महाभारत · अध्याय 5.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत्
कृत्वा विवाहं तु कुरुप्रवीरा-
स्तदाऽभिमन्योर्मुदिताः सपक्षाः।
विश्रम्य रात्रावुषसि प्रतीताः ।
सभां विराटस्य ततोऽभिजग्मुः ॥ ५.१.१ ॥
नारायणाला नमस्कार करून आणि नरोत्तम नरालाही, तसेच देवी सरस्वतीला नमस्कार करून, नंतर जयाचा उच्चार करावा. अभिमन्यूचा विवाह संपन्न करून आनंदित झालेले कुरुवीर आपल्या सहकाऱ्यांसह रात्री विश्रांती घेऊन पहाटे विराटाच्या सभेकडे निघाले.
5.1.2
सभा तु सा मत्स्यपतेः समृद्धा ।
मणिप्रवेकोत्तमरत्नचित्रा।
न्यस्तासना माल्यवती सुगन्धा ।
तामभ्ययुस्ते नरराजवर्याः ॥ ५.१.२ ॥
मत्स्यराजाची ती सभा समृद्ध होती, उत्तम मणी आणि रत्नांनी विचित्र सजवलेली, आसने मांडलेली, माळांनी शोभिवंत आणि सुगंधी. ते श्रेष्ठ राजे त्या सभेत पोहोचले.
5.1.3
अथासनान्याविशतां पुरस्ता-
दुभौ विराटद्रुपदौ नरेन्द्रौ।
वृद्धौ च मान्यौ पृथिवीपतीनां ।
पित्रा समं तमजनार्दनौ च ॥ ५.१.३ ॥
मग समोरच्या आसनांवर विराट आणि द्रुपद या दोन नरेंद्रांनी आसन ग्रहण केले—वृद्ध आणि पृथ्वीपतींमध्ये मान्य, पित्यासह; आणि तो अजनार्दनही बसला.
5.1.4
पाञ्चालराजस्य समीपतस्तु ।
शिनिप्रवीरः सहरौहिणेयः
मत्स्यस्य राज्ञस्तु सुसन्निकृष्टौ ।
जनार्दनश्चैव युधिष्ठिरश्च ॥ ५.१.४ ॥
पांचाळराजाजवळ शिनिवंशातील श्रेष्ठ वीर रौहिणेयासह बसला; मत्स्यराजाच्या अगदी जवळ जनार्दन आणि युधिष्ठिरही बसले.
5.1.5
सुताश्च सर्वे द्रुपदस्य राज्ञो ।
भीमार्जुनौ माद्रवतीसुतौ च।
प्रद्युम्नसाम्बौ च युधि प्रवीरौ ।
विराटपुत्रैश्च सहाभिमन्युः ॥ ५.१.५ ॥
द्रुपद राजाचे सर्व पुत्र, भीम आणि अर्जुन, माद्रीचे दोन पुत्र, प्रद्युम्न आणि साम्ब, युद्धातील श्रेष्ठ वीर, आणि विराटाच्या पुत्रांसह अभिमन्यू.
5.1.6
सर्वे च शूराः पितृभिः समाना ।
वीर्येण रूपेण बलेन चैव।
उपाविशन्द्रौपदेयाः कुमाराः ।
सुवर्णचित्रेषु वरासनेषु ॥ ५.१.६ ॥
सर्व वीर आपल्या पित्यांसारखे होते, पराक्रम, रूप आणि बलात. द्रौपदीचे पुत्र राजकुमार सोन्याने नक्षीदार श्रेष्ठ आसनांवर बसले.
5.1.7
तथोपविष्टेषु महारथेषु ।
विराजमानाभरणाम्बरेषु
रराज सा राजवती समृद्धा ।
ग्रहैरिव द्यौर्विमलैरुपेता ॥ ५.१.७ ॥
असे महारथी बसले असता, अलंकार आणि वस्त्रांनी तळपत, ती समृद्ध राजसभा निर्मळ ग्रहांनी युक्त आकाशासारखी शोभली.
5.1.8
ततः कथास्ते समवाययुक्ताः ।
कृत्वा विचित्राः पुरुषप्रवीराः ।
तस्थुर्मुहूर्तं परिचिन्तयन्तः ।
कृष्णं नृपास्ते समुदीक्षमाणाः ॥ ५.१.८ ॥
मग्न वीर पुरुष विविध संभाषणात गुंतले आणि क्षणभर विचार करत उभे राहिले; ते राजे कृष्णाकडे एकटक पाहत होते.
