महाभारत · अध्याय 4.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.78.1
ततस्त्रयोदशे वर्षे निवृत्ते पञ्च पाण्डवाः ।
उपप्लाव्ये विराटस्य वासं चक्रुः पुरोत्तमे ॥ ४.७८.१ ॥
नंतर तेरावे वर्ष संपल्यावर पाच पांडवांनी विराटाच्या उपप्लाव्य नगरात, त्या श्रेष्ठ नगरात वास केला.
4.78.2
दूतान्मित्रेषु सर्वेषु ज्ञातिसंबन्धिकेष्वपि ।
प्रेषयामास कौन्तेयो विराटश्च महीपतिः ॥ ४.७८.२ ॥
कुंतीपुत्राने आणि राजा विराटाने सर्व मित्रांकडे आणि नातेवाईकांकडेही दूत पाठवले.
4.78.3
तेषु तत्रोपविष्टेषु प्रेषितेषु ततस्ततः ।
तत्रागमन्महाबाहुर्वनमाली बलानुजः ॥ ४.७८.३ ॥
ते तेथे बसलेले असताना, इकडून तिकडून पाठवलेले आले, तेव्हा बलरामाचा धाकटा भाऊ महाबाहू वनमाली तेथे आला.
4.78.4
तस्मिन्काले निशम्याथ दूतवाक्यं जनार्दनः ।
दयितं स्वस्त्रियं पुत्रं सुभद्रायाः सुमानितम्।
अभिमन्युं समादाय रामेण सहितस्तदा ॥ ४.७८.४ ॥
त्या वेळी दूतांचे बोलणे ऐकून जनार्दनाने आपली प्रिय भगिनी सुभद्रेचा सन्मानित पुत्र अभिमन्यू याला घेऊन बलरामासह प्रस्थान केले.
4.78.5
सर्वयादवमुख्यैश्च संवृतः परवीरहा ।
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर्विराटनगरं ययौ ॥ ४.७८.५ ॥
सर्व प्रमुख यादवांनी वेढलेले, शत्रुवीरांचा संहार करणारे, शंख आणि दुंदुभींच्या घोषात विराटनगरात गेले.
4.78.6
कृतवर्मा च हार्दिक्यो युयुधानश्च सात्यकिः ।
अनाधृष्टिस्तथाऽक्रूरः सांबो निशठ एव च।
प्रद्युम्नश्च महाबाहुरुल्मुकश्च महाबलः ॥ ४.७८.६ ॥
कृतवर्मा आणि हार्दिक्य, सात्यकी युयुधान, अनाधृष्टि आणि अक्रूर, साम्ब आणि निशठ, तसेच महाबाहू प्रद्युम्न आणि महाबली उल्मुक (आले).
4.78.7
अभिमन्युमुपादाय सह मात्रा परन्तपाः ।
कृष्णेन सहिताः सर्वे पाण्डवान्द्रष्टुमागताः ॥ ४.७८.७ ॥
अभिमन्यूला बरोबर घेऊन, मातेसह, शत्रूंना तापवणारे ते सर्व कृष्णासह पांडवांना भेटायला आले.
4.78.8
इन्द्रसेनादयश्चैव रथैस्तैः सुसमाहितैः ।
उपेयुः सहिताः सर्वे परिसंवत्सरोषिताः ॥ ४.७८.८ ॥
इंद्रसेन इत्यादीही त्या सुसज्ज रथांसह, पूर्ण एक वर्ष राहिलेले सर्व एकत्र आले.
4.78.9
दशनागसहस्राणि हयानां द्विगुणं तथा ।
रथानां नियुतं पूर्णं निखर्वं च पदातयः ॥ ४.७८.९ ॥
दहा हजार हत्ती, त्यांच्या दुप्पट घोडे, पूर्ण एक नियुत रथ आणि एक निखर्व पायदळ.
