มหาภารตะ · อัธยายะ 4.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.9.1
ततस्तु ते पुण्यजलां शिवां शुभां महर्षिगन्धर्वनिषेवितोदकाम् ।
त्रिलोककान्तामवतीर्य जाह्नवीमृषींश्च देवांश्च पितृनतपर्यन् ॥ ४.९.१ ॥
จากนั้นพวกเขาลงไปยังแม่น้ำชาหนวี ซึ่งศิวะ เป็นมงคล งดงาม มีน้ำบริสุทธิ์ และมหาฤๅษีกับคนธรรพ์เคยมาอาศัย เป็นที่รักของสามโลก แล้วถวายน้ำแก่เหล่าฤๅษี เทวดา และบรรพบุรุษ
4.9.2
वरप्रदानं ह्यनुचिन्त्य पार्थिवे हुत्वाऽग्निहोत्रं कृतजप्यमङ्गलः ।
दिशं तथैन्द्रीमभितः प्रपेदिवान्कृताञ्जलिर्धर्ममुपाह्वयच्छनैः ॥ ४.९.२ ॥
ยุธิษฐิระระลึกถึงพรที่ได้รับ จึงบูชาไฟด้วยการถวายเครื่องบูชาอัคนิโหตร และทำพิธีสวดมนต์เป็นมงคล แล้วเดินไปทางทิศตะวันออก ประนมมือ ค่อย ๆ อัญเชิญพระธรรม
4.9.3
वरप्रदानं मम दत्तवान्पिता प्रसन्नचेता वरदः प्रजापतिः ।
जलार्थिनो मे तृषितस्य सोदरा मया प्रयुक्ता विविशुर्जलाशयम् ॥ ४.९.३ ॥
พระบิดาของข้า คือพระประชาบดี ผู้มีจิตเบิกบานและประทานพร ได้ประทานพรแก่ข้า น้องชายทั้งหลายของข้ากระหายน้ำและแสวงหาน้ำ เมื่อข้าส่งไป พวกเขาก็เข้าไปในแหล่งน้ำนั้น
4.9.4
निपातिता यक्षवरेण ते वने महाहवे वज्रभृतेव दानवाः ।
मया च गत्वा वरदो हि तोषितो विवक्षता प्रश्नसमुच्चयं गुरुः ॥ ४.९.४ ॥
ในสงครามใหญ่ในป่านั้น ยักษ์ผู้ประเสริฐได้ปราบพวกเขาลง เหมือนพระผู้ทรงสายฟ้าปราบอสูรฉะนั้น ข้าก็ไปและถวายความพอพระทัยแก่ครูผู้ประทานพร ผู้ปรารถนาจะกล่าวคำถามทั้งหมู่
4.9.5
स मे प्रसन्नो भगवान्वरं ददौ परिष्वजंश्चाह तथैव सौहृदात् ।
वृणीष्व यद्वाञ्छसि पाण्डुनन्दन स्थितोऽन्तरिक्षे वरदोऽस्मि पश्य माम् ॥ ४.९.५ ॥
พระผู้เป็นเจ้าผู้ประเสริฐนั้นทรงพอพระทัยในข้า จึงประทานพร และทรงโอบกอดข้าด้วยความรักใคร่แล้วตรัสว่า "โอ้บุตรของปาณฑุ เลือกพรที่เจ้าปรารถนาเถิด เราคือผู้ประทานพรที่ยืนอยู่บนท้องฟ้า จงเห็นเราเถิด"
4.9.6
स वै मयोक्तो वरदः पिता प्रभुः सदैव मे धर्मरता मतिर्भवेत् ।
इमे च जीवन्तु ममानुजाः प्रभो वयं स्वरूपं च जयं तथाऽऽप्नुमः ॥ ४.९.६ ॥
ข้ากราบทูลพระบิดาผู้ประทานพรและเป็นผู้เป็นใหญ่ว่า ขอให้จิตของข้ายินดีในธรรมอยู่เสมอ โอ้พระผู้เป็นใหญ่ ขอให้น้องชายทั้งหลายของข้ามีชีวิตอยู่ และขอให้พวกเรากลับได้รูปเดิมและได้ชัยชนะด้วย
4.9.7
क्षमा च कीर्तिश्च यथेप्सितं भवेद्व्रतं तु सत्यं च समाप्तिरेव च ।
वरो ममैषोस्तु यथाऽनुकीर्तितो न तन्मृषा देववृषो यथाऽब्रवीत् ॥ ४.९.७ ॥
