મહાભારત · અધ્યાય 5.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.10.1
सर्वं व्याप्तमिदं देवा वृत्रेण जगदव्ययम् ।
न ह्यस्य सदृशं किञ्चित्प्रतिघाताय यद्भवेत् ॥ ५.१०.१ ॥
હે દેવો, વૃત્રે આ અવિનાશી જગત સંપૂર્ણપણે વ્યાપી લીધું છે. તેને રોકી શકે એવું તેની સમાન કંઈ નથી.
5.10.2
समर्थो ह्यभवं पूर्वमसमर्थोऽस्मि सांप्रतम् ।
कथं नु कार्यं भद्रं वो दुर्धर्षः स हि मे मतः ॥ ५.१०.२ ॥
પહેલાં હું સમર્થ હતો, હવે હું અસમર્થ છું. તમારા કલ્યાણ માટે શું કરવું? તે મને દુર્ધર્ષ લાગે છે.
5.10.3
तेजस्वी च महात्मा च युद्धे चामितविक्रमः ।
ग्रसेत्रिभुवनं सर्वं सदेवासुरमानुषम् ॥ ५.१०.३ ॥
તે તેજસ્વી, મહાત્મા અને યુદ્ધમાં અમાપ પરાક્રમી છે; દેવો, અસુરો અને મનુષ્યો સહિત ત્રણેય લોકને તે ગળી જઈ શકે.
5.10.4
तस्माद्विनिश्चयमिमं शृणुध्वं त्रिदिवौकसः ।
विष्णोः क्षयमुपागम्य समेत्य च महात्मना ॥ ५.१०.४ ॥
તેથી, હે સ્વર્ગવાસીઓ, આ નિશ્ચય સાંભળો: વિષ્ણુના ધામમાં જઈને તે મહાત્માને મળીને...
5.10.5
तेन संमन्त्र्य वेत्स्यामो वधोपायं दुरात्मनः ।
एवमुक्ते मघवता देवाः शर्षिगणास्तदा।
शरण्यं शरमं देवं जग्मुर्विष्णुं महाबलम् ॥ ५.१०.५ ॥
તેમની સાથે મંત્રણા કરીને આપણે તે દુરાત્માના વધનો ઉપાય જાણીશું. મઘવાન ઇન્દ્રે આમ કહ્યું ત્યારે દેવો અને ઋષિગણ તે શરણ્ય, શરમ, મહાબલી દેવ વિષ્ણુ પાસે ગયા.
5.10.6
ऊचुश्च सर्वे देवेशं विष्णुं वृत्रभयार्दिताः ।
त्रयो लोकास्त्वया क्रान्तास्त्रिभिर्विक्रमणैः पुरा ॥ ५.१०.६ ॥
વૃત્રના ભયથી પીડાયેલા સૌ દેવેશ વિષ્ણુને બોલ્યા: 'પૂર્વે તમે ત્રણ ડગલાંથી ત્રણેય લોકને આવરી લીધા હતા.'
5.10.7
अमृतं चाहृतं विष्णो दैत्याश्च निहता रणे ।
बलिं बद्ध्वा महादैत्यं शक्रो देवाधिपः कृतः ॥ ५.१०.७ ॥
હે વિષ્ણુ, અમૃત લાવવામાં આવ્યું, યુદ્ધમાં દૈત્યો માર્યા ગયા, અને મહાદૈત્ય બલિને બાંધીને શક્ર દેવાધિપતિ બનાવાયો.
5.10.8
त्वं प्रभुः सर्वदेवानां त्वया सर्वमिदं ततम् ।
त्वं हि देवो महादेव सर्वलोकनमस्कृतः ॥ ५.१०.८ ॥
તમે જ સર્વ દેવોના પ્રભુ છો; આ સર્વ તમારાથી વ્યાપ્ત છે. તમે જ દેવ છો, હે મહાદેવ, સર્વ લોકો દ્વારા નમસ્કૃત.
5.10.9
गतिर्भव त्वं देवानां सेन्द्राणाममरोत्तम ।
जगद्व्याप्तमिदं सर्वं वृत्रेणासुरसूदन ॥ ५.१०.९ ॥
દેવોનો અને ઇન્દ્રસહિત સર્વનો આશ્રય તમે જ થાઓ, હે અમરોત્તમ. હે અસુરસૂદન, આ સમસ્ત જગત વૃત્રથી વ્યાપ્ત થયું છે.
