મહાભારત · અધ્યાય 4.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.9.1
ततस्तु ते पुण्यजलां शिवां शुभां महर्षिगन्धर्वनिषेवितोदकाम् ।
त्रिलोककान्तामवतीर्य जाह्नवीमृषींश्च देवांश्च पितृनतपर्यन् ॥ ४.९.१ ॥
પછી તેઓ પવિત્ર જળવાળી, શુભ અને કલ્યાણકારી, મહર્ષિઓ અને ગંધર્વોએ સેવેલા જળવાળી, ત્રણે લોકને પ્રિય જાહ્નવીમાં ઊતરીને ઋષિઓ, દેવો અને પિતૃઓને તર્પણ કર્યું.
4.9.2
वरप्रदानं ह्यनुचिन्त्य पार्थिवे हुत्वाऽग्निहोत्रं कृतजप्यमङ्गलः ।
दिशं तथैन्द्रीमभितः प्रपेदिवान्कृताञ्जलिर्धर्ममुपाह्वयच्छनैः ॥ ४.९.२ ॥
વરદાનનું સ્મરણ કરીને રાજાએ અગ્નિહોત્રમાં આહુતિ આપી, જપ અને મંગળકર્મો કર્યા, પછી પૂર્વ દિશામાં જઈ હાથ જોડીને ધીરે ધીરે ધર્મનું આહ્વાન કર્યું.
4.9.3
वरप्रदानं मम दत्तवान्पिता प्रसन्नचेता वरदः प्रजापतिः ।
जलार्थिनो मे तृषितस्य सोदरा मया प्रयुक्ता विविशुर्जलाशयम् ॥ ४.९.३ ॥
પ્રસન્ન ચિત્તવાળા વરદાતા પ્રજાપતિ મારા પિતાએ મને વરદાન આપ્યું. જળ માટે તરસ્યા મારા ભાઈઓ મારા મોકલવાથી જળાશયમાં પ્રવેશ્યા.
4.9.4
निपातिता यक्षवरेण ते वने महाहवे वज्रभृतेव दानवाः ।
मया च गत्वा वरदो हि तोषितो विवक्षता प्रश्नसमुच्चयं गुरुः ॥ ४.९.४ ॥
વનમાં તે મહાયુદ્ધમાં યક્ષશ્રેષ્ઠે તેમને વજ્રધારી ઇન્દ્રે દાનવોને પાડ્યા તેમ પાડી નાખ્યા. મેં જઈને, પ્રશ્નોનો સમૂહ કહેવા ઇચ્છતા વરદાતા ગુરુને પ્રસન્ન કર્યા.
4.9.5
स मे प्रसन्नो भगवान्वरं ददौ परिष्वजंश्चाह तथैव सौहृदात् ।
वृणीष्व यद्वाञ्छसि पाण्डुनन्दन स्थितोऽन्तरिक्षे वरदोऽस्मि पश्य माम् ॥ ४.९.५ ॥
તે ભગવાન મારા પર પ્રસન્ન થઈને વરદાન આપવા લાગ્યા; સ્નેહથી મને આલિંગન આપીને બોલ્યા: "હે પાંડુનંદન, તું જે ઇચ્છે તે વર તરીકે પસંદ કર. આકાશમાં ઊભેલો વરદાતા હું છું, મને જો."
4.9.6
स वै मयोक्तो वरदः पिता प्रभुः सदैव मे धर्मरता मतिर्भवेत् ।
इमे च जीवन्तु ममानुजाः प्रभो वयं स्वरूपं च जयं तथाऽऽप्नुमः ॥ ४.९.६ ॥
વરદાતા, પ્રભુ એવા તે પિતાને મેં પ્રાર્થના કરી: મારી બુદ્ધિ સદા ધર્મમાં રમે. હે પ્રભો, મારા નાના ભાઈઓ જીવતા રહે; અમે અમારું સ્વરૂપ અને વિજય પામીએ.