ขอให้ความอดทนและเกียรติยศ ความตั้งใจอันเป็นที่ปรารถนา ความจริง และการบรรลุผลสมบูรณ์เป็นของข้า ขอให้พรนี้เป็นของข้าตามที่กล่าวไว้ สิ่งที่พระผู้เป็นใหญ่ในหมู่เทวดาตรัสไว้นั้นไม่เป็นเท็จ
4.9.8
इत्येवमुक्त्वा धर्मात्मा धर्ममेवानुचिन्तयन् ।
तदैव तत्प्रसादेन रूपमेवाभवत्स्वयम् ॥ ४.९.८ ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว ผู้มีจิตประกอบด้วยธรรม ตั้งใจระลึกถึงแต่พระธรรม ในขณะนั้นเอง ด้วยพระกรุณาของพระองค์ รูปเดิมของเขาก็ปรากฏขึ้นเอง
4.9.9
स वै द्विजातिस्तरुणस्त्रिदण्डभृत्कमण्डलूष्णीषधरो व्यजायत ।
सुरक्तमाञ्जिष्ठवराम्बरः शिखी पवित्रपाणिर्ददृशे तदाऽद्भुतम् ॥ ४.९.९ ॥
ชายหนุ่มผู้เกิดสองครั้งนั้นปรากฏขึ้น ถือไม้เท้าสามท่อน หม้อน้ำ และผ้าโพก ทรงผมมวยสูง มีมือที่บริสุทธิ์ สวมผ้าสีแดงเข้มย้อมด้วยรากมัญชิษฐาอันงดงาม เขาปรากฏในรูปอันอัศจรรย์ในครั้งนั้น
4.9.10
तथैव तेषामपि धर्मचारिणां यथोचितार्हाभरणाम्बरस्रजः ।
क्षणेन राजन्नभवन्महात्मनां प्रशस्तधर्माग्र्यफलाभिकाङ्क्षिणाम् ॥ ४.९.१० ॥
ในทำนองเดียวกัน ทั้งหมดผู้ประพฤติธรรมเหล่านั้น ผู้ปรารถนาผลสูงสุดของธรรมอันได้รับการสรรเสริญ โอ้พระราชา ก็ได้เครื่องประดับ ผ้า และพวงมาลัยที่เหมาะสมแก่ตนในชั่วขณะ
4.9.11
नवेन रूपेण विशांपतिर्युतस्त्वथर्वरूपेण बभौ प्रतापवान् ।
निबद्धवैडूर्यसितान्सकाञ्चनान्नृपस्तथाऽक्षान्परिवेष्ट्य वाससः ॥ ४.९.११ ॥
เจ้าแห่งประชาชน กษัตริย์ผู้มีอานุภาพ ทรงรุ่งเรืองในรูปใหม่ และพระองค์ทรงห่อลูกเต๋าที่ประดับด้วยไพฑูรย์ ทรายขาว และทองคำด้วยผ้าอย่างนั้นเช่นกัน
4.9.12
ततो विराटं प्रथमं युधिष्ठिरो ददर्श दूरात्सुसमृद्धतेजसम् ।
अनन्ततेजोज्वलितं हुताशनं दुरासदं तीक्ष्णविषं यथोरगम् ॥ ४.९.१२ ॥
จากนั้นยุธิษฐิระเห็นท้าววิราฏเป็นครั้งแรกจากระยะไกล ผู้มีรัศมีรุ่งเรืองยิ่ง เจิดจ้าด้วยความสว่างไม่มีที่สิ้นสุดดุจไฟ เข้าใกล้ได้ยากดุจงูพิษร้าย
4.9.13
सभासदं प्राञ्जलिभिर्जनैर्वृतं विचित्रनानाविधशस्त्रपाणिभिः ।
उपायनौघैः प्रविशद्भिराचितं द्विजैश्च शिक्षाक्षरमन्त्रधारिभिः ॥ ४.९.१३ ॥
ท้าววิราฏประทับอยู่ในท้องพระโรง ล้อมด้วยประชาชนที่ประนมมือ มีผู้ถือศัสตราวุธต่าง ๆ มากมายอันอัศจรรย์ มีกระแสของเครื่องบรรณาการไหลเข้ามา และเต็มไปด้วยพราหมณ์ผู้ทรงความรู้เรื่องการออกเสียง อักษร และมนตร์
4.9.14
गजैरुदीर्मं तुरगैश्च सङ्कुलं मृगद्विपैः कुब्जगणैः समावृतम् ।
सितोच्छ्रितोष्णीषनिरुद्धमूर्धजं विचित्रवैडूर्यविकारकुण्डलम् ।