5.1.9
कथान्तमासाद्य च माधवेन ।
संघट्टिताः पाण्डवकार्यहेतोः।
ते राजसिंहाः सहिता ह्यश्रृण्व-
न्वाक्यं महार्थं सुमहोदयं च ॥ ५.१.९ ॥
संभाषणाच्या शेवटी, माधवासह पांडवांच्या कार्यासाठी एकत्र आलेले ते सिंहासारखे राजे, महान अर्थ आणि अतिमहत्त्वाचे परिणाम असलेले ते वचन एकत्र ऐकू लागले.
5.1.10
सर्वैर्भवद्भिर्विदितं यथाऽयं ।
युधिष्ठिरः सौबलेनाक्षवत्याम्।
जितो निकृत्याऽपहृतं च राज्यं ।
वनप्रवासे समयः कृतश्च ॥ ५.१.१० ॥
सुबलाचा पुत्र (शकुनी) द्यूतात कपटाने युधिष्ठिराला जिंकून त्याचे राज्य हिरावून घेतले आणि वनवासाचा काळ ठरला, हे तुम्हा सर्वांना ठाऊक आहे.
5.1.11
शक्तैर्विजेतुं तरसा महीं च ।
सत्ये स्थितैः सत्यरथैर्यथावत्।
पाण्डोः सुतैस्त्रद्रुतमुग्ररूपं ।
वर्षाणि षट् सप्त च चीर्णमग्र्यैः ॥ ५.१.११ ॥
पांडूचे पुत्र पृथ्वी वेगाने जिंकण्यास समर्थ, सत्यात स्थिर असलेले खरे सारथी आहेत. त्या भयंकर रूपाचा काळ त्यांनी सहा आणि सात वर्षे यथोचितपणे सोसला.
5.1.12
रिच्छद्भिराप्तं स्वकुलेन राज्यम् ॥ ५.१.१२ ॥
स्वकुलातील लोकांकडून हरवलेले राज्य त्यांनी पुन्हा मिळवले.
5.1.13
एवं गते धर्मसुतस्य राज्ञो ।
दुर्योधनस्यापि च यद्धितं स्यात्।
तच्चिन्तयध्वं कुरुपाण्डवानां ।
धर्म्यं च युक्तं च यशस्करं च ॥ ५.१.१३ ॥
असे घडल्यानंतर धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिर व दुर्योधन यांच्यासाठी जे हितकर असेल, कुरू-पांडवांसाठी जे धर्म्य, योग्य आणि यशदायी असेल, तेच तुम्ही विचारात घ्या.
5.1.14
अधर्मयुक्तं न च कामयेत ।
राज्यं सुराणामपि धर्मराजः।
धर्मार्थयुक्तं तु महीपतित्वं ।
ग्रोमेऽपि कस्मिंश्चिदयं बुभूषेत् ॥ ५.१.१४ ॥
धर्मराजा अधर्माने युक्त राज्याची इच्छा करणार नाही, देवांच्या राज्याचीही नाही. पण धर्म व अर्थाने युक्त असे भूपतित्व, कोणत्याही एका गावाचे आधिपत्यसुद्धा, तो इच्छू शकतो.
5.1.15
पित्र्यं हि राज्यं विदितं नृपाणां ।
यथाऽपकृष्टं धृतराष्ट्रपुत्रैः।
मिथ्योपचारेण यथा ह्यनेन ।
कृच्छ्रं महत्प्राप्तमसह्यरूपम् ॥ ५.१.१५ ॥
राजांचे पैतृक राज्य सर्वांना ठाऊक आहे; धृतराष्ट्राच्या पुत्रांनी ते जसे हिरावून घेतले, तसेच यांनी खोट्या आचरणाने मोठे, असह्य दुःख ओढवून घेतले आहे.
5.1.16
न चापि पार्थो विजितो रणे तैः ।
स्वतेजसा धृतराष्ट्रस्य पुत्रैः।
तथाऽपि राजा सहितः सुहृद्भि-
रभीप्सतेऽनामयमेव तेषाम् ॥ ५.१.१६ ॥
पार्थ युद्धात त्यांच्याकडून पराजित झाला नव्हता; धृतराष्ट्राच्या पुत्रांनीही आपल्या तेजाने त्याला जिंकले नव्हते. तरीही राजा सुहृदांसह त्यांचे कल्याणच इच्छितो.
5.1.17
यत्तु स्वयं पाण्डुसुतैर्विजित्य ।
समाहृतं भूमिपतीन्प्रपीड्य
तत्प्रार्थयन्ते पुरुषप्रवीराः ।
कुन्तीसुता माद्रवतीसुतौ च ॥ ५.१.१७ ॥
पांडुपुत्रांनी स्वतः जिंकून, राजांना पीडा देऊन जे एकत्र केले होते, तेच पुरुषश्रेष्ठ वीर कुंतीपुत्र आणि माद्रीचे दोन पुत्र मागत आहेत.