4.9.7
क्षमा च कीर्तिश्च यथेप्सितं भवेद्व्रतं तु सत्यं च समाप्तिरेव च ।
वरो ममैषोस्तु यथाऽनुकीर्तितो न तन्मृषा देववृषो यथाऽब्रवीत् ॥ ४.९.७ ॥
ક્ષમા અને કીર્તિ, ઇચ્છિત વ્રત, સત્ય અને સમાપ્તિ થાય. કહ્યા પ્રમાણે આ વર મારો થાઓ; દેવવૃષભે કહ્યું તે મિથ્યા નથી.
4.9.8
इत्येवमुक्त्वा धर्मात्मा धर्ममेवानुचिन्तयन् ।
तदैव तत्प्रसादेन रूपमेवाभवत्स्वयम् ॥ ४.९.८ ॥
એમ કહીને ધર્માત્મા ધર્મનું જ ચિંતન કરતા હતા, ત્યારે તે જ ક્ષણે તેમની કૃપાથી તેમનું પોતાનું જ રૂપ પ્રગટ થયું.
4.9.9
स वै द्विजातिस्तरुणस्त्रिदण्डभृत्कमण्डलूष्णीषधरो व्यजायत ।
सुरक्तमाञ्जिष्ठवराम्बरः शिखी पवित्रपाणिर्ददृशे तदाऽद्भुतम् ॥ ४.९.९ ॥
તે દ્વિજ યુવાન રૂપે પ્રગટ થયો; ત્રિદંડ, કમંડળ અને પાઘડી ધારણ કરેલી. સુંદર ઘેરા લાલ મંજિષ્ઠી વસ્ત્ર, શિખા અને પવિત્ર હાથે તે ત્યારે અદ્ભુત દેખાયો.
4.9.10
तथैव तेषामपि धर्मचारिणां यथोचितार्हाभरणाम्बरस्रजः ।
क्षणेन राजन्नभवन्महात्मनां प्रशस्तधर्माग्र्यफलाभिकाङ्क्षिणाम् ॥ ४.९.१० ॥
એ જ રીતે, પ્રશંસિત ધર્મનું શ્રેષ્ઠ ફળ ઇચ્છતા તે ધર્માચારી મહાત્માઓને પણ, હે રાજન, ક્ષણમાં યોગ્ય આભૂષણ, વસ્ત્રો અને માળાઓ પ્રાપ્ત થઈ.
4.9.11
नवेन रूपेण विशांपतिर्युतस्त्वथर्वरूपेण बभौ प्रतापवान् ।
निबद्धवैडूर्यसितान्सकाञ्चनान्नृपस्तथाऽक्षान्परिवेष्ट्य वाससः ॥ ४.९.११ ॥
નવા રૂપે વિશાંપતિ શોભ્યા, પ્રતાપી રાજા દીપ્યા; વૈડૂર્ય, શ્વેત રત્નો અને સુવર્ણથી યુક્ત પાસા વસ્ત્રમાં વીંટાળ્યા.
4.9.12
ततो विराटं प्रथमं युधिष्ठिरो ददर्श दूरात्सुसमृद्धतेजसम् ।
अनन्ततेजोज्वलितं हुताशनं दुरासदं तीक्ष्णविषं यथोरगम् ॥ ४.९.१२ ॥
પછી યુધિષ્ઠિરે દૂરથી પ્રથમ વિરાટને જોયા; અનંત તેજથી પ્રજ્વલિત અગ્નિ જેવા, તીક્ષ્ણ વિષવાળા સર્પ જેવા દુર્ગમ.
4.9.13
सभासदं प्राञ्जलिभिर्जनैर्वृतं विचित्रनानाविधशस्त्रपाणिभिः ।
उपायनौघैः प्रविशद्भिराचितं द्विजैश्च शिक्षाक्षरमन्त्रधारिभिः ॥ ४.९.१३ ॥
સભામાં બેઠેલો, હાથ જોડેલા લોકોથી ઘેરાયેલો; વિચિત્ર અનેક પ્રકારના શસ્ત્રો હાથમાં ધરનારાઓથી, ભેટોના પ્રવાહ સાથે પ્રવેશનારાઓથી, શિક્ષા-અક્ષર-મંત્રધારી બ્રાહ્મણોથી ભરેલો.