विराटमायाच्च युधिष्ठिरस्तदा बृहस्पतिः शक्रमिव त्रिविष्टपे ॥ ४.९.१४ ॥
เต็มไปด้วยช้างและคลาคล่ำด้วยม้า ล้อมด้วยกวางและช้างป่า พร้อมด้วยหมู่คนหลังค่อม ผมของพระองค์รวบไว้ใต้ผ้าโพกขาวที่สูงตั้ง และสวมตุ้มหูไพฑูรย์แกะสลักงดงาม ท้าววิราฏ และยุธิษฐิระก็เข้าไปหาพระองค์ในขณะนั้น ดุจพระพฤหัสบดีเข้าหาพระอินทร์บนสวรรค์
4.9.15
तमाव्रजन्तं प्रसमीक्ष्य पाण्डवं विराटराजो मुदितेन चक्षुषा ।
पप्रच्छ चैनं स नराधिपो मुहुर्द्विजाश्च ये चास्य सभासदस्तदा ॥ ४.९.१५ ॥
เมื่อเห็นปาณฑพผู้กำลังเข้ามา พระเจ้าวิราฏด้วยสายพระเนตรที่เบิกบานได้ตรัสถามเขาซ้ำแล้วซ้ำอีก ผู้เป็นเจ้าแห่งมนุษย์นั้นยังตรัสถามพวกพราหมณ์และสมาชิกในท้องพระโรงด้วย
4.9.16
को वा विजानाति पुराऽस्य दर्शनं युवा सभां योऽयमुपैति मामिकाम् ।
रूपेण सारेण विराजयन्महीं श्रिया ह्ययं वैश्रवणो द्विजो यथा ॥ ४.९.१६ ॥
ใครเคยเห็นหนุ่มคนนี้มาก่อนบ้างไหม ผู้เข้ามาในท้องพระโรงของเรา เขาทำให้แผ่นดินสว่างไสวด้วยความงามและกำลัง ด้วยสิริโฉม เขาเหมือนพราหมณ์ผู้เกิดสองครั้ง เหมือนท้าววัศรวณะในความรุ่งโรจน์
4.9.17
मृगेन्द्रराड्वारणयूथपोपमः प्रभात्ययं काञ्चनपर्वतो यथा ।
विराजते पावकसूर्यसन्निभं सचन्द्रनक्षत्र इवांशुमान्ग्रहः ॥ ४.९.१७ ॥
ดุจราชสีห์หรือจ่าฝูงช้าง เขาส่องแสงดุจภูเขาทองคำ ส่องประกายดุจไฟและดวงอาทิตย์ เจิดจ้าดุจดาวเคราะห์ที่มีแสงสว่างพร้อมด้วยดวงจันทร์และดวงดาว
4.9.18
न दृश्यतेऽस्यानुचरो न कुञ्जरो न चोष्णरश्म्यावरणं समुच्छ्रितम् ।
न कुण्डलं नाङ्गदमस्य न स्रजो विचित्रिताङ्गश्च रथश्रतुर्युजः ॥ ४.९.१८ ॥
ไม่เห็นบริวารของเขา ไม่เห็นช้าง ไม่มีร่มสูงกั้นแสงแดดร้อน ไม่มีตุ้มหู ไม่มีกำไลแขน ไม่มีพวงมาลัย และไม่มีรถศึกอันประดับด้วยลวดลายที่เทียมด้วยม้าสี่ตัว
4.9.19
क्षात्रं च रूपं हि बिभर्त्ययं भृशं गजेन्द्रशार्दूलमहर्षभोपमः ।
अभ्यागतोऽस्माननलंकृतोपि सन् विरोचते भानुरिवाचिरोदितः ॥ ४.९.१९ ॥
เขาแบกรูปลักษณ์ของนักรบไว้อย่างมั่นคง ดุจจ่าฝูงช้าง ดุจเสือโคร่ง และดุจวัวป่าผู้ยิ่งใหญ่ เมื่อเขามาถึงพวกเรา แม้ไม่ได้ประดับประดา เขาก็ส่องแสงดุจพระอาทิตย์ที่เพิ่งขึ้นมาใหม่
4.9.20
विभात्ययं क्षत्रिय एव सर्वथा विराट इत्येवमुवाच तं प्रति ।
ससागरान्तामयमद्य मेदिनीं प्रशासितुं चार्हति वासवोपमः ॥ ४.९.२० ॥
"ชายผู้นี้ดูเหมือนกษัตริย์โดยแท้" ท้าววิราฏตรัสกับเขาว่า "เขาสมควรจะปกครองแผ่นดินนี้จนถึงขอบมหาสมุทร ดุจพระวาสวะ"
4.9.21
