મહાભારત · અધ્યાય 5.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत्
कृत्वा विवाहं तु कुरुप्रवीरा-
स्तदाऽभिमन्योर्मुदिताः सपक्षाः।
विश्रम्य रात्रावुषसि प्रतीताः ।
सभां विराटस्य ततोऽभिजग्मुः ॥ ५.१.१ ॥
નારાયણને નમસ્કાર કરીને, નરોત્તમ નરને તથા દેવી સરસ્વતીને પણ નમસ્કાર કરીને પછી જયનો ઉચ્ચાર કરવો જોઈએ. અભિમન્યુનો વિવાહ સંપન્ન કરીને આનંદિત થયેલા કુરુવીરો પોતાના સાથીઓ સહિત રાત્રે વિશ્રામ કરીને સવારે વિરાટની સભામાં ગયા.
5.1.2
सभा तु सा मत्स्यपतेः समृद्धा ।
मणिप्रवेकोत्तमरत्नचित्रा।
न्यस्तासना माल्यवती सुगन्धा ।
तामभ्ययुस्ते नरराजवर्याः ॥ ५.१.२ ॥
મત્સ્યરાજની તે સભા સમૃદ્ધ હતી, ઉત્તમ મણિઓ અને રત્નોથી વિચિત્ર રીતે શણગારેલી, આસનો ગોઠવેલાં, માળાઓથી શોભતી અને સુગંધિત. તે શ્રેષ્ઠ રાજાઓ તે સભામાં પહોંચ્યા.
5.1.3
अथासनान्याविशतां पुरस्ता-
दुभौ विराटद्रुपदौ नरेन्द्रौ।
वृद्धौ च मान्यौ पृथिवीपतीनां ।
पित्रा समं तमजनार्दनौ च ॥ ५.१.३ ॥
પછી આગળના આસનો પર વિરાટ અને દ્રુપદ એ બે નરેન્દ્રો બેઠા—વૃદ્ધ અને પૃથ્વીપતિઓમાં માનનીય, પિતા સાથે; અને તે અજનાર્દન પણ બેઠા.
5.1.4
पाञ्चालराजस्य समीपतस्तु ।
शिनिप्रवीरः सहरौहिणेयः
मत्स्यस्य राज्ञस्तु सुसन्निकृष्टौ ।
जनार्दनश्चैव युधिष्ठिरश्च ॥ ५.१.४ ॥
પાંચાલરાજની સમીપ શિનિવંશના શ્રેષ્ઠ વીર રૌહિણેય સાથે બેઠા; મત્સ્યરાજની અતિ નજીક જનાર્દન અને યુધિષ્ઠિર પણ બેઠા.
5.1.5
सुताश्च सर्वे द्रुपदस्य राज्ञो ।
भीमार्जुनौ माद्रवतीसुतौ च।
प्रद्युम्नसाम्बौ च युधि प्रवीरौ ।
विराटपुत्रैश्च सहाभिमन्युः ॥ ५.१.५ ॥
દ્રુપદ રાજાના બધા પુત્રો, ભીમ અને અર્જુન, માદ્રીના બે પુત્રો, પ્રદ્યુમ્ન અને સામ્બ, યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ વીરો, અને વિરાટના પુત્રો સાથે અભિમન્યુ.
5.1.6
सर्वे च शूराः पितृभिः समाना ।
वीर्येण रूपेण बलेन चैव।
उपाविशन्द्रौपदेयाः कुमाराः ।
सुवर्णचित्रेषु वरासनेषु ॥ ५.१.६ ॥
બધા વીરો પોતાના પિતાઓ સમાન હતા, પરાક્રમ, રૂપ અને બળમાં. દ્રૌપદીના પુત્ર કુમારો સોનાના ચિત્રકામવાળા શ્રેષ્ઠ આસનો પર બેઠા.
5.1.7
तथोपविष्टेषु महारथेषु ।
विराजमानाभरणाम्बरेषु
रराज सा राजवती समृद्धा ।
ग्रहैरिव द्यौर्विमलैरुपेता ॥ ५.१.७ ॥
આ રીતે મહારથીઓ બેઠા ત્યારે, આભૂષણો અને વસ્ત્રોથી ઝળહળતા, તે સમૃદ્ધ રાજસભા નિર્મળ ગ્રહોથી યુક્ત આકાશ જેવી શોભી ઊઠી.
5.1.8
ततः कथास्ते समवाययुक्ताः ।
कृत्वा विचित्राः पुरुषप्रवीराः ।
तस्थुर्मुहूर्तं परिचिन्तयन्तः ।
कृष्णं नृपास्ते समुदीक्षमाणाः ॥ ५.१.८ ॥
પછી તે પુરુષવીરો અનેક પ્રકારની વાતચીતમાં લાગ્યા, અને ક્ષણભર ચિંતન કરતા ઊભા રહ્યા; તે રાજાઓ કૃષ્ણ તરફ ધ્યાનથી જોતા રહ્યા.