4.78.10
वृष्ण्यन्धकाश्च शतशो भोजाश्च परमौजसः ।
अन्युर्वृष्णिशार्दूलं वासुदेवं महाबलम् ॥ ४.७८.१० ॥
वृष्णी आणि अंधक शेकडोंनी, अत्यंत तेजस्वी भोजही, वृष्णींमधील सिंह महाबल वासुदेवाकडे गेले.
4.78.11
वासुदेवं तथाऽऽयान्तं श्रुत्वा पाण्डुसुतास्तदा ।
मात्स्येन सहिताः सर्वे प्रत्युद्याता जनार्दनम् ॥ ४.७८.११ ॥
वासुदेव येत आहे हे ऐकून, पांडुपुत्र तेव्हा मत्स्यराजासह सर्वजण जनार्दनाला सामोरे गेले.
4.78.12
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर्मङ्गलैश्च जनार्दनम् ।
ववन्दुर्मुदिताः सर्वे पादयोस्तस्य पाण्डवाः।
मात्स्येन सहिताः सर्वे आनन्दाश्रुपरिप्लुताः ॥ ४.७८.१२ ॥
शंख आणि दुंदुभींच्या निनादांनी व मंगल ध्वनींनी, आनंदित झालेल्या पांडवांनी जनार्दनाला वंदन केले; त्याच्या चरणी नमले, मत्स्यराजासह सर्वजण, आनंदाश्रूंनी डबडबलेले.
4.78.13
तव कृष्ण प्रसादाद्वै वर्षाण्येतानि सर्वशः ।
त्रयोदशोपि दाशार्ह यथा स समयः कृतः ॥ ४.७८.१३ ॥
हे कृष्णा, तुझ्या कृपेने हे तेरा वर्षेही पूर्णपणे सरली, हे दाशार्ह, जो काळ ठरला होता तोही पूर्ण झाला.
4.78.14
उषिताः स्मो जगन्नाथ त्वं नाथो नो जनार्दन ।
रक्षस्व देवदेवेश त्वामार्य शरणं गताः ॥ ४.७८.१४ ॥
हे जगन्नाथा, आम्ही राहिलो; हे जनार्दना, तूच आमचा नाथ आहेस. हे देवदेवेशा, आमचे रक्षण कर; हे आर्या, आम्ही तुझे शरण आलो आहोत.
4.78.15
तान्वन्दूमानान्सहसा परिष्वज्य जनार्दनः ।
विराटस्य सहायांस्तान्सर्वयादवसंवृतः ॥ ४.७८.१५ ॥
सर्व यादवांनी वेढलेल्या जनार्दनाने वंदन करणाऱ्या त्यांना अचानक आलिंगन दिले; ते विराटाचे सहायक होते.
4.78.16
यथार्हं पूजयामास मुदा परमया युतः ।
वृष्णिवीराश्च तान्सर्वान्यथार्हं प्रतिपेदिरे ॥ ४.७८.१६ ॥
परम आनंदाने त्याने योग्य रीतीने त्यांचा सत्कार केला; वृष्णिवीरांनीही त्या सर्वांचा यथायोग्य स्वीकार केला.
4.78.17
कृष्णा च देवकीपुत्रं ववन्दे पादयोस्तथा ।
तामुद्यम्य सुकेशान्तां नयने परिमृज्य च ।
उवाच वाक्यं देवेशः सर्वयादवसन्निधौ ॥ ४.७८.१७ ॥
कृष्णेनेही देवकीपुत्राच्या चरणांना वंदन केले; सुंदर केशांच्या तिला उठवून, तिचे डोळे पुसून, देवेश सर्व यादवांच्या उपस्थितीत बोलले.
4.78.18
मा शोकं कुरु कल्याणि धार्तराष्ट्रान्समाहितान् ।
अचिराद्धातयित्वाऽहं पार्थेन सहितः क्षितिम् ॥ ४.७८.१८ ॥
हे कल्याणी, शोक करू नकोस; एकत्र झालेल्या धृतराष्ट्राच्या पुत्रांना लवकरच ठार करून, पार्थासह मी पृथ्वी जिंकेन.