4.9.14
गजैरुदीर्मं तुरगैश्च सङ्कुलं मृगद्विपैः कुब्जगणैः समावृतम् ।
सितोच्छ्रितोष्णीषनिरुद्धमूर्धजं विचित्रवैडूर्यविकारकुण्डलम् ।
विराटमायाच्च युधिष्ठिरस्तदा बृहस्पतिः शक्रमिव त्रिविष्टपे ॥ ४.९.१४ ॥
હાથીઓથી ભરેલા, ઘોડાઓથી ભીડાયેલા, હરણાં અને હાથીઓ તથા કુબ્જોના ટોળાંથી ઘેરાયેલા; ઊંચી સફેદ પાઘડીથી બાંધેલા વાળવાળા, વિચિત્ર વૈડૂર્ય કુંડળ પહેરેલા વિરાટ પાસે ત્યારે યુધિષ્ઠિર આવ્યા, જેમ સ્વર્ગમાં બૃહસ્પતિ ઇન્દ્ર પાસે.
4.9.15
तमाव्रजन्तं प्रसमीक्ष्य पाण्डवं विराटराजो मुदितेन चक्षुषा ।
पप्रच्छ चैनं स नराधिपो मुहुर्द्विजाश्च ये चास्य सभासदस्तदा ॥ ४.९.१५ ॥
પાંડવને આવતો જોઈને વિરાટ રાજાએ આનંદિત નજરે તેને પૂછ્યું; તે નરાધિપ ત્યારે તેને, બ્રાહ્મણોને અને સભાસદોને વારંવાર પૂછવા લાગ્યો.
4.9.16
को वा विजानाति पुराऽस्य दर्शनं युवा सभां योऽयमुपैति मामिकाम् ।
रूपेण सारेण विराजयन्महीं श्रिया ह्ययं वैश्रवणो द्विजो यथा ॥ ४.९.१६ ॥
મારી આ સભામાં આવતા આ યુવાનને પહેલાં કોણે જોયો છે? રૂપ અને બળથી પૃથ્વીને તેજસ્વી બનાવતો આ વૈશ્રવણ જેવો દ્વિજ લાગે છે.
4.9.17
मृगेन्द्रराड्वारणयूथपोपमः प्रभात्ययं काञ्चनपर्वतो यथा ।
विराजते पावकसूर्यसन्निभं सचन्द्रनक्षत्र इवांशुमान्ग्रहः ॥ ४.९.१७ ॥
સિંહરાજ અને ગજયૂથપતિ જેવો આ સુવર્ણ પર્વતની જેમ પ્રકાશે છે; અગ્નિ અને સૂર્ય સમાન, ચંદ્ર-નક્ષત્રો સહિત તેજસ્વી ગ્રહની જેમ શોભે છે.
4.9.18
न दृश्यतेऽस्यानुचरो न कुञ्जरो न चोष्णरश्म्यावरणं समुच्छ्रितम् ।
न कुण्डलं नाङ्गदमस्य न स्रजो विचित्रिताङ्गश्च रथश्रतुर्युजः ॥ ४.९.१८ ॥
તેનો કોઈ સેવક દેખાતો નથી, હાથી પણ નથી; તડકો રોકતી ઊંચી છત્રી પણ નથી; કુંડળ, બાજુબંધ કે હાર પણ નથી; ચાર ઘોડાથી જોડાયેલો શણગારેલો રથ પણ નથી.
4.9.19
क्षात्रं च रूपं हि बिभर्त्ययं भृशं गजेन्द्रशार्दूलमहर्षभोपमः ।
अभ्यागतोऽस्माननलंकृतोपि सन् विरोचते भानुरिवाचिरोदितः ॥ ४.९.१९ ॥
આ ક્ષત્રિયનું રૂપ ધારણ કરે છે; ગજરાજ, વાઘ અને મહાવૃષભ જેવો છે. અમારી પાસે આવેલો આ, અલંકાર વિના પણ, નવા ઉદય પામેલા સૂર્યની જેમ શોભે છે.
