महाभारत · अध्याय 4.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.9.1
ततस्तु ते पुण्यजलां शिवां शुभां महर्षिगन्धर्वनिषेवितोदकाम् ।
त्रिलोककान्तामवतीर्य जाह्नवीमृषींश्च देवांश्च पितृनतपर्यन् ॥ ४.९.१ ॥
नंतर ते पवित्र जल असलेल्या, मंगल व शुभ, महर्षी व गंधर्वांनी सेविलेल्या जलाच्या, त्रिलोकांना प्रिय अशा जाह्नवीत उतरले आणि ऋषी, देव व पितरांना तर्पण केले.
4.9.2
वरप्रदानं ह्यनुचिन्त्य पार्थिवे हुत्वाऽग्निहोत्रं कृतजप्यमङ्गलः ।
दिशं तथैन्द्रीमभितः प्रपेदिवान्कृताञ्जलिर्धर्ममुपाह्वयच्छनैः ॥ ४.९.२ ॥
वरदानाचे स्मरण करून राजाने अग्निहोत्रात आहुती दिली, जप व मंगलकर्मे केली, मग पूर्व दिशेला जाऊन हात जोडून हळूच धर्माला आवाहन केले.
4.9.3
वरप्रदानं मम दत्तवान्पिता प्रसन्नचेता वरदः प्रजापतिः ।
जलार्थिनो मे तृषितस्य सोदरा मया प्रयुक्ता विविशुर्जलाशयम् ॥ ४.९.३ ॥
प्रसन्न चित्ताचे वरदाते प्रजापती माझे पिता यांनी मला वर दिला. पाणी शोधणारे, तहानलेले माझे बंधू माझ्या पाठवण्यामुळे जलाशयात शिरले.
4.9.4
निपातिता यक्षवरेण ते वने महाहवे वज्रभृतेव दानवाः ।
मया च गत्वा वरदो हि तोषितो विवक्षता प्रश्नसमुच्चयं गुरुः ॥ ४.९.४ ॥
वनात त्या महायुद्धात यक्षश्रेष्ठाने त्यांना वज्रधारी इंद्राने दानवांना पाडावे तसे पाडले. मी जाऊन, प्रश्नांचा समूह सांगू इच्छिणाऱ्या वरदाता गुरूंना संतुष्ट केले.
4.9.5
स मे प्रसन्नो भगवान्वरं ददौ परिष्वजंश्चाह तथैव सौहृदात् ।
वृणीष्व यद्वाञ्छसि पाण्डुनन्दन स्थितोऽन्तरिक्षे वरदोऽस्मि पश्य माम् ॥ ४.९.५ ॥
तो भगवान माझ्यावर प्रसन्न होऊन मला वर देऊ लागला; स्नेहाने मला आलिंगन देऊन म्हणाला: "हे पांडुनंदना, तुला जे हवे ते वर म्हणून निवड. मी आकाशात उभा असलेला वरदाता आहे, मला पाहा."
4.9.6
स वै मयोक्तो वरदः पिता प्रभुः सदैव मे धर्मरता मतिर्भवेत् ।
इमे च जीवन्तु ममानुजाः प्रभो वयं स्वरूपं च जयं तथाऽऽप्नुमः ॥ ४.९.६ ॥
वरदाता, प्रभु अशा त्या पित्याला मी विनंती केली: माझी बुद्धी सदैव धर्मात रमू दे. हे प्रभो, माझे धाकटे बंधू जिवंत राहोत; आम्हाला आमचे स्वरूप आणि विजय प्राप्त होवोत.
4.9.7
क्षमा च कीर्तिश्च यथेप्सितं भवेद्व्रतं तु सत्यं च समाप्तिरेव च ।
वरो ममैषोस्तु यथाऽनुकीर्तितो न तन्मृषा देववृषो यथाऽब्रवीत् ॥ ४.९.७ ॥
क्षमा आणि कीर्ती, इच्छेप्रमाणे व्रत, सत्य आणि समाप्ती लाभो. सांगितल्याप्रमाणे हा वर माझा होवो; देववृषभाने जे सांगितले ते खोटे नाही.
4.9.8
इत्येवमुक्त्वा धर्मात्मा धर्ममेवानुचिन्तयन् ।
तदैव तत्प्रसादेन रूपमेवाभवत्स्वयम् ॥ ४.९.८ ॥
असे बोलून धर्मात्मा धर्माचेच चिंतन करीत असता, त्याच क्षणी त्याच्या प्रसादाने स्वतःचेच रूप प्रकट झाले.