4.78.19
युधिष्ठिराय दास्यामि यातु ते मानसो ज्वरः ।
अभिमन्युना च पार्थेनरौक्मिणेयेन ते शपे ॥ ४.७८.१९ ॥
मी युधिष्ठिराला देईन; तुझ्या मनाचा ताप शमो. अभिमन्यू, पार्थ आणि रुक्मिणीपुत्र यांची शपथ मी तुला घेतो.
4.78.20
सत्यमेतद्वचो मह्यमवैहि त्वमनिन्दिते ।
इत्युक्त्वा तां विसृज्याथ प्रीयमाणो युधिष्ठिरम्।
अन्वास्त वृष्णिशार्दूलः सह वृष्ण्यन्धकैस्तथा ॥ ४.७८.२० ॥
हे निर्दोष स्त्रिये, माझे हे वचन सत्य जाण. असे बोलून तिला निरोप देऊन, प्रसन्न झालेला वृष्णिसिंह वृष्णी आणि अंधकांसह युधिष्ठिराजवळ गेला.
4.78.21
काशिराजश्च शैब्यश्च भजमानौ युधिष्ठिरम् ।
अक्षौहिणीभ्यां सहितावागतौ पृथिवीपती ॥ ४.७८.२१ ॥
काशीराजा आणि शैब्य, युधिष्ठिराची सेवा करीत, दोन अक्षौहिणी सेनांसह आले — दोघेही पृथ्वीपती.
4.78.22
अक्षौहिणीभिः पाञ्चालस्तिसृभिश्च महाबलः ।
द्रौपद्याश्च सुता वीराः शिखण्डी चापराजितः ॥ ४.७८.२२ ॥
महाबल पांचाल राजा तीन अक्षौहिणी सेनांसह, द्रौपदीचे वीर पुत्र आणि अपराजित शिखंडी आले.
4.78.23
धृष्टद्युम्नश्च दुर्धर्षः सर्वशस्त्रभृतांवरः ।
उपप्लाव्यं ययुः शीघ्रं पाण्डवार्थे महाबलाः ॥ ४.७८.२३ ॥
दुर्धर्ष धृष्टद्युम्न, जो सर्व शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ, आणि इतर महाबली पांडवांसाठी लवकर उपप्लाव्य नगरीकडे गेले.
4.78.24
ततः शतसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
समीपमभिवर्तन्ते योधा यौधिष्ठिरं बलम् ॥ ४.७८.२४ ॥
तेव्हा शेकडो हजारो, प्रयुत आणि अर्बुद योद्धे युधिष्ठिराच्या सैन्याजवळ येत आहेत.
4.78.25
समुद्रमिव धर्मान्ते स्रोतःश्रेष्ठाः पृथक्पृथक् ।
आपूरयन्महीपाला यज्वानो भूरिदक्षिणैः ।
वेदावभृथसंपन्नाः शूराः सर्वे तनुत्यजः ॥ ४.७८.२५ ॥
धर्मान्तावर समुद्राला जशा श्रेष्ठ नद्या वेगवेगळ्या भरतात, तसे विपुल दक्षिणा देणारे यज्ञकर्ते राजे, वेद आणि अवभृथ स्नानाने संपन्न असलेले शूर, देह त्यागण्यास सिद्ध सर्वजण वेगवेगळे (सैन्य) भरत होते.
4.78.26
तानागतानभिप्रेक्ष्य पार्थो ज्ञानभृतां वरः ।
पूजयामास विधिवद्यथार्हं राजसत्तमान् ॥ ४.७८.२६ ॥
आलेल्या त्यांना पाहून ज्ञानी लोकांत श्रेष्ठ पार्थ (अर्जुन) यांनी विधिपूर्वक, यथायोग्य त्या श्रेष्ठ राजांचा सत्कार केला.