5.10.10
अवश्यं करणीयं मे भवतां हितमुत्तमम् ।
तस्मादुपायं वक्ष्यामि यथाऽसौ नभविष्यति ॥ ५.१०.१० ॥
તમારું પરમ હિત મારે અવશ્ય કરવું છે; તેથી હું એવો ઉપાય કહીશ કે જેથી તે નાશ પામશે.
5.10.11
गच्छध्वं सर्षिगन्धर्वा यत्रासौ विश्वरूपधृक् ।
साम तस्य प्रयुञ्जध्वं तत एनं विजेष्यथ ॥ ५.१०.११ ॥
ઋષિ અને ગંધર્વો સાથે જ્યાં વિશ્વરૂપધારી તે છે ત્યાં જાઓ. તેના પ્રત્યે સામનો પ્રયોગ કરો; પછી તેને જીતી શકશો.
5.10.12
भविष्यति जयो देवाः शक्रस्य मम तेजसा ।
अदृश्यश्च प्रवेक्ष्यामि वज्रे ह्यस्यायुधोत्तमे ॥ ५.१०.१२ ॥
હે દેવો, મારા તેજથી શક્રનો વિજય થશે. હું અદૃશ્ય રૂપે તેના ઉત્તમ આયુધ વજ્રમાં પ્રવેશ કરીશ.
5.10.13
गच्छध्वमृषिभिः सार्धं गन्धर्वैश्च सुरोत्तमाः ।
वृत्रस्य सह शक्रेण सन्धिं कुरुत माचिरम् ॥ ५.१०.१३ ॥
હે શ્રેષ્ઠ દેવો, ઋષિઓ અને ગંધર્વો સાથે જાઓ; ઇન્દ્ર સાથે વૃત્ર સાથે વિલંબ વિના સંધિ કરો.
5.10.14
एवमुक्ते तु देवेन ऋषयस्त्रिदशास्तथा ।
ययुः समेत्य सहिताः शक्रं कृत्वा पुरःसरम् ॥ ५.१०.१४ ॥
દેવે એમ કહેતાં ઋષિઓ અને દેવો એકઠા થઈ, ઇન્દ્રને આગળ રાખીને ચાલ્યા.
5.10.15
समीपमेत्य च यदा सर्व एव महौजसः ।
तं तेजसा प्रज्वलितं प्रतपन्तं दिशो दश ॥ ५.१०.१५ ॥
મહાતેજસ્વી સૌ નજીક આવ્યા ત્યારે તેમણે તેને પોતાના તેજથી બળતો અને દસે દિશાઓને તપાવતો જોયો.
5.10.16
ग्रसन्तमिव लोकांस्त्रीन्सूर्याचन्द्रमसौ यथा ।
ददृशुस्ते ततो वृत्रं शक्रेण सह देवताः ॥ ५.१०.१६ ॥
ત્યારે દેવોએ ઇન્દ્ર સાથે વૃત્રને જોયો; તે જાણે ત્રણે લોકને ગળી જતો હોય, સૂર્ય અને ચંદ્રની જેમ.
5.10.17
ऋषयोऽथ ततोऽभ्येत्य वृत्रमूचुः प्रियं वचः ।
व्याप्तं जगदिदं सर्वं तेजसा तव दुर्जय ॥ ५.१०.१७ ॥
પછી ઋષિઓએ વૃત્ર પાસે આવી પ્રિય વચન કહ્યાં: "હે દુર્જય, આ આખું જગત તારા તેજથી વ્યાપ્ત છે."
5.10.18
न च शक्नोषि निर्जेषुं वासवं बलिनां वर ।
युध्यतोश्चापि वां कालो व्यतीतः सुमहानिह ॥ ५.१०.१८ ॥
હે બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, તું વાસવ (ઇન્દ્ર)ને જીતી શકીશ નહીં; તમે બંને યુદ્ધ કરતાં અહીં ઘણો સમય વીતી ગયો છે.