5.1.9
कथान्तमासाद्य च माधवेन ।
संघट्टिताः पाण्डवकार्यहेतोः।
ते राजसिंहाः सहिता ह्यश्रृण्व-
न्वाक्यं महार्थं सुमहोदयं च ॥ ५.१.९ ॥
વાતચીતના અંતે, માધવ સાથે પાંડવોના કાર્ય માટે એકઠા થયેલા તે સિંહસમાન રાજાઓ, મહાન અર્થ અને અત્યંત મહત્ત્વના પરિણામવાળાં વચનો સાથે સાંભળવા લાગ્યા.
5.1.10
सर्वैर्भवद्भिर्विदितं यथाऽयं ।
युधिष्ठिरः सौबलेनाक्षवत्याम्।
जितो निकृत्याऽपहृतं च राज्यं ।
वनप्रवासे समयः कृतश्च ॥ ५.१.१० ॥
સુબલનો પુત્ર (શકુની) જુગારમાં કપટથી યુધિષ્ઠિરને હરાવી તેનું રાજ્ય છીનવી લીધું અને વનવાસનો સમય નક્કી થયો, એ તમે સૌ જાણો છો.
5.1.11
शक्तैर्विजेतुं तरसा महीं च ।
सत्ये स्थितैः सत्यरथैर्यथावत्।
पाण्डोः सुतैस्त्रद्रुतमुग्ररूपं ।
वर्षाणि षट् सप्त च चीर्णमग्र्यैः ॥ ५.१.११ ॥
પાંડુના પુત્રો પૃથ્વીને ઝડપથી જીતવા સમર્થ, સત્યમાં સ્થિર સાચા સારથિઓ છે. તે ભયંકર સ્વરૂપના કાળને તેમણે છ અને સાત વર્ષ યથાયોગ્ય રીતે સહન કર્યો.
5.1.12
रिच्छद्भिराप्तं स्वकुलेन राज्यम् ॥ ५.१.१२ ॥
પોતાના કુળજનો દ્વારા ગુમાવેલું રાજ્ય તેમણે પાછું મેળવ્યું.
5.1.13
एवं गते धर्मसुतस्य राज्ञो ।
दुर्योधनस्यापि च यद्धितं स्यात्।
तच्चिन्तयध्वं कुरुपाण्डवानां ।
धर्म्यं च युक्तं च यशस्करं च ॥ ५.१.१३ ॥
આમ બન્યા પછી ધર્મપુત્ર રાજા યુધિષ્ઠિર અને દુર્યોધનનું પણ જે હિત હોય, કુરુ-પાંડવો માટે જે ધર્મ્ય, યોગ્ય અને યશદાયી હોય, તેનો જ વિચાર કરો.
5.1.14
अधर्मयुक्तं न च कामयेत ।
राज्यं सुराणामपि धर्मराजः।
धर्मार्थयुक्तं तु महीपतित्वं ।
ग्रोमेऽपि कस्मिंश्चिदयं बुभूषेत् ॥ ५.१.१४ ॥
ધર્મરાજ અધર્મથી યુક્ત રાજ્યની કામના નહીં કરે, દેવોના રાજ્યની પણ નહીં. પરંતુ ધર્મ અને અર્થથી યુક્ત ભૂપતિત્વ, કોઈ એક ગામનું સ્વામિત્વ પણ, તે ઇચ્છી શકે.
5.1.15
पित्र्यं हि राज्यं विदितं नृपाणां ।
यथाऽपकृष्टं धृतराष्ट्रपुत्रैः।
मिथ्योपचारेण यथा ह्यनेन ।
कृच्छ्रं महत्प्राप्तमसह्यरूपम् ॥ ५.१.१५ ॥
રાજાઓનું પૈતૃક રાજ્ય સુવિદિત છે; ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોએ જેમ તે છીનવી લીધું, તેમ આમણે અસત્ય આચરણથી મોટું, અસહ્ય કષ્ટ મેળવ્યું છે.
5.1.16
न चापि पार्थो विजितो रणे तैः ।
स्वतेजसा धृतराष्ट्रस्य पुत्रैः।
तथाऽपि राजा सहितः सुहृद्भि-
रभीप्सतेऽनामयमेव तेषाम् ॥ ५.१.१६ ॥
પાર્થ યુદ્ધમાં તેમનાથી પરાજિત થયો ન હતો; ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોએ પોતાના તેજથી પણ તેને જીત્યો ન હતો. તોપણ રાજા સુહૃદો સહિત તેમનું કલ્યાણ જ ઇચ્છે છે.
5.1.17
यत्तु स्वयं पाण्डुसुतैर्विजित्य ।
समाहृतं भूमिपतीन्प्रपीड्य
तत्प्रार्थयन्ते पुरुषप्रवीराः ।
कुन्तीसुता माद्रवतीसुतौ च ॥ ५.१.१७ ॥
પાંડુપુત્રોએ પોતે જીતીને, રાજાઓને પીડીને જે એકત્ર કર્યું હતું, તે જ પુરુષવીર કુંતીપુત્રો અને માદ્રીના બે પુત્રો માગી રહ્યા છે.
