महाभारत · अध्याय 4.77
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.77.1
यच्च वक्ष्याम्यहं तेऽद्य मा शङ्केथा युधिष्ठिर ।
इदं सनगरं राष्ट्रं सजनं सवधूजनम्।
युष्यभ्यं संप्रदास्यामि भोक्ष्याम्युच्छिष्टमेव च ॥ ४.७७.१ ॥
युधिष्ठिरा, आज मी तुला जे सांगणार आहे त्यात शंका घेऊ नकोस. हे नगर, राष्ट्र, प्रजा आणि स्त्रियांसह हे संपूर्ण राज्य मी तुला देईन; उरलेलेच मी उपभोगीन.
4.77.2
अहं वद्धश्चिरं राजन्भुक्तभोगश्चिरं सुखम् ।
राज्यं दत्त्वा तु युष्मभ्यं प्रव्रजिष्यामि काननम् ॥ ४.७७.२ ॥
राजा, मी दीर्घकाळ वृद्ध झालो आहे आणि दीर्घकाळ सुखोपभोग घेतले आहेत. राज्य तुला देऊन मी अरण्यात जाईन.
4.77.3
उत्तरां प्रतिगृह्णातु सव्यसाची धनंजयः ।
अयं ह्यौपयिको भर्ता तस्याः पुरुषसत्तमः ॥ ४.७७.३ ॥
उत्तरेला सव्यसाची धनंजयाने स्वीकारावे. हाच तिच्यासाठी योग्य पती आहे, पुरुषोत्तम.
4.77.4
एवमुक्तो धर्मराजः पार्थपैक्षद्वनंजयम् ।
ईक्षितं चार्जुनो ज्ञात्वा मात्स्यं वचनमब्रवीत् ॥ ४.७७.४ ॥
असे सांगितल्यावर धर्मराजाने धनंजय पार्थाकडे पाहिले. त्याचा कटाक्ष ओळखून अर्जुनाने मत्स्यराजाच्या बोलण्याला उत्तर दिले.
4.77.5
वयं वनान्तरात्प्राप्ता न ते राज्यं गृहामहे ।
किंतु दुर्योधनादीनां राज्ञां राज्यं गृहामहे ॥ ४.७७.५ ॥
आम्ही दुसऱ्या अरण्यातून आलो आहोत; तुझे राज्य आम्ही स्वीकारत नाही. परंतु दुर्योधनादी राजांचे राज्यच आम्ही स्वीकारू.
4.77.6
प्रतिगृह्णाम्यहं राजन्स्रुषं दुहितरं तव ।
युक्तो ह्यावां हि संबन्धो मात्स्यभारतवंशयोः ॥ ४.७७.६ ॥
राजा, मी तुझ्या कन्येला सुनेच्या रूपाने स्वीकारतो. मत्स्य आणि भरतवंश यांच्यातील हा संबंध आपल्या दोघांसाठी खरोखर योग्य आहे.
4.77.7
किमर्थं पाण्डवश्रेष्ठ भार्यां दुहितरं मम ।
प्रतिग्रहीतुं नेमां त्वं मया दत्तमिहेच्छसि ॥ ४.७७.७ ॥
हे पांडवश्रेष्ठा, मी दिलेल्या माझ्या या कन्येला पत्नी म्हणून स्वीकारण्याची तुझी इच्छा का नाही?
4.77.8
अन्तःपुरेऽहमुषितः सदा पश्यन्सुतां तव ।
सहस्यं च प्रकाशं च विश्वस्ता पितृवन्मयि ॥ ४.७७.८ ॥
मी नेहमी तुझ्या अंतःपुरात राहिलो आणि तुझ्या कन्येला पाहत होतो. ती माझ्यावर पित्यासारखा विश्वास ठेवत होती, एकांतातही आणि उघडपणेही.
4.77.9
प्रियो बहुमतश्चाहं नर्तने गीतवादिते ।
आचार्यवच्च मां नित्यं मन्यते दुहिता तव ॥ ४.७७.९ ॥
नृत्य, गीत आणि वादन यांत मी तिला प्रिय आणि अत्यंत आदरणीय होतो. तुझी कन्या मला नेहमी गुरूसारखे मानत असे.