नाक्षत्रियो नूनमयं भविष्यति मूर्धाभिषिक्तः प्रतिभाति मां प्रति ।
तुल्यं हि रूपं प्रतिदृश्यतेऽस्य गजस्य सिंहस्य तथर्षभस्य ॥ ४.९.२१ ॥
ท่านผู้นี้คงไม่ใช่กษัตริย์แน่ ดูเหมือนจะเป็นผู้ที่ได้รับการอภิเษกเป็นพระราชาแล้วในสายตาของข้า รูปร่างของท่านปรากฏเทียบเท่าทั้งช้าง สิงโต และวัวตัวผู้
4.9.22
यमेष कामं परिमार्गते द्विजः स चास्य सर्वः क्रियतामसंशयम् ।
प्रियं च मे दर्शनमीदृशे जने द्विजेषु मुख्येषु तथाऽतिथिष्वपि ॥ ४.९.२२ ॥
พราหมณ์ผู้นี้ปรารถนาสิ่งใดก็ขอให้จัดถวายแก่ท่านทั้งหมดโดยไม่ต้องสงสัย การได้เห็นบุรุษเช่นนี้เป็นที่รักของข้า เช่นเดียวกับการได้เห็นพราหมณ์ผู้ประเสริฐและแขกผู้มาเยือนทั้งหลาย
4.9.23
धनेषु रत्नेष्वथ गोषु वेश्मसु प्रकामतो मे विचरत्ववारितः ॥ ४.९.२३ ॥
ในทรัพย์สมบัติ อัญมณี โค และเรือน ขอให้ท่านเที่ยวไปตามใจปรารถนาในแว่นแคว้นของข้าได้โดยไม่มีผู้ห้ามปราม
4.9.24
एवं ब्रुवाणस्तमनन्ततेजसं विराजमानं सहसोत्थितो नृपः ।
अन्येन रूपेण समीपमागतं त्रिदण्डकुण्ड्यङ्कुशशिक्यपाणिनम् ॥ ४.९.२४ ॥
ขณะที่ตรัสเช่นนี้ พระราชาก็ลุกขึ้นทันทีเพื่อต้อนรับผู้มีรัศมีหาที่สุดมิได้ผู้ส่องประกายรุ่งโรจน์ ผู้ซึ่งมาถึงในรูปลักษณ์อีกแบบหนึ่ง ถือไม้ตรีทัณฑ์ หม้อน้ำ ตะขอช้าง และถุงขอทานไว้ในพระหัตถ์
4.9.25
समुत्थिता सा हि सभा सपार्थिवा सविप्रराजन्यविशा सशूद्रका ।
सभागत प्रेक्ष्य तपन्तमर्चिषां विनिःसृतं राहुमुखाद्यथा रविम् ॥ ४.९.२५ ॥
เมื่อเห็นท่านเข้ามาในที่ประชุมดุจดวงอาทิตย์ที่โผล่พ้นจากปากราหู ที่ประชุมนั้นก็ลุกขึ้นทั้งหมด ทั้งพระราชา พราหมณ์ กษัตริย์ แพศย์ และแม้แต่ศูทร
4.9.26
स तेन पूर्वं जयतां भवानिह द्विजातिनोक्तोऽभिमुखः कृताञ्जलिः ।
जयं जयार्हेण समेत्य वर्धितो विराटराजो ह्यभिवादयच्च तम् ॥ ४.९.२६ ॥
ทวิชาติผู้นั้นได้อวยพรท่านเป็นองค์แรกว่า ขอให้ท่านจงมีชัยชนะในที่นี้ ท้าววิราฏผู้สมควรได้รับชัยชนะ เมื่อพบกับท่านผู้มีชัยควรแก่การยกย่องนั้น ก็ประนมมือยืนต่อหน้าและกราบไหว้ท่านด้วยความเคารพ
4.9.27
तमब्रवीत्प्राञ्जलिरेष पार्थिवो विराटराजो मधुराक्षरं वचः ।
प्राप्तः कुतस्त्वं भगवन्किमिच्छसि क्व यास्यसे किं करवाणि ते द्विज ॥ ४.९.२७ ॥
ท้าววิราฏผู้เป็นพระราชาประนมมือตรัสกับท่านด้วยถ้อยคำอันไพเราะว่า ท่านผู้เจริญ ท่านมาจากที่ใด ท่านปรารถนาสิ่งใด ท่านจะไปที่ใด ข้าจะทำอะไรให้ท่านได้ ข้าแต่ทวิชาติ
4.9.28
श्रुतं च शीलं च कुलं च शंस मे गोत्रं तथा नाम च देशमेव ते ।