5.1.18
बलाभियुक्तैर्विविधैरुपायैः ।
संप्रार्थिता हन्तुममित्रसङ्घैः।
राज्यं जिहीर्षद्भिरसद्भिरुग्रैः ।
सर्वं च तद्वो विदितं यथावत् ॥ ५.१.१८ ॥
बलवान, विविध उपायांनी शत्रुसमूहांनी मारण्यास प्रवृत्त केलेले, राज्य हरण करू इच्छिणाऱ्या दुष्ट आणि क्रूर लोकांनी — हे सर्व तुम्हाला यथावत् ठाऊक आहे.
5.1.19
तेषां च लोभं प्रसमीक्ष्य वृद्धं ।
धर्मज्ञतां चापि युधिष्ठिरस्य।
संबन्धितां चापि समीक्ष्य तेषां ।
मतिं कुरुध्वं सहिताः पृथक्व । ॥ ५.१.१९ ॥
त्यांचा वाढलेला लोभ, युधिष्ठिराचे धर्मज्ञान आणि त्यांच्याशी असलेला संबंध चांगला विचारात घेऊन, एकत्र व वेगवेगळे मत ठरवा.
5.1.20
इमे च सत्येऽभिरताः सदैव ।
तं पालयित्वा समयं यथावत्।
अतोऽन्यथा तैरुपचर्यमाणा ।
हन्युः समेतान्धृतराष्ट्रपुत्रान् ॥ ५.१.२० ॥
हे नेहमी सत्यात रमलेले आहेत. करार यथायोग्य पाळल्यानंतर, अन्यथा त्यांच्याकडून अपमान झाल्यास, एकत्र जमलेल्या धृतराष्ट्राच्या पुत्रांना ते ठार मारतील.
5.1.21
तैर्विप्रकारं च निशम्य कार्ये ।
सुहृज्जनास्तान्परिवारयेयुः।
युद्धेन बाधेयुरिमांस्तथैवं ।
तैर्बाध्यमाना युधि तांश्च हन्युः ॥ ५.१.२१ ॥
त्यांनी केलेला अपमान ऐकून, या कार्यात मित्र त्यांना घेरतील; युद्धाने यांना पीडा देतील; आणि तसेच त्यांनी पीडिलेले ते युद्धात त्यांना ठार मारतील.
5.1.22
तथाऽपि नेमेऽल्पतयाऽसमर्था-
स्तेषां जयायेति भवेन्मतिर्वः ।
समेत्य सर्वे सहिताः सुहृद्भि-
स्तेषां विनाशाय यतेयुरेव ॥ ५.१.२२ ॥
तरीही हे संख्येने थोडे असल्यामुळे असमर्थ आहेत; त्यांच्या विजयासाठी तुमचा विचार असू शकतो. सर्व मित्रांसह एकत्र येऊन, त्यांच्या नाशासाठीच प्रयत्न करावेत.
5.1.23
दुर्योधनस्यापि मतं यथाव-
न्न ज्ञायते किं नु करिष्यतीति
अज्ञायमाने च मते परस्य ।
मन्त्रस्य पारं कथमभ्युपेमः ॥ ५.१.२३ ॥
दुर्योधनाचे मतही नीट कळत नाही; तो काय करील हे माहीत नाही. दुसऱ्याचे मत अज्ञात असताना, मंत्रणेच्या शेवटापर्यंत आम्ही कसे पोहोचू?
5.1.24
तस्मादितो गच्छतु धर्मशीलः ।
शुचिः कुलीनः पुरुषोऽप्रमत्तः।
दूतः समर्थः प्रशमाय तेषां ।
राज्यार्धदानाय युधिष्ठिरस्य ॥ ५.१.२४ ॥
म्हणून येथून धर्मशील, शुचि, कुलीन, सावध आणि समर्थ असा एखादा पुरुष दूत म्हणून त्यांच्याकडे जावा; युधिष्ठिराला राज्याचा अर्धा भाग देण्यासाठी समेट घडवून आणावा.
5.1.25
निशम्य वाक्यं तु जनार्दनस्य ।
धर्मार्थयुक्तं मधुरं समं च।
समाददे वाक्यमथाग्रजोऽस्य ।
संपूज्य वाक्यं तदतीव राजन् ॥ ५.१.२५ ॥
जनार्दनाचे धर्म आणि अर्थयुक्त, मधुर व समतोल शब्द ऐकून त्याच्या मोठ्या भावाने ते शब्द स्वीकारले; हे राजा, ते शब्द त्याने अत्यंत आदराने सन्मानित केले.