5.10.19
पीड्यन्ते च प्रजाः सर्वाः सदेवासुरमानुषाः ।
सख्यं भवतु ते वृत्र शक्रेण सह नित्यदा ॥ ५.१०.१९ ॥
દેવો, અસુરો અને મનુષ્યો સહિત સર્વ પ્રજાઓ પીડાય છે. હે વૃત્ર, તારી મિત્રતા સદા શક્ર સાથે રહો.
5.10.20
अवाप्स्यसि सुखं त्वं च शक्रलोकांश्च शाश्वतान् ।
ऋषिवाक्यं निशम्याथ वृत्रःस तु महाबलः ॥ ५.१०.२० ॥
તું સુખ અને શક્રના શાશ્વત લોકો પ્રાપ્ત કરીશ. ઋષિનાં વચન સાંભળીને મહાબળવાન એ વૃત્ર...
5.10.21
उवाच तानृषीन्सर्वान्प्रणम्य शिरसाऽसुरः ।
सर्वे यूयं महाभागा गन्धर्वाश्चैव सर्वशः ॥ ५.१०.२१ ॥
તે અસુરે મસ્તક નમાવી બધા ઋષિઓને પ્રણામ કરીને કહ્યું: "તમે સર્વ મહાભાગ્યશાળી છો, અને સર્વ રીતે ગંધર્વો પણ છો."
5.10.22
यद्ब्रूथ तच्छ्रुतं सर्वं ममापि श्रृणुतानघाः ।
सन्धिः कथं वै भविता मम शक्रस्य चोभयोः ।
तेजसोर्हि द्वयोर्देवाः सख्यं वै भविता कथम् ॥ ५.१०.२२ ॥
તમે જે કહ્યું તે બધું મેં સાંભળ્યું. હે નિષ્પાપો, હવે મારી વાત પણ સાંભળો. મારી અને શક્રની સંધિ કેવી રીતે થશે? હે દેવો, બે તેજસ્વીઓ વચ્ચે મિત્રતા કેવી રીતે થશે?
5.10.23
सकृत्सतां सङ्गतमीप्सितव्यं ।
ततः परं भविता भव्यमेव।
नातिक्रामेत्सत्पुरुषेण सङ्गतं ।
तस्मात्सतां संगतमीप्सितव्यम् ॥ ५.१०.२३ ॥
સજ્જનોનો સંગ એકવાર પણ ઇચ્છવા યોગ્ય છે. ત્યારબાદ શુભ જ થાય છે. સત્પુરુષ સાથેનો સંબંધ કોઈ ઓળંગે નહીં. તેથી સજ્જનોના સંગની ઇચ્છા રાખવી જોઈએ.
5.10.24
दृढं सतां सङ्गतं चापि नित्यं ।
ब्रूयाच्चार्थं ह्यर्थकृच्छ्रेषु धीराः ।
महार्थवत्सत्पुरुषेण सङ्गतं ।
तस्मात्सन्तं न जिघांसेत धीरः ॥ ५.१०.२४ ॥
સજ્જનોનો સંગ સદા દૃઢ રહે; સંકટમાં ધીર પુરુષે અર્થપૂર્ણ વચન કહેવું. મહાન પ્રયોજનવાળા સત્પુરુષ સાથે સંગત હો. તેથી ધીર પુરુષે સજ્જનની હિંસા ન કરવી.
5.10.25
इन्द्रः सतां संमतश्च निवासश्च महात्मनाम् ।
सत्यवादी ह्यनिन्द्यश्च धर्मवित्सूक्ष्मनिश्चयः ॥ ५.१०.२५ ॥
ઇન્દ્ર સજ્જનોથી માન્ય અને મહાત્માઓનું નિવાસસ્થાન છે. તે સત્યવાદી, નિર્દોષ, ધર્મજ્ઞ અને સૂક્ષ્મ નિશ્ચયવાળા છે.
5.10.26
तेन ते सह शक्रेण सन्धिर्भवतु नित्यदा ।
एवं विश्वासमागच्छ मा ते भूद्बुद्धिरन्यथा ॥ ५.१०.२६ ॥
તે શક્ર સાથે તારો સદા સંધિ રહે. આ રીતે વિશ્વાસ રાખ; તારી બુદ્ધિ બીજી રીતે ન થાય.