सत्यप्रतिज्ञा हि भवन्ति साधवो विशेषतः प्रव्रजिता द्विजातयः ॥ ४.९.२८ ॥
ขอท่านจงกล่าวให้ข้าทราบถึงการศึกษาและความประพฤติของท่าน ตระกูล โคตร นาม และแว่นแคว้นของท่านด้วย เพราะผู้มีคุณธรรมย่อมรักษาคำปฏิญาณ โดยเฉพาะทวิชาติผู้ออกบวชแล้ว
4.9.29
यथाऽनुरूपं प्रचरामि ते त्वहं न चावमन्ता न तवाभिभाषितम् ।
अपूजिता ह्यग्निसमा द्विजातयः कुलं दहेयुः सविषा इवोरगाः ॥ ४.९.२९ ॥
ข้าจะปฏิบัติต่อท่านให้สมควรแก่ฐานะ และข้าจะไม่ดูหมิ่นถ้อยคำของท่าน เพราะทวิชาติผู้ไม่ได้รับการบูชาย่อมเปรียบดุจไฟ ย่อมเผาผลาญตระกูลได้ดุจงูพิษ
4.9.30
सर्वां च भूमिं तव दातुमुत्सहे सदण्डकोशां विसृजामि ते पुरम् ।
कस्यासि राज्ञो विषयादिहागतः किं कर्म चात्राचरसि द्विजोत्तम ॥ ४.९.३० ॥
ข้าพร้อมจะถวายแผ่นดินทั้งหมดแก่ท่าน พร้อมทั้งกองทัพและคลังสมบัติ และจะถวายนครนี้ให้ท่านด้วย ข้าแต่ทวิชาติผู้ประเสริฐ ท่านมาจากแว่นแคว้นของพระราชาองค์ใด และท่านกระทำกิจอันใดในที่นี้
4.9.31
एवं ब्रुवाणं तमुवाच पार्थिवं युधिष्ठिरो धर्ममवेक्ष्य चासकृत् ।
सत्यं वचः को न्विह वक्तुमुत्सहेद्यथाप्रतिज्ञं तु शृणुष्व पार्थिव ॥ ४.९.३१ ॥
ต่อพระราชาผู้ตรัสเช่นนั้น ยุธิษฐิระได้ตอบโดยพิจารณาถึงธรรมซ้ำแล้วซ้ำเล่า ว่าใครเล่าในที่นี้จะกล้ากล่าวถ้อยคำที่เป็นความจริง อย่างไรก็ตาม ข้าแต่พระราชา จงฟังเถิด ดังที่ข้าได้ปฏิญาณไว้
4.9.32
श्रुतं च शीलं च कुलं च कर्म च शृणुष्व मे जन्म च देशमेव च ।
गुरूपदेशान्नियमाच्च मे व्रतं कुलक्रमार्थं पितृभिर्नियोजितम् ॥ ४.९.३२ ॥
จงฟังการศึกษา ความประพฤติ ตระกูล และกิจการของข้า และจงฟังกำเนิดกับแว่นแคว้นของข้าด้วย ข้าปฏิบัติวัตรตามคำสอนของคุรุและตามวินัย ซึ่งบิดาทั้งหลายได้กำหนดไว้เพื่อประเพณีแห่งตระกูล
4.9.33
द्विजो व्रतेनास्मि न च स्वतः प्रभो संमुण्डितः प्रव्रजितस्त्रिदण्डभृत् ।
इदं शरीरं मम पश्य मानुषं समावृतं पञ्चभिरेव धातुभिः ॥ ४.९.३३ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ข้าเป็นทวิชาติด้วยวัตร มิใช่โดยกำเนิดเอง ข้ากามุณฑิตศีรษะโล้น ออกบวชแล้ว ถือไม้ตรีทัณฑ์ ขอท่านจงดูร่างมนุษย์ของข้านี้ ซึ่งประกอบขึ้นด้วยธาตุทั้งห้าเท่านั้น
4.9.34
ममेह पञ्चेन्द्रियगात्रदर्शिनो वदन्ति पञ्चैव पितॄन्यथा श्रुतिः ।
मनुष्यजातित्वमचिन्तयन्नहं न चास्मि तुल्यः पितृभिः स्वभावतः ॥ ४.९.३४ ॥
ผู้ที่เห็นร่างกายที่มีอินทรีย์ห้าของข้าในที่นี้ ย่อมกล่าวว่า ตามที่พระเวทกล่าวไว้ บรรพบุรุษก็มีห้าเช่นกัน แต่ข้ามิได้คำนึงถึงการเกิดเป็นมนุษย์ของข้า โดยสภาวะแล้วข้าไม่เท่าเทียมกับบรรพบุรุษ