4.77.10
वयस्यया तया राजन्सह संवत्सरोषितः ।
अतिशङ्का ततोऽस्थाने तव लोकस्य च प्रभो ॥ ४.७७.१० ॥
हे राजा, मी तिच्या सखीसोबत एक वर्ष राहिलो. हे प्रभो, तुला किंवा लोकांना यात विनाकारण अतिशय शंका नसावी.
4.77.11
तस्मादामन्त्रये त्वाऽद्य पुत्रार्थं मे विशांपते ।
सुद्धं जितेन्द्रियं मन्ये तस्याः शुद्धिः कृता मया ॥ ४.७७.११ ॥
म्हणून, हे प्रजापते, आज मी माझ्या पुत्रासाठी तुला विनंती करतो. ती शुद्ध आणि जितेंद्रिय आहे असे मला वाटते; तिची शुद्धता मी सिद्ध केली आहे.
4.77.12
स्नुषायां दुहितुर्वापि पुत्रे चात्मनि वा पुनः ।
अतिशङ्कां न पश्यामि तेन शुद्धिर्भविष्यति ॥ ४.७७.१२ ॥
सून, कन्या, पुत्र किंवा स्वतःमध्येही मला अतिशय शंका दिसत नाही. त्यामुळेच तिची शुद्धता सिद्ध होईल.
4.77.13
अभिषङ्गादहं भीतो मिथ्याचारात्परंतप ।
स्रुषार्थमुत्तरां राजन्प्रतिगृह्णामि ते सुताम् ॥ ४.७७.१३ ॥
हे परंतपा, मिथ्याचाराच्या संशयामुळे मी भीत आहे; हे राजा, सुनेसाठी मी तुझी कन्या उत्तरा स्वीकारतो.
4.77.14
स्वस्त्रीयो वासुदेवस्य साक्षाद्देवसुतो यथा ।
दयितश्चक्रहस्तस्य बलवानस्त्रकोविदः ॥ ४.७७.१४ ॥
तो वासुदेवाचा भाचा आहे; साक्षात देवपुत्राप्रमाणे, चक्रधारी श्रीकृष्णाचा प्रिय, बलवान आणि शस्त्रविद्येत निपुण आहे.
4.77.15
अभिमन्युर्गहाबाहुः पुत्रो मम विशांपते ।
जामाता तव युक्तो वै भर्ता च दुहितुस्तव ॥ ४.७७.१५ ॥
माझा पुत्र अभिमन्यू, दृढबाहू आहे; हे विशांपते, तुमचा जावई आणि तुमच्या कन्येचा पती होण्यास तो योग्य आहे.
4.77.16
उपपन्नं कुरुश्रेष्ठे कुन्तीपुत्रे धनंजये ।
सदैव धर्मनित्यश्च ज्ञातज्ञानश्च पाण्डवः ॥ ४.७७.१६ ॥
कुरुश्रेष्ठ कुंतीपुत्र धनंजयासाठी हे योग्यच आहे; तो सदैव धर्मात स्थिर, जाणलेले जाणणारा पांडव आहे.
4.77.17
यत्कृत्यं मन्यसे पार्थ क्रियतां तदनन्तरम् ।
सर्वे कामाः समृद्धा मे संबन्धी यस्य मेऽर्जुनः ॥ ४.७७.१७ ॥
हे पार्था, जे कर्तव्य तुला योग्य वाटते ते लगेच कर; अर्जुन माझा संबंधी असल्याने माझ्या सर्व इच्छा पूर्ण झाल्या आहेत.
4.77.18
एवं ब्रुवति राजेन्द्रे कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अन्वजानत संबन्धं समये कृष्णमात्स्ययोः ॥ ४.७७.१८ ॥
राजेंद्र असे बोलल्यावर, कुंतीपुत्र युधिष्ठिराने योग्य वेळी कृष्ण व मत्स्य यांच्यातील संबंधास संमती दिली.
4.77.19
दूतान्सर्वेषु मित्रेषु वासुदेवे च भारत ।
प्रेषयामास कौन्तेयो विराटश्च महीपतिः । ॥ ४.७७.१९ ॥
हे भारता, कौन्तेय आणि महीपती विराट यांनी सर्व मित्रांकडे आणि वासुदेवाकडे दूत पाठवले.
4.77.20
प्रतिगृह्य स्नुषार्थं वै दर्शयन्व्रतमात्मनः ।
शीलशौचसमाचारं लोकस्यावेद्य फल्गुनः ॥ ४.७७.२० ॥
सुनेसाठी (उत्तरेसाठी) भेट स्वीकारून, फल्गुनाने आपले व्रत आणि शील-शौचाचार जगाला दाखवून सांगितले.