4.9.20
विभात्ययं क्षत्रिय एव सर्वथा विराट इत्येवमुवाच तं प्रति ।
ससागरान्तामयमद्य मेदिनीं प्रशासितुं चार्हति वासवोपमः ॥ ४.९.२० ॥
આ તો સર્વથા ક્ષત્રિય જ દેખાય છે, એમ કહીને વિરાટે તેમને કહ્યું. સાગરપર્યંતની આ પૃથ્વી પર શાસન કરવા આ યોગ્ય છે, વાસવ સમાન છે.
4.9.21
नाक्षत्रियो नूनमयं भविष्यति मूर्धाभिषिक्तः प्रतिभाति मां प्रति ।
तुल्यं हि रूपं प्रतिदृश्यतेऽस्य गजस्य सिंहस्य तथर्षभस्य ॥ ४.९.२१ ॥
આ ચોક્કસ અક્ષત્રિય નથી; મને લાગે છે કે આ મુકુટાભિષિક્ત રાજા હશે. આમનું રૂપ હાથી, સિંહ અને વૃષભ સમાન દેખાય છે.
4.9.22
यमेष कामं परिमार्गते द्विजः स चास्य सर्वः क्रियतामसंशयम् ।
प्रियं च मे दर्शनमीदृशे जने द्विजेषु मुख्येषु तथाऽतिथिष्वपि ॥ ४.९.२२ ॥
આ બ્રાહ્મણ જે કામના શોધે છે, તે સર્વ નિઃસંશય પૂર્ણ કરો. આવા માણસનું દર્શન મને પ્રિય છે; શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો અને અતિથિઓની જેમ.
4.9.23
धनेषु रत्नेष्वथ गोषु वेश्मसु प्रकामतो मे विचरत्ववारितः ॥ ४.९.२३ ॥
ધન, રત્નો, ગાયો અને ઘરોમાં, મારી તરફથી યથેચ્છ, કોઈ રોકટોક વિના તેઓ વિચરે.
4.9.24
एवं ब्रुवाणस्तमनन्ततेजसं विराजमानं सहसोत्थितो नृपः ।
अन्येन रूपेण समीपमागतं त्रिदण्डकुण्ड्यङ्कुशशिक्यपाणिनम् ॥ ४.९.२४ ॥
આ પ્રમાણે બોલતાં, અનંત તેજથી ઝળહળતા તે તરફ રાજા અચાનક ઊભો થયો; અન્ય રૂપે નજીક આવેલા, હાથમાં ત્રિદંડ, કમંડળ, અંકુશ અને ઝોળી ધરાવતા.
4.9.25
समुत्थिता सा हि सभा सपार्थिवा सविप्रराजन्यविशा सशूद्रका ।
सभागत प्रेक्ष्य तपन्तमर्चिषां विनिःसृतं राहुमुखाद्यथा रविम् ॥ ४.९.२५ ॥
રાહુના મુખમાંથી નીકળેલા, તેજથી તપતા સૂર્યની જેમ સભામાં આવેલા તેમને જોઈને રાજાઓ, બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો, વૈશ્યો અને શૂદ્રો સાથે તે સભા ઊભી થઈ ગઈ.
4.9.26
स तेन पूर्वं जयतां भवानिह द्विजातिनोक्तोऽभिमुखः कृताञ्जलिः ।
जयं जयार्हेण समेत्य वर्धितो विराटराजो ह्यभिवादयच्च तम् ॥ ४.९.२६ ॥
તે દ્વિજે પ્રથમ "આપ અહીં વિજયી થાઓ" કહીને આશીર્વાદ આપ્યા. વિજયને યોગ્ય એવા તેમને મળીને, સ્વયં વિજયને યોગ્ય વિરાટ રાજાએ હાથ જોડીને સામે ઊભા રહીને તેમને પ્રણામ કર્યા.
4.9.27
तमब्रवीत्प्राञ्जलिरेष पार्थिवो विराटराजो मधुराक्षरं वचः ।
प्राप्तः कुतस्त्वं भगवन्किमिच्छसि क्व यास्यसे किं करवाणि ते द्विज ॥ ४.९.२७ ॥
હાથ જોડીને ઊભેલા તે વિરાટ રાજાએ મધુર વાણીમાં તેમને કહ્યું: "ભગવન્, આપ ક્યાંથી આવ્યા છો? આપ શું ઇચ્છો છો? આપ ક્યાં જશો? હે દ્વિજ, આપ માટે હું શું કરું?"