4.9.35
कङ्को हि नाम्ना विषयं तवागतो व्रती द्विजातिः स्वकृतेन कर्मणा ।
द्यूतप्रसङ्गादधनोऽस्मि राजन्सत्यप्रतिज्ञा व्रतिनश्चरामः ॥ ४.९.३५ ॥
ข้ามีนามว่ากังกะ เป็นทวิชาติผู้ถือวัตร มาสู่แว่นแคว้นของท่านด้วยกรรมที่ข้าเองได้กระทำ ข้าแต่พระราชา ข้าไร้ทรัพย์เพราะความหมกมุ่นในการเล่นสกา เราผู้ถือวัตรย่อมเที่ยวไปตามคำปฏิญาณที่ซื่อสัตย์
4.9.36
युधिष्ठिरस्यापि सखाऽभवं पुरा गृहप्रवेशी च शरीरमेव च ।
गृहे च तस्योपितवानहं सुखं राजाऽस्मि तस्य स्वपुरेऽभवं पुरा ॥ ४.९.३६ ॥
ข้าเคยเป็นสหายของยุธิษฐิระมาก่อน เคยเข้าไปในเรือนและแนบชิดกับพระองค์ ข้าเคยอาศัยอยู่ในเรือนของพระองค์อย่างสุขสบาย ในกาลก่อนข้าเคยเป็นพระราชาในนครของพระองค์
4.9.37
ममाज्ञया तत्र विचेरुरङ्गना मम प्रियार्थं दमयन्ति वाजिनः ।
मया कृतं तस्य पुरे तु यत्पुरा न तत्कदाचित्कृतवाञ्जनोऽन्यथा ॥ ४.९.३७ ॥
ตามบัญชาของข้า สตรีทั้งหลายเคยเที่ยวไปที่นั่น และม้าทั้งหลายถูกฝึกเพื่อความพอใจของข้า สิ่งที่ข้าเคยกระทำในนครของพระองค์ ในกาลก่อนไม่มีผู้ใดเคยกระทำเป็นอย่างอื่นได้เลย
4.9.38
सोहं पुरा तस्य वयस्समः सखा चरामि सर्वां वसुधां सुदुःखितः ।
न तु प्रशान्तिं क्वचिदाप्तवानहं व्रतोपदेशान्नियमेन भारिकः ॥ ४.९.३८ ॥
ข้าซึ่งเคยเป็นสหายเสมอกับพระองค์ บัดนี้เที่ยวไปทั่วผืนแผ่นดินด้วยความทุกข์อย่างยิ่ง แต่ข้ายังไม่เคยพบความสงบที่ใดเลย เพราะต้องรับภาระแห่งวัตรและวินัยตามคำสอนของคำปฏิญาณ
4.9.39
वैयाघ्रपद्योस्मि नरेन्द्र गोत्रतस्तदेव सौख्यं मृगयामहे वयम् ।
कृतज्ञभावेन मयाऽनुकीर्तितं युधिष्ठिरस्यात्मसमस्य चेष्टितम् ॥ ४.९.३९ ॥
ข้าแต่จอมนรินทร์ ข้าสืบตระกูลไวยาฆรปัทย์ ความสุขนั้นแหละที่พวกเราแสวงหา ด้วยใจที่รู้คุณ ข้าได้กล่าวถึงความประพฤติของยุธิษฐิระ ผู้ซึ่งเสมอด้วยตนเอง
4.9.40
इमं हि मोक्षाश्रममास्थितस्य मे युधिष्ठिरस्तुल्यगुणो भवानपि ।
न मेऽस्ति माता न पिता न बान्धवा न मेऽस्ति रूपं न रतिर्न सन्ततिः ॥ ४.९.४० ॥
สำหรับข้าผู้ตั้งอยู่ในอาศรมแห่งโมกษะนี้ ยุธิษฐิระมีคุณธรรมเสมอด้วยท่าน ข้าไม่มีมารดา ไม่มีบิดา ไม่มีญาติพี่น้อง ข้าไม่มีรูปร่าง ไม่มีความยินดี และไม่มีบุตร
4.9.41
सुखं च दुःखं च हि तुल्यमद्य मे प्रियाप्रिये तुल्यगते गतागते ।
मुक्तोस्मि कामाच्च धनाच्च सांप्रतं त्वदाश्रये वस्तुमिहाभ्युपागतः ॥ ४.९.४१ ॥