4.9.9
स वै द्विजातिस्तरुणस्त्रिदण्डभृत्कमण्डलूष्णीषधरो व्यजायत ।
सुरक्तमाञ्जिष्ठवराम्बरः शिखी पवित्रपाणिर्ददृशे तदाऽद्भुतम् ॥ ४.९.९ ॥
तो द्विज तरुण रूपात प्रकट झाला; त्रिदंड, कमंडलू आणि पागोटे धारण केलेले. सुंदर गडद लाल मंजिष्ठी वस्त्र, शेंडी आणि पवित्र हातांनी तो तेव्हा अद्भुत दिसला.
4.9.10
तथैव तेषामपि धर्मचारिणां यथोचितार्हाभरणाम्बरस्रजः ।
क्षणेन राजन्नभवन्महात्मनां प्रशस्तधर्माग्र्यफलाभिकाङ्क्षिणाम् ॥ ४.९.१० ॥
त्याचप्रमाणे, प्रशंसित धर्माचे श्रेष्ठ फळ इच्छिणाऱ्या त्या धर्माचारी महात्म्यांनाही, हे राजा, क्षणार्धात योग्य अलंकार, वस्त्रे व माळा प्राप्त झाल्या.
4.9.11
नवेन रूपेण विशांपतिर्युतस्त्वथर्वरूपेण बभौ प्रतापवान् ।
निबद्धवैडूर्यसितान्सकाञ्चनान्नृपस्तथाऽक्षान्परिवेष्ट्य वाससः ॥ ४.९.११ ॥
नव्या रूपाने विशांपती अलंकृत होऊन प्रतापी राजा शोभला; वैडूर्य, श्वेत रत्ने आणि सोन्याने युक्त फासे त्याने वस्त्रात गुंडाळले.
4.9.12
ततो विराटं प्रथमं युधिष्ठिरो ददर्श दूरात्सुसमृद्धतेजसम् ।
अनन्ततेजोज्वलितं हुताशनं दुरासदं तीक्ष्णविषं यथोरगम् ॥ ४.९.१२ ॥
नंतर युधिष्ठिराने दुरून प्रथम विराटाला पाहिले; अफाट तेजाने प्रज्वलित अग्नीसारखा, तीक्ष्ण विषाच्या सर्पासारखा दुर्गम.
4.9.13
सभासदं प्राञ्जलिभिर्जनैर्वृतं विचित्रनानाविधशस्त्रपाणिभिः ।
उपायनौघैः प्रविशद्भिराचितं द्विजैश्च शिक्षाक्षरमन्त्रधारिभिः ॥ ४.९.१३ ॥
सभेत बसलेला, हात जोडलेल्या लोकांनी वेढलेला; विचित्र विविध शस्त्रे हाती धरणाऱ्यांनी, नजराण्यांचा प्रवाह घेऊन प्रवेशणाऱ्यांनी, आणि शिक्षा-अक्षर-मंत्रधारी ब्राह्मणांनी भरलेला.
4.9.14
गजैरुदीर्मं तुरगैश्च सङ्कुलं मृगद्विपैः कुब्जगणैः समावृतम् ।
सितोच्छ्रितोष्णीषनिरुद्धमूर्धजं विचित्रवैडूर्यविकारकुण्डलम् ।
विराटमायाच्च युधिष्ठिरस्तदा बृहस्पतिः शक्रमिव त्रिविष्टपे ॥ ४.९.१४ ॥
हत्तींनी भरलेल्या, घोड्यांनी गजबजलेल्या, हरणे व हत्ती आणि कुब्जांच्या समूहांनी वेढलेल्या; उंच पांढऱ्या फेट्याने बांधलेल्या केसांचा, विचित्र वैडूर्य कुंडले धारण केलेल्या विराटाकडे तेव्हा युधिष्ठिर आला, जसा स्वर्गात बृहस्पती इंद्राकडे.
4.9.15
तमाव्रजन्तं प्रसमीक्ष्य पाण्डवं विराटराजो मुदितेन चक्षुषा ।
पप्रच्छ चैनं स नराधिपो मुहुर्द्विजाश्च ये चास्य सभासदस्तदा ॥ ४.९.१५ ॥
पांडवाला येताना पाहून विराट राजाने आनंदित नजरेने त्याला विचारले; त्या नरेशाने तेव्हा त्याला, ब्राह्मणांना आणि सभासदांना वारंवार विचारले.