4.9.28
श्रुतं च शीलं च कुलं च शंस मे गोत्रं तथा नाम च देशमेव ते ।
सत्यप्रतिज्ञा हि भवन्ति साधवो विशेषतः प्रव्रजिता द्विजातयः ॥ ४.९.२८ ॥
આપની વિદ્યા, આચાર, કુળ, ગોત્ર, નામ અને દેશ મને કહો. સત્યપ્રતિજ્ઞ હોય છે સાધુઓ, વિશેષે કરીને પ્રવ્રજિત દ્વિજો.
4.9.29
यथाऽनुरूपं प्रचरामि ते त्वहं न चावमन्ता न तवाभिभाषितम् ।
अपूजिता ह्यग्निसमा द्विजातयः कुलं दहेयुः सविषा इवोरगाः ॥ ४.९.२९ ॥
આપને યોગ્ય રીતે હું સેવા કરીશ, અને આપની વાતનો અનાદર નહીં કરું. અપૂજિત દ્વિજો અગ્નિ સમાન હોય છે; ઝેરી સર્પોની જેમ તેઓ કુળને બાળી નાખે.
4.9.30
सर्वां च भूमिं तव दातुमुत्सहे सदण्डकोशां विसृजामि ते पुरम् ।
कस्यासि राज्ञो विषयादिहागतः किं कर्म चात्राचरसि द्विजोत्तम ॥ ४.९.३० ॥
સેના અને ખજાના સહિત આખી ભૂમિ અને આ નગર હું તમને આપવા તૈયાર છું. હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તમે કયા રાજાના રાજ્યમાંથી અહીં આવ્યા છો અને અહીં શું કર્મ કરો છો?
4.9.31
एवं ब्रुवाणं तमुवाच पार्थिवं युधिष्ठिरो धर्ममवेक्ष्य चासकृत् ।
सत्यं वचः को न्विह वक्तुमुत्सहेद्यथाप्रतिज्ञं तु शृणुष्व पार्थिव ॥ ४.९.३१ ॥
આ રીતે બોલતા તે રાજાને યુધિષ્ઠિરે ધર્મનો વારંવાર વિચાર કરીને કહ્યું: અહીં સત્ય વચન બોલવાનું સાહસ કોણ કરે? તોપણ હે રાજા, મેં કરેલી પ્રતિજ્ઞા પ્રમાણે સાંભળો.
4.9.32
श्रुतं च शीलं च कुलं च कर्म च शृणुष्व मे जन्म च देशमेव च ।
गुरूपदेशान्नियमाच्च मे व्रतं कुलक्रमार्थं पितृभिर्नियोजितम् ॥ ४.९.३२ ॥
મારી વિદ્યા, શીલ, કુળ, કર્મ, જન્મ અને દેશ સાંભળો. ગુરુના ઉપદેશ અને નિયમથી મારું વ્રત છે, જે કુળપરંપરા માટે પિતૃઓએ મને સોંપ્યું હતું.
4.9.33
द्विजो व्रतेनास्मि न च स्वतः प्रभो संमुण्डितः प्रव्रजितस्त्रिदण्डभृत् ।
इदं शरीरं मम पश्य मानुषं समावृतं पञ्चभिरेव धातुभिः ॥ ४.९.३३ ॥
હે પ્રભુ, હું વ્રતથી દ્વિજ છું, સ્વભાવથી નહીં. માથું મુંડાવીને, સંન્યાસ લઈને ત્રિદંડ ધારણ કરનારો હું છું. માત્ર પાંચ ધાતુઓથી ઢંકાયેલું મારું આ માનવ શરીર જુઓ.
4.9.34
ममेह पञ्चेन्द्रियगात्रदर्शिनो वदन्ति पञ्चैव पितॄन्यथा श्रुतिः ।
मनुष्यजातित्वमचिन्तयन्नहं न चास्मि तुल्यः पितृभिः स्वभावतः ॥ ४.९.३४ ॥
અહીં પાંચ ઇન્દ્રિયોવાળા શરીરને જોનારા કહે છે કે શ્રુતિ પ્રમાણે પિતૃઓ પાંચ જ છે. મનુષ્યજાતિપણાનો વિચાર ન કરતાં હું સ્વભાવે પિતૃઓ સમાન નથી.