5.10.27
महर्षिवचनं श्रुत्वा तानुवाच महाद्युतिः ।
अवश्यं भगवन्तो मे माननीयास्तपस्विनः ॥ ५.१०.२७ ॥
મહર્ષિઓના વચન સાંભળીને મહાદ્યુતિ તેમને બોલ્યો: “અવશ્ય ભગવાન તપસ્વીઓ મારા દ્વારા માન્ય છે.”
5.10.28
ब्रवीमि यदहं देवास्तत्सर्वं क्रियते यदि ।
ततः सर्वं करिष्यामि यदूचुर्मां दिवौकसः ॥ ५.१०.२८ ॥
“હે દેવો, હું જે કહું તે બધું કરાય તો, સ્વર્ગવાસીઓએ મને જે કહ્યું તે બધું હું કરીશ.”
5.10.29
न शुष्केण न चाद्रेण नाश्मना न च दारुणा ।
न शस्त्रेण न चास्त्रेण न दिवा न तथा निशि ॥ ५.१०.२९ ॥
સૂકાથી નહીં, ભીનાથી નહીં; પથ્થરથી નહીં, લાકડાથી નહીં; શસ્ત્રથી નહીં, અસ્ત્રથી નહીં; દિવસે નહીં, રાત્રે પણ નહીં.
5.10.30
वध्यो भवेयं विप्रेन्द्राः शक्रस्य सह दैवतैः ।
एवं मे रोचते सन्धिः शक्रेण सह नित्यदा ॥ ५.१०.३० ॥
દેવતાઓ સહિત હું શક્ર (ઇન્દ્ર)થી વધ્ય થાઉં; હે વિપ્રશ્રેષ્ઠો! મને તો આ રીતે શક્ર સાથે સદા સંધિ થાય તે ગમે છે.
5.10.31
बाढमित्येव ऋषयस्तमूचुर्भरतर्षभ ।
एवं वृत्ते तु सन्धाने वृत्रः प्रमुदितोऽभवत् ॥ ५.१०.३१ ॥
'ઠીક છે, એમ જ થાઓ' એમ કહીને ઋષિઓએ તેને કહ્યું, હે ભરતર્ષભ. આ રીતે સંધિ પૂર્ણ થતાં વૃત્ર અત્યંત પ્રસન્ન થયો.
5.10.32
ततः सन्धिं मिथः कृत्वा ऋषयो दीप्ततेजसः ।
शक्रस्य सह वृत्रेण पुनर्जग्मुर्यथागतम् ॥ ५.१०.३२ ॥
પછી દીપ્ત તેજવાળા ઋષિઓએ શક્ર અને વૃત્ર વચ્ચે પરસ્પર સંધિ કરાવીને જે માર્ગેથી આવ્યા હતા તે જ માર્ગે પાછા ગયા.
5.10.33
युक्तः सदाऽभवच्चापि शक्रो हर्षसमन्वितः ।
वृत्रस्य वधसंयुक्तानुपायानन्वचिन्तयत् ॥ ५.१०.३३ ॥
શક્ર પણ સદા હર્ષયુક્ત અને સાવધ રહ્યો, અને વૃત્રના વધને લગતા ઉપાયો વિશે વિચારવા લાગ્યો.
5.10.34
अभिसन्धिर्महेन्द्रस्य सन्धिकर्मणि यः कृतः ।
ऋषिभिस्त्वीरितं यच्च महेन्द्रस्तदनुस्मरन् ॥ ५.१०.३४ ॥
સંધિ-કર્મમાં મહેન્દ્રે જે અભિપ્રાય રાખ્યો હતો અને ઋષિઓએ જે કહ્યું હતું, તેનું સ્મરણ કરતો મહેન્દ્ર (ઇન્દ્ર)...
5.10.35
छिद्रान्वेषी समुद्विग्नः सदा वसति देवराट् ।
स कदाचिन्समुद्रान्ते समपश्यन्महासुरम् ॥ ५.१०.३५ ॥
છિદ્ર શોધતો, સદા ઉદ્વિગ્ન રહીને દેવરાજ (ઇન્દ્ર) વસતો હતો. તેણે એક વાર સમુદ્રના કિનારે તે મહાસુરને જોયો.