4.9.16
को वा विजानाति पुराऽस्य दर्शनं युवा सभां योऽयमुपैति मामिकाम् ।
रूपेण सारेण विराजयन्महीं श्रिया ह्ययं वैश्रवणो द्विजो यथा ॥ ४.९.१६ ॥
माझ्या या सभेत येणाऱ्या या तरुणाला यापूर्वी कोणी पाहिले आहे? रूपाने व बळाने पृथ्वी उजळवणारा हा वैश्रवणासारखा वैभवसंपन्न द्विज आहे.
4.9.17
मृगेन्द्रराड्वारणयूथपोपमः प्रभात्ययं काञ्चनपर्वतो यथा ।
विराजते पावकसूर्यसन्निभं सचन्द्रनक्षत्र इवांशुमान्ग्रहः ॥ ४.९.१७ ॥
सिंहराज आणि गजयूथपतीसारखा हा सोन्याच्या पर्वतासारखा तेजाने चमकतो; अग्नी आणि सूर्यासारखा, चंद्र व नक्षत्रांसह तेजस्वी ग्रहासारखा शोभतो.
4.9.18
न दृश्यतेऽस्यानुचरो न कुञ्जरो न चोष्णरश्म्यावरणं समुच्छ्रितम् ।
न कुण्डलं नाङ्गदमस्य न स्रजो विचित्रिताङ्गश्च रथश्रतुर्युजः ॥ ४.९.१८ ॥
याचा कोणी सेवक दिसत नाही, हत्तीही नाही; उन्हापासून रक्षण करणारी उंच छत्रीही नाही; कुंडले, बाजूबंद किंवा माळाही नाहीत; चार घोड्यांनी जोडलेला सजवलेला रथही नाही.
4.9.19
क्षात्रं च रूपं हि बिभर्त्ययं भृशं गजेन्द्रशार्दूलमहर्षभोपमः ।
अभ्यागतोऽस्माननलंकृतोपि सन् विरोचते भानुरिवाचिरोदितः ॥ ४.९.१९ ॥
हा क्षत्रियाचे रूप धारण करतो; गजराज, वाघ आणि महावृषभासारखा आहे. आमच्याकडे आलेला हा, अलंकार नसूनही नव्याने उगवलेल्या सूर्यासारखा शोभतो.
4.9.20
विभात्ययं क्षत्रिय एव सर्वथा विराट इत्येवमुवाच तं प्रति ।
ससागरान्तामयमद्य मेदिनीं प्रशासितुं चार्हति वासवोपमः ॥ ४.९.२० ॥
हे तर सर्वथा क्षत्रियच दिसतात, असे म्हणून विराट त्यांना म्हणाला. समुद्रापर्यंत पसरलेली ही पृथ्वी शासन करण्यास हे योग्य आहेत, इंद्रासारखे आहेत.
4.9.21
नाक्षत्रियो नूनमयं भविष्यति मूर्धाभिषिक्तः प्रतिभाति मां प्रति ।
तुल्यं हि रूपं प्रतिदृश्यतेऽस्य गजस्य सिंहस्य तथर्षभस्य ॥ ४.९.२१ ॥
हे निश्चितच अक्षत्रिय नाहीत; मला वाटते हे मुकुटाभिषिक्त राजे असावेत. यांचे रूप हत्ती, सिंह आणि वृषभ यांच्या रूपासारखे दिसते.
4.9.22
यमेष कामं परिमार्गते द्विजः स चास्य सर्वः क्रियतामसंशयम् ।
प्रियं च मे दर्शनमीदृशे जने द्विजेषु मुख्येषु तथाऽतिथिष्वपि ॥ ४.९.२२ ॥
हे ब्राह्मण जी इच्छा शोधत आहेत, ती सर्व इच्छा निःसंशय पूर्ण करावी. अशा व्यक्तीचे दर्शन मला प्रिय आहे; श्रेष्ठ ब्राह्मण व अतिथींप्रमाणेच.
4.9.23
धनेषु रत्नेष्वथ गोषु वेश्मसु प्रकामतो मे विचरत्ववारितः ॥ ४.९.२३ ॥
धने, रत्ने, गायी आणि घरे यांमध्ये माझ्याकडून मुक्तपणे, कोणाच्याही अडथळ्याविना त्यांनी फिरावे.