5.1.18
बलाभियुक्तैर्विविधैरुपायैः ।
संप्रार्थिता हन्तुममित्रसङ्घैः।
राज्यं जिहीर्षद्भिरसद्भिरुग्रैः ।
सर्वं च तद्वो विदितं यथावत् ॥ ५.१.१८ ॥
બળવાન, વિવિધ ઉપાયોથી શત્રુસમૂહો દ્વારા મારવા પ્રેરિત, રાજ્ય છીનવવા ઇચ્છતા દુષ્ટ અને ક્રૂર લોકો દ્વારા — આ બધું તમને યથાવત્ જાણીતું છે.
5.1.19
तेषां च लोभं प्रसमीक्ष्य वृद्धं ।
धर्मज्ञतां चापि युधिष्ठिरस्य।
संबन्धितां चापि समीक्ष्य तेषां ।
मतिं कुरुध्वं सहिताः पृथक्व । ॥ ५.१.१९ ॥
તેમનો વધેલો લોભ, યુધિષ્ઠિરનું ધર્મજ્ઞાન અને તેમની સાથેનો સંબંધ સારી રીતે વિચારીને, એકસાથે અને અલગ રીતે નિર્ણય કરો.
5.1.20
इमे च सत्येऽभिरताः सदैव ।
तं पालयित्वा समयं यथावत्।
अतोऽन्यथा तैरुपचर्यमाणा ।
हन्युः समेतान्धृतराष्ट्रपुत्रान् ॥ ५.१.२० ॥
આ સદા સત્યમાં રત છે. કરાર યથાર્થ રીતે પાળ્યા પછી, નહિતર તેમના દ્વારા અપમાનિત થતાં, એકઠા થયેલા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને તેઓ મારી નાખશે.
5.1.21
तैर्विप्रकारं च निशम्य कार्ये ।
सुहृज्जनास्तान्परिवारयेयुः।
युद्धेन बाधेयुरिमांस्तथैवं ।
तैर्बाध्यमाना युधि तांश्च हन्युः ॥ ५.१.२१ ॥
તેમના દ્વારા થયેલું અપમાન સાંભળીને, આ કાર્યમાં મિત્રો તેમને ઘેરી લેશે; યુદ્ધથી આમને પીડશે; એ જ રીતે તેમના દ્વારા પીડાઈને યુદ્ધમાં તેમને મારી નાખશે.
5.1.22
तथाऽपि नेमेऽल्पतयाऽसमर्था-
स्तेषां जयायेति भवेन्मतिर्वः ।
समेत्य सर्वे सहिताः सुहृद्भि-
स्तेषां विनाशाय यतेयुरेव ॥ ५.१.२२ ॥
તોપણ આ સંખ્યામાં ઓછા હોવાથી અસમર્થ છે; તેમના વિજય માટે તમારો વિચાર હોઈ શકે. બધા મિત્રો સાથે ભેગા થઈને, તેમના વિનાશ માટે જ પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.
5.1.23
दुर्योधनस्यापि मतं यथाव-
न्न ज्ञायते किं नु करिष्यतीति
अज्ञायमाने च मते परस्य ।
मन्त्रस्य पारं कथमभ्युपेमः ॥ ५.१.२३ ॥
દુર્યોધનનો અભિપ્રાય પણ બરાબર જાણાતો નથી; તે શું કરશે તે ખબર નથી. બીજાનો અભિપ્રાય અજ્ઞાત હોય ત્યારે, મંત્રણાના અંત સુધી આપણે કેવી રીતે પહોંચીએ?
5.1.24
तस्मादितो गच्छतु धर्मशीलः ।
शुचिः कुलीनः पुरुषोऽप्रमत्तः।
दूतः समर्थः प्रशमाय तेषां ।
राज्यार्धदानाय युधिष्ठिरस्य ॥ ५.१.२४ ॥
તેથી અહીંથી ધર્મશીલ, શુચિ, કુલીન, સાવધાન અને સમર્થ એવો કોઈ પુરુષ દૂત બનીને તેમની પાસે જાય, જેથી યુધિષ્ઠિરને રાજ્યનો અર્ધો ભાગ આપવા સમાધાન થાય.
5.1.25
निशम्य वाक्यं तु जनार्दनस्य ।
धर्मार्थयुक्तं मधुरं समं च।
समाददे वाक्यमथाग्रजोऽस्य ।
संपूज्य वाक्यं तदतीव राजन् ॥ ५.१.२५ ॥
જનાર્દનનાં ધર્મ અને અર્થથી યુક્ત, મધુર અને સમતોલ વચન સાંભળીને તેમના મોટા ભાઈએ એ વચન સ્વીકાર્યું; હે રાજન, એ વચનનો અત્યંત આદર કર્યો.