4.77.21
लोके विख्याप्य माहात्म्यं यशश्च स परंतपः ।
कृतार्थः शुचिरव्यग्रस्तुष्टिमानभवत्तदा ॥ ४.७७.२१ ॥
जगात आपले माहात्म्य व कीर्ती प्रसिद्ध करून, तो शत्रुतापन तेव्हा कृतार्थ, शुचि, अव्यग्र व संतुष्ट झाला.
4.77.22
राजन्प्रीतोस्मि भद्रं ते सखा मेऽसि परन्तप ।
सुखमध्युषिताः सर्वे अज्ञातास्त्वयि पार्थिव ॥ ४.७७.२२ ॥
हे राजा, मी प्रसन्न झालो आहे, तुमचे कल्याण असो. हे परंतपा, तुम्ही माझे मित्र आहात. हे पार्थिवा, आम्ही सर्वजण तुमच्याकडे सुखाने राहिलो, कोणालाही न कळता.
4.77.23
विराटनगरे राजा धर्मात्मा संशितव्रतः ।
पूजितश्चाभिषिक्तश्च रत्नैश्च शतशोर्चितः ॥ ४.७७.२३ ॥
विराट नगरात धर्मात्मा व दृढव्रती राजा सन्मानित झाला, अभिषिक्त झाला आणि शेकडो रत्नांनी पूजिला गेला.
4.77.24
तथा ब्रुवन्तं प्रसमीक्ष्य राजा ।
परं प्रहृष्टः स्वजनेन तेन।
स्नेहात्परिष्वज्य नृपो भुजाभ्यां ।
ददौ महार्थं कुरुपाण्डवानाम् ॥ ४.७७.२४ ॥
असे बोलणाऱ्याकडे पाहून राजा अत्यंत प्रसन्न झाला. आपल्या स्वजनाला स्नेहाने दोन्ही बाहूंनी आलिंगन देऊन, राजाने कुरु-पांडवांसाठी मौल्यवान भेट दिली.
4.77.25
समादिशन्दूतमथो समग्राः ॥ ४.७७.२५ ॥
नंतर सर्वांनी दूताला आज्ञा दिली.
4.77.26
युधिष्ठिरश्चापि सुसंग्रहृष्टो ।
दुर्योधनाद्दूतमपश्यदागतम्।
स चाब्रवीद्धर्मराजं समेत्य ।
युधिष्ठिरं पाण्डवमुग्रवीर्यम् ॥ ४.७७.२६ ॥
युधिष्ठिरही अत्यंत आनंदित झाला आणि दुर्योधनाकडून आलेला दूत त्याने पाहिला. तो धर्मराज, उग्रवीर्य पांडव युधिष्ठिराजवळ येऊन बोलला.
4.77.27
धनञ्जयेनासि पुनर्वनाय ।
प्रव्राजितः समये तिष्ठ पार्थः।
त्रयोदशे ह्येव किरीटमाली ।
संवत्सरे पाण्डवेयोऽद्य दृष्टः ॥ ४.७७.२७ ॥
धनंजयाने तुम्हाला पुन्हा वनात पाठवले होते. ठरलेल्या काळापर्यंत पार्थाने राहायचे होते; तेराव्या वर्षातच किरीटमाली पांडव आज दिसला.
4.77.28
ततोऽब्रवीद्धर्मसुतः प्रहस्य ।
क्षिप्रं गत्वा ब्रूहि सुयोधनं तम्।
पितामहः शान्तनवो ब्रवीतु ।
पूर्णो न पूर्णोऽद्य त्रयोदशो नः ॥ ४.७७.२८ ॥
तेव्हा धर्मपुत्र हसून म्हणाला, "लवकर जाऊन दुर्योधनाला सांग. पितामह शंतनुपुत्र भीष्मांनी सांगावे: आज आमचे तेरावे वर्ष पूर्ण झाले की नाही?"
4.77.29
संवत्सरात्ते तु धनञ्जयेन ।
विष्फारितं गाण्डिवमाजिमध्ये।
पूर्णो न पूर्णो न इति ब्रवीतु ।
यदस्य सत्यं मम तत्प्रमाणम् ॥ ४.७७.२९ ॥
तुमच्या वर्षानंतर धनंजयाने युद्धमध्ये गांडीव ताणले होते. त्यांनी "पूर्ण झाले" किंवा "पूर्ण झाले नाही" असे सांगावे; त्यांचे जे सत्य तेच माझे प्रमाण.