4.9.24
एवं ब्रुवाणस्तमनन्ततेजसं विराजमानं सहसोत्थितो नृपः ।
अन्येन रूपेण समीपमागतं त्रिदण्डकुण्ड्यङ्कुशशिक्यपाणिनम् ॥ ४.९.२४ ॥
असे बोलत असताना अनंत तेजाने झळकणाऱ्या त्यांच्याकडे राजा अचानक उठला; वेगळ्या रूपात जवळ आलेले, हातात त्रिदंड, कमंडलू, अंकुश व झोळी धारण केलेले.
4.9.25
समुत्थिता सा हि सभा सपार्थिवा सविप्रराजन्यविशा सशूद्रका ।
सभागत प्रेक्ष्य तपन्तमर्चिषां विनिःसृतं राहुमुखाद्यथा रविम् ॥ ४.९.२५ ॥
राहूच्या मुखातून बाहेर पडलेल्या तेजाने तळपणाऱ्या सूर्याप्रमाणे सभेत आलेल्या त्यांना पाहून, राजे, ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य व शूद्रांसह ती सभा उभी राहिली.
4.9.26
स तेन पूर्वं जयतां भवानिह द्विजातिनोक्तोऽभिमुखः कृताञ्जलिः ।
जयं जयार्हेण समेत्य वर्धितो विराटराजो ह्यभिवादयच्च तम् ॥ ४.९.२६ ॥
त्या द्विजाने प्रथम "आपण येथे विजयी व्हा" असे म्हणून आशीर्वाद दिला. विजयास पात्र अशा त्यांना भेटून, स्वतः विजयार्ह असलेल्या विराट राजाने हात जोडून समोर उभे राहून त्यांना वंदन केले.
4.9.27
तमब्रवीत्प्राञ्जलिरेष पार्थिवो विराटराजो मधुराक्षरं वचः ।
प्राप्तः कुतस्त्वं भगवन्किमिच्छसि क्व यास्यसे किं करवाणि ते द्विज ॥ ४.९.२७ ॥
हात जोडलेले ते विराट राजा त्यांना गोड शब्दांत म्हणाले: "भगवन्, आपण कुठून आलात? आपली इच्छा काय आहे? आपण कुठे जाल? हे द्विजा, आपल्यासाठी मी काय करू?"
4.9.28
श्रुतं च शीलं च कुलं च शंस मे गोत्रं तथा नाम च देशमेव ते ।
सत्यप्रतिज्ञा हि भवन्ति साधवो विशेषतः प्रव्रजिता द्विजातयः ॥ ४.९.२८ ॥
आपली विद्या, आचार, कुल, गोत्र, नाव आणि देश मला सांगा. सत्यप्रतिज्ञ असतात ते साधू, विशेषतः संन्यासी द्विज.
4.9.29
यथाऽनुरूपं प्रचरामि ते त्वहं न चावमन्ता न तवाभिभाषितम् ।
अपूजिता ह्यग्निसमा द्विजातयः कुलं दहेयुः सविषा इवोरगाः ॥ ४.९.२९ ॥
आपल्या योग्य असा सत्कार मी करीन, आणि आपल्या बोलण्याचा अनादर करणार नाही. अपूजित द्विज अग्नीसमान असतात; विषारी सर्पांप्रमाणे ते कुलाला भस्म करू शकतात.
4.9.30
सर्वां च भूमिं तव दातुमुत्सहे सदण्डकोशां विसृजामि ते पुरम् ।
कस्यासि राज्ञो विषयादिहागतः किं कर्म चात्राचरसि द्विजोत्तम ॥ ४.९.३० ॥
सैन्य आणि कोशासह संपूर्ण भूमी आणि हे नगर मी तुम्हाला देण्यास तयार आहे. हे श्रेष्ठ द्विजा, तू कोणत्या राजाच्या राज्यातून येथे आलास आणि येथे कोणते कर्म करतोस?
4.9.31
एवं ब्रुवाणं तमुवाच पार्थिवं युधिष्ठिरो धर्ममवेक्ष्य चासकृत् ।
सत्यं वचः को न्विह वक्तुमुत्सहेद्यथाप्रतिज्ञं तु शृणुष्व पार्थिव ॥ ४.९.३१ ॥
असे बोलणाऱ्या त्या राजाला युधिष्ठिराने धर्माचा वारंवार विचार करून म्हटले: येथे सत्य वचन बोलण्याचे धाडस कोण करेल? तरीही हे राजा, मी प्रतिज्ञा केल्याप्रमाणे ऐक.