4.78.27
पारिबर्हं ददौ कृष्णः पाण्डवानां महात्मनाम् ।
स्त्रियो वासांसि रत्नानि पृथक्पृथगनेकशः ॥ ४.७८.२७ ॥
कृष्णाने महात्मा पांडवांना पारिबर्ह दिला — स्त्रिया, वस्त्रे, रत्ने, वेगवेगळ्या आणि अनेक प्रकारे.
4.78.28
राजानो राजपुत्राश्च निवृत्ते समये तथा ।
यथांर्ह पाण्डवश्रेष्ठैरवर्तन्ताभिपूजिताः।
आसन्प्रहृष्टमनसः पारिबर्हं ददुस्तदा ॥ ४.७८.२८ ॥
राजे आणि राजपुत्र, समय संपल्यावर, पांडवश्रेष्ठांनी यथायोग्य सत्कार केल्याने, प्रसन्न मनाने तेव्हा पारिबर्ह दिला.
4.78.29
सर्वेषु समवेतेषु राजभिर्वृष्णिभिः सह ।
विवाहो विधवद्राजन्ववृधे कुरुमात्स्ययोः ॥ ४.७८.२९ ॥
हे राजा, जमलेल्या सर्व राजांसह आणि वृष्णींसह, कुरू आणि मत्स्यांचा विवाह विधिपूर्वक वाढत गेला.
4.78.30
ततः शङ्खा मृदङ्गाश्च गोमुखा डिण्डिमास्तदा ।
अभिमन्योर्विवाहे तु नेदुर्मात्स्यस्य वेश्मनि ॥ ४.७८.३० ॥
तेव्हा शंख, मृदंग, गोमुख आणि डिंडिम वाजले — अभिमन्यूच्या विवाहात मत्स्य राजाच्या राजवाड्यात.
4.78.31
उच्चावचान्मृगाञ्जघ्नुर्मेध्यांश्च शतशस्तथा ।
भक्ष्यान्नभोज्यपानानि प्रभूतान्यभ्यहारयन् ॥ ४.७८.३१ ॥
उंच-सखल प्रकारची हरणे आणि यज्ञयोग्य पवित्र पशू त्यांनी शेकडोंनी मारले; तसेच भक्ष्य अन्न, भोज्य व पेये मोठ्या प्रमाणात मागवली.
4.78.32
गायनाख्यानशीलाश्च नटा वैतालिकास्तथा ।
स्तुवन्तस्तानुपातिष्ठन्सूताश्च सह मागधैः ॥ ४.७८.३२ ॥
गायन आणि आख्याने सांगणे हा ज्यांचा स्वभाव आहे असे नट आणि वैतालिकही तेथे आले; त्यांची स्तुती करीत सूत व मागधही त्यांच्यासह उपस्थित झाले.
4.78.33
स्त्रियो वृद्धास्तरुण्यश्च उत्सवे तस्य मङ्गले ।
द्रौपद्यन्तःपुरे चैव विराटस्य गृहे स्त्रियः ॥ ४.७८.३३ ॥
त्या मंगल उत्सवात वृद्ध आणि तरुण स्त्रिया आल्या; विराटाच्या अंतःपुरातील व घरातील स्त्रियांसह द्रौपदीही तेथे उपस्थित झाली.
4.78.34
सुदेष्णां तु पुरस्कृत्य मत्स्यानामपि च स्त्रियः ।
आजग्मुश्चारुपीनाङ्ग्यः सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥ ४.७८.३४ ॥
सुदेष्णेला पुढे करून मत्स्यांच्या स्त्रियाही आल्या; सुंदर, सुडौल अंगांच्या आणि स्वच्छ चमकणारी मणिकुंडले घातलेल्या.
4.78.35
वर्णोपपन्नास्ता नार्यो रूपवन्तयः स्वलंकृताः ।
सर्वासामभवत्कृष्णा रूपेण वपुषाऽधिका ॥ ४.७८.३५ ॥
त्या स्त्रिया सुंदर वर्णाच्या, रूपवती व चांगल्या अलंकृत होत्या; परंतु त्या सर्वांहून कृष्णा (द्रौपदी) रूपाने आणि देहसौंदर्याने अधिक होती.