4.77.30
तेनैवमुक्तः स निवृत्य दूतो ।
दुर्योधनं प्राप्य शशंस तत्त्वम् ॥ ४.७७.३० ॥
त्यांनी असे सांगितल्यावर तो दूत परत जाऊन दुर्योधनाजवळ पोहोचला आणि सत्य सांगितले.
4.77.31
समेत्य दूतेन स राजपुत्रो ।
दुर्योधनो मन्त्रयामास तत्र।
भीष्मेण कर्णेन कृपेण चैव ।
द्रोणेन भूरिश्रवसा च सार्धम् ॥ ४.७७.३१ ॥
दूताला भेटून राजपुत्र दुर्योधनाने तेथे भीष्म, कर्ण, कृप, द्रोण आणि भूरिश्रवा यांच्यासह मंत्रणा केली.
4.77.32
संमन्त्र्य रात्रौ बहुभिः सुहृद्भि-
र्भीष्मोऽब्रवीद्धार्तराष्ट्रं महात्मा ।
तीर्णप्रतिज्ञेन धनंजयेन ।
विष्फारितं गाण्डिवमाजिमध्ये ॥ ४.७७.३२ ॥
रात्री अनेक हितचिंतकांशी मंत्रणा करून महात्मा भीष्म धृतराष्ट्राच्या पुत्राला म्हणाले—प्रतिज्ञा पूर्ण केलेल्या धनंजयाने रणमध्ये गांडीव ताणून धरले आहे.
4.77.33
नेच्छन्त्यसत्येन सुरेन्द्रलोकं ।
पाण्डोः सुता ब्रह्मणश्चापि लोकम्।
तथ्यं च ते पथ्यमहं ब्रवीमि ।
स्वर्ग्यं यशस्यं परलोकपथ्यम् ॥ ४.७७.३३ ॥
पांडूचे पुत्र असत्याने इंद्रलोक किंवा ब्रह्मलोक इच्छित नाहीत; तुझ्यासाठी जे सत्य व हितकारक आहे तेच मी सांगतो — जे स्वर्गदायक, यशदायक व परलोकासाठी हितकारक आहे.
4.77.34
कुन्तीसुतैस्त्वं समुपैहि सन्धिं ।
भुङ्क्ष्व स्वराज्यं सह पाण्डवेयैः।
युध्यस्व नोचेत्स्थिरबुद्धिराजौ ।
कुन्तीसुतैर्यद्यपि राज्यमिच्छेः ॥ ४.७७.३४ ॥
कुंतीच्या पुत्रांशी तह कर; पांडवांसह आपले राज्य भोग. नाहीतर स्थिर बुद्धीने रणांगणात युद्ध कर — जरी तू कुंतीपुत्रांकडून राज्य इच्छित असलास तरी.
4.77.35
आन्तं न शक्यं कपटेन भोक्तुं ।
राज्यं परेषां महतां बलीनाम्।
जित्वा शत्रून्भुङ्क्ष्व राज्यं समग्रं ।
हतो भवान्भोक्ष्यति वज्रिलोकम् ॥ ४.७७.३५ ॥
कपटाने थकव्याशिवाय राज्य भोगणे शक्य नाही. महाबलवान शत्रूंचे राज्य जिंकून संपूर्ण राज्य भोगा; मारले गेलात तर इंद्रलोक भोगाल.
4.77.36
हतोस्मि तैर्वा सुरलोकमेमि ॥ ४.७७.३६ ॥
त्यांच्याकडून मारला गेलो तरी मी देवलोकाला जाईन.
4.77.37
ते धार्तराष्ट्राः समयं निशम्य ।
तीर्णप्रतिज्ञस्य धनंजयस्य
संचिन्त्य सर्वे सहिताः सुहृद्भिः ।
सपार्थिवाः स्वानि गृहाणि जग्मुः ॥ ४.७७.३७ ॥
धनंजयाची प्रतिज्ञा पूर्ण झाली आणि मुदत संपली हे ऐकून धृतराष्ट्राचे सर्व पुत्र मित्रांसह विचार करून राजांसह आपापल्या घरी परतले.