4.9.32
श्रुतं च शीलं च कुलं च कर्म च शृणुष्व मे जन्म च देशमेव च ।
गुरूपदेशान्नियमाच्च मे व्रतं कुलक्रमार्थं पितृभिर्नियोजितम् ॥ ४.९.३२ ॥
माझी विद्या, शील, कुल, कर्म, जन्म आणि देश ऐक. गुरूंच्या उपदेशाने आणि नियमाने माझे व्रत आहे; कुलपरंपरेसाठी पितरांनी ते मला नेमून दिले आहे.
4.9.33
द्विजो व्रतेनास्मि न च स्वतः प्रभो संमुण्डितः प्रव्रजितस्त्रिदण्डभृत् ।
इदं शरीरं मम पश्य मानुषं समावृतं पञ्चभिरेव धातुभिः ॥ ४.९.३३ ॥
हे प्रभो, मी व्रताने द्विज आहे, स्वभावाने नाही. मुंडन केलेला, संन्यास घेतलेला आणि त्रिदंड धारण करणारा मी आहे. पाच धातूंनीच आच्छादलेले माझे हे मानवी शरीर पाहा.
4.9.34
ममेह पञ्चेन्द्रियगात्रदर्शिनो वदन्ति पञ्चैव पितॄन्यथा श्रुतिः ।
मनुष्यजातित्वमचिन्तयन्नहं न चास्मि तुल्यः पितृभिः स्वभावतः ॥ ४.९.३४ ॥
येथे पाच इंद्रियांच्या शरीराकडे पाहणारे म्हणतात की श्रुतीनुसार पितर पाचच आहेत. मानवजातीचा विचार न करता मी स्वभावाने पितरांसमान नाही.
4.9.35
कङ्को हि नाम्ना विषयं तवागतो व्रती द्विजातिः स्वकृतेन कर्मणा ।
द्यूतप्रसङ्गादधनोऽस्मि राजन्सत्यप्रतिज्ञा व्रतिनश्चरामः ॥ ४.९.३५ ॥
कंक नावाचा व्रतधारी द्विज म्हणून मी आपल्या राज्यात आलो आहे. स्वकर्मामुळे, द्यूतासक्तीमुळे, राजा, मी धनहीन आहे; सत्यप्रतिज्ञ व्रती म्हणून आम्ही संचार करतो.
4.9.36
युधिष्ठिरस्यापि सखाऽभवं पुरा गृहप्रवेशी च शरीरमेव च ।
गृहे च तस्योपितवानहं सुखं राजाऽस्मि तस्य स्वपुरेऽभवं पुरा ॥ ४.९.३६ ॥
पूर्वी मी युधिष्ठिराचा मित्रही होतो, घरात प्रवेश करणारा आणि त्याच्या शरीराजवळचाही. त्याच्या घरी मी सुखाने राहिलो; पूर्वी त्याच्याच नगरात मी राजा होतो.
4.9.37
ममाज्ञया तत्र विचेरुरङ्गना मम प्रियार्थं दमयन्ति वाजिनः ।
मया कृतं तस्य पुरे तु यत्पुरा न तत्कदाचित्कृतवाञ्जनोऽन्यथा ॥ ४.९.३७ ॥
माझ्या आज्ञेने तेथे स्त्रिया फिरत असत; माझ्या आनंदासाठी घोडे पळवले जात. त्याच्या नगरात मी जे केले, ते पूर्वी कोणी कधी वेगळ्या प्रकारे केले नव्हते.
4.9.38
सोहं पुरा तस्य वयस्समः सखा चरामि सर्वां वसुधां सुदुःखितः ।
न तु प्रशान्तिं क्वचिदाप्तवानहं व्रतोपदेशान्नियमेन भारिकः ॥ ४.९.३८ ॥
पूर्वी त्याचा समवयस्क मित्र असलेला मी, अत्यंत दुःखी होऊन सर्व पृथ्वीवर फिरत आहे. पण कुठेही शांती मिळवली नाही; व्रताच्या उपदेशाने, नियमाच्या भाराने दबलेला मी.