บัดนี้สุขและทุกข์เป็นสิ่งเสมอกันสำหรับข้า ที่รักและที่ชังก็เสมอกัน การไปและการมาก็เสมอกัน บัดนี้ข้าพ้นจากกามและจากทรัพย์แล้ว ข้ามาที่นี่เพื่อพำนักในที่พึ่งของท่าน
4.9.42
संवत्सरेणेह समाप्यते त्विदं मम व्रतं दुष्करकर्मकारिणः ।
ततो भवन्तं परितोष्य कर्मभिः पुनर्व्रजिष्ये च कुतूहलं यतः ॥ ४.९.४२ ॥
ที่นี่อีกหนึ่งปีวัตรของข้า ซึ่งเป็นวัตรของผู้กระทำกรรมอันยากยิ่ง จะสำเร็จลง แล้วข้าจะทำให้ท่านพอพระทัยด้วยการกระทำของข้า จากนั้นข้าจะกลับไปยังที่ที่ความใคร่รู้ของข้าได้เกิดขึ้น
4.9.43
अक्षान्निवप्तुं कुशलोस्म्वहं सदा पराजितः शकुनिरुतानि चिन्तयन् ।
मृगद्विजानां च रुतानि चिन्तयन्निराश्रयः प्रव्रजितोस्मि भिक्षुकः ॥ ४.९.४३ ॥
ข้าเป็นผู้ชำนาญในการทอดลูกเต๋าเสมอ แต่ข้าก็เป็นผู้พ่ายแพ้ ข้าคิดถึงเสียงร้องของนกเช่นศกุนิ คิดถึงเสียงร้องของกวางและนก ข้าจึงกลายเป็นภิกษุผู้ไร้ที่พึ่งและออกบวชแล้ว
4.9.44
तेनैवमुक्ते वचने नराधिपः कृताञ्जलिः प्रव्रजितं विलोक्य च ।
अथाब्रवीद्धृष्टमनाः शुभाक्षरं मनोनुगं सर्वसभागतं वचः ॥ ४.९.४४ ॥
เมื่อผู้นั้นกล่าวถ้อยคำเช่นนี้แล้ว พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ ประนมมือ มองดูผู้ออกบวชนั้น มีพระทัยยินดี จึงตรัสถ้อยคำอันไพเราะ ซึ่งถูกใจและทุกคนในที่ประชุมได้ยิน
4.9.45
ददामि ते हन्त वरं यदीप्सितं प्रशाधि मत्स्यान्यदि मन्यते भवान् ।
प्रिया हि धूर्ता मम चाक्षकोविदास्त्वं चापि देवो मम राज्यमर्हसि ॥ ४.९.४५ ॥
ข้าขอประทานพรที่ท่านปรารถนาแก่ท่าน หากท่านเห็นสมควร ขอท่านจงปกครองแคว้นมัตสยะ เพื่อนนักเล่นพนันของข้าเป็นผู้ชำนาญในลูกเต๋า และท่านเอง ข้าแต่เจ้าผู้เป็นเทพ ก็สมควรแก่ราชอาณาจักรของข้า
4.9.46
समानयानासनवस्त्रभोजनं प्रभ्रूतमाल्याभरणानुलेपनम् ।
स सार्वभौमोपम सर्वदाऽर्हसि प्रियं हि मन्ये तव नित्यदर्शनम् ॥ ४.९.४६ ॥
ยานพาหนะ ที่นั่ง เครื่องนุ่งห่ม อาหาร พวงมาลัยมากมาย เครื่องประดับ และเครื่องลูบไล้ ท่านสมควรได้รับทุกสิ่งเหล่านี้เสมอ ดุจจักรพรรดิแห่งแผ่นดินทั้งมวล เพราะข้าถือว่าการได้เห็นท่านเป็นนิตย์นั้นเป็นที่รักยิ่ง
4.9.47
ये त्वाऽभिधावेयुरनर्थपीडिता द्विजातिमुख्या यदि वेतरे जनाः ।
सर्वाणि कार्याण्यहमर्थितस्त्वया तेषां करिष्यामि न मेऽत्र संशयः ॥ ४.९.४७ ॥
ผู้ใดที่ถูกความทุกข์จากความเดือดร้อนบีบคั้นแล้ววิ่งมาหาท่าน ไม่ว่าจะเป็นผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชาติหรือผู้คนอื่น ข้าจะจัดการกิจทั้งปวงของผู้นั้นตามที่ท่านขอ ในเรื่องนี้ข้าไม่มีข้อสงสัย