4.9.35
कङ्को हि नाम्ना विषयं तवागतो व्रती द्विजातिः स्वकृतेन कर्मणा ।
द्यूतप्रसङ्गादधनोऽस्मि राजन्सत्यप्रतिज्ञा व्रतिनश्चरामः ॥ ४.९.३५ ॥
કંક નામના વ્રતધારી દ્વિજ તરીકે હું તમારા રાજ્યમાં આવ્યો છું. મારા પોતાના કર્મથી, જુગારની આસક્તિથી, હે રાજન્, હું ધનહીન છું; સત્યપ્રતિજ્ઞ વ્રતીઓ તરીકે અમે વિચરીએ છીએ.
4.9.36
युधिष्ठिरस्यापि सखाऽभवं पुरा गृहप्रवेशी च शरीरमेव च ।
गृहे च तस्योपितवानहं सुखं राजाऽस्मि तस्य स्वपुरेऽभवं पुरा ॥ ४.९.३६ ॥
પૂર્વે હું યુધિષ્ઠિરનો મિત્ર પણ હતો, ઘરમાં પ્રવેશનારો અને તેના શરીરની નજીકનો પણ. તેના ઘરમાં હું સુખેથી રહ્યો; પૂર્વે તેના પોતાના નગરમાં હું રાજા હતો.
4.9.37
ममाज्ञया तत्र विचेरुरङ्गना मम प्रियार्थं दमयन्ति वाजिनः ।
मया कृतं तस्य पुरे तु यत्पुरा न तत्कदाचित्कृतवाञ्जनोऽन्यथा ॥ ४.९.३७ ॥
મારી આજ્ઞાથી ત્યાં સ્ત્રીઓ ફરતી હતી; મારા આનંદ માટે ઘોડા કેળવાતા. તેના નગરમાં મેં જે કર્યું, તે પૂર્વે કોઈએ કદી અન્યથા કર્યું નહોતું.
4.9.38
सोहं पुरा तस्य वयस्समः सखा चरामि सर्वां वसुधां सुदुःखितः ।
न तु प्रशान्तिं क्वचिदाप्तवानहं व्रतोपदेशान्नियमेन भारिकः ॥ ४.९.३८ ॥
પૂર્વે તેનો સમવયસ્ક મિત્ર એવો હું, અત્યંત દુઃખી થઈને આખી પૃથ્વી પર ફરું છું. પણ ક્યાંય શાંતિ પામ્યો નથી; વ્રતના ઉપદેશથી, નિયમના ભારથી દબાયેલો.
4.9.39
वैयाघ्रपद्योस्मि नरेन्द्र गोत्रतस्तदेव सौख्यं मृगयामहे वयम् ।
कृतज्ञभावेन मयाऽनुकीर्तितं युधिष्ठिरस्यात्मसमस्य चेष्टितम् ॥ ४.९.३९ ॥
હે નરેન્દ્ર, હું વૈયાઘ્રપદ્ય ગોત્રનો છું. અમે તે જ સુખ શોધીએ છીએ. કૃતજ્ઞતાના ભાવથી મેં પોતાના સમાન યુધિષ્ઠિરનું ચરિત્ર વર્ણવ્યું છે.
4.9.40
इमं हि मोक्षाश्रममास्थितस्य मे युधिष्ठिरस्तुल्यगुणो भवानपि ।
न मेऽस्ति माता न पिता न बान्धवा न मेऽस्ति रूपं न रतिर्न सन्ततिः ॥ ४.९.४० ॥
આ મોક્ષાશ્રમમાં રહેલા મારા માટે યુધિષ્ઠિર પણ આપના જેવા જ સમાન ગુણવાળા છે. મારી માતા નથી, પિતા નથી, સગાં નથી; મારું રૂપ નથી, રતિ નથી, સંતાન પણ નથી.