4.78.36
परिवार्योत्तरां श्लाघ्यां राजपुत्रीमलंकृताम् ।
सुतामिव महेन्द्रस्य पुरस्कृत्योपतस्थिरे ॥ ४.७८.३६ ॥
प्रशंसनीय व अलंकृत अशा राजकन्या उत्तरेला वेढून, तिला पुढे करून, महेंद्राच्या कन्येप्रमाणे त्या तिच्याजवळ उभ्या राहिल्या.
4.78.37
भृङ्गारुं तु समादाय सौवर्णं जलपूरितम् ।
पार्थस्य हस्ते सहसा सुतामिन्दीवरेक्षणाम्।
स्नुषार्थं प्राक्षिपद्वारि विराटो वाहिनीपतिः ॥ ४.७८.३७ ॥
सेनापती विराटाने सोन्याचे जलपूर्ण भृंगार घेऊन सहसा पार्थाच्या हातात, कमलनयना कन्येसाठी, सुनेसाठी पाणी ओतले.
4.78.38
तां प्रत्यगृह्णाकौन्तेयः सुतस्यार्थे महामनाः ।
सौभद्राश्चानवद्याङ्गो विराटतनयां तदा ॥ ४.७८.३८ ॥
महामना कौन्तेय (अर्जुन) याने पुत्रासाठी तिला स्वीकारले; निर्दोष अवयवांचा सौभद्र (अभिमन्यु) तेव्हा विराटाच्या कन्येला स्वीकारला.
4.78.39
तत्रातिष्ठद्गृहीत्वा तु रूपमिन्द्रास्य धारयन् ।
स्नुषां तां परिगृह्णानः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ४.७८.३९ ॥
तेथे इंद्राचे रूप धारण करून, त्या सुनेला स्वीकारत कुंतीपुत्र युधिष्ठिर उभे राहिले.
4.78.40
द्रुपदश्च विराटश्च शिखण्डी च महाबलः ।
युयुधानश्च शैब्यश्च धृष्टद्युम्नश्च सात्यकिः ॥ ४.७८.४० ॥
द्रुपद आणि विराट, महाबली शिखंडी, युयुधान, शैब्य, धृष्टद्युम्न आणि सात्यकी.
4.78.41
सप्तैतेऽक्षौहिणीपाला यज्वानो भूरिदक्षिणाः ।
पाण्डवं परिवार्यैते निवेशं चक्रिरे तदा ॥ ४.७८.४१ ॥
सात अक्षौहिणींचे रक्षक, यज्ञ करणारे, भरपूर दक्षिणा देणारे हे सर्व पांडवाभोवती वेढा घालून तेव्हा तळ उभारते झाले.
4.78.42
तत्रस्थायां तु सेनायां मात्स्यो धर्मभृतांवरः ।
प्रीतो दुहितरं गृह्य प्रददावभिमन्यवे ॥ ४.७८.४२ ॥
सैन्य तेथे थांबलेले असताना, धर्मधारकांत श्रेष्ठ मत्स्यराज विराटाने संतुष्ट होऊन कन्येला घेऊन अभिमन्यूला दिली.
4.78.43
प्रतिगृह्योत्तरां पार्थः पुरस्कृत्य जनार्दनम् ।
विवाहं कारयामास सौभद्रस्य महात्मनः ॥ ४.७८.४३ ॥
पार्थाने उत्तरेचा स्वीकार करून, जनार्दनाला पुढे ठेवून, महात्मा सौभद्राचा विवाह करवला.
4.78.44
ततो विवाहो ववृधे स्फीतः सर्वगुणान्वितः ।
सौभद्रस्याद्भुतं कर्म पितुस्तव पितुस्तदा ॥ ४.७८.४४ ॥
मग विवाह मोठ्या वैभवाने, सर्वगुणांनी युक्त होऊन वाढला; सौभद्राचे अद्भुत कर्म तुझ्या पित्याच्या पित्याने तेव्हा (पाहिले).
