12
भवतः क्षमया राजन्त्सर्वे दोषाश्च नोऽभवन् ।
तं मात्स्यं सबलं हत्वा सपुत्रज्ञातिबान्धवम्।
पश्चाच्चैव कुरून्सर्वान्हनिष्यामि न संशयः ॥ ४.७३.१२ ॥
राजा, तुमच्या क्षमेमुळे आमचे सर्व दोष नाहीसे झाले. त्या मत्स्याला त्याच्या सैन्यासह, पुत्र, ज्ञाती आणि बांधवांसह मारल्यानंतर, नंतर सर्व कुरूंनाही मी नक्की मारीन, यात संशय नाही.
4.73.13
भीमसेनश्च ये चान्ये तथैवेति तमब्रुवन् ॥ ४.७३.१३ ॥
भीमसेन आणि इतर जे होते, त्यांनीही त्याला असेच म्हटले.
4.73.14
तमब्रवीद्धर्मसुतो महात्मा ।
क्षमी वदान्यः कुपितं च भीमम्।
न प्रत्युपस्थास्यति चेत्सदारः ।
प्रसादने सम्यगथास्तु वध्यः ॥ ४.७३.१४ ॥
महात्मा धर्मपुत्र त्याला म्हणाला — क्षमाशील आणि उदार असलेला तो, संतप्त झालेल्या भीमाला: तो पत्नीसह येऊन योग्य रीतीने प्रसन्न करील नाही, तरच तो वध्य आहे.
4.73.15
न हन्तव्यो दुरात्माऽयं विराटश्चापि तेऽर्जुन ॥ ४.७३.१५ ॥
अर्जुना, हा दुरात्मा विराटही तुझ्याकडून मारला जाऊ नये.
4.73.16
श्वः प्रभाते प्रवेक्ष्यामः सभां सिंहासनेष्वपि ।
राजवेषेण संयुक्ताः स्थानमस्व स्वलंकृताः ॥ ४.७३.१६ ॥
उद्या पहाटे आपण राजसभेत प्रवेश करू, सिंहासनांवरही बसू, राजवेषात आणि उत्तम अलंकारांनी सजून; आपापले स्थान स्वीकारा.
4.73.17
विराटो यदि तत्रस्थान्राजालङ्कारशोभितान् ।
राजलक्षणसंपन्नान्यदि तत्र न मंस्यते।
पश्चाद्धन्यामहे पार्थ विराटं सहबान्धवम् ॥ ४.७३.१७ ॥
विराट तेथे उभ्या असलेल्या, राजालंकारांनी शोभणाऱ्या, राजलक्षणसंपन्न लोकांना जर राजे मानणार नाही, तर हे पार्था, नंतर आपण विराटाला त्याच्या बांधवांसह ठार करू.
4.73.18
इतिकर्तव्यतां सर्वे मन्त्रयित्वा तु पाण्डवाः ।
न्यवसंश्चैव तां रात्रिं धर्मज्ञा धर्मवत्सलाः ॥ ४.७३.१८ ॥
पांडवांनी सर्वांनी काय करावे याचा विचार करून त्या रात्री तेथेच वास्तव्य केले; ते धर्मज्ञ आणि धर्मप्रिय होते.
4.73.19
सहपुत्रेण मात्स्यः स संप्रहृष्टो नराधिपः ।
तां रात्रिमवसत्प्रीतः संप्रहृष्टेन चेतसा ॥ ४.७३.१९ ॥
मत्स्यदेशाचा तो नराधिप आपल्या पुत्रासह अत्यंत हर्षित मनाने, प्रसन्नतेने त्या रात्री तेथे राहिला.