4.9.41
सुखं च दुःखं च हि तुल्यमद्य मे प्रियाप्रिये तुल्यगते गतागते ।
मुक्तोस्मि कामाच्च धनाच्च सांप्रतं त्वदाश्रये वस्तुमिहाभ्युपागतः ॥ ४.९.४१ ॥
હવે મારે માટે સુખ અને દુઃખ સમાન છે; પ્રિય અને અપ્રિય સમાન છે; જવું અને આવવું સમાન છે. હવે હું કામ અને ધનથી મુક્ત છું; આપના આશ્રયમાં રહેવા હું અહીં આવ્યો છું.
4.9.42
संवत्सरेणेह समाप्यते त्विदं मम व्रतं दुष्करकर्मकारिणः ।
ततो भवन्तं परितोष्य कर्मभिः पुनर्व्रजिष्ये च कुतूहलं यतः ॥ ४.९.४२ ॥
અહીં એક વર્ષમાં દુષ્કર કર્મ કરનારા મારા આ વ્રતની પૂર્ણાહુતિ થશે. ત્યારે મારા કર્મોથી આપને સંતોષ આપીને, જ્યાંથી કુતૂહલ જાગ્યું છે ત્યાં હું ફરી જઈશ.
4.9.43
अक्षान्निवप्तुं कुशलोस्म्वहं सदा पराजितः शकुनिरुतानि चिन्तयन् ।
मृगद्विजानां च रुतानि चिन्तयन्निराश्रयः प्रव्रजितोस्मि भिक्षुकः ॥ ४.९.४३ ॥
હું પાસા ફેંકવામાં સદા કુશળ છું, પણ હારેલો છું; શકુનિની જેમ પક્ષીઓના અવાજોનો વિચાર કરતો, મૃગો અને પક્ષીઓના અવાજોનો વિચાર કરતો, આશ્રયહીન થઈને હું સંન્યાસી ભિક્ષુક બન્યો છું.
4.9.44
तेनैवमुक्ते वचने नराधिपः कृताञ्जलिः प्रव्रजितं विलोक्य च ।
अथाब्रवीद्धृष्टमनाः शुभाक्षरं मनोनुगं सर्वसभागतं वचः ॥ ४.९.४४ ॥
તેણે આમ કહ્યા પછી, રાજાએ હાથ જોડી સંન્યાસીને જોયો, અને પ્રસન્ન મનથી સભામાં ઉપસ્થિત સૌ સાંભળે તેવાં, મનને ગમે તેવાં, શુભ અક્ષરોનાં વચન કહ્યાં.
4.9.45
ददामि ते हन्त वरं यदीप्सितं प्रशाधि मत्स्यान्यदि मन्यते भवान् ।
प्रिया हि धूर्ता मम चाक्षकोविदास्त्वं चापि देवो मम राज्यमर्हसि ॥ ४.९.४५ ॥
તને જે વરદાન જોઈએ તે હું આપું છું; જો તને યોગ્ય લાગે તો મત્સ્યો પર શાસન કર. મારા પ્રિય ધૂર્તો પાસાઓમાં નિપુણ છે; અને તું પણ, મારા દેવ, મારા રાજ્યને યોગ્ય છે.
4.9.46
समानयानासनवस्त्रभोजनं प्रभ्रूतमाल्याभरणानुलेपनम् ।
स सार्वभौमोपम सर्वदाऽर्हसि प्रियं हि मन्ये तव नित्यदर्शनम् ॥ ४.९.४६ ॥
વાહન, આસન, વસ્ત્ર, ભોજન, પુષ્કળ માળા, આભૂષણો અને સુગંધિત લેપ, આ સર્વ મેળવવાને તું સદા યોગ્ય છે, સાર્વભૌમ જેવો; કારણ કે તારું નિત્ય દર્શન મને પ્રિય લાગે છે.
4.9.47
ये त्वाऽभिधावेयुरनर्थपीडिता द्विजातिमुख्या यदि वेतरे जनाः ।
सर्वाणि कार्याण्यहमर्थितस्त्वया तेषां करिष्यामि न मेऽत्र संशयः ॥ ४.९.४७ ॥
અનર્થથી પીડિત થઈને તારી પાસે દોડી આવે તેવા લોકો, ભલે તે દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ હોય કે અન્ય, તેમનાં બધાં કાર્યો તારી વિનંતીથી હું કરીશ; આમાં મને કોઈ શંકા નથી.