4.9.48
ममान्तिके यश्च तवाप्रियं चरेत्प्रवासये तं परिचिन्त्य मानवम् ।
यच्चापि किंचिद्वसु विद्यते मम प्रभुर्भवांस्तस्य वशी वसेह च ॥ ४.९.४८ ॥
ผู้ใดที่อยู่ใกล้ข้าแล้วประพฤติสิ่งที่ไม่เป็นที่พอใจของท่าน ข้าจะพิจารณาแล้วขับไล่บุรุษผู้นั้นไป และทรัพย์สมบัติใดที่ข้ามีอยู่ ท่านเป็นเจ้าของและเป็นผู้ควบคุมมัน ขอท่านพำนักอยู่ที่นี่เถิด
4.9.49
अतोऽभिलाषः परमो न विद्यते न मे जितं किंचन धारये धनम् ।
न भोजनं किंचन संस्पृशेयं हविष्यभोजी निशि च क्षितीशयः ॥ ४.९.४९ ॥
เพราะเหตุนี้ ข้าจึงไม่มีความปรารถนาอันสูงสุด ข้าไม่เก็บทรัพย์ที่ข้าได้มา และข้าไม่แตะต้องอาหารใด ๆ ข้ากินแต่อาหารที่ใช้ในยัญ และนอนบนพื้นดินในเวลากลางคืน
4.9.50
व्रतोपदेशात्समयो हि नैष्ठिको न क्रोधितव्यं नरदेव कस्यचित् ।
एवंप्रतिज्ञस्य ममेह भूपते निवासबुद्धिर्भविता तु नान्यथा ॥ ४.९.५० ॥
ตามคำสอนแห่งวัตร ข้อผูกพันนี้เป็นสิ่งที่ต้องรักษา ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ ไม่พึงโกรธผู้ใดเลย ข้าแต่พระราชา สำหรับข้าผู้ผูกพันด้วยคำปฏิญาณเช่นนี้ ความตั้งใจที่จะพำนักอยู่ที่นี่จะเป็นไปเช่นนั้น และจะไม่เป็นอย่างอื่น
4.9.51
एवं वरं मात्स्य वृणे प्रदापितं कृति भविष्यामि वरेण तेऽनघ ॥ ४.९.५१ ॥
ข้าแต่พระราชาแห่งมัตสยะ ข้าขอพรที่ท่านประทานให้เช่นนี้ ข้าแต่ผู้ไร้บาป ข้าจะกระทำตามพรของท่าน
4.9.52
एवं तु राज्ञः प्रथमः समागमो बभूव मात्स्यस्य युधिष्ठिरस्य च ।
विराटराजस्य हि तेन सङ्गमो बभूव विष्णोरिव वज्रपाणिना ॥ ४.९.५२ ॥
การพบกันครั้งแรกของพระราชามัตสยะกับยุธิษฐิระได้เกิดขึ้นดังนี้ เพราะพระราชาวิราฏได้พบกับท่านด้วยเหตุนั้น ดุจพระวิษณุพบกับผู้ทรงสายฟ้าในมือ
4.9.53
तमासनस्थं प्रियरूपदर्शनं निरीक्षमाणो न ततर्प भूमिपः ।
सभां च तां प्रज्वलयन्युधिष्ठिरः श्रिया यथा शक्रइव त्रिविष्टपम् ॥ ४.९.५३ ॥
พระราชาทอดพระเนตรผู้ประทับบนที่นั่ง ผู้มีรูปงามน่าดู ก็มิได้ทรงอิ่มพระทัย ส่วนยุธิษฐิระได้ทำให้ท้องพระโรงนั้นสว่างไสวด้วยพระรัศมี ดุจพระอินทร์ทำให้สวรรค์ไสวด้วยความรุ่งเรือง
4.9.54
एवं स लब्ध्वा नृपतिः समागमं विराटराजेन नरर्षभस्तदा ।
उवास वीरः परमार्चितः सुखी न चास्य कश्चिच्चरितं बुबोध तत् ॥ ४.९.५४ ॥
เมื่อพระราชาผู้เป็นวีรบุรุษ ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ ได้พบกับพระราชาวิราฏเช่นนั้นแล้ว ท่านอาศัยอยู่อย่างมีความสุขและได้รับการยกย่องอย่างยิ่ง และไม่มีผู้ใดรู้จักความประพฤติของท่าน