4.9.39
वैयाघ्रपद्योस्मि नरेन्द्र गोत्रतस्तदेव सौख्यं मृगयामहे वयम् ।
कृतज्ञभावेन मयाऽनुकीर्तितं युधिष्ठिरस्यात्मसमस्य चेष्टितम् ॥ ४.९.३९ ॥
हे नरेंद्रा, मी वैयाघ्रपद्य गोत्रातील आहे. आम्ही तेच सुख शोधतो. कृतज्ञतेच्या भावनेने मी आपल्यासमान युधिष्ठिराचे चरित्र वर्णिले आहे.
4.9.40
इमं हि मोक्षाश्रममास्थितस्य मे युधिष्ठिरस्तुल्यगुणो भवानपि ।
न मेऽस्ति माता न पिता न बान्धवा न मेऽस्ति रूपं न रतिर्न सन्ततिः ॥ ४.९.४० ॥
या मोक्षाश्रमात राहणाऱ्या मला युधिष्ठिरही आपल्यासारखाच समगुणी आहे. मला आई नाही, वडील नाहीत, नातेवाईक नाहीत; मला रूप नाही, रती नाही, संततीही नाही.
4.9.41
सुखं च दुःखं च हि तुल्यमद्य मे प्रियाप्रिये तुल्यगते गतागते ।
मुक्तोस्मि कामाच्च धनाच्च सांप्रतं त्वदाश्रये वस्तुमिहाभ्युपागतः ॥ ४.९.४१ ॥
आता माझ्यासाठी सुख आणि दुःख सारखेच आहे; प्रिय आणि अप्रिय सारखेच आहे; जाणे आणि येणे सारखेच आहे. आता मी कामातून आणि धनातून मुक्त झालो आहे; आपल्या आश्रयात राहण्यासाठी मी येथे आलो आहे.
4.9.42
संवत्सरेणेह समाप्यते त्विदं मम व्रतं दुष्करकर्मकारिणः ।
ततो भवन्तं परितोष्य कर्मभिः पुनर्व्रजिष्ये च कुतूहलं यतः ॥ ४.९.४२ ॥
येथे एका वर्षात दुष्कर कर्म करणाऱ्या माझे हे व्रत पूर्ण होईल. तेव्हा माझ्या कर्मांनी आपल्याला संतुष्ट करून, ज्या ठिकाणाहून कुतूहल उत्पन्न झाले तेथे मी पुन्हा जाईन.
4.9.43
अक्षान्निवप्तुं कुशलोस्म्वहं सदा पराजितः शकुनिरुतानि चिन्तयन् ।
मृगद्विजानां च रुतानि चिन्तयन्निराश्रयः प्रव्रजितोस्मि भिक्षुकः ॥ ४.९.४३ ॥
मी फासे टाकण्यात सदा कुशल आहे, पण पराजित आहे; शकुनीप्रमाणे पक्ष्यांच्या आवाजांचा विचार करत, मृग आणि पक्ष्यांच्या आवाजांचा विचार करत, आश्रयहीन होऊन मी संन्यासी भिक्षू झालो आहे.
4.9.44
तेनैवमुक्ते वचने नराधिपः कृताञ्जलिः प्रव्रजितं विलोक्य च ।
अथाब्रवीद्धृष्टमनाः शुभाक्षरं मनोनुगं सर्वसभागतं वचः ॥ ४.९.४४ ॥
त्याने असे म्हटल्यावर राजाने हात जोडून संन्याशाकडे पाहिले आणि प्रसन्न मनाने सभेत उपस्थित सर्वांना ऐकू जातील असे, मनाला रुचणारे, शुभ अक्षरांचे शब्द बोलले.
4.9.45
ददामि ते हन्त वरं यदीप्सितं प्रशाधि मत्स्यान्यदि मन्यते भवान् ।
प्रिया हि धूर्ता मम चाक्षकोविदास्त्वं चापि देवो मम राज्यमर्हसि ॥ ४.९.४५ ॥
तुला हवा असलेला वर मी देतो; तुला योग्य वाटत असेल तर मत्स्यांवर राज्य कर. माझे प्रिय धूर्त फाशांमध्ये निपुण आहेत; आणि तूही, माझ्या देवा, माझ्या राज्यास योग्य आहेस.
4.9.46
समानयानासनवस्त्रभोजनं प्रभ्रूतमाल्याभरणानुलेपनम् ।
स सार्वभौमोपम सर्वदाऽर्हसि प्रियं हि मन्ये तव नित्यदर्शनम् ॥ ४.९.४६ ॥
वाहन, आसन, वस्त्र, भोजन, विपुल माळा, अलंकार आणि सुगंधी लेप हे सर्व मिळवण्यास तू सदा योग्य आहेस, सार्वभौमासारखा; कारण तुझे नित्य दर्शन मला प्रिय वाटते.