4.78.45
धौम्यः शिष्यैः परिवृतो जुहावाग्नौ विधानतः ।
अग्निं प्रदक्षिणीकुर्वन्सौभद्रः पाणिमग्रहीत् ॥ ४.७८.४५ ॥
धौम्य शिष्यांसह वेढलेले विधिपूर्वक अग्नीत आहुती देत होते; अग्नीला प्रदक्षिणा घालत सौभद्राने पाणिग्रहण केले.
4.78.46
ततः पार्थाय संहृष्टो मात्स्यराजो धनं महत् ।
तस्मै शतसहस्राणि हयानां वातरंहसाम् ॥ ४.७८.४६ ॥
मग आनंदित झालेल्या मत्स्यराजाने पार्थाला मोठे धन दिले — वाऱ्याच्या वेगाचे लाखो घोडे.
4.78.47
द्वे च नागशते मुख्ये धनं बहुविधं तदा ।
प्रादान्मात्स्यपतिर्हृष्टः कन्याधनमनुत्तमम् ॥ ४.७८.४७ ॥
मत्स्यपतीने आनंदाने त्या वेळी दोनशे उत्तम हत्ती आणि अनेक प्रकारचे धन दिले — हे कन्याधन सर्वोत्तम होते.
4.78.48
पारिबर्हं च पार्थेभ्यः प्रददौ मत्स्यपुङ्गवः ।
कृष्णेन सह कौन्तेयः प्रत्यगृह्णात्प्रभूतवत् ॥ ४.७८.४८ ॥
मत्स्यश्रेष्ठाने पांडवांना पारिबर्ह (भेटी) दिल्या; कृष्णासह कौंतेयाने त्या विपुल प्रमाणात स्वीकारल.
4.78.49
कृते विवाहे तु तदा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं यदुपाहरदच्युतः ॥ ४.७८.४९ ॥
विवाह पार पडल्यावर धर्मपुत्र युधिष्ठिराने अच्युत (कृष्ण) आणलेले धन ब्राह्मणांना दिले.
4.78.50
गोसहस्राणि वस्त्राणि रत्नानि विविधानि च ।
भूषणानि च सर्वाणि यानानि शयनानि च ॥ ४.७८.५० ॥
हजारो गायी, वस्त्रे, विविध रत्ने, सर्व अलंकार, वाहने आणि शय्या.
4.78.51
नागरान्प्रीतिभिर्दिव्यैस्तर्पयामास भूपतिः ॥ ४.७८.५१ ॥
राजाने नगरवासीयांना प्रेमपूर्वक दिव्य भेटींनी संतुष्ट केले.
4.78.52
तन्महोत्सवसंकाशं हृष्टपुष्टजनाकुलम् ।
नगरं मत्स्यराजस्य शुशुभे भरतर्षभ ॥ ४.७८.५२ ॥
मत्स्यराजाचे ते नगर महोत्सवासारखे, आनंदी व समृद्ध लोकांनी भरलेले होते; हे भरतश्रेष्ठा, ते शोभत होते.
4.78.53
पुरोहितैरमात्यैश्च पौरैर्जानपदैः सह ।
विराटो नृपतिः श्रीमान्सौभद्रायाभिमन्यवे ।
तां सुतामुत्तरां दत्त्वा मुमुदे परमं तदा ॥ ४.७८.५३ ॥
पुरोहित, अमात्य, नगरवासी व जनपदातील लोक यांच्यासह तेजस्वी राजा विराटाने आपली कन्या उत्तरा सौभद्र अभिमन्यूला देऊन तेव्हा अत्यंत आनंद मानला.
4.78.54
वृत्ते विवाहे हृष्टात्मा यदुवाच युधिष्ठिरः ।
तत्सर्वं कथयस्वेह कृतवन्तो यदुत्तरम् ॥ ४.७८.५४ ॥
विवाह पार पडल्यावर हर्षित मनाने युधिष्ठिर जे बोलला आणि त्यानंतर जे केले गेले, ते सर्व येथे सांगा.