5.10.36
सन्ध्याकाल उपावृत्ते मुहूर्ते चातिदारुणे ।
ततः संचिन्त्य भगवान्वरदानं महात्मनः ॥ ५.१०.३६ ॥
સંધ્યાકાળ નજીક આવ્યો ત્યારે, અતિભયંકર તે મુહૂર્તમાં, ત્યારે ભગવાને તે મહાત્માના વરદાનનો વિચાર કરીને.
5.10.37
सन्ध्येयं वर्तते रौद्रा न रात्रिर्दिवसं न च ।
वृत्रश्चावश्यवध्योऽयं मम सर्वहरो रिपुः ॥ ५.१०.३७ ॥
આ ભયંકર સંધ્યા ચાલી રહી છે; ન રાત્રિ છે, ન દિવસ. અને આ વૃત્ર, જે મારું સર્વસ્વ હરનારો શત્રુ છે, તેનો અવશ્ય વધ કરવો જોઈએ.
5.10.38
यदि वृत्रं न हन्म्यद्य वञ्चयित्वा महासुरम् ।
महाबलं महाकायं न मे श्रेयो भविष्यति ॥ ५.१०.३८ ॥
જો આજે હું તે મહાસુર વૃત્રને છેતરીને ન મારું, તો આ મહાબલી, મહાકાય સાથે મારું કલ્યાણ થશે નહીં.
5.10.39
एवं संचिन्तयन्नेव शक्रो विष्णुमनुस्मरन् ।
अथ फेनं तदाऽपश्यत् समुद्रे पर्वतोपमप् ॥ ५.१०.३९ ॥
આ રીતે વિચારતાં જ શક્રે વિષ્ણુનું સ્મરણ કર્યું. ત્યારે તેણે સમુદ્રમાં પર્વત જેવો એક ફીણ જોયો.
5.10.40
नायं युष्को न चाद्रोऽयं न च शस्त्रमिदं तथा ।
एनं क्षेप्स्यामि वृत्रस्य क्षणादेव नशिष्यति ॥ ५.१०.४० ॥
આ સૂકું નથી, ભીનું પણ નથી; આ શસ્ત્ર પણ નથી. આને હું વૃત્ર પર ફેંકીશ, અને તે ક્ષણભરમાં નાશ પામશે.
5.10.41
सवज्रमथ फेनं तं क्षिप्रं वृत्रे निसृष्टवान् ।
प्रविश्य फेनं तं विष्णुरथ वृत्रं व्यनाशयत् ॥ ५.१०.४१ ॥
પછી તેણે વજ્ર સહિત તે ફીણને વૃત્ર પર ઝડપથી ફેંક્યું. તે ફીણમાં પ્રવેશીને વિષ્ણુએ વૃત્રનો નાશ કર્યો.
5.10.42
निहते तु ततो वृत्रे दिशो वितिमिराऽभवन् ।
प्रववौ च शिवो वायुः प्रजाश्च जहृषुस्तथा ॥ ५.१०.४२ ॥
વૃત્ર હણાયા પછી દિશાઓ અંધકારરહિત થઈ; શુભ પવન વાયો અને પ્રજાઓ પણ હર્ષિત થઈ.
5.10.43
ततो देवाः सगन्धर्वा यक्षरक्षोमहोरगाः ।
ऋषयश्च महेन्द्रं तमस्तुवन्विविधैः स्तवैः ॥ ५.१०.४३ ॥
ત્યારે ગંધર્વો સહિત દેવો, યક્ષો, રાક્ષસો, મહાનાગો અને ઋષિઓએ વિવિધ સ્તોત્રોથી મહેન્દ્રની સ્તુતિ કરી.
5.10.44
नमस्कृतः सर्वभूतैः सर्वभूतान्यसान्त्वयत् ।
हत्वा शत्रुं प्रहृष्टात्मा वासवः सह दैवतैः ॥ ५.१०.४४ ॥
સર્વ પ્રાણીઓ દ્વારા નમસ્કૃત થઈને તેમણે સર્વ પ્રાણીઓને શાંત કર્યા; શત્રુને હણીને હર્ષિત મનના વાસવ દેવો સહિત રહ્યા.