4.9.47
ये त्वाऽभिधावेयुरनर्थपीडिता द्विजातिमुख्या यदि वेतरे जनाः ।
सर्वाणि कार्याण्यहमर्थितस्त्वया तेषां करिष्यामि न मेऽत्र संशयः ॥ ४.९.४७ ॥
अनर्थाने पीडित होऊन तुझ्याकडे धावत येणारे लोक, ते द्विजांमध्ये श्रेष्ठ असोत किंवा इतर, त्यांची सर्व कामे तू विनंती केल्यामुळे मी करीन; यात मला संशय नाही.
4.9.48
ममान्तिके यश्च तवाप्रियं चरेत्प्रवासये तं परिचिन्त्य मानवम् ।
यच्चापि किंचिद्वसु विद्यते मम प्रभुर्भवांस्तस्य वशी वसेह च ॥ ४.९.४८ ॥
माझ्या जवळ राहून जो तुमचे अप्रिय करील, त्या माणसाचा विचार करून त्याला हद्दपार करावे. माझ्याकडे जे काही धन आहे, त्याचे तुम्ही प्रभू व नियंता आहात; येथेच निवास करा.
4.9.49
अतोऽभिलाषः परमो न विद्यते न मे जितं किंचन धारये धनम् ।
न भोजनं किंचन संस्पृशेयं हविष्यभोजी निशि च क्षितीशयः ॥ ४.९.४९ ॥
म्हणून माझी कोणती परम इच्छा नाही; मी जिंकलेले धन ठेवत नाही, कोणतेही भोजन स्पर्शत नाही. हविष्य भोजन करणारा मी रात्री जमिनीवर निजतो.
4.9.50
व्रतोपदेशात्समयो हि नैष्ठिको न क्रोधितव्यं नरदेव कस्यचित् ।
एवंप्रतिज्ञस्य ममेह भूपते निवासबुद्धिर्भविता तु नान्यथा ॥ ४.९.५० ॥
व्रताच्या उपदेशाने हा नियम निश्चित आहे; हे नरदेवा, कोणावरही क्रोध करू नये. हे भूपते, अशा प्रतिज्ञेच्या माझी येथे राहण्याची बुद्धी राहील, अन्यथा नाही.
4.9.51
एवं वरं मात्स्य वृणे प्रदापितं कृति भविष्यामि वरेण तेऽनघ ॥ ४.९.५१ ॥
अशा प्रकारे, हे मत्स्या, दिलेला वर मी निवडतो; हे निष्पापा, तुझ्या वराने मी कार्य करीन.
4.9.52
एवं तु राज्ञः प्रथमः समागमो बभूव मात्स्यस्य युधिष्ठिरस्य च ।
विराटराजस्य हि तेन सङ्गमो बभूव विष्णोरिव वज्रपाणिना ॥ ४.९.५२ ॥
अशा प्रकारे मत्स्यराजा विराट आणि युधिष्ठिर यांची पहिली भेट झाली. विराटराजाचा त्यांच्याशी संगम झाला, जसा विष्णूचा वज्रपाणीशी झाला होता.
4.9.53
तमासनस्थं प्रियरूपदर्शनं निरीक्षमाणो न ततर्प भूमिपः ।
सभां च तां प्रज्वलयन्युधिष्ठिरः श्रिया यथा शक्रइव त्रिविष्टपम् ॥ ४.९.५३ ॥
आसनावर बसलेल्या, प्रिय रूप असलेल्या त्यांना पाहूनही राजा तृप्त झाला नाही; आणि युधिष्ठिर इंद्र जसा त्रिविष्टपाला तेजाने उजळवतो तसा आपल्या शोभेने ती सभा उजळवत होता.
4.9.54
एवं स लब्ध्वा नृपतिः समागमं विराटराजेन नरर्षभस्तदा ।
उवास वीरः परमार्चितः सुखी न चास्य कश्चिच्चरितं बुबोध तत् ॥ ४.९.५४ ॥
अशा प्रकारे त्या नरश्रेष्ठ वीर राजाने तेव्हा विराटराजाशी समागम मिळवून, अत्यंत सन्मानित होऊन सुखाने वास केला; आणि त्याचे ते वर्तन कुणालाही कळले नाही.