4.9.48
ममान्तिके यश्च तवाप्रियं चरेत्प्रवासये तं परिचिन्त्य मानवम् ।
यच्चापि किंचिद्वसु विद्यते मम प्रभुर्भवांस्तस्य वशी वसेह च ॥ ४.९.४८ ॥
મારી પાસે રહીને જે તમારું અપ્રિય કરે, તે માણસનો વિચાર કરીને તેને દેશનિકાલ કરવો. મારી પાસે જે કંઈ ધન છે તેના તમે સ્વામી અને નિયંતા છો; અહીં જ નિવાસ કરો.
4.9.49
अतोऽभिलाषः परमो न विद्यते न मे जितं किंचन धारये धनम् ।
न भोजनं किंचन संस्पृशेयं हविष्यभोजी निशि च क्षितीशयः ॥ ४.९.४९ ॥
તેથી મારી કોઈ પરમ ઇચ્છા નથી; જીતેલું કોઈ ધન હું રાખતો નથી, કોઈ ભોજન સ્પર્શતો નથી. હવિષ્ય ભોજન કરનાર હું રાત્રે ભૂમિ પર સૂઉં છું.
4.9.50
व्रतोपदेशात्समयो हि नैष्ठिको न क्रोधितव्यं नरदेव कस्यचित् ।
एवंप्रतिज्ञस्य ममेह भूपते निवासबुद्धिर्भविता तु नान्यथा ॥ ४.९.५० ॥
વ્રતના ઉપદેશથી આ નિયમ નિશ્ચિત છે; હે નરદેવ, કોઈના પર ક્રોધ ન કરવો. હે ભૂપતિ, આવી પ્રતિજ્ઞાવાળા મારી અહીં રહેવાની બુદ્ધિ રહેશે, બીજી રીતે નહીં.
4.9.51
एवं वरं मात्स्य वृणे प्रदापितं कृति भविष्यामि वरेण तेऽनघ ॥ ४.९.५१ ॥
આ રીતે, હે મત્સ્ય, આપેલું વરદાન હું પસંદ કરું છું; હે નિષ્પાપ, તારા વરદાનથી હું કાર્ય કરીશ.
4.9.52
एवं तु राज्ञः प्रथमः समागमो बभूव मात्स्यस्य युधिष्ठिरस्य च ।
विराटराजस्य हि तेन सङ्गमो बभूव विष्णोरिव वज्रपाणिना ॥ ४.९.५२ ॥
આ રીતે મત્સ્યરાજ વિરાટ અને યુધિષ્ઠિરનું પહેલું મિલન થયું. વિરાટરાજાનું તેમની સાથે મિલન થયું, જેમ વિષ્ણુનું વજ્રપાણિ સાથે થયું હતું.
4.9.53
तमासनस्थं प्रियरूपदर्शनं निरीक्षमाणो न ततर्प भूमिपः ।
सभां च तां प्रज्वलयन्युधिष्ठिरः श्रिया यथा शक्रइव त्रिविष्टपम् ॥ ४.९.५३ ॥
આસન પર બેઠેલા, પ્રિય રૂપવાળા તેમને જોવા છતાં રાજા તૃપ્ત ન થયા; અને યુધિષ્ઠિર ઇન્દ્ર સ્વર્ગને જેમ પ્રકાશિત કરે તેમ પોતાની શોભાથી તે સભાને પ્રકાશિત કરતા હતા.
4.9.54
एवं स लब्ध्वा नृपतिः समागमं विराटराजेन नरर्षभस्तदा ।
उवास वीरः परमार्चितः सुखी न चास्य कश्चिच्चरितं बुबोध तत् ॥ ४.९.५४ ॥
એ રીતે તે નરશ્રેષ્ઠ વીર રાજાએ ત્યારે વિરાટરાજ સાથે સમાગમ પામીને, અત્યંત સન્માનિત થઈ સુખેથી નિવાસ કર્યો; અને તેમનું એ આચરણ કોઈ સમજી શક્યું નહીં.