5.10.45
विष्णुं त्रिभुवनश्रेष्ठं पूजयामास धर्मवित् ।
ततो हते महावीर्ये वृत्रे देवभयङ्करे ॥ ५.१०.४५ ॥
ધર્મજ્ઞે ત્રણ ભુવનમાં શ્રેષ્ઠ વિષ્ણુની પૂજા કરી; પછી દેવોને ભયંકર મહાવીર્ય વૃત્ર હણાયો.
5.10.46
अनृतेनाभिभूतोऽभूच्छक्रः परमदुर्मनाः ।
त्रैशीर्षयाऽभिभूतश्च स पूर्वं ब्रह्महत्यया ॥ ५.१०.४६ ॥
અસત્યથી અભિભૂત થયેલો શક્ર અત્યંત ખિન્ન મનનો બન્યો; પૂર્વે ત્રિશિરાના વધની બ્રહ્મહત્યાથી પણ તે અભિભૂત થયો હતો.
5.10.47
महादेवस्य भूतैश्च स पुनर्ब्रह्महा इति ।
आक्रुष्टो निर्भयैर्भूयो व्रीडितो बलवृत्रहा ॥ ५.१०.४७ ॥
મહાદેવના ભૂતગણો અને નિર્ભય જનોએ તેને ફરી 'બ્રહ્મહત્યારો' કહીને નિંદ્યો; બલવૃત્રહંતા ઇન્દ્ર ફરી લજ્જિત થયો.
5.10.48
सोऽन्तमाश्रित्य लोकानां नष्टसंज्ञो विचेतनः ।
न प्राज्ञायत देवेन्द्रस्त्वभिभूतः स्वकर्मभिः ॥ ५.१०.४८ ॥
તે લોકોના અંતનો આશ્રય લઈ, સંજ્ઞાહીન અને ચેતનાશૂન્ય થયો; પોતાનાં કર્મોથી અભિભૂત દેવેન્દ્ર ઓળખાયા નહીં.
5.10.49
प्रतिच्छन्नोऽवसच्चाप्सु चेष्टमान इवोरगः ।
ततः प्रनष्टे देवेन्द्रे ब्रह्महत्या भयार्दिते ॥ ५.१०.४९ ॥
તે પાણીમાં છુપાઈ રહ્યો, સાપની જેમ હલતો; પછી દેવેન્દ્ર અદૃશ્ય થતાં, બ્રહ્મહત્યાના ભયથી પીડિત દેવતાઓ...
5.10.50
भूमिः प्रध्वस्तसंकाशा निर्वृक्षा शुष्ककानना ।
विच्छिन्नस्रोतसो नद्यः सरांस्यनुदकानि च ॥ ५.१०.५० ॥
પૃથ્વી જાણે તૂટી પડેલી લાગતી હતી, વૃક્ષવિહીન અને સુકાયેલાં જંગલોવાળી; નદીઓના પ્રવાહ કપાઈ ગયા, સરોવરો જળવિહીન થયાં.
5.10.51
संक्षोभश्चापि सत्वानामनावृष्टिकृतोऽभवत् ।
देवाश्चापि भृशं त्रस्तास्तथा सर्वे महर्षयः ॥ ५.१०.५१ ॥
અનાવૃષ્ટિથી પ્રાણીઓમાં પણ ખળભળાટ થયો; દેવતાઓ અત્યંત ભયભીત થયા, તેમજ બધા મહર્ષિઓ પણ.
5.10.52
अराजकं जगत्सर्वमभिभूतमुपद्रवैः ।
ततो भीताऽभवन्देवाः को नो राजा भवेदिति ॥ ५.१०.५२ ॥
રાજા વિના આખું જગત ઉપદ્રવોથી અભિભૂત થયું; ત્યારે દેવતાઓ ભયભીત થઈને બોલ્યા, 'આપણો રાજા કોણ થશે?'
5.10.53
दिवि देवर्षयश्चापि देवराजविनाकृताः ।
न स्म कश्चन देवानां राज्ये वै कुरुते मतिम् ॥ ५.१०.५३ ॥
સ્વર્ગમાં દેવર્ષિઓ પણ દેવરાજ વિના દુઃખી થયા; દેવતાઓમાંથી કોઈએ પણ રાજ્યની ઇચ્છા ન કરી.